# ضيس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضيس

ضاس النبت يضيس ضيسا، أهمله الجوهري، وقال ابن سيده، عن أب حنيفة، رحمه الله تعالى: أي هاج، وقال مرة عن الأعراب القدم: إذا أدبر الرطب وأراد أن يهيج قيل: آذن، وهو أول الهيج، وهو من كلام سفلى مضر، وهذا القول الأخير نقله الصاغاني عن أبي حنيفة، رحمه الله تعالى، وعن ابن عباد أيضا، قال الراعي:
  وحاربت الريح الشمال وآذنـت                      مذانب منها الضيس والمتصوح ويروى اللدن والمتصوح وهو ضيس، بالفتح، وضيس، ككيس، وضائس، والأخير لغة نجد. ونقل الصاغاني إن أبي حنيفة، رحمه الله: وأما أهل نجد فيقولون: ضاس يضيس فهو ضائس. قلت: ونقل ابن سيده، عن أبي حنيفة أن لغة نجد أن الضيس أول الهيج، وما نقله الصاغاني: فيه نوع مخالفة، فتأمل. ومما يستدرك عليه: ضاس: جبل. قال ابن سيده: وقد قضينا أن ألفه ياء وإن كانت عينا، والعين، واوا أكثر منها ياء، لوجودنا: يضيس، وعدمنا هذه المادة من الواو جملة، وأنشد:
  تهبطن من أكناف ضاس وأيلة                      إليها ولو أغرى بهن المكلب

### Türkçe

**ضاس** bitki **يضيس** **ضيسا**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Sîde dedi ki, Ebû Hanîfe’den, Allah Teâlâ ona rahmet etsin: yani kabardı (coştu). Bir defa da eski Araplardan şöyle dedi: Yaş hurma geri çekilip kabarmak istediğinde “**آذن**” denir; o, kabarmanın ilkidir; bu, Mudar’ın aşağı tabakasının sözlerindendir. Bu son sözü es-Sağânî, Ebû Hanîfe’den, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, ve İbn Abbâd’dan da nakletti. er-Râ‘î dedi ki:
  Kuzey rüzgârı ile savaştı ve **آذنـت** etti                      ondan sarkanlar: **الضيس** ve **المتصوح**
Ve “**اللدن** ve **المتصوح**” diye de rivayet edilir. Ve o, **ضيس**’tir; fetih ile. Ve **ضيس** (kekîs gibi), ve **ضائس**; sonuncusu Necd lehçesidir. es-Sağânî, Ebû Hanîfe’nin, Allah ona rahmet etsin, şöyle dediğini nakletti: Necd ehline gelince, derler ki: **ضاس** **يضيس**; o hâlde o **ضائس**’tir. Dedim ki: İbn Sîde, Ebû Hanîfe’den, Necd lehçesinin, **الضيس**’in kabarmanın ilki olduğu (şeklinde) olduğunu nakletti; es-Sağânî’nin naklettiğinde bir tür muhalefet vardır; öyleyse düşün. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **ضاس**: bir dağ. İbn Sîde dedi ki: Elifinin **ياء** olduğuna hükmettik, her ne kadar **عين** olsa da; ve **العين** (harfi) **واو** olarak **ياء**’dan daha çoktur; çünkü biz **يضيس**’i bulduk ve bu maddeyi **واو**’dan bütünüyle bulmadık. Ve şu beyti okudu:
  **ضاس** ve **أيلة**’nin eteklerinden inerler                      onlara, her ne kadar av köpeği onları kışkırtsa da
