# ضيط (ض-ي-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ي - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضَيَّاطُ: الرجلُ الغليظُ.

##### Türkçe

**الضَيَّاطُ**: kalın yapılı adam.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ط ( و ا ي ء )
ضوط ، ضيط
أهملَه الليث .
( ضوط ضيط ) : وقال أبو زيد في ( النوادر ) : ضاطَ الرجلُ في مَشْيه فهو يَضيِطُ ضَيَطاناً ، وحاكَ يَحِيكُ حَيَكاناً : إذا حَرّك مَنْكِبَيه وجَسَدَه حين يمشي ، وهو الكثير اللَّحم الرِّخْوُ .
وأقرأَني الإيادَيُّ لشَمِر عن أبي عبيد عن أبي زيد : الضَّيَطانُ أن يُحَرِّك مَنْكِبَيه حين يمشي مع كثرةِ لَحْمٍ . ثم أَقرأَنيه المنذريُّ عن أبي الهيثم : الضَّيَكَان بالكاف بدل الطَّاء فإذاً هُما لُغَتان بمعنًى واحد .
الحرّاني عن ابن السكّيت عن الكلابيّ : الضَّوِيطَةُ : الْحَمْأَةُ والطين .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للحَيْس : ضَوِيطَةُ .
وقال غيرُه : رَجل ضَوِيطةٌ أحمقُ ، وأنشد :
أَيَردُّني ذاكَ الضَّوِيطَةُ عن هَوَى
نفسِي ويَفعلُ غيرَ فِعل العاقِلِ
وسمعتُ أبا حمزة يقول : يقال : أَضْوَط الزِّيارَ على الفَرَس ، أي : زَيَّرَهُ به .
وقال الفراء : إذا عُجِن العجينُ رقيقاً فهو الضَّوِيطة ، والوَرِيخَةُ . وفي فمه ضَوَط ، أي : عَوَج .

##### Türkçe

ض ط ( و ا ي ء )
**ضوط** , **ضيط**
Onu Leys ihmal etti.
( **ضوط ضيط** ) : Ebû Zeyd ( **النوادر** )’de dedi ki: Adam yürüyüşünde **ضاطَ** eder; o hâlde o **يَضيِطُ** , **ضَيَطاناً** (olarak) (eder); ve **حاكَ يَحِيكُ حَيَكاناً** : yürüdüğü zaman iki omzunu ve bedenini hareket ettirdiği vakit; ve o, gevşek çok etli olandır.
İyâdî bana Şemir’den, Ebû Ubeyd’den, Ebû Zeyd’den okuttu: **الضَّيَطانُ** , çok et ile birlikte yürüdüğü zaman iki omzunu hareket ettirmesidir. Sonra Münzirî bana Ebû Heysem’den okuttu: **الضَّيَكَان** kâf ile, **الطَّاء** yerine; o hâlde ikisi bir mânâ ile iki lugattır.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten, Kelâbî’den: **الضَّوِيطَةُ** : çamurlaşmış kara balçık ve çamur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الحَيْس** için denilir: **ضَوِيطَةُ** .
Başkası dedi ki: **رَجل ضَوِيطةٌ** ahmaktır; ve inşâd etti:
Beni o **الضَّوِيطَةُ** hevesinden geri mi çevirir
Nefsim(in) ve akıllının fiilinden başka bir fiil yapar
Ebû Hamza’yı şöyle derken işittim: denilir: **أَضْوَط** **الزِّيارَ** atın üzerine; yani: onu onunla **زَيَّرَهُ** .
Ferrâ dedi ki: Hamur ince (cıvık) olarak yoğrulursa o **الضَّوِيطة** ve **الوَرِيخَةُ** ’dir. Ve onun ağzında **ضَوَط** vardır; yani: eğrilik.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضاطَ الرجلُ في مَشْيِه فهو يَضِيطُ ضَيْطاً وضَيَطاناً وحاكَ يَحِيكُ حَيَكاناً: مشَى فحرّك مَنْكِبَيْه وجسَده حين يمشي مع كثرة لحم ورَخاوة. قال الأَزهري: وروى الإِيادِي عن أَبي زيد: الضَّيَطانُ أَن يُحرّك منكبيه وجسده حين يمشي مع كثرة لحم، ثم قال: روى المنذري عن أَبي الهيثم: الضَّيَكانُ، قال: وهما لغتان معروفتان. ابن سيده: ورجل ضَيْطانٌ كثير اللحمِ رَخْوُه. والضَّيّاطُ: المُتَمايِلُ في مِشْيَتِه، وقيل: الضخْمُ الجَنْبَيْنِ العظيمُ الاسْتِ كالضيْطانِ؛ قال نِقادةُ الأَسَدي: حتى تَرَى البَجْباجَةَ الضَّيَّاطا
يَسْمَحُ لمّا حالَف الإِغباطا
بالحَرْف من ساعِدِه المُخاطا
والضَّيّاطُ: المتبَخْتِرُ. والضيّاطُ: التاجِرُ، والمعروف الضفّاطُ. والضِّيْطاء من الإِبل مثل الفَتْلاء: وهي الثقيلة.
وقال في ترجمة طرط: رجل أَطْرَطُ الحاجبين ليس له حاجبان، قال وقال بعضهم: هو الأَضْرَطُ، بالضاد المعجمة، قال: ولم يعرفه أَبو الغَوْث. ونعجة ضُرَّيْطةٌ: ضخْمة.

##### Türkçe

**ضاطَ** adam yürüyüşünde (böyle) yaptı; o **يَضِيطُ** **ضَيْطاً** ve **ضَيَطاناً** (yapar); ve **حاكَ** **يَحِيكُ** **حَيَكاناً**: yürüdü de, yürürken omuzlarını ve bedenini, etin çokluğu ve gevşeklik ile hareket ettirdi. el-Ezherî dedi: ve el-İyâdî, Ebû Zeyd’den rivayet etti: **الضَّيَطانُ**; yürürken, etin çokluğu ile omuzlarını ve bedenini hareket ettirmektir; sonra dedi: el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den rivayet etti: **الضَّيَكانُ**; dedi: ve ikisi bilinen iki lugattır. İbn Sîde: ve **ضَيْطانٌ** adam; eti çok, gevşeği (olan). Ve **الضَّيّاطُ**: yürüyüşünde sallanan; ve denildi ki: iki yanı iri, kıçı büyük olan, **الضيْطانِ** gibi; Nikâde el-Esedî dedi:

حتى تَرَى البَجْباجَةَ **الضَّيَّاطا**
يَسْمَحُ لمّا حالَف الإِغباطا
بالحَرْف من ساعِدِه المُخاطا

Ve **الضَّيّاطُ**: böbürlenen. Ve **الضيّاطُ**: tüccar; bilinen **الضفّاطُ**tur. Ve develerden **الضِّيْطاء**, **الفَتْلاء** gibi: o ağır olandır.

Ve **طرط** tercümesinde dedi: **أَطْرَطُ** kaşlı adam; onun iki kaşı yoktur; dedi ve bazıları dedi ki: o **الأَضْرَطُ**tur, **الضاد** mu‘ceme ile; dedi: ve onu Ebû’l-Ğavs bilmedi.

Ve **ضُرَّيْطةٌ** koyun: iri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضاط الرجل في مشيته يضيط ضيطا، وضيطانا، الأخير بالتحريك: حرك منكبيه وجسده، قاله أبو زيد، وكذلك حاك يحيك حيكانا. قال الأزهري: وروى الإيادي عن أبي زيد: الضيطان: أن يحرك منكبيه وجسده حين يمشي، مع كثرة لحم ورخاوة، ثم قال: وروى المنذري عن أبي الهيثم الضيكان، قال: وهما لغتان معروفتان، فهو ضيطان، بالفتح: كثير اللحم رخوه، نقله ابن سيده. والضياط، كشداد: الرجل الغليظ، نقله الجوهري. وقال ابن عباد: هو الشديد. وفي المحكم: هو المتمايل في مشيه، وأنشد الجوهري للراجز:
  حتى ترى البجباجة الضياطا
  يمسح لما حالف الإغباطـا
  بالحرف من ساعده المخاطا قلت: الرجز لنقادة الأسدي وهو ابن عم الحذلمي قاله ابن السيرافي. وقيل لرجل من بني مازن، وقيل: من بني شيبان. وقال أبو محمد الأسود: هو لأبي سعر منظور بن مرثد الأسدي، وأنكره الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الضيطان: الضخم الجنبين العظيم الاست، كالضياط. والضياط: المتبختر. والضياط: التاجر. والمعروف: الضفاط، بالفاء. والضيطاء من الإبل: الثقيلة.

##### Türkçe

**ضاط** adam yürüyüşünde **يضيط** **ضيطا** ve **وضيطانا** (sonuncusu hareke ile): iki omzunu ve bedenini hareket ettirdi; bunu Ebû Zeyd söyledi; aynı şekilde **حاك يحيك حيكانا**. Ezherî dedi: İyâdî, Ebû Zeyd’den rivayet etti: **الضيطان**: yürüdüğü zaman, çok et ve gevşeklik ile birlikte, iki omzunu ve bedenini hareket ettirmesidir; sonra dedi: Münzirî, Ebû’l-Heysem’den **الضيكان**’ı rivayet etti; dedi: ikisi bilinen iki lehçedir; o hâlde o, fetha ile **ضيطان**’dır: eti çok, gevşek; bunu İbn Sîde nakletti. Ve **الضياط**, **شداد** gibi: kalın adam; bunu Cevherî nakletti. İbn Abbâd dedi: o, şiddetli olandır. Ve **المحكم**’de: o, yürüyüşünde sallanan kimsedir; Cevherî râciz için şu recezi inşâd etti:
  حتى ترى البجباجة **الضياطا**
  يمسح لما حالف الإغباطـا
  بالحرف من ساعده المخاطا
Dedim: recez, Nukâde el-Esedî’nindir; o, el-Huzlemî’nin amcaoğludur; bunu İbnü’s-Sîrâfî söyledi. Ve Mâzin oğullarından bir adama söylendi; ve denildi ki: Şeybân oğullarından. Ebû Muhammed el-Esved dedi: o, Ebû Si‘r Manzûr b. Mersed el-Esedî’nindir; Sâgânî onu inkâr etti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الضيطان**: yanları iri, kalçası büyük olan, **الضياط** gibi. Ve **الضياط**: salınarak yürüyen. Ve **الضياط**: tüccar. Bilinen ise: fâ ile **الضفاط**’tır. Ve develerden **الضيطاء**: ağır olan.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَاطَ
ضَاطَ ( y )  I ( n. ac. ضَيْط 1 ,  ضَيَطَاْن 36 ),
a.  Hobbled along.

##### Türkçe

**ضَاطَ**
**ضَاطَ** ( **ي** ) I ( n. ac. **ضَيْط** 1 , **ضَيَطَاْن** 36 ),
a. Sekerek yürüdü.
