# ضيف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضيف

الضيف يكون للواحد والجميع كعدل وخصم، قال الله تعالى:  إن هؤلاء ضيفي فلا تفضحون  هكذا ذكروه على أن ضيفا قد يجوز أن يكون ههنا جمع ضائف الذي هو النازل، فيكون من باب زور وصوم، فافهم وقد يجمع على أضياف، وضيوف، وضيفان قال رؤبة:
  فإن تضئ نارك للعوافي
  لا يغشها جاري ولا أضيافي
  هذا التغاني عنك والتكافي وقال آخر:
  جفؤك ذا قدرك للضيفان
  جفأ على الرغفان في الجفان وهي ضيف، وضيفة قال البعيث:
  لقى حملته أمه وهي ضيفة                      فجاءت بيتن للضيافة أرشما هكذا أنشده الجوهري، وحرفه أبو عبيدة، فعزاه إلى جرير، والرواية:
  فجاءت بنز للنزالة أرشما

  ويروى: من نزالة أرشما: أي من ماء عبد به رشوم وخطوط، ومعنى البيت: أي ضافت قوما، فحبلت في غير دار أهلها. وقال أبو الهيثم: أراد بالضيفة هنا أنها حملته وهي حائض، يقال ضافت تضيف: إذا حاضت لأنها مالت من الطهر إلى الحيض وهي ضيفة: حائض. وضفته بالكسر أضيفه ضيفا وضيافة، بالكسر: أي نزلت به وصرت له ضيفا، وأنشد ابن بري للقطامي:
  تحيز عني خشـية أن أضـيفـهـا                      كما انحازت الأفعى مخافة ضارب وفي حديث عائشة - رضي الله عنها -: ضافها ضيف فأمرت له بملحفة صفراء. كتضيفته ومنه حديث النهدي: تضيفت أبا هريرة سبعا، وقال الفرزدق:
  وجدت الثرى فينا إذا التمس الثرىومن هو يرجو فضله المتضيف هكذا أنشده الجوهري ويروى:
  ومنا خطيب لا يعاب وقائل                      ومـن هـو.... الــخ وفي اللسان تضيفته: سألته أن يضيفني، وأتيته ضيفا، قال الأعشى:
  تضيفته يوما فأكرم مقعـدي                      وأصفدني على الزمانة قائدا والضيف: فرس كان لبني تغلب من نسل الحرون قال مقاتل بن حني:
  مقابل للضيف والحرون
  محض وليس المحض كالهجين والضيف: علم من أعلام الأناسي. وقال أبو زيد: الضيف بالكسر: الجنب. وأبو عبد الله محمد بن عبد الملك بن ضيفون، كسحنون الرصافي، من رصافة قرطبة روى عن أبي سعيد بن الأعرابي وغيره، وضيفون: في أعلام المغاربة كثير. والمضيفة بفتح الميم ويضم: الهم والحزن هنا ذكره الجوهري على الصواب، ونقل عن الأصمعي قال: ومنه المضوفة: وهو الأمر يشفق منه، وأنشد لأبي جندب الهذلي:
  وكنت إذا جاري دعا لمـضـوفة                      أشمر حتى ينصف الساق مئزري ثم قال: قال أبو سعيد: هذا البيت يروى على ثلاثة أوجه، على: المضوفة والمضيفة والمضافة. قلت: والأخير على أنه مصدر بمعنى الإضافة، كالكرم بمعنى الإكرام، ثم تصف بالمصدر، فتأمل ذلك. والضيفن: الذي يجيء مع الضيف، كما في الصحاح، وزاد غيره متطفلا أي من غير دعوة، قال الجوهري: والنون زائدة، وهو فعلن، وليس بفعيل، قال الشاعر: إذا جاء ضيف جاء للضيف ضيفن فأودى بما تقرى الضيوف الضيافن وجعله سيبويه من ضفن وسيأتي ذكره. وضاف إليه: مال ودنا، وكذا ضاف السهم عن الهدف: إذا عدل عنه، مثل صاف. وضافت الشمس تضيف: دنت للغروب، وقربت، كتضيف، وضيف. وفي الصحاح: تضيفت الشمس: مالت للغروب، وكذلك ضافت وضيفت، ومنه الحديث: نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الصلاة إذا تضيفت الشمس للغروب. وأضفته إليه: أملته قال امرؤ القيس:
  فلما دخلناه أضفنا ظهورنـا                      إلى كل حاري جديد مشطب

  ويقال: أضاف إليه أمرا: أي أسنده واستكفاه، وفلان أضيفت إليه الأمور، وهو مجاز، وكل ما أميل إلى شيء وأسند إليه فقد أضيف، وفي الحديث: مضيف ظهره إلى القبة. والنحويون يسمون الباء حرف الإضافة، وذلك أنك إذا قلت: مررت بزيد، فقد أضفت مرورك إلى زيد بالباء. وفي الصحاح: إضافة الاسم إلى الاسم كقولك: غلام زيد، فالغلام: مضاف، زيد: مضاف إليه، والغرض بالإضافة التخصيص والتعريف، ولهذا لا يجوز أن يضاف الشيء إلى نفسه؛ لأنه لا يعرف نفسه، فلو عرفها لما احتيج إلى الإضافة. وفي العباب: إضافة الاسم إلى الاسم على ضربين: معنوية ولفظية: فالمعنوية: ما أفادت تعريفا، كقولك دار عمرو، أو تخصيصا، كقولك: غلام رجل، ولا تخلو في الأمر العام من أن تكون بمعنى اللام، كقولك: مال زيد، أو بمعنى من، كقولك: خاتم فضة. واللفظية: أن تضاف الصفة إلى مفعولها في قولك: هو ضارب زيد، وراكب فرس، بمعنى ضارب زيدا وراكب فرسا، أو إلى فاعلها، كقولك: زيد حسن الوجه، بمعنى حسن وجهه، ولا تفيد إلا تخفيفا في اللفظ، والمعنى كما هو قبل الإضافة، ولاستواء الحالين وصفت النكرة بهذه الصفة مضافة، كما وصفت بها مفصولة في قولك: مررت برجل حسن الوجه، وبرجل ضارب أخيه، ثم ذكر ما نقله الجوهري، وهو قوله: والغرض بالإضافة... إلى آخر العبارة. وأضفته من الضيافة أيضا: مثل ضيفته كلاهما بمعنى واحد، قاله أبو الهيثم، وفي التنزيل:  فأبوا أن يضيفوهما  وأنشد ثعلب لأسماء بن خارجة الفزاري يصف الذئب:
  ورأيت حقا أن أضـيفـه                      إذ رام سلمي واتقى حربي استعار له التضييف، وإنما يريد أنه أمنه وسالمه. وقال شمر: سمعت رجاء بن سلمة الكوفي يقول: ضيفته: إذا أطعمته، قال: والتضييف: الإطعام، قال أبو الهيثم: وقوله عز وجل:  فأبوا أن يضيفوهما  قال سألوهم الإضافة فلم يفعلوا ولو قرئت أن يضيفوهما كان صوابا. وأضفته إليه: ألجأته ومنه المضاف في الحرب، كما سيأتي. وأضفت منه: أشفقت وحذرت نقله الجوهري، زاد الزمخشري حذر المحاط به، وهو مجاز، وأنشد للنابغة الجعدي:
  أقامت ثلاثـا بـين يوم ولـيلة                      وكان النكير أن تضيف وتجأرا وإنما غلب التأنيث لأنه لم يذكر الأيام، يقال: أقمت عنده ثلاثا بين يوم وليلة، غلبوا التأنيث. وأضفت: عدوت، وأسرعت، وفررت عن ابن عباد، وهو المضيف للفار. وأضفت على الشيء: أشرفت قاله العزيزي. ومن المجاز: هو يأخذ بيد المضاف وهو في الحرب: من أحيط به نقله الجوهري، وهو من أضفته إليه: إذا ألجأته، وأنشد لطرفة:
  وكري إذا نادى المضاف محنباكسيد الغضى نبهته المتورد وقال غيره: المضاف: هو الواقع بين الخيل والأبطال، وليس به قوة. ومن المجاز: ما هو إلا مضاف، وهو: الملزق بالقوم وليس منهم. وكذلك: الدعي بغير نسب. وكذلك المسند إلى من ليس منهم والمضاف أيضا: الملجأ المحرج المثقل بالشر، قال البريق الهذلي:
  ويحمي المضاف إذا ما دعا                      إذا ما دعا اللمة الفـيلـم والمستضيف: المستغيث نقلضه ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: استضاف من فلان إلى فلان: إذا لجأ إليه، وأنشد:

  ومارسني الشيب عن لمتـي                      فأصبحت عن حقه مستضفا ومما يستدرك عليه: ضيفه: أنزله منزلة الأضياف. والمضيف، كمحدث: صاحب المنزل، والنزيل: مضيف، كمعظم. والضائف: النازل، والجمع ضيف. والمضيفة، مفعلة: موضع الضيافة، وصاحبها المضايفي، حجازية. واستضافه: طلب إليه الضيافة، قال أبو خراش:
  يطير إذا الشعراء ضافت بحلبه وأضاف إليه: مال ودنا، قال ساعده بن جؤية يصف سحابا:
  حتى أضاف إلى واد ضفـادعـه                      غرقى ردافى تراها تشتكي النشجا وضافني الهم: نزل بي، قال الراعي:
  أخليد إن أباك ضاف وسادة                      همان باتا جنبة ودخـيلا :أي بات أحد الهمين جنبه، وبات الآخر داخل جوفه. والمضيف: المضيق، لغة في الصاد، وقد تقدم. والمضوف: المحاط به الكرب، ومنه قول الهذلي:
  أنت تجيب دعوة المضوف بني على لغة من قال في بيع: بوع. ويقال: هؤلاء ضيافي، بالكسر: جمع ضيف، ومنه قول جواس:
  ثم قد يحمدني الضي                      ف إذا ذم الضيافـا قال ابن بري: والمستضاف أيضا بمعنى المضاف، قال جواس بن حيان الأزدي:
  ولقد أقدم في الـرو                      ع وأحمي المستضافا والمضافة: الشدة. وضاف الرجل، وأضاف: خاف. وأضاف منه، وضاف: إذا أشفق منه، وفي حديث علي - رضي الله عنه -: أضن ابن الكواء وقيس بن عباد جاءاه فقالا له: أتيناك مضافين مثقلين أي: خائفين. ومضائف الوادي: أحناؤه. والضيف: جانب الجبل والوادي وفي التهذيب جانب الوادي. واستعار بعض الأغفال الضيف للذكر، فقال:
  حتى إذا وركت من أييري سواد ضيفيه إلى القصير وتضايف الوادي: تضايق، نقله الجوهري، وأنشد:
  يتبعن عودا يشتكي الأظلا
  إذا تضايفن عليه انسلا أي: إذا صرن قريبا منه إلى جنبه، قال: والقاف فهي تصحيف. وتضايفه القوم: إذا صاروا بضيفيه. وتضايفه السبعان: تكنفاه. وتضايفت الكلاب الصيد، وتضايفت عليه. وضافه الهم، وكل ذلك مجاز. وناقة تضيف إلى صوت الفحل: أي إذا سمعته أرادت أن تأتيه، قال البريق الهذلي:
  من المدعين إذا نوكـروا                      تضيف إلى صوته الغيلم وتستعمل الإضافة في كلام بعضهم في كل شيء يثبت بثبوته آخر، كالأب والابن والأخ والصديق، فإن كل ذلك يقتضي وجوده وجود آخر، فيقال لهذه الأسماء: الأسماء المتضايفة، نقله الراغب.

### Türkçe

**الضيف** bir için de olur, hepsi için de; **عدل** ve **خصم** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: “Şüphesiz bunlar benim **ضيفي**mdir; öyleyse beni rezil etmeyin.” Onu böyle zikrettiler; şu esas üzere ki **ضيفا** burada, inen kimse olan **ضائف**’in çoğulu olmayı caiz görebilir; böylece **زور** ve **صوم** بابından olur; öyleyse anla. Ve **أضياف** üzerine, **ضيوف** üzerine ve **ضيفان** üzerine de çoğul yapılabilir. Rü’be dedi ki:

  “Şayet ateşin, gelenlere ışık verirse
  Ne komşum ona uğrar ne de **أضيافي**m.”

Bu, senden yüz çevirme ve karşılıklı yetinmedir. Başkası dedi ki:

  “Senin **جفؤك**’un, **الضيفان** için senin kadrindir;
  **الجفأ** ise, **الجفان** içindeki **الرغفان** üzerine (olur).”

Ve o, **ضيف**’dir; **ضيفة**’dir. Bu‘ayth dedi ki:

  “Annesi onu taşıdı; o, **ضيفة** iken;
  Böylece **بيت**en, **للضيافة** **أرشما** olarak geldi.”

Cevherî onu böyle inşad etti; Ebû Ubeyde ise onu değiştirdi; böylece onu Cerîr’e nisbet etti. Rivayet ise:

  “Böylece **بنز** ile, **للنزالة** **أرشما** olarak geldi.”

Ve rivayet olunur: “**من نزالة أرشما**”: yani, üzerinde **رشوم** ve çizgiler bulunan bir kölenin suyu(ndan). Beytin manası: yani bir kavme misafir oldu; böylece kendi ehlinin evi dışında hamile kaldı. Ebû’l-Heysem dedi: Burada **الضيفة** ile, onu hayızlı iken taşımasını kastetti. Denir: **ضافت تضيف**: hayız gördüğü zaman; çünkü temizlikten hayza meyletti; ve o, **ضيفة**’dir: hayızlı.

Ve **ضفته** (kesre ile) **أضيفه** **ضيفا** ve **ضيافة** (kesre ile): yani ona indim ve ona misafir oldum. İbn Berrî, Kutâmî için inşad etti:

  “Benden uzaklaştı; onu misafir etmemden korkarak
  Yılanın, vuran kimseden korkarak uzaklaşması gibi.”

Âişe’nin hadîsinde -Allah ondan razı olsun-: Ona bir **ضيف** misafir oldu; ona sarı bir örtü emretti. **كتضيفته**. Ve ondan, Nehdî hadîsi: Ebû Hureyre’ye yedi (gün) misafir oldum: **تضيفت**. Ferazdak dedi ki:

  “Bizde toprağı buldum, toprak arandığı vakit; ve kim onun fazlını umarsa, o **المتضيف**tir.”

Cevherî onu böyle inşad etti; ve rivayet olunur:

  “Ve bizden, ayıplanmayan bir hatip ve bir söyleyen
  Ve kim …” ilh.

Ve **اللسان**’da: **تضيفته**: ondan beni misafir etmesini istedim; ve ona misafir olarak geldim. A‘şâ dedi ki:

  “Bir gün ona misafir oldum; oturuşumu ikram etti
  Ve beni, sakatlık üzerine, zamana bir kılavuz olarak bağladı.”

Ve **الضيف**: Benî Tağlib’in, **الحرون** neslinden bir atı idi. Mukâtil b. Hanî dedi ki:

  “**الضيف** ve **الحرون**’a karşı duran;
  Saf (soylu)dur; ve saf, melez gibi değildir.”

Ve **الضيف**: insanlardan (kişilerden) bir isimdir. Ebû Zeyd dedi: **الضيف** (kesre ile): yan (taraf).

Ve Ebû Abdillah Muhammed b. Abdilmelik b. **ضيفون**, **سحنون الرصافي** gibi; Kurtuba’nın Rüsâfe’sinden; Ebû Saîd b. el-A‘râbî ve başkalarından rivayet etti. Ve **ضيفون**: Mağriblilerin isimlerinde çoktur.

Ve **المضيفة** (mîm fetha ile; ve damme ile de): burada keder ve hüzün; Cevherî onu doğru olarak zikretti. Asma‘î’den nakletti; dedi ki: Ondan **المضوفة**: korkulan iştir. Ebû Cündeb el-Hüzelî için inşad etti:

  “Komşum bir **لمضوفة** için çağırdığı vakit
  İzarımı, baldır yarısına kadar sıvarım.”

Sonra dedi: Ebû Saîd dedi: Bu beyit üç vecih üzere rivayet olunur: **المضوفة** üzere, **المضيفة** üzere ve **المضافة** üzere. Dedim: Sonuncusu, **الإضافة** manasında bir masdar olması üzeredir; **الكرم**’in **الإكرام** manasında olması gibi; sonra masdar ile sıfat yapılır; öyleyse bunu düşün.

Ve **الضيفن**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, misafirle birlikte gelen kimsedir; başkası, “davet olmaksızın” yani asalak olarak, diye artırdı. Cevherî dedi: **النون** ziyadedir; o, **فعلن**’dir; **فعيل** değildir. Şair dedi ki:

“Bir **ضيف** geldi mi, misafir için bir **ضيفن** gelir;
Misafirlere ikram olunanı, **الضيافن** ile helâk eder.”

Sîbeveyh onu **ضفن**’den yaptı; ve onun zikri gelecektir.

Ve **ضاف إليه**: meyletti ve yaklaştı. Keza **ضاف السهم عن الهدف**: ondan saptığı vakit; **صاف** gibi.

Ve **ضافت الشمس تضيف**: batmaya yaklaştı ve yaklaştı; **كتضيف** ve **ضيف** gibi. **الصحاح**’ta: **تضيفت الشمس**: batmaya meyletti; keza **ضافت** ve **ضيفت**. Ondan hadîs: Resûlullah صلى الله عليه وسلم, güneş batmaya **تضيفت** olduğu vakit namazdan nehyetti.

Ve **أضفته إليه**: onu meylettirdim. İmru’ul-Kays dedi ki:

  “Onun içine girdiğimizde, sırtlarımızı meylettirdik
  Her yeni, çizgili, sıcak (deve)ye.”

Ve denir: **أضاف إليه أمرا**: yani onu ona dayandırdı ve onu ona havale etti. Ve “falana işler **أضيفت إليه**” denir; bu mecazdır. Ve her ne bir şeye meylettirilip ona dayandırılırsa, o **أضيف** edilmiştir. Hadîste: “Sırtını kubbeye dayamış: **مضيف ظهره إلى القبة**.”

Ve nahivciler **الباء**’yı **حرف الإضافة** diye adlandırırlar; çünkü sen “**مررت بزيد**” dediğin vakit, geçişini **الباء** ile Zeyd’e izafe etmiş olursun.

**الصحاح**’ta: İsmin isme izafesi, senin “**غلام زيد**” demen gibidir; böylece **الغلام**: **مضاف**; **زيد**: **مضاف إليه**. İzafe ile maksat, tahsis ve tarifdir; bunun için bir şeyin kendisine izafe edilmesi caiz değildir; çünkü kendisini bilmez; eğer bilseydi izafeye ihtiyaç olmazdı.

**العباب**’da: İsmin isme izafesi iki kısımdır: معنوية ve لفظية. **فالمعنوية**: tarif faydası veren; senin “**دار عمرو**” demen gibi; yahut tahsis faydası veren; senin “**غلام رجل**” demen gibi. Ve umumî işte, ya **اللام** manasında olur; senin “**مال زيد**” demen gibi; yahut **من** manasında; senin “**خاتم فضة**” demen gibi. **واللفظية**: sıfatın, mef‘ûlüne izafe edilmesidir; senin “**هو ضارب زيد**” ve “**راكب فرس**” demen gibi; “Zeyd’i döven” ve “at binen” manasında; yahut fâiline izafe edilmesi; senin “**زيد حسن الوجه**” demen gibi; “yüzü güzel” manasında. Ve yalnızca lafızda hafifletme faydası verir; mana, izafeden önce nasılsa öyledir. İki hâlin eşitliği sebebiyle, nekre bu sıfatla izafeli olarak da sıfatlanır; senin “**مررت برجل حسن الوجه**” ve “**برجل ضارب أخيه**” demen gibi, ayrık olarak sıfatladığın gibi. Sonra Cevherî’den naklettiğini zikretti; o da şu sözüdür: “İzafe ile maksat…” ibarenin sonuna kadar.

Ve **أضفته من الضيافة** da: **ضيفته** gibi; ikisi de bir manadadır; Ebû’l-Heysem söyledi. Ve tenzîlde: “İkisini misafir etmeyi reddettiler: **فأبوا أن يضيفوهما**.” Sa‘leb, Esmâ b. Hârice el-Fezârî için, kurdu vasfederken inşad etti:

  “Gerçekten onu misafir etmem gerektiğini gördüm: **أن أضيفه**
  Selmâ’yı istediğinde ve savaşımı sakındığında.”

Ona **التضييف**i ödünç aldı; ancak muradı, onu emniyete alması ve onunla barışmasıdır.

Şemmer dedi: Recâ b. Seleme el-Kûfî’yi işittim; derdi ki: **ضيفته**: onu doyurduğun vakit. Dedi: **التضييف**: yedirmedir. Ebû’l-Heysem dedi: Aziz ve Celîl olanın sözü: “**فأبوا أن يضيفوهما**” — dedi: Onlardan izafe (misafir etme) istediler; yapmadılar. Eğer “**أن يضيفوهما**” diye okunmuş olsaydı doğru olurdu.

Ve **أضفته إليه**: onu sığındırdım; ondan, savaşta **المضاف**; ileride geleceği üzere.

Ve **أضفت منه**: korktum ve sakındım; Cevherî nakletti. Zemahşerî, “kuşatılan (kimse)den sakındı”yı artırdı; bu mecazdır. Nâbiga el-Ca‘dî için inşad etti:

  “Üç (gün) kaldı; bir gün ve bir gece arasında
  Ve ayıplama, onun korkup yüksek sesle feryat etmesiydi: **أن تضيف وتجأرا**.”

Te’nîs galip geldi; çünkü günleri zikretmedi. Denir: “Onun yanında üç (gün) kaldım; bir gün ve bir gece arasında”; te’nîsi galip kıldılar.

Ve **أضفت**: koştum, hızlandım ve kaçtım; İbn Abbâd’dan; o, kaçanın **المضيف**idir.

Ve **أضفت على الشيء**: üzerine yükseldim, tepeden baktım; Azîzî söyledi.

Ve mecazdan: O, savaşta **المضاف**ın elinden tutar: kuşatılan kimse; Cevherî nakletti. Bu, “**أضفته إليه**: onu sığındırdım”dandır. Tarafe için inşad etti:

  “Ve atım, **المضاف** ‘yardım!’ diye seslendiğinde, eğilerek (koşar);
  Kızıl (deve)nin uyandırdığı **الغضى** efendisi gibi.”

Başkası dedi: **المضاف**: atlar ve yiğitler arasında düşen kimsedir; onda kuvvet yoktur.

Ve mecazdan: O, ancak bir **مضاف**tır; yani kavme yapışık olup onlardan olmayan. Keza: nesebsiz iddia edilen (kimse). Keza: onlardan olmayan kimseye isnad edilen (şey).

Ve **المضاف** ayrıca: sığınılmış, sıkıştırılmış, şer ile ağırlaşmış (kimsedir). Berîk el-Hüzelî dedi ki:

  “**المضاف**ı, çağırdığı vakit korur;
  Topluluğu, **الفيلم** çağırdığı vakit.”

Ve **المستضيف**: yardım isteyen; İbn Abbâd nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Falandan falana **استضاف**”: ona sığındığı vakit. Ve inşad etti:

  “Ak saç, perçemimden beni çekiştirdi
  Böylece onun hakkından dolayı **مستضفا** oldum.”

Ve ona ilâve olarak (istidrâk): **ضيفه**: onu **الأضياف** menzilesine indirdi.

Ve **المضيف**, **كمحدث**: ev sahibi. Ve **النزيل**: **مضيف**tir; **كمعظم** gibi.

Ve **الضائف**: inen (konaklayan); çoğulu **ضيف**.

Ve **المضيفة**, **مفعلة**: misafirlik yeri; sahibine **المضايفي** denir; Hicazîdir.

Ve **استضافه**: ondan misafirlik istedi. Ebû Harâş dedi ki:

  “Şairler, sağımıyla misafir olduğunda uçar.”

Ve **أضاف إليه**: meyletti ve yaklaştı. Sâ‘ide b. Cüveyye, bir bulutu vasfederken dedi ki:

  “Ta ki, kurbağaları olan bir vadiye yaklaştı: **أضاف إلى واد ضفادعه**
  Boğulmuş; ard arda; onu görürsün, hırıltıdan şikâyet eder.”

Ve **ضافني الهم**: bana indi. Râ‘î dedi ki:

  “Ey Huleyd, şüphesiz baban bir yastığa **ضاف** etti
  İki keder; ikisi de bir yanda ve içeri giren.”

Yani iki kederden biri yanında geceledi; diğeri karnının içinde geceledi.

Ve **المضيف**: daraltan; **الصاد** hakkında bir lugattır; geçmişti.

Ve **المضوف**: kederle kuşatılmış; ondan, Hüzelî’nin sözü:

  “Sen, **المضوف**un çağrısına cevap verirsin.”

“**بوع**” diyenin lugatı üzere bina edilmiştir.

Ve denir: “Bunlar benim **ضيافي**mdir” (kesre ile): **ضيف**’in çoğuludur. Ondan, Cevvâs’ın sözü:

  “Sonra beni över **الضي**
  **ف**; eğer **الضيافـا**yı yererse.”

İbn Berrî dedi: **المستضاف** da **المضاف** manasındadır. Cevvâs b. Hayyân el-Ezdî dedi ki:

  “Korkuda mutlaka ilerlerim
  Ve **المستضافا**yı korurum.”

Ve **المضافة**: şiddettir.

Ve adam **ضاف** etti ve **أضاف** etti: korktu. Ve ondan **أضاف** etti; ve **ضاف** etti: ondan ürktüğü vakit. Ali’nin hadîsinde -Allah ondan razı olsun-: İbnü’l-Kevvâ ve Kays b. Abbâd ona geldiler; ona dediler ki: “Sana, korkmuş ve ağırlaşmış olarak geldik: **مضافين مثقلين**”; yani: korkmuş olarak.

Ve **مضائف الوادي**: onun kıvrımlarıdır.

Ve **الضيف**: dağın ve vadinin yanı; ve **التهذيب**’de: vadinin yanı.

Ve bazı gafiller, **الضيف**i erkeklik organı için ödünç aldı; dedi ki:

  “Ta ki, benim **أييري**mden, iki **ضيفيه**’in karalığı, kısa olana doğru çöktü.”

Ve **تضايف الوادي**: daraldı; Cevherî nakletti. Ve inşad etti:

  “Gölgeyi şikâyet eden bir dala uyarlar
  Üzerine **تضايفن** ettiklerinde, sıyrıldı.”

Yani: ona yakın olup yanına geldikleri vakit. Dedi: **القاف** ise tashîftir.

Ve **تضايفه القوم**: iki yanına geldikleri vakit.

Ve **تضايفه السبعان**: onu iki yandan kuşattıkları vakit.

Ve köpekler avı **تضايفت** etti; ve onun üzerine **تضايفت** etti.

Ve keder onu **ضاف** etti; bütün bunlar mecazdır.

Ve bir dişi deve, erkeğin sesine **تضيف** eder: yani onu işittiği vakit ona gelmek ister. Berîk el-Hüzelî dedi ki:

  “İnkâr edildikleri vakit iddia edenlerden
  **الغيلم**in sesine **تضيف** eder.”

Ve bazıları, **الإضافة**yı, bir şeyin sabit olmasıyla başka bir şeyin sabit olduğu her şeyde kullanır; baba ve oğul ve kardeş ve dost gibi; çünkü bunların hepsi, varlığı başka bir varlığı gerektirir. Böylece bu isimlere: **الأسماء المتضايفة** denir; Râgıb nakletti.
