# ضيق — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D9%82/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ضيق

ضَاقَ
1 ضَاقَ ذ , aor. يَضِيقُ, inf. n. ضَيْقٌ (S, O, Msb, K) and ضِيقٌ, (S, O, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) It was, or became, narrow, or strait; contr. of اِتَّسَعَ; (Msb, K;) as also ↓ تضيّق, [or rather this signifies it was, or became, rendered narrow, or strait, being quasipass. of 2,] and ↓ تضايق: (K:) it is said of a thing, (S, O, Msb,) and of a place. (Msb.) [See also ضَيْقٌ below.] ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ, in the Kur ix. 119, means The earth became strait to them. (Bd, Jel.) And one says, ضَاقَتْ بِهِ الأَرْضُ [meaning, in like manner, The earth, or land, became narrow, or strait, with him]: 'Amr Ibn-El-Ahtam says,
لَعَمْرُكَ مَا ضَاقَتْ بِلَادٌ بِأَهْلِهَا
وَلٰكِنَّ أَخْلَاقَ الرِّجَالِ تَضِيقُ
[By thy life, or by thy religion, countries have not become narrow with their inhabitants, but the dispositions of the men become narrow]. (O, TA.) [ضاق بِهِ often signifies, and so does به ↓ تضايق, It was, or became, choked, surcharged, or overfilled, with it; for instance, a water-course with water, and a place with people.] And ↓ تضايق بِهِ الأَمْرُ means ضاق عَلَيْهِ (tropical:) [The affair was, or became, strait to him]. (O, TA. [See an ex. in art. رحب, conj. 6.]) One says also, ضاق عَلَيْهِ مَعَاشُهُ: see 4. [And ضاق الوَقْتُ (assumed tropical:) The time became strait, or contracted.] And ضاق صَدْرُهُ (assumed tropical:) His bosom, or mind, became strait, or contracted: (Msb:) and ضاق عَنْهُ صَدْرُكَ (assumed tropical:) [Thy mind became so contracted as to be incapable of it: or thy mind shrank from it]. (K.) [And يَضِيقُ العَقْلُ عَنْ تَقْدِيرِهِ (assumed tropical:) The intellect is incapable of determining its limit, or limits, or the like.] And ضاق عَنِ الجَوَابِ and بِالجَوَابِ (assumed tropical:) [He was straitened, or embarrassed, so as to be unable to reply, or to answer; he was incapable of replying, or answering]: both signify the same. (TA in art. زند.) And ضاق بالأَمْرِ ذَرْعًا, (S, * O, * Msb,) meaning (assumed tropical:) The thing, or affair, was difficult, or distressing, to him, (Msb,) originally ضاق ذَرْعُهُ بِهِ, (S, * O, * Msb,) i. e. his ability [was straitened by it, or was inadequate to it]; and his power: (Msb:) or his art, or artifice, or cunning: or his way, course, mode, or manner, of acting (مَذْهَبُهُ) [was straitened, or rendered difficult, or distressing, by it]. (O. [See more voce ذَرْعٌ: and see a similar phrase in the Kur xi. 79 and xxix. 32.]) And hence, app., the saying ضاق المَالُ عَنِ الدُّيُونِ (tropical:) The property was inadequate to the debts. (Msb.) And you say, ضاق عَنْكَ الشَّىْءُ [meaning لَمْ يَسَعْكَ (assumed tropical:) The thing was not allowable to thee]: one says, لَا يَسَعُنِى شَىْءٌ وَيَضِيقَ عَنْكَ, (S, O, * TA, [in the O, erroneously, لا يستغنى,]) i. e. وَأَنْ يَضِيقَ عَنْكَ (assumed tropical:) [A thing will not be allowable to me conjointly with its being disallowable to thee, وَأَنْ يَضِيقٌ meaning مَعَ ضَيْقِهِ]: بَلْ مَتَى وَسِعَنِى شَىْءٌ وَسِعَكَ [but when a thing is allowable to me, it is allowable to thee]. (S in art. وسع.) And ضاق, (aor. يَضَِيقُ, K, inf. n. ضِيقٌ, TA,) (tropical:) He was or became, niggardly, or avaricious. (S, O, Msb, K, TA.)

ضيّقهُ
2 ضيّقهُ ذ , (Msb, K,) inf. n. تَضْيِيقٌ, (Msb, TA,) He made it strait, or narrow; (Msb, K;) namely, a place [&c.]; (Msb;) as also ↓ اضاقهُ, (K,) inf. n. اـِضَاقَةٌ. (TA.) You say, ضَيَّقْتُ عَلَيْهِ المَكَانَ, (S,) or الشَّىْءَ, i. e. I straitened, or made narrow, to him [the place, or the thing; or I scanted it, or made it scanty]; contr. of وَسَّعْتُهُ عَلَيْهِ. (O.) And ضَيَّقْتُ عَلَيْهِ [alone, used elliptically, I straitened him, properly speaking; and also, (assumed tropical:) his circumstances &c.]. (Msb.) And ضُيِّقَ عَلَى فُلَانٍ (assumed tropical:) [Such a one was straitened]. (TA.) لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ, in the Kur [lxv. 6, (assumed tropical:) In order that ye may straiten them], implies relation to expenses and to the bosom. (TA.) [See 3. التَّضْيِيقُ بَيْنَ شَيْئَيْنِ, occurring in the S and K in art. حوص, means The making a coarctation between two things.]

ضايقهُ
3 ضايقهُ ذ He straitened him: (MA:) [see also 2: or, properly, he straitened him, being in like manner straitened by him: see 1 in art. زحم: and] (tropical:) he treated him, or behaved towards him, with hardness, or harshness; (O, * K, * TA;) فِى كَذَا [in, or in respect of, such a thing]. (TA.)

اضاق
4 اضاق ذ (tropical:) His means of living became strait (عَلَيِْه مَعَاشُهُ ↓ ضَاقَ); (TA;) his property went away; (S, O, Msb, K;) and he became poor. (TA.) -A2- See also 2.

5 تَضَيَّقَ see 1, first sentence.

6 تَضَاْيَقَ see 1, in three places. تضايقوا They straitened one another; pushed, or pressed, one against another; or crowded one another; in a place of assembly; syn. زَحَمَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا: (Msb in art. زحم:) or they became straitened in a place, or (assumed tropical:) in disposition. (S, O.)

استضاقت بِدُرْجَةٍ
10 استضاقت بِدُرْجَةٍ ذ [She endeavoured to constrict her vagina by means of a pessary], (O, K, TA,) or بِالأَدْوِيَةِ [by means of medicaments]; (A, TA;) said of a woman. (A, O, K.)

ضَيْقٌ
ضَيْقٌ ذ an inf. n. of 1, (S, O, Msb, K,) as also ↓ ضِيقٌ, (S, O, K,) or the latter is a simple subst.: (Msb:) [both, used as simple substs., signify Narrowness, or straitness:] accord. to Fr, [both seem to signify thus; but the latter, properly; and the former, tropically; for he says that] الضَّيْقُ is in that which does not [really] become wide, like the mind (الصَّدْر): (O:) or it is مَا ضَاقَ عَنْهُ صَدْرُكَ [that of which the mind by its being contracted is incapable, or from which the mind shrinks; an explanation not given in the K as on the authority of Fr, and deviating from his words as given in the O; whence it appears that, for مَا, we should perhaps read فِيمَا]: (K:) but ↓ الضِّيقُ is in that which may be [really] wide, like the house and the garment: (O, K:) and the former [is also used as an epithet, being a contraction of ضَيِّقٌ in this case, and as such] has a dual and a plural and a feminine; but the latter has not: (O:) or ↓ both are alike [in signification]: (K:) and ↓ ضَيْقَةٌ is syn. with ضِيقٌ. (S.) ― -b2- Also, and ↓ ضَيَقٌ, accord. to AA, (O, [the latter there expressly said to be بِالتَّحْرِيكِ,]) or the former and ↓ ضِيقٌ, (K, [said in the TA to be a mistake for ضَيَقٌ, but see what follows,]) Doubt (AA, O, K) in the heart: (K) the first is more common than the second, in this sense; and occurs in the Kur in xvi. last verse and xxvii. 72: (O:) [but] Ibn-Ketheer read, in both of these instances, ↓ ضِيق; and this and ضَيْق are dial. vars. signifying straitness of mind. (Bd.) -A2- See also ضَيِّقٌ, in two places: ― -b2- and ضَيْقَةٌ, second sentence, in two places.

ضِيقٌ
ضِيقٌ ذ : see the next preceding paragraph, in five places.

ضَيَقٌ
ضَيَقٌ ذ : see ضَيْقٌ, latter part.

ضَيْقَةٌ
ضَيْقَةٌ ذ : see ضَيْقٌ, latter part. ― -b2- Also (S) (tropical:) Poverty; and an evil state or condition; (S, O, K, TA;) and so ↓ ضِيقَةٌ: (K, TA:) and the pl. [or rather coll. gen. n.] (Fr, S, K, TA) of the former (Fr, S, TA) is ↓ ضَيْقٌ: (Fr, S, K, TA: [in the CK, erroneously, ضِيقٌ:]) Fr says, when you see ↓ الضَّيْق to have occurred in the place of الضِّيق, it is in [one of] two cases; either it is the pl. [or coll. gen. n.] of الضَّيْقَةُ; or it means the narrow, or strait, thing, ضَيْقٌ being a contraction of ضَيِّقٌ. (TA.) ― -b3- And الضَّيْقَةُ, (O,) or ضَيْقَةُ [without the article], (JK, O, TA,) or ↓ الضِّيقَةُ, (K, [app. a mistake, for in the O, in every case, whether as a proper name or not, الضيقة is written الضَّيْقَةُ,]) is the name of A certain mansion of the moon, (JK, O, K, TA,) [not one of the Twentyeight Mansions,] close by الثُّرَيَّا [or the Pleiades]: (JK, O, TA:) or, as IKt says, on the authority of Ibn-Ziyلd El-Kilلbee, sometimes the moon falls short of الدَّبَرَان and alights in الضيقة, i. e. two small stars, near together, between الثُّرَيَّا and الدَّابَرَان: (TA:) it is asserted by the Arabs to be an inauspicious place. (O, * TA.) Hence the saying of El-Akhtal,
فَهَلَّا زَجَرْتَ الطَّيْرَ لَيْلَةَ جِئْتَهَا
بِضَيْقَةَ بَيْنَ النَّجْمِ وَالدَّبَرَانِ
[And wherefore didst not thou draw an omen from the flight of birds on the night when thou camest to her, when the moon was in Deykah, between the Pleiades and Ed-Debarلn?]: he notifies that the moon, in the night of their coming together, was making its abode [in the neighbourhood of] الدبران, which is inauspicious: (O, TA:) or
[the latter hemistich, as J relates it, app. on the authority of A 'Obeyd, is thus,]
بِضَيْقَةِ بَيْنَ النَّجْمِ وَالدَّبَرَانِ
from الضَّيْقَةُ as syn. with الضَّيْقُ; (S;) and as AA relates the verse, it is [thus] with kesr to the ة in بضيقة; the word not being made the [proper] name of a place, but the meaning being بضيقة مَا بَيْنَ النجم والدبران [i. e. in the narrow space between the Pleiades and Ed-Debarلn]. (TA.) ― -b4- ضَيْقَةٌ is also the fem. of ضَيْقٌ the contracted form of ضَيِّقٌ. (S, O, TA.)

ضِيقَةٌ
ضِيقَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, former half, in two places.

ضُوقَى
ضُوقَى ذ and ضِيقَى are fems. of ↓ أَضْيَقُ; (S, O, K;) the former [as well as the latter] is [originally] of the measure فُعْلَى, (TA,) [each being originally ضُيْقَى,] the ى being changed in the former into و because quiescent and preceded by dammeh: (S, O, TA:) the former occurs in the saying of a woman to her fellowwife, contending with her for superiority,
مَا أَنْتِ بِالخُورَى وَلَا الضُّوقَى حِرًا
[Thou art not the better nor the narrower &c.; خُورَى being in like manner fem. of أَخْيَرُ]. (TA.) Accord. to Kr, the former is pl. of ↓ ضَيِّقَةٌ; (TA;) and he says the same of ضِيقَى also; (TA voce كَيِّسٌ;) but ISd says, I know not how this may be, for فُعْلَى is not of the measures of pls. except of the kind of pl. which differs not from its sing. otherwise than in the latter's having ة [as an affix], like بُهْمَاةٌ and بُهْمَى [q. v.]. (TA in the present art.)

ضِيَاقٌ
ضِيَاقٌ ذ : see مِضْيَاقٌ.

ضَائِقٌ
ضَائِقٌ ذ : see the next paragraph, in four places.

ضَيِّقٌ
ضَيِّقٌ ذ and ↓ ضَيْقٌ, (S, O, K,) the latter a contraction of the former, (S,) the two being like هَيِّنٌ and هَيْنٌ [&c.], (O,) and ↓ ضَائِقٌ, (K,) Narrow, or strait: (S, * O, * K:) or ضَيِّقٌ is an epithet used in this sense when permanence [of the attribute] is meant [and so therefore is its contracted form]; and ↓ ضَائِقٌ as meaning [being, or becoming, narrow or strait; or] temporarily narrow or strait: (Msb:) the fem. of the first (TA) and of the second (S, O, TA) [as well as of the third] is with ة: (S, O, TA:) see also ضُوقَى: [the pls. of the first and second, applied to rational beings, is ضَيِّقُونَ and ضَيْقُونَ, like مَيِّتُونَ and مَيْتُونَ: and] the pl. of ↓ ضَائِقٌ is ضَاقَةً. (TA.) You say شَىْءٌ ضَيِّقٌ (O, Msb) and ↓ ضَيْقٌ (O) A narrow, or strait, thing. (O, * Msb.) And صَدْرٌ ضَيِّقٌ (assumed tropical:) A strait, or contracted, mind; (Msb;) and نَفْسٌ ضَيِّقَةٌ [meaning the same]. (TA.) And بِهِ صَدْرُكَ ↓ وَضَائقٌ, in the Kur [xi. 15], means (assumed tropical:) And thy mind is temporarily strait or contracted thereby. (Msb.) ضَيِّقٌ signifies also (assumed tropical:) Niggardly, or avaricious. (KL.) [And ضَيِّقُ الخُلُقِ (assumed tropical:) Narrow, or illiberal, in disposition.]

أَضْيَقُ
أَضْيَقُ ذ [More, and most, narrow or strait or contracted]: (S, O, K:) see its fems. ضُوقَى and ضِيقَى, above. [See also three exs. voce اِسْتٌ, in art. سته.]

مَضِيقٌ
مَضِيقٌ ذ A narrow, or strait, place: (K:) [a pass: a place of narrowness or straitness] of land; and of the vulva; and (assumed tropical:) [a place, or state, of straitness] of life, or of the means of subsistence: (K in art. ازم:) and (tropical:) a narrow, or strait, affair or case: (K, TA:) pl. مَضَايِقُ. (TA.)

أَمْرٌ مُضَيَّقٌ
أَمْرٌ مُضَيَّقٌ ذ (assumed tropical:) [An affair rendered strait]. (TA.)

مِضْيَاقٌ
مِضْيَاقٌ ذ , (JK, and O on the authority of Ibn- 'Abbلd, and TA,) or ↓ ضِيَاقٌ, like كِتَابٌ [in measure], thus in all the copies of the K, (TA,) [but probably, I think, taken from a mistranscription,] A pessary (دُرْجَةٌ) of rag and perfume, with which a woman endeavours to constrict her vagina (تَسْتَضِيقُ بِهَا). (JK, Ibn-'Abbلd, O, K.)

### Türkçe

**ضَاقَ**
1 **ضَاقَ** ذ , muzâri‘ **يَضِيقُ**, mastar ismi **ضَيْقٌ** (S, O, Msb, K) ve **ضِيقٌ**, (S, O, K,) yahut bu ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) Dar oldu yahut darlaştı; **اِتَّسَعَ**’ın zıddı; (Msb, K;) ve yine ↓ **تضيّق**, [yahut daha doğrusu bu, dar kılındı yahut darlaştırıldı mânâsınadır; 2’nin شبه-مجهولudur,] ve ↓ **تضايق**: (K:) bir şey hakkında söylenir, (S, O, Msb,) ve bir yer hakkında. (Msb.) [Aşağıda **ضَيْقٌ**’a da bak.] **ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ**, Kur’ân ix. 119’da, “Yer onlara darlaştı” demektir. (Bd, Jel.) Ve kişi der ki, **ضَاقَتْ بِهِ الأَرْضُ** [benzer şekilde, “Yer yahut ülke onunla darlaştı” mânâsında]: ‘Amr İbn-El-Ahtam der ki,
لَعَمْرُكَ مَا ضَاقَتْ بِلَادٌ بِأَهْلِهَا
وَلٰكِنَّ أَخْلَاقَ الرِّجَالِ تَضِيقُ
[Hayatın hakkı için yahut dinin hakkı için, ülkeler halkıyla daralmadı; fakat erkeklerin huyları daralır]. (O, TA.) [**ضاق بِهِ** çoğu kez, ve onun gibi **به** ↓ **تضايق** da, “Onunla tıkandı, doldu, taşacak kadar doldu” mânâsına gelir; meselâ bir su yolu su ile, bir yer insanlarla.] Ve ↓ **تضايق بِهِ الأَمْرُ** demek **ضاق عَلَيْهِ** (mecaz:) [İş ona dar oldu yahut darlaştı] demektir. (O, TA. [Bir örnek için madde **رحب**, bâb 6’ya bak.]) Yine denir: **ضاق عَلَيْهِ مَعَاشُهُ**: 4’e bak. [Ve **ضاق الوَقْتُ** (farz edilen mecaz:) Vakit darlaştı yahut sıkıştı.] Ve **ضاق صَدْرُهُ** (farz edilen mecaz:) Göğsü yahut zihni daraldı yahut sıkıştı: (Msb:) ve **ضاق عَنْهُ صَدْرُكَ** (farz edilen mecaz:) [Zihnin, onu kaldıramayacak derecede sıkıştı; yahut zihnin ondan çekindi]. (K.) [Ve **يَضِيقُ العَقْلُ عَنْ تَقْدِيرِهِ** (farz edilen mecaz:) Akıl, onun sınırını yahut sınırlarını vb. takdir etmekten âcizdir.] Ve **ضاق عَنِ الجَوَابِ** ve **بِالجَوَابِ** (farz edilen mecaz:) [Cevap veremeyecek şekilde sıkıştı yahut şaşırdı; cevap vermekten âciz oldu]: ikisi de aynı mânâyı ifade eder. (TA, madde **زند**’de.) Ve **ضاق بالأَمْرِ ذَرْعًا**, (S, * O, * Msb,) (farz edilen mecaz:) Şey yahut iş ona zor geldi yahut sıkıntı verdi, (Msb,) aslı **ضاق ذَرْعُهُ بِهِ**, (S, * O, * Msb,) yani onun kudreti [onunla daraldı yahut ona yetmedi]; ve gücü: (Msb:) yahut sanatı, hilesi, kurnazlığı: yahut davranış yolu, gidişi, tarzı, yöntemi (**مَذْهَبُهُ**) [onunla daraldı yahut zorlaştı yahut sıkıntılı oldu]. (O. [Daha fazlası için **ذَرْعٌ** maddesine bak; ve Kur’ân xi. 79 ve xxix. 32’de benzer bir ibareye bak.]) Ve buradan, görünüşe göre, şu söz: **ضاق المَالُ عَنِ الدُّيُونِ** (mecaz:) Mal borçlara yetmedi. (Msb.) Ve sen dersin: **ضاق عَنْكَ الشَّىْءُ** [yani **لَمْ يَسَعْكَ** (farz edilen mecaz:) Şey sana câiz olmadı]: denir ki, **لَا يَسَعُنِى شَىْءٌ وَيَضِيقَ عَنْكَ**, (S, O, * TA, [O’da yanlışlıkla **لا يستغنى**,]) yani **وَأَنْ يَضِيقَ عَنْكَ** (farz edilen mecaz:) [Bir şeyin bana câiz olup sana câiz olmaması olmaz; **وَأَنْ يَضِيقٌ** demek **مَعَ ضَيْقِهِ** mânâsınadır]: **بَلْ مَتَى وَسِعَنِى شَىْءٌ وَسِعَكَ** [bilakis bir şey bana câiz olunca sana da câiz olur]. (S, madde **وسع**’da.) Ve **ضاق**, (muzâri‘ **يَضَِيقُ**, K, mastar ismi **ضِيقٌ**, TA,) (mecaz:) Cimri oldu yahut cimrileşti. (S, O, Msb, K, TA.)

**ضيّقهُ**
2 **ضيّقهُ** ذ , (Msb, K,) mastar ismi **تَضْيِيقٌ**, (Msb, TA,) Onu dar yaptı yahut daralttı; (Msb, K;) yani bir yer [&c.]; (Msb;) ve yine ↓ **اضاقهُ**, (K,) mastar ismi **اـِضَاقَةٌ**. (TA.) Sen dersin: **ضَيَّقْتُ عَلَيْهِ المَكَانَ**, (S,) yahut **الشَّىْءَ**, yani ona [yeri yahut şeyi] daralttım yahut dar yaptım [yahut kıstım yahut kıt yaptım]; **وَسَّعْتُهُ عَلَيْهِ**’in zıddı. (O.) Ve **ضَيَّقْتُ عَلَيْهِ** [yalnız başına, hazifli kullanımla, “Onu daralttım” aslî mânâsıyla; ve ayrıca, (farz edilen mecaz:) onun hâlini vb.]. (Msb.) Ve **ضُيِّقَ عَلَى فُلَانٍ** (farz edilen mecaz:) [Falana darlık verildi]. (TA.) **لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ**, Kur’ân’da [lxv. 6, (farz edilen mecaz:) “Onlara darlık yapmanız için”], nafakaya ve göğse ilişkinliği ima eder. (TA.) [3’e bak. **التَّضْيِيقُ بَيْنَ شَيْئَيْنِ**, S ve K’da madde **حوص**’ta geçer; “iki şey arasında bir sıkıştırma yapmak” demektir.]

**ضايقهُ**
3 **ضايقهُ** ذ Onu daralttı: (MA:) [2’ye de bak: yahut aslî olarak, onu daralttı; kendisi de onun tarafından benzer şekilde daraltılmış olarak: madde **زحم**’da 1’e bak: ve] (mecaz:) ona sertlikle yahut katılıkla muamele etti yahut ona karşı öyle davrandı; (O, * K, * TA;) **فِى كَذَا** [şu hususta yahut şu şeye dair]. (TA.)

**اضاق**
4 **اضاق** ذ (mecaz:) Geçimi darlaştı (**عَلَيِْه مَعَاشُهُ** ↓ **ضَاقَ**); (TA;) malı gitti; (S, O, Msb, K;) ve fakir oldu. (TA.) -A2- 2’ye de bak.

5 **تَضَيَّقَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

6 **تَضَاْيَقَ**: 1’de üç yerde geçene bak. **تضايقوا** Birbirlerini daralttılar; birbirlerini itti yahut birbirlerine bastırdılar; yahut birbirlerini sıkıştırdılar; bir toplanma yerinde; eş anlamlısı **زَحَمَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا**: (Msb, madde **زحم**’da:) yahut bir yerde daraldılar, yahut (farz edilen mecaz:) huyda daraldılar. (S, O.)

**استضاقت بِدُرْجَةٍ**
10 **استضاقت بِدُرْجَةٍ** ذ [Bir fitil/peseri ile vajinasını daraltmaya çalıştı], (O, K, TA,) yahut **بِالأَدْوِيَةِ** [ilaçlarla]; (A, TA;) bir kadın hakkında söylenir. (A, O, K.)

**ضَيْقٌ**
**ضَيْقٌ** ذ 1’in bir mastar ismidir, (S, O, Msb, K,) ve yine ↓ **ضِيقٌ**, (S, O, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir: (Msb:) [ikisi de yalın isim olarak kullanıldığında “darlık, sıkışıklık” mânâsına gelir:] Fr’ye göre, [ikisi de böyle mânâlanır görünür; fakat ikincisi aslî olarak; birincisi mecazî olarak; zira o der ki] **الضَّيْقُ**, gerçekten genişlemeyen şeydedir; meselâ zihin (**الصَّدْر**): (O:) yahut o, **مَا ضَاقَ عَنْهُ صَدْرُكَ**’dır [zihnin sıkışması sebebiyle kaldıramadığı yahut zihnin ondan çekindiği şey; K’da Fr’den naklen değil, O’daki lafzından saparak verilmiş bir açıklama; buradan anlaşılıyor ki **مَا** yerine belki **فِيمَا** okunmalıdır]: (K:) fakat ↓ **الضِّيقُ**, gerçekten geniş olabilen şeydedir; meselâ ev ve elbise: (O, K:) ve birincisi [bu durumda **ضَيِّقٌ**’in kısaltması olarak sıfat diye de kullanılır; ve bu sıfat olarak] tesniyesi, cemi ve müennesi vardır; fakat ikincisinin yoktur: (O:) yahut ↓ ikisi de aynıdır [mânâca]: (K:) ve ↓ **ضَيْقَةٌ**, **ضِيقٌ** ile eş anlamlıdır. (S.) ― -b2- Yine, ve ↓ **ضَيَقٌ**, AA’ya göre, (O, [orada ikincisinin açıkça **بِالتَّحْرِيكِ** olduğu söylenir,]) yahut birincisi ve ↓ **ضِيقٌ**, (K, [TA’da bunun **ضَيَقٌ** yerine bir hata olduğu söylenir; fakat aşağıdakine bak,]) Kalpte şüphe (AA, O, K): (K) bu mânâda birincisi ikinciden daha yaygındır; ve Kur’ân’da xvi. son âyet ve xxvii. 72’de geçer: (O:) [fakat] İbn-Ketheer, bu iki yerde de ↓ **ضِيق** okudu; ve bu ile **ضَيْق** zihnin darlığı mânâsında lehçe varyantlarıdır. (Bd.) -A2- İki yerde **ضَيِّقٌ**’a da bak: ― -b2- ve ikinci cümlede iki yerde **ضَيْقَةٌ**’a.

**ضِيقٌ**
**ضِيقٌ** ذ : Bir önceki paragrafta beş yerde geçene bak.

**ضَيَقٌ**
**ضَيَقٌ** ذ : **ضَيْقٌ**’un son kısmına bak.

**ضَيْقَةٌ**
**ضَيْقَةٌ** ذ : **ضَيْقٌ**’un son kısmına bak. ― -b2- Yine (S) (mecaz:) Fakirlik; ve kötü bir hâl yahut durum; (S, O, K, TA;) ve yine ↓ **ضِيقَةٌ**: (K, TA:) ve ilkinin çoğulu [daha doğrusu cins çoğulu] (Fr, S, K, TA) (Fr, S, TA) ↓ **ضَيْقٌ**’tur: (Fr, S, K, TA: [CK’de yanlışlıkla **ضِيقٌ**:]) Fr der ki, ↓ **الضَّيْق**’in **الضِّيق** yerinde vârid olduğunu gördüğünde, bu iki hâlden biridir; ya o, **الضَّيْقَةُ**’nin çoğuludur [yahut cins çoğuludur]; yahut “dar şey” mânâsınadır; **ضَيْقٌ**, **ضَيِّقٌ**’in kısaltması olarak. (TA.) ― -b3- Ve **الضَّيْقَةُ**, (O,) yahut **ضَيْقَةُ** [artikelsiz], (JK, O, TA,) yahut ↓ **الضِّيقَةُ**, (K, [görünüşe göre hata; çünkü O’da her durumda, ister özel ad olsun ister olmasın, **الضيقة** **الضَّيْقَةُ** yazılmıştır,]) Ayın belirli bir menzilinin adıdır, (JK, O, K, TA,) [Yirmi Sekiz Menzilden biri değildir,] **الثُّرَيَّا**’nın [yahut Ülker’in] yakınında: (JK, O, TA:) yahut IKt’nin, İbn-Ziyلd El-Kilلbee’den naklen dediğine göre, bazen ay **الدَّبَرَان**’dan eksik kalır ve **الضيقة**’ye iner; yani **الثُّرَيَّا** ile **الدَّابَرَان** arasında, birbirine yakın iki küçük yıldız: (TA:) Araplarca uğursuz bir yer olduğu ileri sürülür. (O, * TA.) Bundan El-Akhtal’ın şu sözü:
فَهَلَّا زَجَرْتَ الطَّيْرَ لَيْلَةَ جِئْتَهَا
بِضَيْقَةَ بَيْنَ النَّجْمِ وَالدَّبَرَانِ
[Öyleyse, ona geldiğin gece, kuşların uçuşundan niçin uğur çıkarmadın; ay **ضَيْقَةَ**’de iken, **النَّجْمِ** ile **الدَّبَرَانِ** arasında?]: o, onların buluştuğu gecede ayın, uğursuz olan **الدبران** [civarında] konakladığını bildirir: (O, TA:) yahut
[ikinci mısra, J’nin rivayet ettiği üzere, görünüşe göre A ‘Obeyd’den naklen, şöyledir,]
بِضَيْقَةِ بَيْنَ النَّجْمِ وَالدَّبَرَانِ
**الضَّيْقَةُ**’den, **الضَّيْقُ** ile eş anlamlı olarak; (S;) ve AA’nın rivayet ettiği üzere beyit, **بضيقة**’deki ة’ye kesre ile [böyledir]; kelime bir yerin özel adı yapılmamış, mânâ **بضيقة مَا بَيْنَ النجم والدبران** olmuştur [yani **النجم** ile **الدبران** arasındaki dar yerde]. (TA.) ― -b4- **ضَيْقَةٌ**, ayrıca **ضَيِّقٌ**’in kısaltılmış şekli olan **ضَيْقٌ**’un müennesidir. (S, O, TA.)

**ضِيقَةٌ**
**ضِيقَةٌ** ذ : Bir önceki paragrafın ilk yarısında iki yerde geçene bak.

**ضُوقَى**
**ضُوقَى** ذ ve **ضِيقَى**, ↓ **أَضْيَقُ**’un müennesleridir; (S, O, K;) birincisi [ikincisi gibi] aslında **فُعْلَى** veznindedir, (TA,) [her biri aslında **ضُيْقَى**’dır,] birincideki ى, sâkin olup öncesi dammeli olduğu için و’ya çevrilmiştir: (S, O, TA:) birincisi, bir kadının, üstünlük için onunla çekişen kuma­sına söylediği şu sözde geçer:
مَا أَنْتِ بِالخُورَى وَلَا الضُّوقَى حِرًا
[Sen ne daha hayırlısın ne de daha dar…; **خُورَى** da aynı şekilde **أَخْيَرُ**’un müennesidir]. (TA.) Kr’ye göre birincisi ↓ **ضَيِّقَةٌ**’nin çoğuludur; (TA;) ve o, **ضِيقَى** hakkında da aynısını söyler; (TA, madde **كَيِّسٌ**’te;) fakat ISd der ki: bunun nasıl olacağını bilmiyorum; çünkü **فُعْلَى**, çoğulların vezinlerinden değildir; ancak tekilinden, sonundaki ة [ek] dışında ayrılmayan çoğul türünde olur; **بُهْمَاةٌ** ve **بُهْمَى** gibi [bk.]. (TA, bu maddede.)

**ضِيَاقٌ**
**ضِيَاقٌ** ذ : **مِضْيَاقٌ**’a bak.

**ضَائِقٌ**
**ضَائِقٌ** ذ : Bir sonraki paragrafa, dört yerde geçene bak.

**ضَيِّقٌ**
**ضَيِّقٌ** ذ ve ↓ **ضَيْقٌ**, (S, O, K,) ikincisi birincinin kısaltmasıdır, (S,) ikisi **هَيِّنٌ** ve **هَيْنٌ** [&c.] gibidir, (O,) ve ↓ **ضَائِقٌ**, (K,) Dar yahut sıkışık: (S, * O, * K:) yahut **ضَيِّقٌ**, bu mânâda, sıfatın sürekliliği kastedildiğinde kullanılan bir sıfattır [dolayısıyla kısaltılmış şekli de böyledir]; ve ↓ **ضَائِقٌ**, [dar olan yahut darlaşan; yahut] geçici olarak dar yahut sıkışık mânâsıyla: (Msb:) birincinin (TA) ve ikincinin (S, O, TA) [ve üçüncünün de] müennesi ة iledir: (S, O, TA:) **ضُوقَى**’a da bak: [birinci ve ikincinin, akıllılar için kullanılan çoğulu **ضَيِّقُونَ** ve **ضَيْقُونَ**’dur; **مَيِّتُونَ** ve **مَيْتُونَ** gibi: ve] ↓ **ضَائِقٌ**’un çoğulu **ضَاقَةً**’dır. (TA.) Sen dersin: **شَىْءٌ ضَيِّقٌ** (O, Msb) ve ↓ **ضَيْقٌ** (O) Dar bir şey. (O, * Msb.) Ve **صَدْرٌ ضَيِّقٌ** (farz edilen mecaz:) Daralmış yahut sıkışmış bir zihin; (Msb;) ve **نَفْسٌ ضَيِّقَةٌ** [aynı mânâda]. (TA.) Ve Kur’ân’da [xi. 15] **بِهِ صَدْرُكَ ↓ وَضَائقٌ**, (farz edilen mecaz:) “Zihnin onunla geçici olarak daralır yahut sıkışır” demektir. (Msb.) **ضَيِّقٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) Cimri, pinti mânâsına da gelir. (KL.) [Ve **ضَيِّقُ الخُلُقِ** (farz edilen mecaz:) Huyda dar, yahut eli sıkı.]

**أَضْيَقُ**
**أَضْيَقُ** ذ [Daha dar, en dar yahut daha sıkışık]: (S, O, K:) yukarıda müennesleri **ضُوقَى** ve **ضِيقَى**’ya bak. [Madde **سته**’de, **اِسْتٌ** lafzı altında üç örneğe de bak.]

**مَضِيقٌ**
**مَضِيقٌ** ذ Dar bir yer: (K:) [bir geçit: karanın darlık yeri] ve vulvanın; ve (farz edilen mecaz:) [hayatın yahut geçim vasıtalarının darlık yeri yahut hâli]: (K, madde **ازم**’de:) ve (mecaz:) dar bir iş yahut durum: (K, TA:) çoğulu **مَضَايِقُ**. (TA.)

**أَمْرٌ مُضَيَّقٌ**
**أَمْرٌ مُضَيَّقٌ** ذ (farz edilen mecaz:) [Dar kılınmış bir iş]. (TA.)

**مِضْيَاقٌ**
**مِضْيَاقٌ** ذ , (JK, ve O’da İbn- ‘Abbلd’dan naklen, ve TA,) yahut ↓ **ضِيَاقٌ**, **كِتَابٌ** gibi [vezince], K’nın bütün nüshalarında böyle, (TA,) [fakat muhtemelen, bence, bir yanlış yazımdan alınmıştır,] Bir bez ve koku parçasından yapılmış fitil/peser (**دُرْجَةٌ**); kadın onunla vajinasını daraltmaya çalışır (**تَسْتَضِيقُ بِهَا**). (JK, İbn-'Abbلd, O, K.)
