# ضيم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضيم

| | ( *!ضَامَه حَقَّه *!يَضِيمُه ) *!ضَيْمًا : نَقَصَه | إِيّاه . وقال اللَّيثُ : ضامَه ، | ( *!واستضاَمَه : انْتَقَصَه ، فهو *!مَضِيمٌ . | *!ومُسْتَضامٌ ) أي : مَظْلُوم . ويقال : ما | *!ضُمْت أَحَدًا ، وما ضُمْتُ أي : ما | *!ضَامَني أَحَدٌ . وقال الجَوْهَرِيّ . | وقد *!ضِمْتُ أي : ظُلِمْتُ على ما لَمْ | يُسَمّ فاعِلُه . وفيه ثَلاثُ لُغَات *!ضِيمَ | الرَّجُلُ ، *!وضُيمَ ، *!وضُومَ كما قِيلَ | في بِيع قال الشاعر : | % ( وإني على المَوْلَى وإنْ قَلَّ نَفْعُهُ % | دَفُوعٌ إذا ما *!ضُمْتُ غَيرُ صَبُورِ ) % | | ( *!والضَّيْمُ : الظُّلْم ج : *!ضُيومٌ ) . قال اللَّيثُ : هو ( مَصْدرٌ جُمِع ) ، قال | المُثقِّب العَبْدي : | % ( ونَحْمِي على الثَّغْرِ المُخُوفِ وَنَتَّقِي % | بغارَتِنا كَيْدَ العِدَى *!وضُيُومَها ) % | | وقد حَدِيثِ الرْؤْية :   إِنَّكُم لا | *!تُضامُون في رُؤْيَته   أي : لا يَظْلِم | بَعضُكم بَعْضًا . | | ( و ) *!الضَّيمُ ( بالكَسْر : ناحِيَةُ الجَبَل ) | والأَكَمَة . | | ( و ) أَيْضًا : ( ع م ) أي : مَوْضِع |

| مَعْرُوف ( بالسّراة : أو وَادٍ ) ، كما قَالَهُ | ابنُ بَرِّيّ . ( أو جَبَل ) لهُذَيْل . | وبِكُلّ ذلِك فُسِّر قَولُ ساعِدةَ | للهُذَلِيّ : | % ( فما ضَرَبٌ بَيْضَاءُ يَسْقِي ذَنُوبَها % | دُفاقٌ فعُروانُ الكَراثِ *!فَضِيمُها ) % | | وفسره الجَوْهَرِيّ بناحِيَة الجَبل . | | ( *!وضُيَيْم كَزُبَيْر : ابنُ مُلَيْح ) بن | سرطان ، كذا وَقَع في التَّبْصير ، | والصَّواب شَيْطان بن مَعْن بن مالك | ابن فهم ( الفَهْمِيّ : من رجَالاَتِهِم ) ، | وإليه نُسِب هذا البَطْن . منهم | مَسْعودُ بن عَدِيّ بنِ عَمْرو بن | مُحارِب بن *!ضُيَيْم الأزدِيّ ، المُلقَّب | قمر العراق لجَمالِه ، قاله الحافِظُ | ووقع في المُحْكَم لابنِ سيده في | الصَّادِ المُهْمَلَة والنّون : بنو صُنَيْم : | بَطْن ، فإن يَكُن غَيْر هذا وإِلاّ | فأحدُهما تَصْحِيف . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!الضَّامَةُ ، مُخَفَّفَةً ، الحاجَةُ ، زِنَةً | ومَعْنًى ، ومنه المَثَلُ . | | يأتي بك الضّامَةُ عِرّيسَ الأسد | فَسَّرُوها بالحاجَة ، وبالمرأة ، | وقالوا : هي من *!الضَّيْمِ كما في | أَمْثالِ المَيْداني ، نقله شَيْخُنا . | | | |

| ( بسم الله الرحمن الرحيم ) | ( فصل الطاء ) المهملة مع الميم |

### Türkçe

| | ( **ضَامَه حَقَّه** **يَضِيمُه** ) **ضَيْمًا** : onu eksiltti. | İyâh. el-Leys dedi ki: **ضامَه** , | ( **واستضاَمَه** : onu eksiltti; o hâlde o **مَضِيمٌ**’dir. | **ومُسْتَضامٌ** ) yani: mazlum. Ve denilir: | **ضُمْت** hiç kimseyi; ve **ضُمْتُ** yani: | bana hiç kimse **ضَامَني** etmedi. el-Cevherî dedi ki: | Ve muhakkak **ضِمْتُ** yani: zulme uğradım; faili adlandırılmamış olarak. | Ve onda üç lugat vardır: **ضِيمَ** | adam, ve **ضُيمَ** , ve **ضُومَ** ; **بِيع** hakkında denildiği gibi. Şair dedi ki: | % ( Ve ben efendiye karşı—faydası az olsa da— % | itici(iyim); ne zaman ki **ضُمْتُ** (zulme uğratıldım), sabırlı olmayan(ım). ) % | | ( **والضَّيْمُ** : zulüm; c: **ضُيومٌ** ) . el-Leys dedi ki: o (cem‘ edilmiş bir masdardır). el-Müsekkıb el-‘Abdî dedi ki: | % ( Ve biz korkulan sınırda koruruz ve sakınırız % | baskınımızla düşmanların hilesini ve onların **وضُيُومَها**’sını. ) % | | Ve rü’yet hadisi: “Şüphesiz siz onu görmede | **تُضامُون** olunmayacaksınız”; yani: birbiriniz birbirinize zulmetmez. | | ( ve ) **الضَّيمُ** (kesre ile: dağın yanı) | ve tepe. | | ( ve ) ayrıca: ( ع م ) yani: bir yer |

| bilinen (es-Serât’ta: yahut bir vadi); İbn Berrî’nin dediği gibi. (yahut bir dağ) Hüzeyl’e ait. | Ve bunun hepsiyle Sâ‘ide el-Hüzelî’nin sözü tefsir edilmiştir: | % ( Artık o, beyaz bir darbe değildir ki kovalarını sulasın; % | dökücü; derken ‘Urwânu’l-Kerâs, **فَضِيمُها**. ) % | | Ve el-Cevherî onu dağın yanı ile tefsir etti. | | ( **وضُيَيْم** , Zübeyr gibi: Müleyh’in oğlu) b. | Sertân; et-Tebsîr’de böyle vâki oldu; | doğrusu: Şeytân b. Ma‘n b. Mâlik | b. Fehm ( **الفَهْمِيّ** : onların erkeklerindendir); | ve bu batın ona nisbet edildi. Onlardandır: | Mes‘ûd b. ‘Adiyy b. ‘Amr b. | Muhârib b. **ضُيَيْم** el-Ezdî; lakabı | güzelliği sebebiyle Irak’ın ayı; Hâfız söyledi. | Ve İbn Sîde’nin el-Muhkem’inde | sâd-ı mühmel ve nûn’da vâki oldu: Benû Suneym: | bir batın; eğer bu değilse, yoksa | ikisinden biri tashîftir. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **الضَّامَةُ** , muhaffefe olarak: ihtiyaç; vezin ve | mânâca. Ve ondan mesel: | | “Sana **الضّامَةُ** getirir; aslanın damadı.” | Onu ihtiyaç ile, ve kadın ile tefsir ettiler. | Ve dediler ki: o **الضَّيْمِ**’dendir; el-Meydânî’nin Emsâl’inde olduğu gibi; şeyhimiz nakletti. | | | |

| (Bismillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm) | (Tâ faslı) mühmel olan, mîm ile |
