# ضيم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D9%8A%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضيم

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

### Türkçe

ض م ( و ا ى ء )
**ضيم** , **ضمى** , **مضى** , **وضم** , **ومض** , **أمض** , **وميض** , **أضم** .

**ضيم** : Leys dedi: İşte ona zulmetti; ve onun hakkını eksiltti, onu **يَضِيمه** **ضَيْما** (diye) : ve o, eksiltmedir. Ve denilir: Ben kimseye zulmetmedim, ve zulmetmedim; yani: Bana kimse zulmetmedi. Ve **المَضِيمُ** : mazlumdur.

**ضمي** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **ضَمَى** : zulmettiği zaman. Dedim: Sanki **ضامَ**’dan kalb edilmiştir; ve yine **بَضَى** : ikamet ettiği zaman, **باضَ**’dan kalb edilmiştir.

**مضى** : Denilir: Mekân ile geçtim; yahut onun üzerine geçtim.
İbn Şümeyl dedi: Denilir: Satışım ile geçtim; yani: onu geçerli kıldım. Ve onu geçerli kıldım; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: Satışımı geçerli kıldım, ve satışım üzerine geçtim; yani: onu geçerli kıldım.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Ubeyde’den, Yûnus’tan: İş üzerine **مُضُوّاً** geçtim; ve bu, üzerine geçilmiş bir iştir; onu, **فَعُول** babında, **الفاء**’nın fethiyle getirdi.
Ebû Ubeyd: **المُضَوَاءُ** : ilerlemedir.
Kutâmî dedi:
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
Ve denilir: Şey geçer, **يَمضي** **مُضُوّاً** ve **مَضاءً**.
Leys dedi: At, **أبا المضَاء** diye künyelenir.
Ve adam için, öldüğü zaman denilir: Geçti.

**أمض** : Leys dedi: Adam **أَمِضَ** olur, **يأمَض**; o da **أمِضٌ**’dur: azarlamayı umursamadığı zaman; ve azmi kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başkasını açığa vurduğu zaman. Dedim: Leys’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.

**ومض** : Leys dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ** : şimşeğin parıltısındandır ve rengi duru olan her şeydendir.
Ve denilir: Falan kadın onu gözüyle **أومضَتْه** : ona parıldattığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَمِيضُ** : şimşeğin zayıf bir parıltı ile parıldaması, sonra gizlenmesi, sonra parıldaması; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir de olmayabilir de. [
Şemmir ve başkaları dedi: Denilir: Şimşek parıldadı, **يَمِضُ**; ve **أَوْمَض** **يُومِضُ**; ve inşad etti:
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
İster: **لمَّا أنْ وَمَضَ**.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.

**أضم** : Ebû Ubeyd, Asma‘î ve Ebû Amr’dan:
**الأضَمُ** : öfkedir. Ve **أَضِمَ** olur, **يأضَم** **أضماً**; o da **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ** : bizzat bir dağın adıdır.
İbnü’s-Sikkît inşad etti:
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ

**وضم** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu ki dedi: Kadınlar ancak **وَضَم** üzerinde et(ler)dir; ondan uzaklaştırılan hariç.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den dedi: **الوَضَمُ** : etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: Onlar zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir; ve kadınları ona benzetti; çünkü Arapların bedevîsinde âdetlerindendir: Topluluğu için bir deve boğazlandığı zaman etini taksim ederler; çok ağaç sökerler ve onun bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** ederler; et parçalanır ve onun üzerine konulur; sonra eti kemiklerinden atılır ve **الوَضَم** üzerinde taksim için parça parça kesilir; ve bir ateş tutuşturulur; onun koru düştüğü zaman hazır bulunan, o kor üzerinde kızartma üstüne kızartma kızartır; ondan kimse men edilmez; taksimler içine düştüğü ve ortaklar paylarını elde ettiği zaman her ortak payını **الوَضَم**’dan evine çevirir; ve kimse onun elde ettiğine ilişmez. Ömer, kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az engellenişlerini, **الوَضَم** üzerinde bulunduğu müddetçe et ile benzetti.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَضَمُ** : et ile yeri örttüğün her şeydir; denilir: Eti **أوصَمْتُ** ve onun için **أوْضَمْتُ**.
Dedi: Kisâî dedi: Ona bir **وَضَماً** yaptığın zaman.
Dedim: Onu **وَضَمْتُ** , onu **أضِمُه**; eti onun üzerine koyduğun zaman: Onu **أوضَمْتُ** dersin.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الوَضِيمَةُ** : kavim, kavmin üzerine iner; ve onlar azdır; onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.
