# طبس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طبس

باب السين والطاء والباء معهما
ب س ط، س ب ط، ط ب س مستعملات
بسط:
البَسطُ نقيض القَبْض.
والبَسيطةُ من الأرض كالبساط من المَتاع، وجمعه بُسُط.
والبَسْطةُ: الفضيلة على غيرك، قال اللهُ- جلّ وعزَّ-: "وزاده بَسْطةً في العِلْم والجِسم".
والبَسيط: الرجلُ المُنَبسِطُ اللسان، والمَرأة بسيطةٌ، وقد بَسُطَ بَساطةً، والصاد لغةٌ.
وبَسَطَ الينا فلانٌ يَدَه بما نُحِبُّ ونكرهُ.
وانَّه ليَبْسُطني ما بَسَطَكَ ويَقبضني ما قبَضَكَ أي يَسُرُّني ما سَرَّكَ ويَسُوءُني ما ساءَك.
والأَبساطُ من النُّوق: التي معها أولادها، والواحد بِسط.
والبَسيط: نَحوٌ من العَروض.
سبط:
السَّبَطُ: نَباتٌ كالثَّيل يَنْبُتُ في الرِّمال، له طولٌ، الواحدة سَبَطةٌ، ويُجمَع على أسباط.
والسّاباط: سَقيفةٌ بين دارَين من تحتها طريق نافِذٌ.
والسِّبْط من أسباط اليهود بمنزلة القبيلة من قبائل العرب، وكان بنو اسرائيلَ اثنيَ عَشَرَ سِبطاً، عِدَّة بني اسرائيل وهم بنو يعقوب بنِ اسحاق، لكلِّ ابنٍ منهم سِبْطٌ من ولده.
قال تُبَّع في يَهود المدينة، بني قُرَيظة وبني النَّضير:
حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً		أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ
والسَّبْطُ: الشَّعر الذي لا جُعُودةَ فيه، ولغة أهل الحِجاز: رجلٌ سَبِط الشَّعر، وامرأة سَبِطة، وقد سَبُط شعرُه سُبُوطة وسَبْطاً.
واِنَّه لسَبْط الأصابع أي طويلُها، وسَبْطُ اليَدَينِ أي سَمْحُ الكَفَّيْنِ، وقال حسّان:
رُبَّ خالٍ ليَ لو أبصَـرْتَـه		سَبِطِ الكَفَّيْنِ في اليوم الخَصِرْ
وسُباط: اسم شَهرٍ بالرُّوميّة، وهو فصل بين الربيع والشتاء، وفيه يكون كما يزعمُون تَمامُ اليوم الذي تَدور كُسُورُه في السِّنين، فاذا تَمَّ ذلك اليومُ في ذلك الشهر سَمَّى أهلُ الشام تلك السّنةَ عامَ الكبيس، يُتَيَمَّنُ به اذا وُلِدَ في تلك السّنة، أو قدم فيه إِنسانٌ.
والسَّبَطانة: قناةٌ جَوْفاءُ مضروبةٌ بالعَقَب يُرمَى فيها بسِهامٍ صغار تُنْفَخُ نَفخاً فلا تكاد تُخطِىء.
وسَباطِ: الحمَّى النافِض، قال المُتَنَخِّل: كأَنَّهُمُ تَمَلَّهُمُ سَباطِ
طبس:
التَّطبيسُ والتطبين واحدٌ.
والطَّبَسانِ: كُورتانِ من كُوَرِ خراسان.

### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**الباء** معهما
**ب س ط**، **س ب ط**، **ط ب س** kullanımdadır

**بسط**:
**البَسطُ** **القَبْض**’ın zıddıdır.
Yerden **البَسيطةُ**, eşyadan **البساط** gibidir; bunun çoğulu **بُسُط**’tur.
**البَسْطةُ**: başkasına karşı fazilet; Allah -aziz ve celil- dedi: “Ve onu ilimde ve bedende **بَسْطةً** artırdı.”
**البَسيط**: dili açılmış adam; kadın da **بسيطةٌ**’dır. Ve **بَسُطَ** **بَساطةً** (olarak) olmuştur; **الصاد** bir lehçedir.
Falan bize elini, sevdiğimiz ve sevmediğimiz şeyle **بَسَطَ**.
Ve muhakkak beni, seni **بَسَطَ** şey **يَبْسُطني**; ve beni, seni **قبَضَ** şey **يَقبضني**; yani seni sevindiren şey beni sevindirir ve seni kötü eden şey beni kötü eder.
Develerden **الأَبساطُ**: yanında yavruları bulunanlardır; teki **بِسط**’tır.
**البَسيط**: aruzdan bir türdür.

**سبط**:
**السَّبَطُ**: kumlarda biten, **الثَّيل** gibi bir bitkidir; onun bir uzunluğu vardır; teki **سَبَطةٌ**’dır; ve **أسباط** üzerine toplanır.
**السّاباط**: iki ev arasında bir saçaktır; altından geçip giden bir yol vardır.
Yahudilerin **أسباط**’ından **السِّبْط**, Arap kabilelerinden kabilenin menzilesindedir; ve İsrailoğulları on iki **سِبطاً** idi; İsrailoğullarının sayısıdır; onlar Yakub oğlu İshak’ın oğullarıdır; onların her bir oğlunun soyundan bir **سِبْطٌ** vardır.
Tübba‘, Medine Yahudileri, Benî Kurayza ve Benî Nadîr hakkında dedi:
حَنَقاً على سِبْطَيْنِ حَلاًّ يَثْربِاً		أولى لهم بعِقابِ يومٍ سَرْمَدِ
**السَّبْطُ**: içinde kıvırcıklık olmayan saçtır; Hicaz ehlinin dili: **رجلٌ سَبِط الشَّعر** ve kadın **سَبِطة**; ve onun saçı **سَبُط** **سُبُوطة** ve **سَبْطاً** (olarak).
Ve muhakkak o **سَبْط الأصابع**’dır; yani onların uzunudur; ve **سَبْطُ اليَدَينِ**; yani iki avucu yumuşak olandır. Hassân dedi:
رُبَّ خالٍ ليَ لو أبصَـرْتَـه		سَبِطِ الكَفَّيْنِ في اليوم الخَصِرْ
**وسُباط**: Rumca bir ayın adıdır; o, bahar ile kış arasında bir fasıldır; ve onda, zannettikleri üzere, yıllarda onun kesirleri dönen günün tamamı olur; artık o gün o ayda tamam olunca Şam ehli o seneye **عامَ الكبيس** adını verir; o senede doğan kimse ile, yahut onda bir insan gelen ile uğur umulur.
**السَّبَطانة**: ökçeyle vurulmuş içi boş bir kamıştır; içine küçük oklarla atılır; üflenerek üflenir; neredeyse şaşırmaz.
**وسَباطِ**: titretici humma; **المُتَنَخِّل** dedi: كأَنَّهُمُ تَمَلَّهُمُ سَباطِ

**طبس**:
**التَّطبيسُ** ve **التطبين** birdir.
**والطَّبَسانِ**: Horasan’ın kûrelerinden iki kûredir.
