# طبع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: طبع

طَبَعَ
1 طَبَعَ ذ , aor. طَبَعَ , inf. n. طَبْعٌ, He sealed, stamped, imprinted, or impressed; syn. خَتَمَ: (Msb:) [and, as now used, he printed a book or the like:] تَبْعٌ and خَتْمٌ both signify the making an impression in, or upon, clay and the like: (S, Mgh, O, K:) or, as Er-Rághib says, the impressing a thing with the engraving of the signet and stamp: (TA in this art. and in art. ختم: [see more in the first paragraph of the latter art:]) and he says also that طَبْعٌ signifies the figuring a thing with some particular figure; as in the case of the طَبْع of the die for stamping coins, and the طَبْع of coins [themselves]: but that it is more general in signification than خَتْمٌ, and more particular than نَقْشٌ; as will be shown by what follows: accord. to Aboo-Is-hák the Grammarian, طَبْعٌ and خَتْمٌ both signify the covering over a thing, and securing oneself from a thing's entering it: and IAth says [in like manner] that they held طَبْعٌ to be syn. with رَيْنٌ [inf. n. of رَانَ]: but Mujáhid says that رَيْنٌ denotes less than طَبْعٌ; and طَبْعٌ, less than اـِقْفَالٌ [or the “ closing with a lock: ” this he says with reference to a phrase in the Kur xlvii. 26]. (TA.) You say, طَبَعَ الكِتَابَ, (Mgh, Msb,) and طَبَعَ عَلَى الكِتَابِ, (S, Mgh, Msb, K, *) He sealed (خَتَمَ, S, Mgh, Msb, K,) the writing, or letter. (S, Mgh, Msb.) And طَبَعَ He branded, or otherwise marked, the sheep, or goat. (O. [See طَابَعٌ.]) And طَبَعَ اللّٰهُ عَلَى قَلْبِهِ (tropical:) God sealed [or set a seal upon] his [i. e. an unbeliever's] heart, so that he should not heed admonition, nor be disposed to that which is good; (Mgh;) or so that belief should not enter it: (O:) [and in like manner, خَتَمَ عَلَيْهِ, q. v.:] in this, regard is had to the طَبْع, and the طَبِيعَة, which is the natural constitution or disposition; for it denotes the characterizing of the soul with some particular quality or qualities, either by creation or by habit, and more especially by creation. (Er-Rághib, TA.) ― -b2- Also He began to make, or manufacture, a thing: and he made [a thing] as in instances here following. (Mgh.) You say, طَبَعَ مِنَ الطِّينِ جَرَّةً He made, [or fashioned, or moulded,] of the clay, a jar. (S, O, K.) And طَبَعَ اللَّبِنَ, (Mgh, TA,) and السَّيْفَ, (S, Mgh, O, K,) and الدِّرْهَمُ, (S, O, K,) He made (S, Mgh, O, K) [the crude bricks, and the sword, and the dirhem]: or طَبَعَ الدَّرَاهِمَ he struck (Mgh, Msb) with the die (Msb) [i. e. coined, or minted,] the dirhems, or money. (Mgh, Msb.) And [hence] one says, طَبَقَهُ اللّٰهُ عَلَى الأَمْرِ, aor. and inf. n. as above, (assumed tropical:) God created him with an adaptation, or a disposition, to the thing, affair, state, condition, or case; or adapted him, or disposed him, by creation, [or nature], thereto. (TA.) And طُبِعَ عَلَى الشَّىْءِ (assumed tropical:) He (a man, O, TA) was created with an adaptation, or a disposition, to the thing; or was adapted, or disposed, by creation [or nature], thereto; syn. جُبِلَ, (IDrd, O, K, TA,) or فُطِرَ. (Lh, TA.) ― -b3- Also, (aor. as above, TA, and so the inf. n., O, TA,) He filled (Er-Rághib, O, K, TA) a measure for corn or the like, (Er-Rághib, TA,) or a leathern bucket, (O, K, TA,) and a skin, (O, TA,) &c.; (O;) and so ↓ طبّع, (S, O, K,) inf. n. تَطْبِيعٌ: (S, O:) because the quantity that fills it is a sign that prevents the taking a portion of what is in it [without the act's being discovered]. (Er-Rághib, TA.) ― -b4- And طَبَعَ قَفَاهُ, (IAar, O, K,) inf. n. as above, (IAar, O,) He struck the back of his neck with his hand; (IAar, O, K;) i. e. the back of the neck of a boy: if with the ends of the fingers, one says, قَذَّ قَفَاهُ. (IAar, O.) ― -b5- مَا أَدْرِى مِنْ أَيْنَ طَبَعَ means I know not whence he came forth; syn. طَلَعَ. (TA.) -A2- طَبِعَ, (aor. طَبَعَ ,] inf. n. طَبَعٌ, said of a sword, It was, or became, rusty, or overspread with rust: (S:) or very rusty, or overspread with much rust. (K, TA: from an explanation of the aor.: but this is written in the CK and in my MS. copy of the K, and in the O, يُطْبَعُ. [An explanation of طَبَعٌ in the O and K confirms the reading يَطْبَعُ; and another confirmation thereof will be found in what follows in this paragraph.]) ― -b2- Said of a thing, (Msb,) or of a garment, or piece of cloth, (TA,) inf. n. طَبَعٌ, It was, or became, dirty; (Msb, TA;) and ↓ تطّبع is likewise said [in the same sense] of a garment, or piece of cloth. (M and TA voce رَانَ, in art. رين.) ― -b3- Said of a man, (assumed tropical:) He was or became, filthy or foul [in character]. (S.) And (assumed tropical:) He was, or became, sluggish, lazy, or indolent. (S.) One says of a man, يَطْبَعُ, (O, K,) like يَفْرَحُ, (K,) meaning (assumed tropical:) He has no penetrative energy, sharpness, or effectiveness, in the affairs that are the means, or causes, of attaining honour, like the sword that is overspread with much rust. (O, K.) -A3- طُبِعَ, (O, K,) inf. n. طَبْعٌ, (O,) said of a man, (assumed tropical:) He was rendered [or pronounced] filthy or foul [in character]; (O, K;) on the authority of Sh; (O;) and so طَبِعَ, like فَرِحَ; (TA as on the authority of Sh; [but this I think doubtful;]) and disgraced, or dishonoured: (K:) and ↓ طُبِّعَ, (O, TA,) inf. n. تَطْبِيعٌ, (TA,) he was rendered [or pronounced] filthy or foul [in character], (O, TA,) and blamed, or discommended. (O.)

طبّع
2 طبّع ذ , inf. n. تَطْبِيعٌ, He sealed well [or much, or he sealed a number of writings &c.]. (KL: in which only the inf. n. is mentioned.) ― -b2- And He loaded [a beast heavily, or] well. (KL.) ― -b3- See also 1, a little after the middle. -A2- تَطْبِيعٌ signifies also The rendering unclean, dirty, filthy, or impure. (O, K.) ― -b2- See 1, last sentence.

تطبّع
5 تطبّع ذ (assumed tropical:) He affected what was not in his natural disposition. (Har p. 236.) You say, تطبّع بِطِبَاعِهِ (tropical:) He affected, or feigned, his [i. e. another's] natural dispositions. (O, K, TA.) ― -b2- Also It (a vessel) became full or filled: (S, O, K:) quasi-pass. of طبّعهُ. (S.) And تطبّع بِالمَآءِ It (a river, or rivulet,) overflowed its sides with the water, and poured it forth abundantly. (TA.) ― -b3- See also 1, last quarter.

يَذُوبُ وَيَنْطَبِعُ
7 يَذُوبُ وَيَنْطَبِعُ ذ , a phrase of Es-Sarakhsee, meaning [It melts, and then] it admits of being sealed, stamped, imprinted, or impressed, is allowable on the ground of analogy, though we have not heard it [as transmitted from the Arabs of pure speech]. (Mgh.) ― -b2- [Golius has erroneously expl. انطبع as meaning “ Mansuetus, edoctus, obsequens fuit; ” on the authority of the KL; evidently in consequence of his having found its inf. n. (اِنْطِبَاعٌ) written in a copy of that work for اِنْطِياعٌ, the reading in my own copy.]

الاِطِّبَاعُ
8 الاِطِّبَاعُ ذ for الاِضْطِبَاعُ see in art ضبع.

طَبْعٌ
طَبْعٌ ذ , originally an inf. n., (S,) signifies (assumed tropical:) A nature; or a natural, a native, or an innate, disposition or temper or the like; or an idiosyncrasy; syn. سَجِيَّةٌ (S, O, K, TA) or جِبِلَّةٌ (Msb) and خَلِيقَةٌ; (TA;) to which a man is adapted by creation; (S, O, Msb, K, TA;) [as though it were stamped, or impressed, upon him;] as also ↓ طَبِيعَةٌ; (S, O, K, TA;) or this signifies his مِزَاج [i. e. constitution, or temperament, or aggregate natural constituents], composed of the [four] humours; (Msb; [see مِزَاجٌ;]) and ↓ طِبَاعٌ; (S, O, K, TA;) or this last signifies, (K,) or signifies also, (O,) with the article ال prefixed to it, what is, or are, constituted in us in consequence of food and drink &c. (مَا رُكِّبَ فِينَا مِنَ المَطْعَمِ وَالمَشْرَبِ وَغْيَرِ ذٰلِكَ [in which مطعم and مشرب are evidently used as inf. ns. agreeably with general analogy]), (O, K, TA,) by غير ذلك being meant such as straitness and ampleness [of circumstances], and niggardliness and liberality, (TA,) of the natural dispositions that are inseparable from us; (O, K, TA;) and this word is fem., (O, TA,) like طَبِيعَةٌ, as is said in the M; or it is sing. and masc. accord. to Abu-l-Kásim Ez-Zejjájee; and it is also pl. of طَبْعٌ, as it is said to be by Az; (TA;) [and those who have asserted it to be fem. may have held it to be a pl.;] and ↓ طَابِعٌ is syn. with طِبَاعٌ [as a sing.]; (K, TA;) or, as Lh says, it is syn. with ↓ طَبِيعَةٌ; of which the pl. is طَبَائِعُ. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Model, make, fashion, or mould: as in the saying, اِضْرِبْهُ عَلَى طَبْعِ هٰذَا (assumed tropical:) [Make thou it, fashion it, or mould it, according to the model, make, fashion, or mould, of this]. (IAar, O, L, K, TA.)

طِبْعٌ
طِبْعٌ ذ A river, or rivulet; (As, T, S, O, K, TA;) so called because first dug [and filled] by men; having the meaning of مَطْبُوعٌ, like قطْفٌ in the sense of مَقْطُوفٌ; not applied to any of those cleft by God, such as the Tigris and the Euphrates and the Nile and the like thereof: (Az, TA:) pl. أَطْبَاعٌ [properly a pl. of pauc.,] (As, S, O,) or طُبُوعٌ, as heard by Az from the Arabs, and طِبَاعٌ: (TA:) or الطِّبْعُ, as some say, is the name of a particular river: (S, O:) or it is also thus applied, i. e. to a particular river. (K.) ― -b2- And i. q. مَغِيضُ مَآءٍ [i. e. A place where water sinks, or goes away, into the earth; or where water enters into the earth; and where it collects]: (O, K:) pl. أَطْبَاعٌ. (O, TA.) ― -b3- And The quantity sufficient for the filling of a measure for corn or the like, and of a skin, (O, K, TA, [والسِّقآءُ in the CK being a mistake for وَالسِّقَآءِ,]) such as does not admit of any addition: and the quantity that a vessel holds, of water. (TA.) -A2- See also the next paragraph, in two places.

طَبَعٌ
طَبَعٌ ذ Dirtiness, (S, Msb,) or dirt: (S:) or, as also ↓ طِبْعٌ, rustiness, or rust, (O, K, TA,) upon iron; (TA;) and dirtiness, or dirt, (O, K, TA,) covering the sword: (TA:) or the former signifies much dirtiness or dirt, from rust: (Lth, O, K:) pl. أَطْبَاعٌ. (K. [See طَبِعَ, of which طَبَعٌ is the inf. n.]) ― -b2- Also (tropical:) Disgrace, or dishonour; (A'Obeyd, O, K, TA;) and so ↓ طِيْعٌ; (TA;) it is in religion, or in respect of worldly things. (A'Obeyd, TA.) Thábit-Kutneh says, in a verse ascribed by Et-Tanookhee to 'Orweh Ibn-Udheyneh,
لَا خَيْرَ فِى طَمَعٍ يَهْدِى اـِلَى طَبَعٍ
وَغُفَّةٌ مِنْ قِوَامِ العَيْشِ تَكْفِينِى
[There is no good in coveting, or covetousness, that leads to disgrace: and a sufficiency of the means of subsistence contents me]: (O, TA:) يَهْدِى in this case means يُؤَدِّى. (O.)

طَبِعٌ
طَبِعٌ ذ Rusty; applied to a sword. (TA.) ― -b2- Dirty. (Msb.) ― -b3- Applied to a man, (O,) (tropical:) Filthy, or foul, base, ignoble, mean, or sordid, in disposition; that will not be ashamed of an evil action or saying. (O, K, TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) Sluggish, lazy, or indolent. (TA.)

طُبْعَانُ الأَمِيرِ
طُبْعَانُ الأَمِيرِ ذ The clay with which the prince, or governor, seals. (O, K.)

طِبَاعٌ
طِبَاعٌ ذ , as a sing. and a pl.: see طِبْعٌ.

طِبَاعَةٌ
طِبَاعَةٌ ذ The art, or craft, of the طَبَّاع, or manufacturer of swords, (O, K, TA,) or of knives, or of spear-heads, or the like. (TA.) ― -b2- [Also, as used in the present day, The art of printing.]

طَبِيعَةٌ
طَبِيعَةٌ ذ : see طَبْعٌ, in two places. [It generally signifies] The مِزَاج [or nature, as meaning the constitution, or temperament, or aggregate natural constituents, of an animal body, or any other thing, for instance,] of medicine, and of fire, which God has rendered subservient [to some purpose or purposes]. (TA.) [Hence the phrase يَبَسَتْ طَبِيعَتُهُ, meaning He became costive. And الطَّبَائِعُ الأَرْبَعُ The four humours of the body: see خِلْطٌ and مِزَاجٌ.]

طَبِيعِىٌّ
طَبِيعِىٌّ ذ Natural; i. e. of, or relating to, the natural, native, or innate, disposition, or temper, or other quality or property; like جِبِلِّىٌّ; meaning essential; resulting from the Creator's ordering of the natural disposition in the body. (Msb in art. جبل.) [Hence, العِلْمُ الطَّبِيعِىُّ Natural, or physical, science.]

طَبَّاعٌ
طَبَّاعٌ ذ A manufacturer of swords, (O, K, TA,) or of knives, or of spear-heads, or the like. (TA.)

طَبُّوعٌ
طَبُّوعٌ ذ A certain venomous دُوَيْبَّة [or insect]: (El-Jáhidh, O, K, TA:) or, (K,) as said to Az by a man of Egypt, an insect (دُوَيْبَّة) (O) of the same kind as the قِرْدَان [or ticks], (O, K,) but (O) the bite of which occasions intense pain; (O, K;) and sometimes, or often, he that is bitten by it becomes swollen [app. in the part bitten], and is relieved by sweet things: Az says that it is with the Arabs [called, or what is called,] the نِبْر [which is expl. as meaning the tick; or an insect resembling the tick, which, when it creeps upon the camel, causes the track along which it creeps to swell; or as being smaller than the tick, that bites, and causes the place of its bite to swell; &c.]: (O:) [accord. to Dmr, as stated by Freytag, i. q. قَمْقَامَةٌ, which is expl. as applied to a small tick; and a species of louse, that clings tightly to the roots of the hair, app. meaning a crab-louse:] what is known thereof [or by this appellation] now is a thing of the form of a small emaciated tick, that sticks to the body of a man, and is hardly, or not at all, severed, except by the application of mercury. (TA.)

طِبِّيعٌ
طِبِّيعٌ ذ The heart (لُبّ) of the طَلْع [as meaning the spathe of the palm-tree]; (O, K;) so called because of its fulness; expl. in a trad. of El- Hasan El-Basree as meaning the طَلْع [i. e., in this case, agreeably with general usage, the spadix of the palm-tree] in its كُفُرَّى [i. e. spathe], the كُفُرُّى being the envelope of the طَلْع. (O, TA.)

طَابَعٌ
طَابَعٌ ذ and ↓ طَابِعٌ (S, O, Msb, K, &c.) i. q. خَاتَمٌ (S, O) and خَاتِمٌ (O) [meaning A signet, seal, or stamp; i. e.] a thing with which one seals, stamps, imprints, or impresses: (Msb, TA:) [and also a seal, or stamp, as meaning a piece of clay or wax or the like, or a place in a paper &c., impressed, or imprinted, with the instrument thus called:] and accord. to ISh, the former, (O,) or each, (K,) signifies the مِيسَم [which means the instrument for the branding or otherwise marking, and the brand or other mark,] of the فَرَائِض [or beasts that are to be given in payment of the poor-rate: see طَبَعَ الشَّاةَ]. (O, K.) One says, ↓ الطَّابِعُ طَابِعٌ [The signet, &c., is a thing that seals, &c.]; which is like the attribution of the act to the instrument. (Er-Rághib, TA.) And كَلَامٌ عَلَيْهِ طَابَعُ الفَصَاحَةِ (tropical:) [Language upon which is the stamp of chasteness, or perspicuity, &c.]. (TA.)

طَابِعٌ
طَابِعٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places: ― -b2- and see also طَبْعٌ.

مَطْبَعٌ
[ مَطْبَعٌ ذ A place where anything is sealed, stamped, imprinted, or impressed. And, as used in the present day, A printing-house; as also مَطْبَعَةٌ.]

مُطْبَعَةٌ
مُطْبَعَةٌ ذ , applied to a she-camel: see the next paragraph.

مُطَبَّعٌ
مُطَبَّعٌ ذ Filled: so its fem. in the phrase قِرْبَةٌ مُطَبَّعَةٌ طَعَامًا [A skin filled with food]. (TA.) ― -b2- And مُطَبَّعَةٌ applied to a she-camel, Filled with fat and flesh, so as to be rendered firm in make: (Az, TA:) or [simply] fat. (Z, TA.) ― -b3- And, (TA,) so applied, Heavily laden; (S, O, K, TA;) and [in like manner] ↓ مُطْبَعَةٌ a she-camel heavily burdened by her load. (TA.) ― -b4- And مُهْرٌ مُطَبَّعٌ A colt trained, or rendered tractable or manageable. (TA.)

مُطْبُوعٌ
مُطْبُوعٌ ذ [pass. part. n. of طَبَعَ in all its senses]. ― -b2- You say, هُوَ مَطْبُوعٌ عَلَى الكَرَمِ (tropical:) [He is created with an adaptation, or a disposition, to generosity]. (TA.)

### Türkçe

**طَبَعَ**
1 **طَبَعَ** ذ , muzâri‘i **طَبَعَ** , mastar ismi **طَبْعٌ**, O mühürledi, damgaladı, iz bastı, yahut iz bıraktı; eşanlamlısı **خَتَمَ**: (Msb:) [ve, şimdi kullanıldığı üzere, bir kitabı veya benzerini bastı:] **تَبْعٌ** ve **خَتْمٌ** her ikisi de, çamur ve benzeri içinde yahut üzerinde bir iz yapmayı ifade eder: (S, Mgh, O, K:) yahut Er-Râgıb’ın dediği gibi, bir şeyi mühür yüzüğü ve damganın kazımasıyla damgalamayı: (TA bu maddede ve **ختم** maddesinde: [daha fazlası için, o maddenin ilk paragrafına bak:]) ve o ayrıca der ki **طَبْعٌ**, bir şeyi belirli bir şekille şekillendirmeyi ifade eder; sikkeleri damgalamak için kalıbın **طَبْع**’ı ve sikkelerin [kendilerinin] **طَبْع**’ı durumunda olduğu gibi: fakat onun anlamca **خَتْمٌ**’den daha genel, **نَقْشٌ**’den daha özel olduğunu; aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere: Nahivci Ebû-İshâk’a göre **طَبْعٌ** ve **خَتْمٌ** her ikisi de bir şeyi örtmeyi ve bir şeyin onun içine girmesinden kendini güvenceye almayı ifade eder: ve İAṯ der ki [benzer biçimde] onlar **طَبْعٌ**’ı **رَيْنٌ** ile eşanlamlı saydılar [**رَانَ**’ın mastarı]: fakat Mücâhid der ki **رَيْنٌ**, **طَبْعٌ**’dan daha azı ifade eder; ve **طَبْعٌ**, **اـِقْفَالٌ**’dan daha azı [yahut “kilitle kapama”]; bunu Kur’ân xlvii. 26’daki bir ibareye atıfla söyler. (TA.) Sen dersin, **طَبَعَ الكِتَابَ**, (Mgh, Msb,) ve **طَبَعَ عَلَى الكِتَابِ**, (S, Mgh, Msb, K, *) O yazıyı yahut mektubu mühürledi (**خَتَمَ**, S, Mgh, Msb, K,). (S, Mgh, Msb.) Ve **طَبَعَ** O koyunu yahut keçiyi dağladı yahut başka türlü işaretledi. (O. [Bk. **طَابَعٌ**.]) Ve **طَبَعَ اللّٰهُ عَلَى قَلْبِهِ** (mecaz:) Allah onun [yani bir kâfirin] kalbini mühürledi [yahut üzerine mühür koydu], böylece öğüde kulak vermesin, hayra meyletmesin; (Mgh;) yahut iman onun içine girmesin diye: (O:) [ve benzer biçimde, **خَتَمَ عَلَيْهِ**, bk.]: bunda, **طَبْع**’a ve **طَبِيعَة**’ye, ki o tabii yapı yahut huydur, itibar edilir; çünkü o, nefsi belirli bir nitelik yahut niteliklerle nitelemeyi ifade eder; ya yaratılışla ya alışkanlıkla, ve özellikle yaratılışla. (Er-Râgıb, TA.) ― -b2- Ayrıca O bir şeyi yapmaya yahut imal etmeye başladı: ve aşağıdaki örneklerde olduğu gibi [bir şeyi] yaptı. (Mgh.) Sen dersin, **طَبَعَ مِنَ الطِّينِ جَرَّةً** O çamurdan bir küp yaptı [yahut şekillendirdi, kalıpladı]. (S, O, K.) Ve **طَبَعَ اللَّبِنَ**, (Mgh, TA,) ve **السَّيْفَ**, (S, Mgh, O, K,) ve **الدِّرْهَمُ**, (S, O, K,) O [kerpiçleri, kılıcı ve dirhemi] yaptı. (S, Mgh, O, K.) Yahut **طَبَعَ الدَّرَاهِمَ** O dirhemleri, yahut parayı, kalıpla (Msb) bastı (Mgh, Msb) [yani sikkeledi, darp etti]. (Mgh, Msb.) Ve [buradan] denir: **طَبَقَهُ اللّٰهُ عَلَى الأَمْرِ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (varsayılan mecaz:) Allah onu şeye/işe/hal-duruma/vaziyete uygun bir yaratılış yahut yatkınlık üzere yarattı; yahut onu yaratılışla [yahut tabiatla] ona uyarladı, ona meylettirdi. (TA.) Ve **طُبِعَ عَلَى الشَّىْءِ** (varsayılan mecaz:) O (bir adam, O, TA) şeye uygun bir yaratılış yahut yatkınlık üzere yaratıldı; yahut yaratılışla [yahut tabiatla] ona uyarlanmış, ona meylettirilmiş oldu; eşanlamlısı **جُبِلَ**, (IDrd, O, K, TA,) yahut **فُطِرَ**. (Lh, TA.) ― -b3- Ayrıca, (muzâri‘i yukarıdaki gibi, TA, ve mastar da öyle, O, TA,) O (Er-Râgıb, O, K, TA) tahıl ölçüsünü veya benzerini, (Er-Râgıb, TA,) yahut deri kovayı, (O, K, TA,) ve kırbayı, (O, TA,) vb. doldurdu; (O;) ve böylece ↓ **طبّع**, (S, O, K,) mastarı **تَطْبِيعٌ**: (S, O:) çünkü onu dolduran miktar, içindekinden bir kısmın alınmasını [fiil ortaya çıkmadan] engelleyen bir işarettir. (Er-Râgıb, TA.) ― -b4- Ve **طَبَعَ قَفَاهُ**, (IAar, O, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (IAar, O,) O onun ensesine eliyle vurdu; (IAar, O, K;) yani bir çocuğun ensesine: eğer parmak uçlarıyla olursa, **قَذَّ قَفَاهُ** denir. (IAar, O.) ― -b5- **مَا أَدْرِى مِنْ أَيْنَ طَبَعَ** “Onun nereden çıkıp geldiğini bilmiyorum” demektir; eşanlamlısı **طَلَعَ**. (TA.) -A2- **طَبِعَ**, (muzâri‘i **طَبَعَ** ,] mastar ismi **طَبَعٌ**, kılıç hakkında söylenir: Paslandı yahut pasla kaplandı: (S:) yahut çok paslandı yahut çok pasla kaplandı. (K, TA: muzâri‘in açıklamasından: fakat bu CK’de ve K’nin yazma nüshamda ve O’da **يُطْبَعُ** diye yazılmıştır. [O ve K’de **طَبَعٌ**’ın açıklaması **يَطْبَعُ** kıraatini doğrular; ve bunun başka bir doğrulaması bu paragrafta aşağıda bulunacaktır.]) ― -b2- Bir şey hakkında, (Msb,) yahut bir elbise yahut kumaş parçası hakkında, (TA,) mastar ismi **طَبَعٌ**, Kirli oldu yahut kirlendi; (Msb, TA;) ve ↓ **تطّبع** da bir elbise yahut kumaş parçası hakkında [aynı anlamda] söylenir. (M ve TA, **رَانَ** lafzında, **رين** maddesinde.) ― -b3- Bir adam hakkında, (varsayılan mecaz:) O, huyca pis yahut murdar oldu. (S.) Ve (varsayılan mecaz:) O, ağırkanlı, tembel yahut uyuşuk oldu. (S.) Bir adam hakkında **يَطْبَعُ**, (O, K,) **يَفْرَحُ** gibi, (K,) denir; anlamı (varsayılan mecaz:) Şeref elde etmeye vesile olan işlerde onun nüfuz edici bir gücü, keskinliği yahut etkililiği yoktur; çok pasla kaplı kılıç gibi. (O, K.) -A3- **طُبِعَ**, (O, K,) mastar ismi **طَبْعٌ**, (O,) bir adam hakkında, (varsayılan mecaz:) O, huyca pis yahut murdar kılındı [yahut öyle sayıldı]; (O, K;) Ş’nin rivayetine göre; (O;) ve böylece **طَبِعَ**, **فَرِحَ** gibi; (TA, Ş’den rivayetle; [fakat bunu şüpheli görüyorum;]) ve rezil edildi yahut itibarsızlaştırıldı: (K:) ve ↓ **طُبِّعَ**, (O, TA,) mastarı **تَطْبِيعٌ**, (TA,) o, huyca pis yahut murdar kılındı [yahut öyle sayıldı], (O, TA,) ve kınandı yahut yerildi. (O.)

**طبّع**
2 **طبّع** ذ , mastar ismi **تَطْبِيعٌ**, O iyi mühürledi [yahut çok mühürledi, yahut birçok yazıyı vb. mühürledi]. (KL: onda yalnız mastar ismi zikredilmiştir.) ― -b2- Ve O [bir hayvanı ağır yükle, yahut] iyi yükledi. (KL.) ― -b3- Ayrıca 1’e, ortadan biraz sonrasına bak. -A2- **تَطْبِيعٌ** ayrıca, Kirli kılmayı, pisletmeyi, murdar etmeyi yahut necis kılmayı ifade eder. (O, K.) ― -b2- 1’e, son cümleye bak.

**تطبّع**
5 **تطبّع** ذ (varsayılan mecaz:) O, tabii huyunda olmayan şeyi yapmacık olarak yaptı. (Har s. 236.) Sen dersin, **تطبّع بِطِبَاعِهِ** (mecaz:) O, onun [yani başkasının] tabii huylarını yapmacık olarak yaptı yahut öyleymiş gibi gösterdi. (O, K, TA.) ― -b2- Ayrıca O (bir kap) doldu yahut dolduruldu: (S, O, K:) **طبّعهُ**’nun quasi-meçhûlü. (S.) Ve **تطبّع بِالمَآءِ** O (bir nehir yahut dere) su ile kıyılarından taştı ve onu bolca akıttı. (TA.) ― -b3- Ayrıca 1’e, son çeyreğe bak.

**يَذُوبُ وَيَنْطَبِعُ**
7 **يَذُوبُ وَيَنْطَبِعُ** ذ , Es-Sarahsî’nin bir ibaresidir; anlamı: [O erir, sonra] mühürlenmeyi, damgalanmayı, iz basılmayı yahut iz bırakılmayı kabul eder; kıyasa göre caizdir, her ne kadar onu [fasih Araplardan naklen] işitmemiş olsak da. (Mgh.) ― -b2- [Golius, KL’ye dayanarak, **انطبع**’ı “Mansuetus, edoctus, obsequens fuit” anlamında yanlış açıklamıştır; açıkça, onun mastarını (**اِنْطِبَاعٌ**) o eserin bir nüshasında **اِنْطِياعٌ** yerine yazılmış bulmasının sonucudur; benim nüshamdaki kıraat **اِنْطِياعٌ**’dır.]

**الاِطِّبَاعُ**
8 **الاِطِّبَاعُ** ذ , **الاِضْطِبَاعُ** yerine; **ضبع** maddesinde bak.

**طَبْعٌ**
**طَبْعٌ** ذ , aslında bir mastar ismi olarak, (S,) (varsayılan mecaz:) Bir tabiat; yahut tabii, yerli, doğuştan, fıtrî bir huy yahut mizaç vb.; yahut bir kendine özgülük; eşanlamlısı **سَجِيَّةٌ** (S, O, K, TA) yahut **جِبِلَّةٌ** (Msb) ve **خَلِيقَةٌ**; (TA;) ki insan ona yaratılışla uyarlanmıştır; (S, O, Msb, K, TA;) [sanki onun üzerine damgalanmış yahut basılmış gibi;] ve ayrıca ↓ **طَبِيعَةٌ**; (S, O, K, TA;) yahut bu, onun **مِزَاج**’ını [yani yapısını yahut mizacını yahut tabii bileşenlerinin toplamını], [dört] hıltın bileşiminden oluşanı, ifade eder; (Msb; [bk. **مِزَاجٌ**;]) ve ↓ **طِبَاعٌ**; (S, O, K, TA;) yahut bu sonuncu, (K,) yahut ayrıca ifade eder, (O,) başına ال takısı getirilmiş olarak, yiyecek ve içecek vb. sebebiyle bizde kurulmuş olanı yahut olanları (**مَا رُكِّبَ فِينَا مِنَ المَطْعَمِ وَالمَشْرَبِ وَغْيَرِ ذٰلِكَ** [burada **مطعم** ve **مشرب**’in genel kıyasa uygun biçimde mastar ismi olarak kullanıldığı açıktır]), (O, K, TA,) **غير ذلك** ile kastedilen, darlık ve genişlik [haller] ve cimrilik ve cömertlik gibi, (TA,) bizden ayrılmayan tabii huylar cinsinden; (O, K, TA;) ve bu kelime müennestir, (O, TA,) **طَبِيعَةٌ** gibi; M’de söylendiği üzere; yahut Ebü’l-Kâsım Ez-Zeccâcî’ye göre müfred ve müzekkerdir; ve ayrıca **طَبْعٌ**’ın çoğuludur, Az’ın söylediği üzere; (TA;) [onu müennes sayanlar onu bir çoğul saymış olabilir;] ve ↓ **طَابِعٌ**, **طِبَاعٌ** ile eşanlamlıdır [müfred olarak]; (K, TA;) yahut Lh’nin dediği gibi, o ↓ **طَبِيعَةٌ** ile eşanlamlıdır; bunun çoğulu **طَبَائِعُ**’dır. (TA.) ― -b2- Ayrıca (varsayılan mecaz:) Model, yapım, şekillendirme yahut kalıplama: “**اِضْرِبْهُ عَلَى طَبْعِ هٰذَا**” sözünde olduğu gibi (varsayılan mecaz:) [“Bunu, bunun modeline/yapımına/şekline/kalıbına göre yap, şekillendir, kalıpla”]. (IAar, O, L, K, TA.)

**طِبْعٌ**
**طِبْعٌ** ذ Bir nehir yahut dere; (As, T, S, O, K, TA;) insanlar tarafından ilk kazılıp [doldurulduğu] için böyle adlandırılmıştır; **مَطْبُوعٌ** anlamındadır; **قطْفٌ**’ün **مَقْطُوفٌ** anlamında olması gibi; Allah tarafından yarılmış olanlardan hiçbirine uygulanmaz; Dicle, Fırat, Nil ve benzerleri gibi: (Az, TA:) çoğulu **أَطْبَاعٌ** [aslında azlık çoğulu], (As, S, O,) yahut Az’ın Araplardan işittiği üzere **طُبُوعٌ**, ve **طِبَاعٌ**: (TA:) yahut **الطِّبْعُ**, bazılarının dediğine göre, belirli bir nehrin adıdır: (S, O:) yahut o, yani belirli bir nehre, böyle de uygulanır. (K.) ― -b2- Ve **مَغِيضُ مَآءٍ** ile aynı anlamdadır [yani suyun yere battığı yahut yerin içine gittiği yer; yahut suyun yerin içine girdiği yer; ve suyun toplandığı yer]: (O, K:) çoğulu **أَطْبَاعٌ**. (O, TA.) ― -b3- Ve tahıl ölçüsünü veya benzerini ve kırbayı doldurmaya yetecek miktar, (O, K, TA, [CK’deki **والسِّقآءُ** ifadesi **وَالسِّقَآءِ** yerine bir hatadır,]) öyle ki hiçbir ilaveyi kabul etmez: ve bir kabın sudan aldığı miktar. (TA.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa, iki yerde bak.

**طَبَعٌ**
**طَبَعٌ** ذ Kirlilik, (S, Msb,) yahut kir: (S:) yahut, ayrıca ↓ **طِبْعٌ** da olduğu gibi, demir üzerindeki paslılık yahut pas, (O, K, TA,) (TA;) ve kılıcı örten kirlilik yahut kir, (O, K, TA,) (TA:) yahut birincisi, pastan kaynaklanan çok kirlilik yahut çok kir ifade eder: (Lth, O, K:) çoğulu **أَطْبَاعٌ**. (K. [Bk. **طَبِعَ**, ki **طَبَعٌ** onun mastar ismidir.]) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Rezillik yahut itibarsızlık; (A‘Obeyd, O, K, TA;) ve böylece ↓ **طِيْعٌ**; (TA;) bu, dinde yahut dünya işlerinde olur. (A‘Obeyd, TA.) Sâbit-Kutne, Et-Tenûhî’nin ‘Orve İbn-Uzeyne’ye nispet ettiği bir beyitte der ki,
لَا خَيْرَ فِى طَمَعٍ يَهْدِى اـِلَى طَبَعٍ
وَغُفَّةٌ مِنْ قِوَامِ العَيْشِ تَكْفِينِى
[“Rezilliğe götüren bir tamahta hayır yoktur: ve geçim vasıtalarından bir yeterlilik bana yeter.”]: (O, TA:) bu durumda **يَهْدِى** “**يُؤَدِّى**” anlamındadır. (O.)

**طَبِعٌ**
**طَبِعٌ** ذ Paslı; kılıca uygulanır. (TA.) ― -b2- Kirli. (Msb.) ― -b3- Bir adama uygulanınca, (O,) (mecaz:) Huyca pis yahut murdar; aşağı, soysuz, bayağı, değersiz yahut sefil; kötü bir fiilden yahut sözden utanmayacak olan. (O, K, TA.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) Ağırkanlı, tembel yahut uyuşuk. (TA.)

**طُبْعَانُ الأَمِيرِ**
**طُبْعَانُ الأَمِيرِ** ذ Emir yahut valinin mühürlediği çamur. (O, K.)

**طِبَاعٌ**
**طِبَاعٌ** ذ , müfred ve çoğul olarak: **طِبْعٌ**’a bak.

**طِبَاعَةٌ**
**طِبَاعَةٌ** ذ **طَبَّاع**’ın, yani kılıç imalatçısının sanatı yahut zanaatı, (O, K, TA,) yahut bıçakların, yahut mızrak uçlarının, yahut benzerlerinin. (TA.) ― -b2- [Ayrıca, günümüzde kullanıldığı üzere, basım sanatı.]

**طَبِيعَةٌ**
**طَبِيعَةٌ** ذ : iki yerde **طَبْعٌ**’a bak. [Genellikle] Allah’ın [bazı amaçlara] boyun eğdirdiği ilacın ve ateşin **مِزَاج**’ını [yahut tabiatını; yani bir hayvan bedeninin yahut başka herhangi bir şeyin yapısını/mizacını/tabii bileşenlerinin toplamını] ifade eder. (TA.) [Bundan “**يَبَسَتْ طَبِيعَتُهُ**” ibaresi; anlamı: Kabız oldu. Ve “**الطَّبَائِعُ الأَرْبَعُ**” bedenin dört hıltı: **خِلْطٌ** ve **مِزَاجٌ**’a bak.]

**طَبِيعِىٌّ**
**طَبِيعِىٌّ** ذ Tabii; yani tabii/yerli/doğuştan/fıtrî huy yahut mizaç yahut başka nitelik yahut özelliğe ait; **جِبِلِّىٌّ** gibi; özsel anlamında; Yaratıcı’nın bedendeki tabii huyu düzenlemesinden doğan. (Msb, **جبل** maddesinde.) [Bundan “**العِلْمُ الطَّبِيعِىُّ**” tabii yahut fizikî ilim.]

**طَبَّاعٌ**
**طَبَّاعٌ** ذ Kılıç imalatçısı, (O, K, TA,) yahut bıçakların, yahut mızrak uçlarının, yahut benzerlerinin. (TA.)

**طَبُّوعٌ**
**طَبُّوعٌ** ذ Zehirli bir **دُوَيْبَّة** [yani bir böcek] türü: (Câhiz, O, K, TA:) yahut, (K,) Az’a Mısırlı bir adamın söylediğine göre, **قِرْدَان** [yani keneler] cinsinden bir **دُوَيْبَّة** (O), (O, K,) fakat (O) ısırığı şiddetli acı doğurur; (O, K;) ve bazen yahut çoğu kez, onu ısıran kimse şişer [görünüşe göre ısırılan yerde], ve tatlı şeylerle rahatlar: Az der ki Araplarda onun [adı yahut ona denilen] **نِبْر**’dir (ki bu, kene anlamında açıklanır; yahut deve üzerinde yürüdüğünde yürüdüğü iz boyunca şişlik yapan kene benzeri bir böcek; yahut keneden küçük olup ısıran ve ısırdığı yeri şişiren; vb.): (O:) şimdi bununla bilinen [yahut bu adla bilinen] şey, küçük zayıf bir kene biçiminde olup insanın bedenine yapışan ve cıva uygulanması dışında güçlükle yahut hiç ayrılmayan bir şeydir. (TA.)

**طِبِّيعٌ**
**طِبِّيعٌ** ذ **طَلْع**’ın (hurma ağacının kılıfı anlamında) özü (**لُبّ**); (O, K;) doluluğu sebebiyle böyle adlandırılmıştır; El-Hasen El-Basrî’den bir rivayette, **كُفُرَّى**’sındaki **طَلْع** anlamında açıklanmıştır; burada **كُفُرُّى**, **طَلْع**’ın örtüsüdür. (O, TA.)

**طَابَعٌ**
**طَابَعٌ** ذ ve ↓ **طَابِعٌ** (S, O, Msb, K, vb.) **خَاتَمٌ** (S, O) ve **خَاتِمٌ** (O) ile aynı anlamdadır [yani mühür yüzüğü, mühür, yahut damga; yani] kendisiyle mühürlenen, damgalanan, iz basılan yahut iz bırakılan bir şey: (Msb, TA:) [ve ayrıca, bir mühür yahut damga; yani çamurdan yahut mumdan vb. bir parça, yahut bir kâğıtta vb. bir yer, bu aletle basılmış yahut iz bırakılmış:] ve İSh’ye göre birincisi, (O,) yahut her biri, (K,) **فَرَائِض**’in **مِيسَم**’ini ifade eder [yani dağlama yahut başka türlü işaretleme aleti ve dağ/işaret; **طَبَعَ الشَّاةَ**’ye bak]. (O, K.) Denir ki, ↓ **الطَّابِعُ طَابِعٌ** [mühür vb. mühürleyen bir şeydir]; bu, fiilin alete nispet edilmesi gibidir. (Er-Râgıb, TA.) Ve **كَلَامٌ عَلَيْهِ طَابَعُ الفَصَاحَةِ** (mecaz:) [üzerinde fesahat damgası bulunan söz]. (TA.)

**طَابِعٌ**
**طَابِعٌ** ذ : iki yerde bir önceki paragrafa bak: ― -b2- ve ayrıca **طَبْعٌ**’a bak.

**مَطْبَعٌ**
[ **مَطْبَعٌ** ذ Bir şeyin mühürlendiği, damgalandığı, iz basıldığı yahut iz bırakıldığı yer. Ve günümüzde kullanıldığı üzere, bir matbaa; ve ayrıca **مَطْبَعَةٌ**.]

**مُطْبَعَةٌ**
**مُطْبَعَةٌ** ذ , dişi deveye uygulanır: bir sonraki paragrafa bak.

**مُطَبَّعٌ**
**مُطَبَّعٌ** ذ Doldurulmuş: bunun müennesi “**قِرْبَةٌ مُطَبَّعَةٌ طَعَامًا**” ibaresinde [“yemekle doldurulmuş bir kırba”]. (TA.) ― -b2- Ve **مُطَبَّعَةٌ**, dişi deveye uygulanınca, yağ ve etle doldurulmuş, böylece yapıca sağlam kılınmış: (Az, TA:) yahut [sadece] şişman. (Z, TA.) ― -b3- Ve, (TA,) ona uygulanınca, Ağır yüklü; (S, O, K, TA;) ve [benzer biçimde] ↓ **مُطْبَعَةٌ**, yüküyle ağır yüklenmiş bir dişi deve. (TA.) ― -b4- Ve **مُهْرٌ مُطَبَّعٌ** Terbiye edilmiş, yahut uysallaştırılmış yahut idare edilebilir kılınmış bir tay. (TA.)

**مُطْبُوعٌ**
**مُطْبُوعٌ** ذ [**طَبَعَ**’ın bütün anlamlarında meçhûl ism-i mef‘ûlü]. ― -b2- Sen dersin, **هُوَ مَطْبُوعٌ عَلَى الكَرَمِ** (mecaz:) [O, cömertliğe uygun bir yaratılış yahut yatkınlık üzere yaratılmıştır]. (TA.)
