# طبق (ط-ب-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Üst üste giyilen elbisenin her birdir

- Harfler: ط - ب - ق
- Kur'an'da: 4 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [طِبَاقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/siga/%D8%B7%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Tabakalar | 2 | 2 | [67:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/67:3.md) |
| [طَبَقًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%82%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Tabaka | 1 | 1 | [84:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/84:19.md) |
| [طَبَقٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%82%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Tabaka | 1 | 1 | [84:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/84:19.md) |

## Mücavir kökler — 11 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Yırtıcı hayvan demektir
2. [فوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir
3. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
4. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
5. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
6. [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Rükbe” diz demektir
7. [فطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
8. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
9. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
10. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
11. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طبق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md), [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yayvan bir nesnenin kendi dengi veya benzeri üzerine tam denk gelecek biçimde kapanması ve üst üste örtüşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışın katmanlı, ahenkli, birbirini kesintisiz takip eden ve birbiriyle tam mutabakat halindeki aşamalı düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, bilgi ve hal değişimlerinin kopuşsuz bir örtüşme ve katmanlaşma hiyerarşisi içinde aşama aşama ilerlemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca birbirinden kopuk ve bağımsız mekânsal tavanlar sayıp varoluşsal mutabakat, hal değişimi ve aşamalı intibak boyutunu gözden kaçırma |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طب | Yüzey temasında bulunma, bir şeyi bir şeye uydurma, ıslah veya yatıştırma amacıyla üzerine varma; [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) kökünde de görüldüğü gibi bir yüzeyde iz bırakma veya kalıbına uygun kılma | ق | Temas ve uydurma hareketine sertlik, kesin sınır, tam denklik ve kuşatıcı bir kapanma niteliği ekleyerek iki yüzeyin birbirini birebir örtmesini ve katmanlaşmasını sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kuşatıcı bir yüzey oluşturma ve içine alacak şekilde yayılma hareketi |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir iç alan kurma, içeriye alma, barındırma ve temas sağlama |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hareketi belirli bir sınırda tam olarak toplama, birbirine bağlama ve nihai ölçüyü sabitleme |
| طبق | Kuşatıcı bir yüzeyin bir kabın veya denginin üzerine tam denk gelecek bir sınırla kapanması ve birbirini örtmesi | İç içe geçen veya üst üste oturan iki yayvan yüzeyin sınırları birbirine tam uyacak şekilde birebir kapanması ve katmanlı bir intibak oluşturması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın ağzını tam örten yayvan kapak; üst üste giyilen denk elbiselerden her biri; omurgada iki omuru birbirine bağlayan kıkırdak disk (eklem yeri) ve değirmen taşlarının üst üste tam oturması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays yağmurun yeri bütünüyle kaplamasını şu mısrayla tasvir eder: ديمةٌ هطلاءُ فيها وَطَفٌ / طَبَقُ الأرضِ تَحَرَّى وتَدُرّْ |
| Erken Arapça kullanım | Denk iki unsurun birbiriyle örtüşmesini anlatan وافق شن طبقه meseli; kılıcın eklem yerine tam isabet edip boynu ayırması anlamında طبق العنق بالسيف kullanımı ve devenin ayaklarını aynı iz üzerine basarak yürümesi |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu İmriʾi’l-Qays.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde طبق kökü, yayvan nesnelerin birbiri üzerine kapanması, katlanması, örtülmesi ve iki yüzeyin karşılıklı olarak birbirine intibak etmesi ana semantik dairesinde yer alır. Erken Sami katmanında kök, yüzeylerin üst üste binmesi veya katlanması fikriyle ilişkilidir; nitekim Süryanice ve İbranice paralel kök havzalarında da örtü, katlama, bağlama ve uyum ilişkisi gösteren fonetik varyantlar mevcuttur (örneğin Süryanice d-b-q / tebaq kök ailesinde yapışma, bitişme, intibak etme anlamları). Kökün temel çekirdeği rastgele bir üst üste yığılmayı değil, tam ölçüsü ölçüsüne denk gelmeyi, yani geometri ve sınır bakımından birbiriyle birebir uyuşan katmanları ifade eder. Arapçada bu kök hem fiziksel tencere kapağı ve yemek tepsisi gibi somut nesnelere ad olmuş, hem de birbiri ardınca gelen ve birbirini tam takip eden aşamalar (halden hale intikal) için temel soyutlama zemini kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طبق kökünden türeyen مطابقة, طبقة ve طبق | Yayvan bir şeyin kendi dengi üzerine örtülmesi, iki şeyin sınırlarının tam çakışması ve birbiri üzerine gelen katmanların oluşturduğu düzen | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice d-b-q / t-b-q ve İbranice dāḇaq (yapışmak, birbirine tam intibak etmek, bitişmek) ile anlamsal paralellik | İki yüzeyin aralıksız birbirine temas etmesi, yapışması ve uyumlu bir bütün oluşturması semantik ekseninde ortaklık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı dil aileleriyle güvenilir doğrudan bir genetik kök bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Payne Smith, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طبق | Anlamlı | Üst üste örtüşmek, tam uymak | İki şeyin birbirini bütünüyle kapatması, katmanlaşması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| [بطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%82.md) | Anlamlı | Kesmek, yarmak, parça | Hızlıca kesip ayırmak; بطاقة (küçük pusula, fiş) kelimesinin bu kökten olduğu ileri sürülür | Kur'an'da geçmez |
| [بقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B7.md) | Anlamlı | Birleştirmek, dağıtıp toplamak | Dağınık şeyleri bir araya getirmek veya parça parça dağıtmak | Kur'an'da geçmez |
| [قطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%A8.md) | Anlamlı | Toplamak, eksen etrafında birleştirmek | Eksen, merkez etrafında dönme ve toplama hareketi | Kur'an'da geçmez; ortak toplanma çekirdeği |
| [قبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B7.md) | Anlamlı | Sıkmak, toplamak, Kıpt kavmi | Elle hafifçe sıkmak veya toplamak; Mısır'ın yerli halkına verilen ad | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طبق | Merkez | İki yüzeyin tam denklik içinde örtüşmesi | Birbiriyle birebir uyumlu ve katmanlı örtüşmeyi içerir | Hem örtme hem de tam bir uyum ve katmanlaşma bildirir |
| [غطي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%8A.md) | Komşu | Genel örtme ve perdeleme | Birebir denklik veya katman uyumu şartı aramaksızın üzerini kapamaktır | Bir şeyi görünmez kılacak şekilde örtmektir |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Görünmeyi engellemek amacıyla örtme | Korunma ve gizleme amacı ön plandadır, katman ve denklik aranmaz | Ayıp veya zayıflığı örtüp saklamayı ifade eder |
| [سقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%81.md) | Komşu | Üstten tavan gibi yükselip koruma | Altındakini korumak üzere üstte yapı kurmaktır; birebir intibak içermez | Mekânsal tavan ve çatı niteliği baskındır |
| [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) | Zıt | Örtüyü tamamen açma ve ortaya çıkarma | Üzerindeki katmanı veya kapağı kaldırarak içindekini sergilemektir | طبق eyleminin sonucunu bütünüyle ortadan kaldırır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طبق | Katman, tam denklik, kapak | Bir yüzeyin dengi üzerine tam oturarak onu örtmesi ve katmanlaşması | Kesin |
| Latince | Stratum, Congruentia | Katman; karşılıklı tam uyum | Stratum katmanlı yapıyı, congruentia ise parçaların geometrik örtüşmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Layer, Stratum, Congruence | Katman, tabaka, tam örtüşme | Layer fiziksel katmanı, congruence mantıksal ve geometrik mutabakatı ifade eder | Kesin |
| Almanca | Schicht, Passung, Kongruenz | Katman, tabaka, tam uyum | Schicht üst üste gelmeyi, Passung parçaların birbiriyle boşluksuz örtüşmesini verir | Kesin |
| Fransızca | Couche, Strate, Concordance | Tabaka, katman, tam intibak | Couche ve strate fiziki dizilimi, concordance ise ahenkli mutabakatı karşılar | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طِبَاقًا | Birbiriyle tam mutabakat ve ahenk içinde katman katman yükselen yapı | Göklerin kusursuz nizamı, çatışmasız ve birbiri üzerine ahenkle tanzim edilmiş katmanları bağlamında Mülk [67:3](https://lisan.digital/tr/ayet/67:3.md) ve Nûh [71:15](https://lisan.digital/tr/ayet/71:15.md) |
| طَبَقٍ / طَبَقًا | Birbiri ardınca gelen, birbirine intibak eden halden hale geçiş aşamaları | İnsanın doğumdan ölüme, dünyadan ahirete aşama aşama tecrübe edeceği kaçınılmaz ontolojik ve fiili evreler bağlamında İnşikâk [84:19](https://lisan.digital/tr/ayet/84:19.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve ilahi nizam | Yedi göğün tabakalı yaratılışında hiçbir çatlak ve noksanlığın (tefâvüt) bulunmaması, yaratılışın tam bir mutabakat ve hikmet üzere kuruluşu | Kozmik intibak ve eksiksiz nizam |
| Fıkıh | İttifak ve icma kavramı | Fakihlerin bir meselede tek söz üzere birleşmesi için أطبقوا على كذا ifadesinin kullanılması | Görüşlerin birbirine tam denk düşmesi ve boşluksuz mutabakat |
| Tefsir | طبق kelimesinin ahval ve gök katları olarak tefsiri | Göklerin üst üste mi yoksa birbiriyle uyumlu sistemler halinde mi olduğu ile insanın halden hale geçişinin boyutları | Katmanlı ontoloji ve tekamül evreleri |
| Hadis | İlahi nur ve kıyamet dehşeti tasvirleri | لو كشف طبقه lafzıyla ilahi perdenin azameti ve بنات طبق deyimiyle her şeyi kaplayan büyük felaketlerin anlatımı | Kuşatıcı örtü ve kapsamlı hadise |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik ve ahlaki hiyerarşi | İlahi nizamla mutabakat | Varlık mertebelerinin birbiriyle çatışmadan ahenk içinde yükselmesini sağlama | Yaratılışın her aşaması bir öncekinin üzerine tam oturur, ilahi emre intibak esastır | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve modelleme | Önermenin gerçeklikle örtüşmesi (mutabakat nazariyesi) | Zihindeki yargı ile dış dünyadaki olgunun birebir örtüşmesini denetleme | Doğru bilgi, zihindeki formun dış nesneye bir kapak gibi tam intibak etmesidir | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal teşkilat ve kurumlar | Sosyal tabakalaşma ve idari uyum | Toplumdaki yetki ve sorumluluk düzeylerinin birbiriyle çelişmeden kademelenmesi | Farklı sınıfların veya kurumların çatışmaksızın ortak hedefe intibak ettirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve bölüşüm basamakları | Katmanlı değer zinciri | Hammaddeden nihai ürüne kadar her üretim safhasının bir sonrakine tam oturması | Süreçlerin birbirini boşluk bırakmadan tamamlaması ve ekonomik dengenin sağlanması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik örtüşme (congruence) ve laminer (tabakalı) akış | İki yüzeyin veya manifoldun tüm noktalarıyla birebir çakışması; fizikte tabakaların birbirini bozmadan paralel ilerlemesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve gelişimsel evreler teorisi | Toplumun hiyerarşik katmanları ile bireyin psikososyal gelişiminde bir dönemi tamamlayıp diğerine basamak basamak intibak etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir tencere tabağı veya mekanik olarak üst üste yığılmış betonarme katlar seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem göklerin çatışmasız ve birbiriyle kusursuz uyumlu kozmik düzenini hem de insanın varoluşsal, ahlaki ve ontolojik evrelerini kapsayan dinamik intibak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Göklerin katmanlılığını kör bir madde yığını sanmak; insanın halden hale geçişini ise amansız ve gayesiz bir savrulma olarak görüp nizam ve tekamül fikrini yitirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurundaki kozmik uyumu (hiçbir nizam bozukluğu olmaksızın üst üste kuruluşu) ve insanın kaçınılmaz tekamül/değişim yasasını aynı kök mantığıyla izah etmesini sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın nizamını ve kusursuzluğunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Mülk [67:3](https://lisan.digital/tr/ayet/67:3.md), Nûh [71:15](https://lisan.digital/tr/ayet/71:15.md)) ve kıyamet sürecindeki aşamalı varoluşu anlatan ayetlerde (İnşikâk [84:19](https://lisan.digital/tr/ayet/84:19.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışta tesadüf veya sistemsizlik olduğu zannını çürütür; insanın yaşadığı zorluk ve değişimlerin kaotik değil, önceden tayin edilmiş katmanlı bir nizamın basamakları olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yayvan bir kapağın kendi dengi olan kabın üzerine tam denk gelecek biçimde kapanması, iki denk yüzeyin üst üste oturması.
- Soyut anlam: Birbiri ardınca gelen aşamaların, düzeylerin veya ilkelerin birbiriyle tam mutabakat ve ahenk içinde katmanlaşması.
- Sistematik karşılık: Varlığın, bilginin ve insan hallerinin hiyerarşik ve birbirini kesintisiz doğrulayan katmanlar halinde inşa edilmiş düzeni.
- LaTeX modeli: $$S_n \cong S_{n+1} \implies \bigcup_{k=1}^m S_k = \mathcal{T}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_n$ belirli bir varlık veya hal katmanını temsil eder. $\cong$ işareti, birbirini takip eden katmanlar arasındaki geometrik ve fonksiyonel tam mutabakatı (örten denkliği) gösterir. $S_n$ ile $S_{n+1}$ arasındaki bu tam intibak, keyfi bir yığılmayı değil, her katmanın bir sonrakine basamak teşkil ettiğini sembolize eder. İndisli birleşim kümesi $\bigcup_{k=1}^m S_k$ ise bu birbirine tam oturan tabakaların nihayetinde çatışmasız ve kusursuz bir bütün olan $\mathcal{T}$ nizamını meydana getirdiğini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Mülk 67:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/67:3.md) — طِبَاقًا

الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَوَاتٍ طِبَاقًا مَا تَرَى فِي خَلْقِ الرَّحْمَنِ مِنْ تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ

Meal (IK): O ki; yedi göğü kat kat yaratmıştır. Sen Rahman’ın yaratmasında bir düzensizlik bulamazsın. Gözünü çevir de bak, bir aksaklık görebilir misin?

### [Nuh 71:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/71:15.md) — طِبَاقًا

أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَوَاتٍ طِبَاقًا

Meal (IK): Görmediniz mi, Allah’ın göğü yedi kat olarak nasıl yarattığını?

### [İnşikak 84:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/ayet/84:19.md) — طَبَقًا · طَبَقٍ

لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ

Meal (IK): Muhakkak siz; bir durumdan diğerine uğratılacaksınız.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Üst üste giyilen elbisenin her birdir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء والباء معهما
ق ط ب، ط ب ق، ق ب ط مستعملات قطب: القُطبُ: نبات.
والقُطُوبُ والقَطبُ: تزوي ما بين العينين عند العبوس، وقَطَبَ يقطِبُ قَطْباً وقَطَّبَ يُقطَّبُ تقطيباً.
وقاطِبةٌ: اسم يحمل كل جيل من الناس، تقول: جاءت العرب قاطِبةً.
والقِطابُ: المزاج لما يشرب وما لا يشرب.
قال أبو فروة: قدم فريغون بجارية قد اشتراها من الطائف، فصيحة، قال: فدخلت عليها وهي تعالج شيئاً.
فقلت: ما هذا? فقالت: هذه غِسلةٌ.
فقلت: وما أخلاطها? فقالت: آخذ الزبيب الجيد فألقي لزجه وألجنه وأعثنه بالوخيف وأقطِبُه. والتعثن: التدخن، وقال:
يشرب الطرم والصريف قِطاباً
والطِّرمُ: العسل، والصريف: اللبن الحازر الحامض، وقِطاباً أي مِزاجاً، والقاطِبُ هو المازج، قال الكميت:
ولا أعد كـأنـي كـنـت شـاربـه		ما صرف الشاربون الخمر أو قَطَبُوا
أي مَزَجُوا.
والقُطبُ: كوكب بين الجدي والفرقدين، صغير أبيض لا يبرح موضعه، شبه بقطب الرحى.
وقُطبُ الرحى: الحديدة التي في الطبق الأسفل من الرحيين يدور عليها الطبق الأعلى. وتدور الكواكب على هذا الكوكب.
والقُطبةُ: نصل صغير مربع في السهم ترمى به الأغراض.
طبق: الطَّبَقُ: عظيم رقيق يفصل بين الفقارين، وطَبِّقَ بالسيف عنقه أي أبانه.
والطَبَقُ: كل غطاء لازم، ويقال: أطبقت الحقة وشبهها.
ويقال: أطبَقَ الرحيين أي طابق بين حجريها، ومثله إِطباقُ الحنكين.
والسموات طباقٌ بعضها فوق بعض، الواحدة طبقةٌ، ويذكر فيقال: طَبَقٌ واحد.
والطَّبَقَةُ: الحال، ويقال: كان فلان على طبقات شتى من الدنيا، أي حالات.
وقوله تعالى: "لتركبن طَبَقاً عن طبق" أي حالاً عن حال يوم القيامة.
والطَّبَقُ: جماعة من الناس يعدلون طبقاً مثل جماعة.
وفي المثل: "وافق شن طَبَقهُ"، وشن قبيلة من عبد القيس أبروا على من حولهم فصادفوا قوماً قهروهم فقيل ذلك. ومن جعل الشن من القرب استحال لأن الشن لا طبق له.
وأطبَقَ القوم على هذا الأمر أي اجتمعوا وصارت كلمتهم واحدة.
وطابَقَتِ المرأة زوجها إذا واتته على كل الأمور كما قالت، فتلكم طابقت واستقرت، "شبه النوق بالنساء".
والمُطابَقَةُ في المشي كمشي المقيد، قال عدي:
وطابَقتُ في الحجلين مشي المقيد
وطابَقْتُ بين الشيئين: جعلتهما على حدو واحد وألزقتهما فيسمى هذا المُطابَقَ، والمُطَبَّقُ: شبه اللؤلؤ إذا قشر اللؤلؤ أخذ قشره فألزق بالغراء ونحوه بعضه على بعض فيصير لؤلؤاً أو شبهه.
وانطَبَقَ فعل لازم.
وتقول: لو تَطَبَّقَتِ السماء على الأرض ما فعلت.
وفي الحديث: "لله مائة رحمة، كل رحمة منه كطِباق الأرض" أي تغشى الأرض كلها.
قبط: القِبْط أهل مصر وبنكها، والنسبة إليهم قِبْطيُّ وقِبْطيّةٌ، ويجمع على قَباطيّ، وهو ثياب بيض من كتان يتخذ بمصر فلما ألزمت هذا الاسم غيروا اللفظ ليعرف، قالوا: إنسان قبطي، وثوب قُبْطِيٌّ.
والقُبَّيْطَى: الناطف، وإذا ذكروا قالوا: قُبَّيْطٌ وناطف، وإذا أنثوا قالوا قُبَّيْطَى.

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **الباء** onlarla birlikte

**ق ط ب**، **ط ب ق**، **ق ب ط** kullanımdadır.

**قطب**: **القُطبُ**: bir bitki.

**والقُطُوبُ** ve **القَطبُ**: kaş çatmada iki göz arasının büzüşmesi; ve **قَطَبَ يقطِبُ قَطْباً** ve **قَطَّبَ يُقطَّبُ تقطيباً**.

Ve **قاطِبةٌ**: insanlardan her nesli kapsayan bir isim; dersin ki: Araplar bütünüyle geldi.

Ve **القِطابُ**: içilen ve içilmeyen şeye (katılan) karışım.

Ebû Furve dedi: Tâif’ten satın aldığı bir câriye ile Ferîgûn geldi; fasih (konuşan) idi. Dedi: Onun yanına girdim; o bir şeyi işliyordu.

Dedim: Bu nedir? Dedi: Bu bir **غِسلةٌ**’dir.

Dedim: Onun karışımları nedir? Dedi: İyi kuru üzümü alırım; yapışkanını atarım; onu yoğururum; **الوخيف** ile onu mayalandırırım ve onu **أقطِبُه**. Ve **التعثن**: **التدخن**’dir. Ve dedi ki:

طرم ve صريف’i **قِطاباً** içer.

Ve **الطِّرمُ**: baldır; ve **الصريف**: ekşi, keskin ekşimiş süttür; ve **قِطاباً** yani karışım; ve **القاطِبُ** karıştıran kimsedir. Kümeyt dedi ki:

Ve onu içmiş gibiyken saymam; içenler şarabı sarf ettikleri yahut **قَطَبُوا** (zaman),

yani karıştırdılar.

Ve **القُطبُ**: **الجدي** ile **الفرقدين** arasında bir yıldız; küçük, beyaz; yerini terk etmez; değirmen miline benzetilmiştir.

Ve **قُطبُ الرحى**: iki değirmen taşından alt tabakta bulunan demir; üst tabak onun üzerinde döner. Ve yıldızlar bu yıldızın üzerinde döner.

Ve **القُطبةُ**: okta hedeflere atılan küçük, kare bir temren.

**طبق**: **الطَّبَقُ**: iki omur arasında ayıran büyük, ince (şey); ve **طَبِّقَ بالسيف عنقه** yani onu ayırdı.

Ve **الطَبَقُ**: gerekli olan her örtü; ve denir ki: **أطبقت الحقة** ve benzeri.

Ve denir ki: **أطبَقَ الرحيين** yani iki taşının arasında uygunluk yaptı; bunun benzeri: **إِطباقُ الحنكين**.

Ve gökler **طباقٌ**dur; bir kısmı bir kısmının üstündedir; bir tanesi **طبقةٌ**dır; ve müzekker olarak zikredilir de denir ki: **طَبَقٌ** واحد.

Ve **الطَّبَقَةُ**: hâldir; ve denir ki: falan kimse dünyanın çeşitli tabakaları üzere idi; yani hâller.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**لتركبن طَبَقاً عن طبق**” yani kıyamet gününde bir hâlden bir hâle.

Ve **الطَّبَقُ**: insanlardan bir topluluk; bir topluluk gibi bir tabaka sayılır.

Ve meselde: “**وافق شن طَبَقهُ**”; ve **شن** Abdulkays’tan bir kabiledir; çevrelerindekilere üstün geldiler; bir kavme rastladılar, onları yendiler; bunun üzerine bu söylendi. Ve **الشن**’i kırbalardan yapan kimse için bu imkânsız olur; çünkü **الشن**’in **طبق**’ı yoktur.

Ve **أطبَقَ القوم على هذا الأمر** yani toplandılar ve sözleri bir oldu.

Ve kadın kocasına **طابَقَتِ**; her işte ona uyduğunda—dediği gibi—işte o **طابقت** ve yerleşti; “develeri kadınlara benzetti”.

Ve yürüyüşte **المُطابَقَةُ**, bağlı kimsenin yürüyüşü gibidir. Adî dedi ki:

İki halhalda bağlı kimsenin yürüyüşü gibi yürüdüm.

Ve **طابَقْتُ بين الشيئين**: ikisini tek bir hizaya getirdim ve ikisini yapıştırdım; buna **المُطابَقَ** denir. Ve **المُطَبَّقُ**: inci kabuğu gibi; inci soyulduğunda kabuğu alınır; tutkal ve benzeriyle bir kısmı bir kısmının üzerine yapıştırılır; böylece inci yahut onun benzeri olur.

Ve **انطَبَقَ** لازِم bir fiildir.

Ve dersin ki: Gök yerin üzerine **تَطَبَّقَتِ** olsaydı, yapmazdım.

Ve hadiste: “Allah’ın yüz rahmeti vardır; O’ndan her bir rahmet yerin **طِباق**’ı gibidir” yani yerin tamamını kaplar.

**قبط**: **القِبْط** Mısır halkı ve **بنكها**’sıdır; onlara nisbet **قِبْطيُّ** ve **قِبْطيّةٌ**’dir; ve **قَباطيّ** üzerine cem edilir; bu, Mısır’da yapılan ketenden beyaz elbiselerdir. Bu ismi (onlara) gerekli kıldıklarında tanınsın diye lafzı değiştirdiler; dediler ki: **إنسان قبطي** ve **ثوب قُبْطِيٌّ**.

Ve **القُبَّيْطَى**: **الناطف**’tır; müzekker zikrettiklerinde **قُبَّيْطٌ** ve **ناطف** derler; müennes yaptıklarında **قُبَّيْطَى** derler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَبَقُ: ولحد الأطباقِ. ومضى طَبَقٌ من الليل وطَبَقٌ من النهار، أي معظمٌ منه. قال ابن أحمر:
وتَواهَقَتْ أخْفاقُها طَبَقـاًوالظِلُّ لم يَفْضُلْ ولم يُكْرِ
والطَبَق: عظمٌ رقيقٌ يفصِل بين الفقارَيْنِ. قال الشاعر:
أَلا ذَهَبَ الخداعُ فلا خِـداعـا		وأبْدى السيفُ عن طَبَقٍ نُخاعا
وبنتُ طَبَقٍ: سُلحفاةٌ؛ ومنه قولهم للداهية إحدى بنات طبقٍ. وتزعم العرب أنَّها تبيض تسعاً وتسعين بيضةً كلّها سلاحف، وتبيض بيضةً تًنْقَفُ عن أسوَدَ. ويقال: أتانا طَبَقٌ من الناس، وطَبَقٌ من الجراد، أي جماعةٌ. قال الأمويّ: إذا ولدت الغنم بعضُها بعدَ بعض قيل: قد ولَّدْتُها الرُجَيْلاء، ووَلَّدَتْها طَبَقاً وطَبَقَةً. وطَبَقاتُ الناس في مراتبهم. والسمواتُ طِباقٌ، أي بعضها فوق بعض. وطِباقُ الأرض: ما علاها. ومطرٌ طَبَقٌ، أي عامٌّ. قال الشاعر:
ديمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَـفٌ		طَبَقُ الأرضِ تَحَرَّى وتَدُرّ
والطَبَقُ: الحالُ، ومنه قوله تعالى: "لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقِ" أي حالاً عن حالٍ يوم القيامة. والطُبَّاقُ: شجرٌ. ويقال: جملٌ طَباقاءُ، للذي لا يَضرِب، والطَباقاءُ من الرجال: العَيِيُّ. قال جميل ابن مَعْمَرٍ:
طَباقاءُ لم يَشْهد خُصوماً ولم يَقُدركاباً إلى أكوارها حين تُعْكَفُ
وطَبِقَتْ يدُه طَبَقاً، إذا كانت لا تنبسط. ويدُه طَبِقَةٌ. والتَطْبيقُ في الصلاة: جَعْلُ اليدين بين الفخذين في الرُكوع. وطبَّقَ السيفُ، إذا أصاب المفصَل فأبان العُضْوَ. قال الشاعر يصف سيفاً:
يُصَمِّمُ أحياناً وحيناً يُطَبِّقُ
ومنه قولهم للرجل إذا أصاب الحُجَّةَ: إنَّه يُطَبِّقُ المفصِلَ. وتطبيقُ الفرسِ: تقريبُه في العَدْوِ. وطَبَّقَ الغيمُ تطبيقاً، إذا أصاب بمطره جميع الأرض. يقال سَحابةٌ مُطَبِّقَةٌ. والمُطابَقَةُ: الموافقَةُ. والتَطَابقُ: الاتّفاقُ. وطابَقْتُ بين الشيئين، إذا جعلتهما على حَذْوٍ واحد وألزقتهما. قال ابن السكيت: وقد طابَقَ فلانٌ، بمعنى مَرَنَ. والمُطابقَةُ: مَشْيُ المقيَّد. ومُطابَقَةُ الفرسِ في جريه: وضعُ رجلَيه مواضع يديه. وأطْبقوا على الأمر، أي أصفقوا عليه. وأَطْبَقْتُ الشيء، أي غطيته وجعلته مُطْبقاً، فَتَطَبَّقَ هو؛ ومنه قولهم: لو تَطَبَّقَتِ السَّماءُ على الأرض ما فعلت كذا. والحُمَّى المُطْبِقَةُ: هي الدائمة لا تفارق ليلاً ولا نهاراً. والحروفُ المُطْبَقَة أربعةٌ: الصاد والضاد والطاء والظاء. والطابَقُ: الآجُرُّ الكبير، فارسيّ معرَّب.

##### Türkçe

**الطَبَقُ**: ve **الأطباقِ**’ın tekili. Ve geceden bir **طَبَقٌ** ve gündüzden bir **طَبَقٌ** geçti; yani onun çoğu. İbn Ahmer dedi ki:
Ve onun çırpınışları **طَبَقـاً** olarak birbirine yetişti, gölge ise ne arttı ne de eksildi

Ve **الطَبَق**: iki omur arasında ayıran ince bir kemiktir. Şair dedi ki:
Aldatma gitti; artık aldatma yok; kılıç da bir **طَبَقٍ** iliği açığa çıkardı

Ve **بنتُ طَبَقٍ**: kaplumbağa; bundan dolayı, musibet için onların sözü: **إحدى بنات طبقٍ**. Araplar onun doksan dokuz yumurta yumurtladığını, hepsinin kaplumbağalar olduğunu; bir yumurta yumurtladığını da, siyah bir şeye yarıldığını iddia ederler. Ve denir: bize insanlardan bir **طَبَقٌ**, çekirgelerden bir **طَبَقٌ** geldi; yani bir topluluk. Ümeyyî dedi: koyunlar birbiri ardınca doğurduğu zaman denir ki: onları **الرُجَيْلاء** doğurttu; ve onları **طَبَقاً** ve **طَبَقَةً** doğurttu. Ve insanların mertebelerinde **طَبَقاتُ**’ı vardır. Ve gökler **طِباقٌ**’tır; yani bazısı bazısının üstündedir. Ve yerin **طِباقُ**’ı: onun üstünü kaplayan şeydir. Ve **مطرٌ طَبَقٌ**: yani genel. Şair dedi ki:
İçinde ince yağış bulunan bol yağmurlu bir sürekli yağmur; yerin **طَبَقُ**’ı gözetir ve bolca yağdırır

Ve **الطَبَقُ**: hâl; bundan, Yüce Allah’ın sözü: "**لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقِ**" yani kıyamet gününde bir hâlden bir hâle. Ve **الطُبَّاقُ**: bir ağaçtır. Ve denir: vurmayan deve için **جملٌ طَباقاءُ**; ve erkeklerden **الطَباقاءُ**: dili tutuk olan. Cemîl b. Ma‘mer dedi ki:
**طَباقاءُ**; ne hasımlara şahit oldu ne de binekleri, çöktürüldükleri vakit hörgüçlerine sevk etti

Ve eli açılmadığı zaman: eli **طَبِقَتْ** **طَبَقاً**. Ve eli **طَبِقَةٌ**’dir. Ve namazda **التَطْبيقُ**: rükûda iki eli iki uyluk arasına koymaktır. Ve eklemi vurup uzvu ayırdığı zaman: kılıç **طبَّقَ**. Bir şair, bir kılıcı vasfederek dedi ki:
Bazen kesinleştirir, bazen de **يُطَبِّقُ**

Ve bundan, delili isabet ettirdiği zaman adam için onların sözü: o, eklemi **يُطَبِّقُ**. Ve atın **تطبيقُ**’i: koşuda onu yaklaştırmasıdır. Ve bulut, yağmuruyla bütün yere isabet ettiği zaman **تطبيقاً** olarak **طَبَّقَ**. Denir: **سَحابةٌ مُطَبِّقَةٌ**. Ve **المُطابَقَةُ**: uygunluktur. Ve **التَطَابقُ**: uyuşmadır. Ve iki şey arasında **طابَقْتُ**, onları tek bir hizaya göre yapıp birbirine yapıştırdığım zaman. İbnü’s-Sikkît dedi: ve falan **طابَقَ** etti; **مَرَنَ** mânâsında. Ve **المُطابقَةُ**: bağlanmışın yürümesidir. Ve atın koşusunda **مُطابَقَةُ**’si: iki ayağını iki elinin yerlerine koymasıdır. Ve işe **أطْبقوا**; yani onun üzerinde birleştiler. Ve şeyi **أَطْبَقْتُ**; yani onu örttüm ve onu **مُطْبقاً** yaptım; o da **فَتَطَبَّقَ**; ve bundan onların sözü: eğer gök yerin üzerine **تَطَبَّقَتِ** olsaydı, bunu yapmazdım. Ve **الحُمَّى المُطْبِقَةُ**: o, gece ve gündüz ayrılmayan sürekli olandır. Ve **الحروفُ المُطْبَقَة** dörttür: **الصاد** ve **الضاد** ve **الطاء** ve **الظاء**. Ve **الطابَقُ**: büyük tuğladır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ب
قطب ، قبط ، طبق ، بقط ، بطق : مستعملة .
قطب : قال الليث : القطب : نبات . قلت : القطْبة : هَنَة من الشّوك كأنّها حَسَكة مثلّثة ، وجمعها قطَبٌ ، وورق أصلها يشبه ورق النّفَل والذُّرَق ؛ والقطْب ثمرُها .
وقال الليث : القطوب : تزوِّي ما بين العينين عند العبوس . يقال : رأيته غضبانَ قاطباً ، وهو يَقطِب ما بين عينيه قطباً وقطوباً ، ويقطّب ما بين عينيه تقطيباً .
قال : والقطْب : كوكب بين الجدي والفرقدَين ، وهو صغير أبيض لا يبرح مكانَه أبداً ؛ وإنما شبِّه بقطب الرّحى ، وهو الحديدة التي في الطبق الأسفل من
الرّحَيَين يدور عليها الطبَق الأعلى ، ويدور الكواكب على هذا الكوكب الذي يقال له القطب .
أبو عمرو : شمِر عن أبي عدنان : القطب أبداً وسطَ الأربع من بنات نعش ، وهو كوبٌ صغير لا يزول الدَّهرَ ، والجدي والفرقدان تدور عليه .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : القطبة من نصال الأهداف .
وقال الليث : القطْبة : نصل صغير قصير مربّع في السّهم يُرمَى به الأغراض .
وقال النّضر : القطبة لا تعدُّ سهماً .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : السّلْق : إدخال الشِّظاظ مرّةً في عُرى الجوالق عند العَكْم ، فإذا ثنيتَه فهو القطْب . قال : ومنه يقال : قطب الرجلُ ، إذا أثنَى جلدةَ ما بين عينيه .
قال : والقطْب : المزْج أيضاً ، وذلك لِلخَلْط . وكذلك إذا اجتمع القومُ وكانوا أصنافاً فاختلطوا قيل : قطَبوا فهم قاطبون . ومن هذا يقال : جاء القومُ قاطبةً ، أي : جميعاً مختلطاً بعضُهم ببعض .
أبو عبيد عن أبي عمرو : قَطبت الشّرابَ وأَقطبته ، أي : مزجته .
قال ابن مُقبِل :
يقطِّبُه بالعنبرِ الوَردِ مقطِبُ
قال : وقال الكسائي : القطب : القائم الذي تدور عليه الرّحى . وفيه ثلاث لغات : قُطْب ، وقَطْب ، وقُطُب .
وقال شمِر : وقِطْبٌ أيضاً .
وقال الليث : قاطبة : اسمٌ يجمع كلّ جيلٍ من الناس ، كقولك : جاءت العرب قاطبة .
قال : والقطاب : المِزاج الذي يُشرَب ولا يشرب ، كقول الطائفيّة في صفة غِسْلة .
قال أبو فروة : قدم فَرِيغونُ بجاريةٍ قد اشتراها من الطائف فصيحة .
قال : فدخلت عليها وهي تعالج شيئاً .
فقلت : ما هذا ؟ .
فقالت : هذه غِسْلة .
فقلت : وما أخلاطها ؟ .
فقالت : آخُذ الزبيب الجيّد فأُلقي لَزِجَه وأُلَجِّنُه وأَعبِثُه بالوخِيف ، وأقطّبه .
وأنشد غيرُه :
يَشرَب الطِّرْم والصَريفَ قطابَا
قال : الطِّرْم : العَسَل . والصَّريف : اللبن الحارّ . قِطاباً ، أي : مِزاجاً .
ابن السكيت عن ابن الأعرابي قال : القطيبة : أَلْبان الإبل والغَنم يُخلَطان .
وقال ابن شُمَيل : القطيبة : اللبن الحليب والحقين يُخلط بالإهالة . وقد قطبتُ له قطيبةً فشربَها .
وقال أبو زيد : القطِيبة : أن يخلط لبن الضأن والمِعزَى ، وهي النَّخيسة . وكل
ُّ ممزوج قطيبةٌ . والقطاب : المزاج . قطّبَ بين عينيه ، أي : جمعَ الغضون .
وقال أبو عبيدة : القطيبة : الرثيئة .
أبو زيد : في الجبينِ المقطَّبُ ، وهو ما بين الحاجبَين .
وقُطَيبَ : من أسماء العرب ، تصغير قطب .
طبق : قال الليث : الطَّبقُ : عُظَيم رقيق يفصل بين الفَقَارين .
وقال غيره : الطَبَق : فَقار الصلب أجمع . وكلّ فَقارة طبَقة .
وفي حديث ابن مسعود : ( وتبقى أصلابُ المنافقين طَبقاً واحداً ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الطَبَق : فَقَار الظهر ، واحدتُه طَبقة .
يقول : فصار فقارهم كلّه فَقَارةً واحدة ، فلا يقدرون على السُّجود .
ويقال : يد فلانٍ طبقةٌ واحدة ، إذا لم تَكن منبسطةً ذاتَ مفاصل .
والطبقة من الأرض : شبه المشَارة ، والجميع الطبقات .
ثعلب عن سَلمة عن الفراء ، يقال : لقيت منه بناتِ طبَقٍ ، وهي الداهية .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال : جاء بإحدى بناتِ طَبَق ، قال : وأصلها من الحيّات . ولمّا نُعي المنصورُ إلى خلفٍ الأخمر أنشأ يقول :
قد طرَّقتْ ببِكرِها أمَّ طبَقْ
فَذَمَّروها وَهْمةً ضخمَ العُنُق
موت الإمام فِلقةٌ من الفِلَق
وقال غيره : قيل للحَية أم طبق وبنت طَبَق لَتَرحِّيها وتَحوِّيها . وأكثر الترحّي للأفعى .
وقال غيره : قيل للحيّات بناتُ طبق لإطباقها على مَن تَلسعه . وقيل : إنَّما قيل لها بناتُ طَبَق لأنّ الْحواء يُمسكها تحت أطباق الأسفاط المجلّدة .
ويقال : مضى طَبقٌ من النهار ، أي : ساعة . ومِثله مضت طائفة من الليل .
وطِباق الأرض وطِلاعُها سواء ، معناهما مِلْؤها .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : هذا الشيء وَفْق هذا ووِفاقُه ، وطِبْقُه وطَبقه ، وطَابَقُه ، وطَبيقُه ومُطبَقُه ، وقالَبُه وقَالِبُه ، بمعنًى واحد .
ومنه قولهم : ( وافَق شنٌّ طَبقة ) .
أبو عبيد : شنٌّ وطبق : حيّانِ من العرب .
وقال ابن السكّيت : طَبق : حيّ مِن إياد ، وشَنّ : ابن أفْصَى بن عبد القيس ، وكانت شَنٌّ لا يقام لها ، فواقعتْها طَبق فانتصفتْ منها فقيل :
وافَق شَنٌ طبَقة وافَقه فاعتَنَقهُ
وأنشد :
لَقيتْ شَنٌّ إياداً بالقَنا
طَبقاً وافَق شَنٌّ طَبقه
أبو عبيد عن الأصمعي في هذا المَثل :
الشّنُّ : الوِعاء المعمول من الأدَم ، فإذا يبس فهو شَنٌّ ، فكان قوم لهم مِثلُه فتَشَنَنَ ، فجعلوا له غِطاءً ، فوافَقه .
أبو عبيد عن أبي زيد : المطابَقة المشيُ في القيد . وهو الرَّسْف .
وقال ابن الأعرابي : المطابقة أن يضع الفرسُ رجلَه في موضع يدِه ؛ وهو الأحَق من الخيل .
ويقال : طابَق فلان لي بحَقي وأَذْعَن ، إذا أقَرّ وبَخَع .
وقال الجعديّ :
وخَيلٍ تُطابِق بالدَّارعين
طِباقَ الكلاب يَطأن الهَرَاسا
ويقال : طابَق فلان فلاناً ، إذا وافَقه وعاوَنَه .
أخبرني المنذري عن الحرّاني قال التطبيق في حديث ابن مسعود : أن يضع كفّه اليمنى على اليسرى . يقال : طابقت وطبّقت .
قال : وقولهم : ( رحمة الله طِباقُ الأرض ) ، أي : تغشَى الأرض كلّها .
وفي حديث عمران بن حُصين أنَّ غلاماً له أبَق فقال : لئن قدَرتُ عليه لأقطعنّ منه طابقاً ، قال : يريد عُضواً .
والتطبيق في الركوع كان مِن فِعل المسلمين أوّل ما أُمِروا بالصلاة ، وهو مُطابَقة الكفَّين مبسوطتين بين الرُّكبتين في الركوع . ثم أمروا بإِلقام الكفيْن داغِصَتَيِ الرُّكْبَتين ، كما يَفعل الناس اليوم .
وكان ابنُ مسعودٍ استمرَّ على التطبيق لأنّه لم يكن سَمِع من النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الأمر الآخَر .
وقال الأصمعي : التطبيق أن يثب البعيرُ فتقعَ قوائمُه بالأرض معاً .
وقال الراعي يصف ناقة :
حتّى إذا ما استوى طَبَّقت
كما طبّق المِسحَلُ الأغبرُ
يقول : لمّا استوى الراكبُ عليها طبَّقت .
قال الأصمعي : وأحسن الراعي في قوله :
وهي إذا قام في غَرزِها
كمِثلِ السَّفينة أو أوْقَرُ
لأنَّ هذا من صفة النجائب ، ثم أساء في قوله : ( لأنَّ النجيبة يُستحبّ لها أن تُقدِّم يداً ثم تقدِّم الأخرى ، فإذا طبَّقتْ لم تُحْمد . قال : وهو مثل قوله :
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ
وفي حديث ابن عباس أنه سأل أبا هريرة عن امرأةٍ غير مدخول بها طُلقت ثلاثاً ؛ فقال : لا تَحلّ له حتّى تنكح زوجاً غيره .
فقال ابن عبّاس : ( طبَّقَت ) . قال أبو عبيد : قوله : طبّقت أراد أصبْتَ وَجهَ الفُتْيا وأصلُه إصابة المفْصِل ، ولهذا قيل لأعضاء
الشاة طوابق ، واحدها طابَق ، فإذا فصَّلها الرجل فلَم يخطىء المفاصل قيل : قد طبَّق .
وقال الشاعر :
يصمّم أحياناً وحِيناً يُطبِّق
يصف السيف : فالتصميم أن يَمضي في العَظْم . والتطبيق : إصابة المَفصِل .
قال الراعي يصف إبلاً :
وطبّقن عَرْضَ القُفِّ لمّا عَلَوْنَه
كما طبّقتْ في العَظْم مُدْيةُ جازِرِ
وقال ذو الرُّمة :
لقد خَطَّ رُومِيٌّ ولا زَعَماتِهِ
لعُتبة خَطّاً لم تُطبَّق مَفاصِلُهْ
وقال الفراء في قول الله جل وعز : ( اتَّسَقَ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَن ) ( الانشقاق : 19 ) .
حدثني ابن عيينة عن عمرو عن ابن عباس أنه قرأ ( لتركَبَنّ ) .
وفسّر : لتصيرنّ الأمورُ حالاً بعد حال للشدّة .
قال : والعرب تقول : وقع فلانٌ في بنات طَبَق إذا وقعَ في الأمر الشديد .
وقال ابن مسعود : لَتركَبنَّ السماءُ حالاً بعد حال .
وقرأ أهل المدينة : ( لَتَرَكَبُنَّ طَبقاً ) يعني الناسَ عامة .
والتفسير الشِّدّة .
وقال الزجاج : لتركبنَّ حالاً بعد حال حتى تصيروا إلى الله من إحياء وإماتة وبَعْث .
قال : ومَن قرأ : ( لتركبَنّ ) أراد لتركبَنّ يا محمدُ طبَقاً عن طبق من أطباق السماء وقرئت : ( ليركَبَنَّ طبقاً عن طبق ) .
وفي حديث الاستسقاء : ( أسقِنا غيثاً مُغِيثاً طبقاً ) .
يقال : هذا غيثٌ طَبق الأرضِ إذا طبّقها .
وقال امرؤ القيس :
طَبق الأرضِ تحرَّى وتدُرَّ
ومن نَصَب طَبَق أراد : تحرَّى طَبَق الأرضِ ، وهو وجهها .
أخبرني المنذري عن الحَرَّاني عن أبي نصر عن الأصمعي في قوله : ( غَيثاً طَبَقاً ) ، الغيث : الطَبَق : العامّ .
وقال الأصمعي في حديث رواه : ( قريشٌ الكَتَبَةُ الحَسَبة ، مِلحُ هذه الأمّة ، عِلم عالِمِهم طِباق الأرض ) كأنه يُعمّ الأرضَ فيكون طبقاً لها .
وأما قول العباس بن عبد المطلب في امتداحِه رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم )
إذا مضى عالمٌ بدا طَبَق
فمعناه : إذا مضَى قَرْن ظهر قَرْن آخر .
وإنّما قيل للقَرْن طَبَق لأنهم طَبَق للأرض ثم ينقرضون ويأتي طبق للأرض آخرُ .
وكذلك طبقات الناس كلُّ طبقةٍ طَبّقت زمانَها .
وروي عن محمد بن علي أنه وصف مَن يلي الأمر بعد السُّفيانيّ فقال : ( يكون بين شَثَ وطُبّاق ) .
والشث الطبّاق : شجرتان معروفتان بناحية تِهامة ، وقد ذكرهما تأبّط شراً فقال :
كأنما حَثحَثوا حُصّاً قَوَادِمُه
أو أُمَّ خِشفٍ بذي شَثَ وطُبّاق
ويقال : طبّقت النجومُ : إذا ظهرت كلُّها .
وفلان يَرعَى طَبَق النجوم .
وقال الراعي :
أَرَى إبلِي تَكالأ راعياها
مَخافةَ جارِها طَبَق النجوم
وفي حديث أمّ زرع ، أن إحدى النساء وصفتْ زوجَها فقالت : ( زوجي عَياياء طَبَاقاء ، كلُّ داءٍ له داء ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الطَّباقاء : الأحمق الفَدْم .
وقال جَمِيل :
طَباقاء لم يَشهد خُصوماً ولم يَقُد
رِكاباً إلى أكوارِها حين تُعكَف
وقال ابن الأعرابي في قول المرأة : ( زوجي عَيَاياء طباقاء ) .
قال : هو المطبَق عليه حُمْقاً .
ابن شميل : يقال : تجَلّبوا على ذلك الإنسان طَباقاءَ بالمدّ ، أي : تَجمّعوا كلُّهم عليه .
وقال الله جل وعز : ( ( أَطْوَاراً أَلَمْ تَرَوْاْ كَيْفَ ) ( نوح : 15 ) .
قال أبو إسحاق : معنى طباقاً مطبَق بعضها على بعض .
قال : وطِباقاً مصدر طُوبقت طِباقاً .
قال : ونصب طباقاً على وجهين : أحدهما مطابقةً طباقاً .
والآخر من نعت سَبْع ، أي : خلق سبعاً ذات طِباق .
وقال الليث : السموات طباق بعضها على بعض ، وكلّ واحد من الطباق طَبقة ، ويذكر فيقال : طَبَق .
قال : والطبَقة : الحال .
يقال : كان فلانٌ من الدنيا على طبقات شتّى ، أي : حالات .
والطَبَق : جماعةٌ من الناس يَعْدِلُون جماعةً مِثلَهم .
قال : وأطبق القومُ على الأمر ، إذا أجمَعوا عليه .
وطابَقتِ المرأة زوجَها ، إذا واتَتْه .
ويقال : طابَقتُ بين شيئين ، إذا جعلتَهما على حَذْوٍ واحد .
قال : والمطبّق : شبه اللؤلؤ إذا قُشِر اللؤلؤ أخِذ قِشره ذلك فألزق بالغراء بعض ببعض فيصير لؤلؤاً وشِبهه .
الانطباق : مطاوعة ما أطبقتَ .
وفي الحديث : ( لله مائة رحْمة ، كل رحمة منها كطباق الأرض ) ، أي : تَغْشَى الأرضَ كلّها .
وقيل : طِباق الأرض مِلْؤها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الطَبَق : الحال على اختلافها .
والطَبَق : الأُمّة بعد الأمّة .
والطبَق : سَدُّ الجراد عَينَ الشّمس .
والطَبَق : انطباق الغيم في الهواء .
والطَبَق : الدَّرَك من أدراك جهنّم .
ابن نجدة عن أبي زيد : يقال للبليغ من الرجال : قد طبّق المفصِل ، ورَدَّ قالَب الكلام ، ووضع الهِناء مَوضع النُّقب .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطِّبْق : الدِّبق ، والطَّبْق بفتح الطاء . الظُّلم بالباطل . والطِّبْق : الخَلْق الكثير .
وقال الأصمعيّ : الطِّبق الجماعة من الناس . وكلُّ مفصل طِبق وجمعه أطباق . ولذلك قيل للذي يصيب المفصل مطبَّق . وقال :
ويحميك باللين الحسامُ المطبِّق
قال : وجاء فلان مقتعطاً ، إذا جاء متعمّماً طابقيّاً ، وقد نهى عنها .
وأخبِرَ الحسنُ بأمر فقال : إحدى المُطْبقات .
قال أبو عمرو : يريد إحدى الدواهي والشدائد التي تُطْبِق عليهم . ويقال للسنة الشديدة : المُطبقة .
وقال الكميت :
وأهل السَّماحةِ في المُطْبِقات
وأهل السكينة في المَحفِلِ
قال : ويكون المطبِّق بمعنى المُطبِق .
وطبَّق فلانٌ ، إذا أصاب فَصّ الحديث . وطبَّق السيفُ ، إذا وقع بين عَظْمَين .
بطق : يروى عن عبد الله بن عَمرٍ و أنّه قال : يؤتى برجلٍ يوم القيامة وتُخرَج له تسعةٌ وتسعون سجلاً فيها خطاياه ، وتُخرَج له بطاقة فيها شهادة أن لا إله إلاّ الله فتَرَجح بها .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : البطاقة : الورقة . وقال غيره : البطاقةُ رقعة صغيرةٌ ، وهي كلمة مبتذلة بمصر وما والاها ، يَدْعُون الرُّقعة التي تكون في الثوب وفيها رَفْم ثمنِه بِطاقة . وكأنها سمِّيت بطاقةً لأنّها تشدّ بِطاقةٍ من الثَّوب . رواها بعضهم : ( نِطاقة ) ومعناها الرُّقعة أيضاً .
قبط : قال الليث : القبْط هم أهل مصرَ بُنْكُهَا . والنسبة إليهم قِبْطيّ .
قال : والقُبطيَّة ، وجمعها القَباطيّ ، وهي ثيابٌ بيض مِن كتَّان تُعمل بمصر . فلمَّا ألزمتْ هذا الاسمَ غيَّروا اللفظ ، فالإنسان قِبطيّ والثوب قُبْطيّ .
وقال أبو عبيد : يقال للناطف القُبَّيطَى
مقصورة ، والقُبَيطاء ممدود ، إذا قصرت شدّدت الباء ، وإذا مددت خفَّفتها .
وقال شمر : القَباطيّ : ثيابٌ إلى الرقَّة والدقَّة والبياض .
وقال الكميت يصف ثوراً :
لياحٌ كأنْ بالأتحميّة مُسبِغٌ
إزاراً وفي قُبْطِيَّةٍ متجلبِبُ
بقط : البُقَّاط : ثُفْل الهبيد وقِشْره .
وقال الشاعر :
إذا لَم يَنَلْ مِنْهُنَّ شيئاً فقَصْرُه
لدَى حِفْشِه من الهبيدِ جَريمُ
ترَى حولَه البُقّاط مُلْقى كأنه
غَرانيقُ نخل يَعْتَلِين جُثُومُ
يصف القانِصَ وكِلابَه ومَطعَمه من الهبيد إذا لم يَنَل صَيْداً .
وروى شمرٌ بإسنادٍ له عن ابن المسيّب أنه قال : ( لا يَصلح بَقْطُ الجِنَان ) .
قال شمر : سمعت أبا محمدٍ يروي عن ابن المظفر أنه قال : البَقْط أن تُعطَى الجِنانُ على الثُّلث والربع .
قال : وبلغنا عن أبي مُعاذٍ النحوي أنه قال : البَقْط ما يسقُط من التمر إذا قطِعَ يخطئه المِخلَب .
قال : وبقَطُ البيت قُماشُه ، ومِن أمثالهم : ( بقِّطيه بطِبِّك ) يقال : ذلك للرجل يُؤمر بإحكام العمل بعِلمه ومعرفته ، وأصله أنّ رجلاً أتى امرأة في بيتها فأخَذَه بطنُه فأحدَثَ فقال لها : ( بَقَّطيه بطبّك ) ، أي : فرِّقيه برفْقِكَ لا يُفْطَن له ، وكان الرجل أحمَق .
وأنشد بعضهم :
رأيت تميماً قد أضاعت أمورَها
فَهمْ بَقَطٌ في الأرض فرْثٌ طوائف
فأما بنو سعد فبالخَطِّ دارُها
فبابانُ منها مألفٌ فالمَزَالفُ
( فهم بَقط ) ، أي : فِرَق .
وقال اللِّحيانيّ : بقَّط متاعَه : إذ فرَّقه .
عمرو عن أبيه : بقَّط في الجَبل وبَرْقط وتقَذْقذ في الجبل ، إذا صَعَّد .
أبو سعيد ، قال بعض بني سُليم : تبقّطتُ الخبر وتسقطتُه وتذَقَّطته ، إذا أخذتَه شيئاً بعد شيء .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : القَبط : الجمع ، والبَقط : التَّفرقة .
قال : وفي حديث عليّ أنه حَمَل على عسكر المشركين ، فما زالوا يُبقِّطون ، أي : يتعادَون إلى الجبال .
وقال شمر : روى بعضُ الرواة حديثَ عائشة ، فواللَّهِ ما اختلفوا في بُقْطةٍ إلا طارَ أبي بحَظِّها .
قال : البقْطة : البقْعة من بقاع الأرض . تقول : ما اختلفوا في بُقعة من البقاع .
يقال : أَمْسينا في بُقطةٍ مُعشِبة ، أي : في
رُقعة من كَلأٍ .
قال : ويقع قول عائشة على البُقطة من الناس ، وعلى البُقطة من الأرض : والبقطة من الناس : الفِرقة .

##### Türkçe

ق ط ب
**قطب** ، **قبط** ، **طبق** ، **بقط** ، **بطق** : kullanımdadır.

**قطب** : Leys dedi ki: **القطب**: bir bitkidir. Ben dedim: **القطْبة**: dikenden bir şeydir; sanki üçgen bir **حَسَكة** gibidir; çoğulu **قطَبٌ**’dur. Kökünün yaprağı **النّفَل** ve **الذُّرَق** yaprağına benzer; **القطْب** onun meyvesidir.

Leys dedi ki: **القطوب**: surat asmada iki göz arasını büzmektir. Denir ki: Onu öfkeli, **قاطباً** gördüm; o, iki gözünün arasını **قطباً** ve **قطوباً** büzmektedir; iki gözünün arasını **تقطيباً** büzüştürür.

Dedi ki: **القطْب**: **الجدي** ile **الفرقدَين** arasında bir yıldızdır; küçük, beyazdır; yerinden asla ayrılmaz. Ancak değirmen miline benzetilmiştir; o, iki değirmen taşından alt **طبق**’ta bulunan demirdir; üst **الطبَق** onun üzerinde döner; yıldızlar da **القطب** denilen bu yıldızın üzerinde döner.

Ebu Amr: Şemir, Ebu Adnan’dan: **القطب** daima **بنات نعش**’tan dördünün ortasıdır; küçük bir küptür; zaman boyunca yerinden ayrılmaz; **الجدي** ve **الفرقدان** onun üzerinde döner, dedi.

Ebu Ubeyd, Asmaî’den dedi ki: **القطبة** hedeflerin ok uçlarındandır.

Leys dedi ki: **القطْبة**: okta bulunan, onunla hedeflere atılan, küçük, kısa, kare bir uçtur.

Nadr dedi ki: **القطبة** ok sayılmaz.

Münzirî bana Ebu Heysem’den haber verdi; dedi ki: **السّلْق**: **الشِّظاظ**’ı, bağlama sırasında, çuvalın halkalarına bir defa sokmaktır; onu ikiye katlarsan o **القطْب**’tur. Dedi ki: Bundan dolayı denir ki: adam **قطب** etti; yani iki gözünün arasındaki deriyi ikiye katladı.

Dedi ki: **القطْب**: karıştırma (**المزْج**) da demektir; bu, karıştırma içindir. Aynı şekilde, kavim toplandığında ve sınıflar olup karıştıklarında: **قطَبوا** denir; onlar **قاطبون**’dur. Bundan: kavim **قاطبةً** geldi denir; yani hepsi, birbirine karışmış olarak.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: içeceği **قَطبت** ve **أَقطبته**; yani onu karıştırdım.

İbn Mukbil dedi ki:
يقطِّبُه بالعنبرِ الوَردِ مقطِبُ

Dedi ki: Kisâî dedi: **القطب**: değirmenin üzerinde döndüğü dikmedir. Onda üç lehçe vardır: **قُطْب** , **قَطْب** , **قُطُب**.

Şemir dedi ki: **قِطْبٌ** da (vardır).

Leys dedi ki: **قاطبة**: insanlardan her nesli toplayan bir isimdir; senin “Araplar **قاطبة** geldi” demen gibi.

Dedi ki: **القطاب**: içilen ve içilmeyen karışımdır (**المِزاج**) ; Tâifli kadının **غِسْلة**’nin vasfında söylediği gibi.

Ebu Ferve dedi: **فَرِيغونُ** Tâif’ten satın aldığı, fasih bir cariye ile geldi.

Dedi: Onun yanına girdim; bir şeyle uğraşıyordu.

Dedim: Bu nedir?

Dedi: Bu bir **غِسْلة**’dir.

Dedim: Karışımları (**أخلاطها**) nedir?

Dedi: İyi kuru üzümü alırım; yapışkanını atarım; onu hamur ederim (**أُلَجِّنُه**) ve onu **الوخِيف** ile karıştırırım (**أَعبِثُه**) ve onu **أقطّبه**.

Başkası şu beyti okudu:
يَشرَب الطِّرْم والصَريفَ قطابَا

Dedi ki: **الطِّرْم**: baldır. **الصَّريف**: sıcak süttür. **قِطاباً**: yani karışım (**مِزاجاً**).

İbn Sikkît, İbn A‘râbî’den dedi: **القطيبة**: deve ve koyun sütleridir; karıştırılır.

İbn Şümeyl dedi: **القطيبة**: sağılmış süt ve **الحقين**’dir; iç yağıyla (**الإهالة**) karıştırılır. Ona bir **قطيبة** karıştırdım; onu içti.

Ebu Zeyd dedi: **القطِيبة**: koyun sütü ile keçi sütünü karıştırmandır; o **النَّخيسة**’dir. Her karıştırılmış şey **قطيبةٌ**’dir. **القطاب**: karışımdır. İki gözünün arasını **قطّبَ** etti; yani kırışıkları topladı.

Ebu Ubeyde dedi: **القطيبة**: **الرثيئة**’dir.

Ebu Zeyd: alında **المقطَّبُ** (vardır); o, iki kaş arasındadır.

**قُطَيبَ**: Arapların isimlerindendir; **قطب**’un küçültmesidir.

**طبق** : Leys dedi: **الطَّبقُ**: iki omur arasında ayıran ince büyük kemiktir.

Başkası dedi: **الطَبَق**: omurganın bütün omurlarıdır. Her omur bir **طبَقة**’dır.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: (Münafıkların omurgaları tek bir **طَبقاً** olarak kalır.)

Ebu Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الطَبَق**: sırt omurlarıdır; tekili **طَبقة**’dır.

Der ki: Omurlarının hepsi tek bir omur oldu; secdeye güç yetiremezler.

Ve denir ki: falanın eli tek bir **طبقةٌ**’dır; eğer açılmış, eklemli değilse.

Yerden **الطبقة**: **المشَارة** benzeri bir şeydir; çoğulu **الطبقات**’tır.

Sa‘lebe, Seleme’den, Ferrâ’dan: denir ki: ondan **بناتِ طبَقٍ** ile karşılaştım; o, musibettir (**الداهية**).

Ebu Ubeyd, Asmaî’den: denir ki: **بنتِ طَبَق**’tan biriyle geldi. Dedi: Aslı yılanlardandır. Mansûr’un ölümü **خلفٍ الأخمر**’e haber verilince şu sözleri başlattı:
قد طرَّقتْ ببِكرِها أمَّ طبَقْ
فَذَمَّروها وَهْمةً ضخمَ العُنُق
موت الإمام فِلقةٌ من الفِلَق

Başkası dedi: Yılana, onu halka yapması (**تَرحِّيها**) ve kıvrandırması (**تَحوِّيها**) sebebiyle **أم طبق** ve **بنت طَبَق** denmiştir. Halka yapma daha çok **الأفعى** içindir.

Başkası dedi: Yılanlara, soktuğu kimsenin üzerine kapanmasından (**إطباقها**) dolayı **بناتُ طبق** denmiştir. Ve denildi ki: Ona **بناتُ طَبَق** denmesi ancak şundandır: **الْحواء** onu, deriye kaplı sepetlerin kapakları (**أطباق الأسفاط**) altında tutar.

Ve denir ki: gündüzden bir **طَبقٌ** geçti; yani bir saat. Benzeri: geceden bir **طائفة** geçti.

**طِباق** yerin ve **طِلاعُها** eşittir; ikisinin manası onun doluluğudur (**مِلْؤها**).

Sa‘lebe, İbn A‘râbî’den: Bu şey bunun **وَفْق**’udur ve **وِفاقُه**’dur; ve onun **طِبْقُه**’u ve **طَبقه**’i; ve onun **طَابَقُه**’u; ve onun **طَبيقُه**’u ve **مُطبَقُه**’u; ve onun **قالَبُه**’u ve **قَالِبُه**’u; tek bir manadadır.

Bundan onların sözü: ( **وافَق شنٌّ طَبقة** ).

Ebu Ubeyd: **شنٌّ** ve **طبق**: Araplardan iki kabiledir.

İbn Sikkît dedi: **طَبق**: **إياد**’dan bir kabiledir; **شَنّ**: **أفْصَى بن عبد القيس**’in oğludur. **شَنّ**’e karşı durulmazdı; **طبق** onunla çarpıştı; ondan hakkını aldı; şöyle denildi:
وافَق شَنٌ طبَقة وافَقه فاعتَنَقهُ

Ve şu beyit okundu:
لَقيتْ شَنٌّ إياداً بالقَنا
طَبقاً وافَق شَنٌّ طَبقه

Ebu Ubeyd, Asmaî’den bu meselde: **الشّنُّ**: deriden yapılmış kaptır; kuruyunca o **شَنٌّ**’dir. Bir kavmin onun benzeri vardı; o eskidi (**تَشَنَنَ**) ; ona bir örtü yaptılar; o da ona uydu (**فوافَقه**).

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **المطابَقة**: bağda yürümektir; o **الرَّسْف**’tir.

İbn A‘râbî dedi: **المطابقة**: atın ayağını elinin yerine koymasıdır; o, atların en iyisidir (**الأحَق**).

Ve denir ki: falan bana hakkımda **طابَق** etti ve boyun eğdi (**أَذْعَن**) ; yani ikrar etti ve tam teslim oldu (**بَخَع**).

Câ‘dî dedi:
وخَيلٍ تُطابِق بالدَّارعين
طِباقَ الكلاب يَطأن الهَرَاسا

Ve denir ki: falan falana **طابَق** etti; yani ona uydu ve ona yardım etti.

Münzirî bana Harrânî’den haber verdi; dedi: İbn Mes‘ûd hadîsinde **التطبيق**: sağ avucunu solun üzerine koymandır. Denir ki: **طابقت** ve **طبّقت**.

Dedi: Onların sözü: (Allah’ın rahmeti yerin **طِباقُ**’ıdır); yani yerin tamamını kaplar (**تغشَى**).

İmrân b. Husayn hadîsinde: bir kölesi kaçtı (**أبَق**) ; dedi ki: ona gücüm yeterse ondan bir **طابقاً** keseceğim. Dedi: bir uzuv ister.

Rükûda **التطبيق** Müslümanların, namazla ilk emrolundukları zamandaki fiilindendi; o, rükûda iki avucun, dizlerin arasında açık olarak birbirine yapıştırılmasıdır (**مُطابَقة الكفَّين**). Sonra, bugün insanların yaptığı gibi, iki avucun dizlerin iki yanına (**داغِصَتَيِ الرُّكْبَتين**) yerleştirilmesi emredildi.

İbn Mes‘ûd, Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) diğer emri işitmemiş olduğundan, **التطبيق** üzerinde devam etti.

Asmaî dedi: **التطبيق**: devenin sıçrayıp ayaklarının yere birlikte düşmesidir.

Râ‘î, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
حتّى إذا ما استوى طَبَّقت
كما طبّق المِسحَلُ الأغبرُ

Der ki: binici onun üzerinde doğrulunca **طبَّقت** etti.

Asmaî dedi: Râ‘î şu sözünde güzel yaptı:
وهي إذا قام في غَرزِها
كمِثلِ السَّفينة أو أوْقَرُ

Çünkü bu, seçkin develerin sıfatındandır; sonra şu sözünde kötü yaptı: (Çünkü seçkin deve için, bir eli öne alması sonra ötekini öne alması sevilir; **طبَّقت** ederse övülmez.) Dedi: Bu, onun şu sözü gibidir:
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ

İbn Abbâs hadîsinde: Ebu Hureyre’ye, kendisiyle zifafa girilmemiş bir kadın hakkında, üç talakla boşanmışsa, sordu; o dedi ki: başka bir kocayla nikâhlanmadıkça ona helal olmaz.

İbn Abbâs dedi: ( **طبَّقَت** ). Ebu Ubeyd dedi: “**طبّقت**” sözüyle “fetvanın yüzünü tuttun (**أصبْتَ وَجهَ الفُتْيا**)” demek istedi; aslı eklemi tutturmaktır (**إصابة المفْصِل**). Bundan dolayı koyunun uzuvlarına **طوابق** denmiştir; tekili **طابَق**’tır. Adam onu parçaladığında eklemleri şaşırmazsa denir ki: **قد طبَّق**.

Şair dedi:
يصمّم أحياناً وحِيناً يُطبِّق

Kılıcı vasfeder: **التصميم** kemiğin içine gitmesidir; **التطبيق** eklemi tutturmaktır.

Râ‘î, develeri vasfederek dedi:
وطبّقن عَرْضَ القُفِّ لمّا عَلَوْنَه
كما طبّقتْ في العَظْم مُدْيةُ جازِرِ

Zü’r-Rumme dedi:
لقد خَطَّ رُومِيٌّ ولا زَعَماتِهِ
لعُتبة خَطّاً لم تُطبَّق مَفاصِلُهْ

Ferrâ, Allah’ın azze ve celle sözü hakkında: ( **اتَّسَقَ لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَن** ) (İnşikâk: 19).

İbn Uyeyne bana, Amr’dan, İbn Abbâs’tan haber verdi: ( **لتركَبَنّ** ) okudu.

Ve tefsir etti: şiddet sebebiyle işlerin hâlden hâle dönüşmesi.

Dedi: Araplar der ki: falan **بنات طَبَق**’a düştü; yani şiddetli işe düştü.

İbn Mes‘ûd dedi: gök hâlden hâle binecektir.

Medine ehli okudu: ( **لَتَرَكَبُنَّ طَبقاً** ) yani genel olarak insanları.

Tefsir: şiddettir.

Zeccâc dedi: diriltme, öldürme ve diriltip kaldırma (**بَعْث**) ile Allah’a varıncaya kadar hâlden hâle bineceksiniz.

Dedi: Kim ( **لتركبَنّ** ) okursa, “Ey Muhammed, göğün tabakalarından tabaka üstüne tabaka bineceksin”i kastetti. Ve ( **ليركَبَنَّ طبقاً عن طبق** ) diye de okunmuştur.

İstiskâ hadîsinde: (Bize, yerin tamamını kaplayan (**طبقاً**) imdat edici bir yağmur yağdır.)

Denir ki: Bu, yeri kaplarsa (**طبّقها**) yerin **طَبق**’ı olan bir yağmurdur.

İmru’ul-Kays dedi:
طَبق الأرضِ تحرَّى وتدُرَّ

Kim **طَبَق**’ı nasb ederse, “yerin **طَبَق**’ını, yani yüzünü, gözetti”yi kasteder.

Münzirî bana Harrânî’den, o da Ebu Nasr’dan, o da Asmaî’den, şu söz hakkında haber verdi: ( **غَيثاً طَبَقاً** ) ; yağmur: **الطَبَق**: genel olandır (**العامّ**).

Asmaî, rivayet ettiği bir hadîste dedi: (Kureyş, yazıcılar, soylular; bu ümmetin tuzu; âlimlerinin ilmi yerin **طِباق**’ıdır.) Sanki yeri geneller; ona bir **طبق** olur.

Abbâs b. Abdülmuttalib’in, Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) övmesinde söylediği söze gelince:
إذا مضى عالمٌ بدا طَبَق

Manası: bir nesil (**قَرْن**) geçince başka bir nesil ortaya çıkar.

Nesle **طَبَق** denmesi ancak şundandır: onlar yer için bir **طَبَق**’tır; sonra tükenirler; yer için başka bir **طَبَق** gelir.

Aynı şekilde insanların tabakaları: her **طبقة** kendi zamanını **طَبّقت** etti.

Muhammed b. Ali’den rivayet edildi: Süfyânî’den sonra işi üstlenecek olanı vasfetti; dedi ki: ( **شَثَ** ile **طُبّاق** arasında olur.)

**الشث** ve **الطبّاق**: Tihâme tarafında bilinen iki ağaçtır. Teebbata Şerran onları zikretti; dedi ki:
كأنما حَثحَثوا حُصّاً قَوَادِمُه
أو أُمَّ خِشفٍ بذي شَثَ وطُبّاق

Ve denir ki: yıldızlar **طبّقت** etti; yani hepsi göründü.

Falan, yıldızların **طَبَق**’ını güder.

Râ‘î dedi:
أَرَى إبلِي تَكالأ راعياها
مَخافةَ جارِها طَبَق النجوم

Ümmü Zer‘ hadîsinde: kadınlardan biri kocasını vasfetti; dedi ki: (Kocam **عَياياء طَبَاقاء**; her derdin onda bir derdi vardır.)

Ebu Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الطَّباقاء**: ahmak, kaba (**الفَدْم**) kimsedir.

Cemîl dedi:
طَباقاء لم يَشهد خُصوماً ولم يَقُد
رِكاباً إلى أكوارِها حين تُعكَف

İbn A‘râbî, kadının sözü hakkında: (Kocam **عَيَاياء طباقاء**).

Dedi: o, ahmaklıkla üzerine kapatılmış olandır (**المطبَق عليه حُمْقاً**).

İbn Şümeyl: denir ki: o insana karşı **طَباقاءَ** (med ile) toplandılar; yani hepsi onun üzerine toplandı.

Allah azze ve celle dedi: ( **أَطْوَاراً أَلَمْ تَرَوْاْ كَيْفَ** ) (Nûh: 15).

Ebu İshak dedi: **طباقاً**’ın manası: bazısı bazısının üzerine kapatılmıştır (**مطبَق بعضها على بعض**).

Dedi: **طِباقاً** , **طُوبقت**’in masdarıdır: **طِباقاً**.

Dedi: **طباقاً**’ın nasbı iki vecih üzeredir: biri “uydurma olarak: **مطابقةً طباقاً**”.

Diğeri **سَبْع**’ın sıfatındandır; yani **طِباق** sahibi yedi (gök) yarattı.

Leys dedi: gökler **طباق**tır; bazısı bazısının üzerindedir. **الطباق**’tan her biri bir **طَبقة**’dır; müzekker de zikredilir; denir ki: **طَبَق**.

Dedi: **الطبَقة**: hâldir. Denir ki: falan dünyadan çeşitli **طبقات** üzerindeydi; yani hâller.

**الطَبَق**: kendilerine denk bir topluluğa denk olan bir insan topluluğudur.

Dedi: kavim işe **أطبق** etti; yani onun üzerinde icmâ etti.

Ve kadın kocasına **طابَقت** etti; yani ona uydu (**واتَتْه**).

Ve denir ki: iki şey arasında **طابَقتُ**; yani ikisini tek bir hizaya (**حَذْوٍ واحد**) getirdin.

Dedi: **المطبّق**: inci kabuğu soyulunca onun kabuğu alınır; o kabuk, tutkal ile birbirine yapıştırılır; inci ve benzeri olur.

**الانطباق**: senin **أطبقتَ** ettiğine uymadır.

Hadîste: (Allah’ın yüz rahmeti vardır; her bir rahmet yerin **طباق**’ı gibidir); yani yerin tamamını kaplar.

Ve denildi ki: yerin **طِباق**’ı onun doluluğudur (**مِلْؤها**).

Sa‘lebe, İbn A‘râbî’den: **الطَبَق**: çeşitliliği üzere hâldir.

**الطَبَق**: ümmetten sonra ümmettir.

**الطبَق**: çekirgenin güneş gözünü kapatmasıdır.

**الطَبَق**: bulutun havada kapanmasıdır (**انطباق الغيم**).

**الطَبَق**: cehennemin derekelerinden bir derekedir.

İbn Necde, Ebu Zeyd’den: erkeklerden beliğ olana denir ki: eklemi **طبّق** etti; sözün kalıbını (**قالَب**) geri çevirdi; merhemi (**الهِناء**) deliklerin (**النُّقب**) yerine koydu.

Sa‘lebe, İbn A‘râbî’den dedi: **الطِّبْق**: **الدِّبق**’tır. **الطَّبْق** (طاء’nın fethiyle): batıl ile zulümdür. **الطِّبْق**: çok yaratılıştır (**الخَلْق الكثير**).

Asmaî dedi: **الطِّبق** insanlardan topluluktur. Her eklem bir **طِبق**’tır; çoğulu **أطباق**’tır. Bundan dolayı eklemi tutturan kimseye **مطبَّق** denmiştir. Ve dedi ki:
ويحميك باللين الحسامُ المطبِّق

Dedi: falan **مقتعطاً** geldi; yani **طابقيّاً** sarıklı olarak geldi; ondan nehyedilmiştir.

Hasan’a bir iş haber verildi; dedi ki: **إحدى المُطْبقات**.

Ebu Amr dedi: “Onların üzerine kapanan (**تُطْبِق**) musibetlerden ve şiddetlerden biri”ni kasteder. Şiddetli yıla **المُطبقة** denir.

Kumeyt dedi:
وأهل السَّماحةِ في المُطْبِقات
وأهل السكينة في المَحفِلِ

Dedi: **المطبِّق** , **المُطبِق** manasında da olur.

Ve falan **طبَّق** etti; yani sözün fasını (**فَصّ الحديث**) tutturarak söyledi. Kılıç **طبَّق** etti; yani iki kemik arasına düştü.

**بطق** : Abdullah b. Amr’dan rivayet olunur: dedi ki: kıyamet günü bir adam getirilir; içinde günahları bulunan doksan dokuz sicil çıkarılır; ve içinde “Allah’tan başka ilah olmadığına şehadet” bulunan bir **بطاقة** çıkarılır; onunla ağır basar.

Sa‘lebe, İbn A‘râbî’den dedi: **البطاقة**: kâğıttır (**الورقة**). Başkası dedi: **البطاقة** küçük bir yamadır (**رقعة صغيرة**); Mısır’da ve ona yakın yerlerde bayağı bir kelimedir; elbisede bulunan ve içinde fiyatının yazısı (**رَفْم ثمنِه**) olan yamaya **بِطاقة** derler. Sanki ona **بطاقة** denmiştir; çünkü o, elbiseden bir **بِطاقةٍ** ile bağlanır. Bazıları onu ( **نِطاقة** ) diye rivayet etti; manası da yamadır (**الرُّقعة**).

**قبط** : Leys dedi: **القبْط** Mısır halkıdır; onun özü (**بُنْكُهَا**). Onlara nisbet: **قِبْطيّ**.

Dedi: **القُبطيَّة** ve çoğulu **القَباطيّ**: Mısır’da yapılan, ketenden beyaz elbiselerdir. Bu ismi zorunlu kılınca lafzı değiştirdiler; insan **قِبطيّ**’dir, elbise **قُبْطيّ**’dir.

Ebu Ubeyd dedi: **الناطف**’a **القُبَّيطَى** denir; maksûre olarak; **القُبَيطاء** memdûd olarak. Kısaltırsan **ب**’yi şeddelersin; uzatırsan onu hafifletirsin.

Şemir dedi: **القَباطيّ**: incelik, narinlik ve beyazlığa (yakın) elbiselerdir.

Kumeyt, bir boğayı vasfederek dedi:
لياحٌ كأنْ بالأتحميّة مُسبِغٌ
إزاراً وفي قُبْطِيَّةٍ متجلبِبُ

**بقط** : **البُقَّاط**: **الهبيد**’in posası (**ثُفْل**) ve kabuğudur (**قِشْره**).

Şair dedi:
إذا لَم يَنَلْ مِنْهُنَّ شيئاً فقَصْرُه
لدَى حِفْشِه من الهبيدِ جَريمُ
ترَى حولَه البُقّاط مُلْقى كأنه
غَرانيقُ نخل يَعْتَلِين جُثُومُ

Avcıyı, köpeklerini ve av elde edemezse **الهبيد**’den yiyeceğini vasfeder.

Şemir, bir isnadla İbnü’l-Müseyyeb’den rivayet etti: ( **لا يَصلح بَقْطُ الجِنَان** ).

Şemir dedi: Ebu Muhammed’i, İbnü’l-Muzaffer’den rivayet ederken işittim; dedi ki: **البَقْط**: bahçelerin üçte bir ve dörtte bir üzerine verilmesidir.

Dedi: Ebu Muâz en-Nahvî’den bize ulaştı; dedi ki: **البَقْط** hurma kesildiğinde düşen, **المِخلَب**’in ıskaladığı şeydir.

Dedi: evin **بقَطُ**’u onun eşyasıdır (**قُماشُه**). Atasözlerindendir: ( **بقِّطيه بطِبِّك** ); bu, bir adama, ilmi ve bilgisiyle işi sağlam yapması emredildiğinde söylenir. Aslı: bir adam bir kadına evinde geldi; karnı onu tuttu; dışkıladı; ona dedi ki: ( **بَقَّطيه بطبّك** ); yani ona fark ettirmeden, yumuşaklığınla onu dağıt; adam ahmaktı.

Bazıları şu beyti okudu:
رأيت تميماً قد أضاعت أمورَها
فَهمْ بَقَطٌ في الأرض فرْثٌ طوائف
فأما بنو سعد فبالخَطِّ دارُها
فبابانُ منها مألفٌ فالمَزَالفُ

( **فهم بَقط** ) yani: fırkalar (**فِرَق**).

Lihyânî dedi: malını **بقَّط** etti; yani onu ayırdı (**فرَّقه**).

Amr, babasından: dağda **بقَّط** etti ve **بَرْقط** etti ve dağda **تقَذْقذ** etti; yani yükseldi (**صَعَّد**).

Ebu Saîd: Süleym oğullarından biri dedi ki: haberi **تبقّطتُ** ettim ve onu **تسقطتُه** ettim ve onu **تذَقَّطته** ettim; yani onu parça parça aldım.

Sa‘lebe, İbn A‘râbî’den dedi: **القَبط**: toplamadır; **البَقط**: ayırmadır (**التَّفرقة**).

Dedi: Ali hadîsinde: müşriklerin ordusuna hücum etti; onlar durmadan **يُبقِّطون** oldular; yani dağlara doğru kaçışıyorlardı (**يتعادَون**).

Şemir dedi: bazı râviler Âişe hadîsini rivayet etti: Vallahi, bir **بُقْطةٍ** üzerinde ihtilaf etmediler ki babam onun payıyla uçup gitmesin.

Dedi: **البقْطة**: yerin parçalarından bir parçadır (**البقْعة**). Dersin ki: yer parçalarından bir **بُقعة** üzerinde ihtilaf etmediler.

Denir ki: otlu bir **بُقطةٍ**’da akşamladık; yani ottan bir yama içinde (**رُقعة من كَلأٍ**).

Dedi: Âişe’nin sözü, insanlardan **البُقطة** üzerine de, yerden **البُقطة** üzerine de vaki olur. İnsanlardan **البقطة**: fırkadır (**الفِرقة**).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والباء وما يثلثهما)
(طبخ) الطاء والباء والخاء أصلٌ واحد، وهو الطَّبخ المعروف، يقال طَبَخت الشَّيءَ أطبُخه طَبْخاً، وأنا طابخ، والشَّيء مطبوخ وطَبِيخ. والطُّبَّخ: جمع الطَّابخ. وقول العجّاج:
* والله لولا أن تَحُشَّ الطُّبَّخُ([1]) *
أراد به الملائكة الموكَّلين بالنَّار. ويقال لسَمائمِ الحرِّ: طبائخُه. وطابخة: لقبُ رجلٍ من العرب، لأنَّه طبخ طَبْخَاً فسمِّي بذلك. ويقال الطُّبَاخَة: ما فار من رُِغوة القِدر إذا طبخت، وهي الطُّفَاحة والفُوَارة. ويقال للحُمَّى الصَّالبِ: طابخ.
ومما يُحمَلُ على هذا، ولعلّه أن يكون من الكلام المولَّد، قولهم: ليس به طَُباخٌ([2])، للشّيء لا قُوَّةَ له، فكأنهم يريدون ما تناهى بَعدُ ولم ينضَج.
ومما شذَّ عن الباب قولُهم، وهو من صحيح الكلام، لفَرخ الضبّ: مُطَبِّخ، وذلك إذا قوي. يقولون: هو حِسْل، ثم مطبِّخ، ثم خُضَرِمٌ، ثم ضَبّ.
(طبس) الطاء والباء والسين ليس بشيء. على أنهم يقولون: الطَّبَسانِ: كُورتان. وهذا وشِبهه ممَّا لا معنى لذكره؛ لأنَّه إِذا ذكر ما أشبه كلُّه حُمِلَ على كلام العرب ما ليس هو منه. وكذلك قول من قال([3]): إنَّ التَّطبيس: التَّطبين([4]).
(طبع) الطاء والباء والعين أصلٌ صحيح، وهو مثلٌ على نهايةٍ ينتهي إليها الشيء حتى يختم عندها يقال طبَعت على الشيء طابَعاً. ثم يقال على هذا طَبْعُ الإنسان وسجيَّتُه. ومن ذلك طَبَعَ اللهُ على قَلْب الكافر، كأنَّه ختم عليه حتى لا يصل إليه هُدىً ولا نُور، فلا يوفَّق لخير. ومن ذلك أيضاً طبْع السَّيف والدِّرهم، وذلك إذا ضربه حتى يكمّله. والطَّابع: الخاتم يُختَمُ به *. والطَّابِع: الذي يَختِم.
ومن الباب قولُهم لملْءِ المِكيال طَبع. والقياسُ واحدٌ؛ لأنه قد تكامل وخُتم. وتطبَّع النَّهر، إذا امتلأ؛ وهو ذلك المعنى. وكذلك إذا حُمِّلت النّاقة حِمْلَها الوافِيَ الكاملَ، فهي مطبَّعة. قال:
أينَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعَهْ *** وأيْنَ وَسْقُ النَّاقَةِ المطبَّعهْ([5])قال ابنُ السكِّيت: الطِّبع: النَّهر، والجمع: الطِّباع. قال:
فتولَّوْا فاتراً مشيُهم *** كروايا الطِّبْع همَّتْ بالوَحَلْ([6])ولعلَّ الذي قالُوه في وصف النّهر، أن يكون ممتلئاً، حتى يكون أقيس.
ومما شذَّ عن هذا الأصل وقد يمكن أن يُقارَب بينهما، إلاَّ أنَّ ذلك على استكراه، قولهم للدَّنَس: طَبَع. يقال رجلٌ طَبِعٌ. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "استَعيذوا بالله من طمَعٍ يَهدِي إِلَى طَبَعٍ". وقال:
له أكاليلُ بالياقوت فَصَّلَها *** صَوَّاغُها لا ترى عَيْبَاً ولا طَبَعا
ومن هذه الكلمة قولهم للرجل إذا لم ينفُذْ في الأمر: قد طَبِعَ.
(طبق) الطاء والباء والقاف أصلٌ صحيحٌ واحد، وهو يدلُّ على وضع شيء مبسوط على مِثله حتى يُغطِّيَه. من ذلك الطَّبَق. تقول: أطبقْت الشيءَ على الشيء، فالأول طَبَق للثاني؛ وقد تطابَقَا. ومن هذا قولهم: أطبَقَ الناسُ على كذا، كأنَّ أقوالهم تساوَتْ حتى لو صُيِّرَ أحدُهما طِبْقاً للآخر لَصَلح. والطَّبَق: الحال، في قولـه تعالى: ﴿لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَق﴾  [الانشقاق 19]. وقولهم: "إحدى بناتِ طَبَق" هي الدّاهية، وسمّيت طَبَقاً، لأنَّها تعمُّ وتشمل. ويقال لما علا الأرضَ  حتى غطَّاها: هو طَبَق الأرض([7]). ومنه قول امرئ القيس يصف الغيث:
ديمةٌ هطلاءُ فيها وَطَفٌ *** طَبَقُ الأرضِ تَحَرَّى وتَدُرّْ([8])وقولهم: طَبَّق الحقَّ، إذا أصابه، من هذا، ومعناه وافقه حتى صار ما أراده وَفْقاً للحقّ مطابِقاً لـه. ثم يُحمَل على هذا حتى يقال طبَّقَ، إذا أصاب المَفْصِل ولم يخطئْه. ثم يقولون: طَبَّقَ عُنقَه بالسيف: أبانَها.
فأمَّا المُطابقة فمشْى المقيَّد، وذلك أن رجليه تقعانِ([9]) متقاربتين كأنَّهما متطابقتين. ومنه قول الجَعْدِيّ:
* طِباقَ الكِلاَبِ يَطَأْنَ الهَرَاساَ([10]) *
والطبَق: عظمٌ رقيق([11]) يفصل بين الفَقارتَين. ويد طَبِقة، إذا التزقَتْ بالجنْب. وطابقت بين الشيئين، إذا جعلتَهما على حَذْوٍ واحد. ولذلك سمَّينا نحن ما تضاعف من الكلام مرَّتين مُطابَقاً. وذلك مثل جَرجَر، وصَلْصَل، وصَعْصَع. والطَّبَق: الجماعة من الجراد؛ وإنما شبِّه ذلك بطبَقٍ يغطِّي الأرض. ويقالَ وَلدت الغنمُ  طبقاً وطبقةً، إذا ولد بعضُها بعد بعض. والقياس في ذلك كله واحد.
فأمَّا قولهم للعييِّ من الرِّجال: الطَّبَاقاء، وللبعير لا يُحسن الضِّرَابَ طَباقاءُ، فهو من هذا القِياس، كأنَّه سُتر عنه الشَّيءُ حتى أطبق فصار كالمغطَّى. قال جميل:
طَبَاقاءُ لم يشهد خُصوماً ولم يَقُدْ *** رِكاباً إلى أكوارها حين تُعْكَفُ([12])(طبل) الطاء والباء واللام ثلاث كلمات ليست لها طَُِلاَوَةُ كلامِ العرب، وما أدري كيف هي؟ من ذلك الطَّبل الذي يُضْرَب. ويقولون إنَّ الطّبل: الخَلْق([13]). والثالثة الطُّوبالة، ولولا أنها جاءت في بعض الشِّعر ما كان لذكرها معنىً، وما أحسبها في غير هذا البيت: نَعَاني حَنَانهُ، طُوبالةً *** تُسَفُّ يبيساً من العِشْرِقِ([14])ويقال هي النَّعْجة.
(طبن) الطاء والباء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ثباتٍ. ويقال اطبأنَّ، إذا ثبت وسكَن، مثل اطمأنَّ، ويقولون: طَبَنت النار: دفنتُها لئلا تَطفَأ،  وذلك الموضعُ الطَّابون. ويقال طابِنْ هذه الحَفيرةَ: طاطئْها. ويقولون: إنَّ الخير في بني فلانٍ كثابت الطَّبْن، أي هو تليدٌ قديم.
ومن الباب الطَّبَن، وهو الفِطْنة؛ وذلك قياس الباب، لأنَّ في ذلك كالثَّبات في العِلمِ به.
(طبي) الطاء والباء والحرف المعتل أُصَيْلٌ يدلُّ على استدعاء شيء. من ذلك قولهم اطَّبى * بَنُو فُلانٍ فلاناً إذا خالُّوه وقَبَِلوه. وربما قالوا: طَبَاه واطَّباه، إذا دعاه، فإنْ حُمِلَ الطَّبيُ([15]) من أَطْبَاء النَّاقة، وهي أخلافها، على هذا وعلى أنَّه يُطَّبَى منه اللبن، لم يبعُد.
وذُكر أن العرب تقول: هذا خِلْفٌ طِبِيٌّ، أي مُجيب([16]).  فإن كان هذا صحيحاً فهو يدلُّ على صحَّة القياس الذي قِسْناه.
--------------ــــ
([1]) ديوان العجاج 14 واللسان (طبخ). وبعده:
* بي الجحيم حيث لا مستصرخ *.
([2]) في اللسان: "وجد بخط الأزهري طُباخ بضم الطاء، ووجد بخط الإيادي طَباخ بفتح الطاء". وضبط في الأصل والمجمل بفتح الطاء.
([3]) هو الخليل كما صرح بذلك في المجمل.
([4]) التطبين، بالنون، كما في الأصل والمجمل والقاموس. لكن في اللسان:"التطبيق" بالقاف.
([5]) سبق البيتان في (ربع، شظ).
([6]) البيت للبيد في ديوانه 17،  طبع فينا 1881 وإصلاح المنطق 9 واللسان (طبع).
([7]) في الأصل: "طباق الأمر".
([8]) ديوان امرئ القيس 143، واللسان (طبق).
([9]) في الأصل: "يقسمان"، تحريف.
([10]) سيأتي في (هرس). وصدره في اللسان (طبق، هرس): * وخيل يطابقن بالدارعين *.
([11]) في المجمل: "دقيق" بالدال.
([12]) اللسان (طبق) والبيان والتبيين (1: 110)، بشرح محقق المقاييس.
([13]) شاهده ما أنشده في اللسان:
قد علموا أنا خيار الطبل  *** وأننا أهل الندى والفضل
([14]) البيت لطرفة في ديوانه 16 واللسان (طبل، حنن)، والمجمل (طبل). وذكر في (حنن)، أن "حنانة" اسم راع. وطوبالة منصوب على الذم، أي أذم طوبالة، عنى بذلك حنانة. وبعد البيت:
فنفسك فانع ولا تنعني  *** وداو الكلوم ولا تبرق
 ([15]) الطبي، بكسر الطاء وضمها.
([16]) في اللسان والقاموس: "مجيَّب"، بضم الميم وتشديد الياء المفتوحة، ولا وجه له، فإن المجيب  بمعنى المقور والأجوف، وقد أثبت الضبط الصحيح من نسخة المجمل، ومن تهذيب الصحاح، وهو من الإجابة  كما يدل عليه ما سبق. وفي الصحاح "مجبب".

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** ve **الباء** ve ikisini üçleyen şey)

(**طبخ**) **الطاء** ve **الباء** ve **الخاء** tek bir asıldır; o da bilinen **الطَّبخ**’tır. Denir: **طَبَختُ** **الشَّيءَ** **أطبُخه** **طَبْخاً**; ve ben **طابخ**’ım; ve şey **مطبوخ** ve **طَبِيخ**’tir. Ve **الطُّبَّخ**: **الطَّابخ**’ın çoğuludur. Ve el-‘Accâc’ın sözü:
* والله لولا أن تَحُشَّ **الطُّبَّخُ**([1]) *
Bununla ateşe vekil kılınmış melekleri kastetti. Ve sıcağın semûmlarına: onun **طبائخُه**’u denir. Ve **طابخة**: Araplardan bir adamın lakabıdır; çünkü bir **طَبْخَاً** pişirdi de bununla adlandırıldı. Ve **الطُّبَاخَة** denir: pişirdiğinde tencerenin köpüğünden taşan şey; o **الطُّفَاحة** ve **الفُوَارة**’dır. Ve yakıcı hummaya: **طابخ** denir.

Ve bundan taşınan şeylerdendir—ve belki de sözde müvelledden olur—onların sözü: **ليس به طَُباخٌ**([2]); gücü olmayan şey için; sanki henüz nihayete varmamış ve olgunlaşmamış olanı isterler.

Ve babdan şâz olan şeylerdendir—ve o sahih sözden olmak üzere—kertenkele yavrusu için: **مُطَبِّخ**; bu, güçlendiği zamandır. Derler: o **حِسْل**’dir, sonra **مطبِّخ**, sonra **خُضَرِمٌ**, sonra **ضَبّ**.

(**طبس**) **الطاء** ve **الباء** ve **السين** bir şey değildir. Şu var ki onlar derler: **الطَّبَسانِ**: iki küre. Bu ve benzeri, zikrinin anlamı olmayan şeylerdendir; çünkü benzeri zikredilince, bütünü Arapların sözünden olmayan şeye Arapların sözü üzerine حمل olunur. Yine, ([3]) diyenin sözü gibi: **التَّطبيس**: **التَّطبين**([4])’dir.

(**طبع**) **الطاء** ve **الباء** ve **العين** sahih bir asıldır; o, bir şeyin kendisine varıp orada mühürleninceye dek vardığı bir nihayet üzerine bir misaldir. Denir: **طبَعتُ** **على الشيء** **طابَعاً**. Sonra bunun üzerine insanın **طَبْعُ**’ı ve **سجيَّتُه** denir. Bundan: Allah’ın kâfirin kalbi üzerine **طَبَعَ** etmesi; sanki onun üzerine mühür vurdu da ona ne hidayet ne nur ulaşır; böylece hayra muvaffak kılınmaz. Bundan da: kılıcın ve dirhemin **طبْع**’ı; bu, onu vurup tamamladığı zamandır. Ve **الطَّابع**: onunla mühür vurulan mühürdür *. Ve **الطَّابِع**: mühür vuran kimsedir.

Ve babdandır: ölçeğin dolmasına **طَبع** demeleri. Ve kıyas birdir; çünkü tamamlanmış ve mühürlenmiştir. Ve nehir **تطبَّع** etti, dolduğu zaman; o da o manadır. Yine, deveye tam ve kâmil yükü yüklendiğinde, o **مطبَّعة**’dır. Dedi:
أينَ الشِّظاظانِ وأيْنَ المِرْبَعَهْ *** وأيْنَ وَسْقُ النَّاقَةِ **المطبَّعهْ**([5])
İbnü’s-Sikkît dedi: **الطِّبع**: nehirdir; çoğulu: **الطِّباع**. Dedi:
فتولَّوْا فاتراً مشيُهم *** كروايا **الطِّبْع** همَّتْ بالوَحَلْ([6])
Belki onların nehir vasfında söyledikleri, dolu olmasıdır; böylece daha kıyaslı olur.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir—iki şey arasında yakınlaştırma mümkün olsa da, ancak bu bir zorlamayla olur—pislik için **طَبَع** demeleri. Denir: **رجلٌ طَبِعٌ**. Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi: "Allah’a sığının, **طمَعٍ**’dan ki **يَهدِي إِلَى طَبَعٍ**." Ve dedi:
له أكاليلُ بالياقوت فَصَّلَها *** صَوَّاغُها لا ترى عَيْبَاً ولا **طَبَعا**
Ve bu kelimedendir: işte nüfuz etmediğinde adama: **قد طَبِعَ** demeleri.

(**طبق**) **الطاء** ve **الباء** ve **القاف** tek bir sahih asıldır; o, yayılmış bir şeyi benzeri üzerine koymaya delalet eder, ta ki onu örtsün. Bundan: **الطَّبَق**. Dersin: **أطبقْتُ** **الشيءَ** **على الشيء**; böylece birincisi ikincinin **طَبَق**’ıdır; ve ikisi **تطابَقَا**. Ve bundan onların sözü: insanlar şuna **أطبَقَ** etti; sanki sözleri eşitlendi; öyle ki ikisinden biri ötekine **طِبْقاً** kılınsa uygun olurdu. Ve **الطَّبَق**: hâl’dir; Yüce’nin sözünde: ﴿لَتَرْكَبُنَّ **طَبَقاً** عَنْ **طَبَق**﴾ [الانشقاق 19]. Ve onların sözü: "**إحدى بناتِ طَبَق**" o, musibettir; ve **طَبَق** diye adlandırıldı; çünkü o umumîdir ve kapsar. Ve yeri yükselip onu örtene: o **طَبَق الأرض**([7])’dır denir. Ve bundan İmru’ul-Kays’ın yağmuru vasfederek sözü:
ديمةٌ هطلاءُ فيها وَطَفٌ *** **طَبَقُ الأرضِ** تَحَرَّى وتَدُرّْ([8])
Ve onların sözü: **طَبَّقَ** **الحقَّ**, ona isabet ettiğinde; bu bundandır; manası: onu uygun buldu, ta ki istediği şey hakka uygun, ona **مطابِقاً** oldu. Sonra bunun üzerine taşınır da **طبَّقَ** denir: mafsala isabet ettiğinde ve onu ıskalamadığında. Sonra derler: kılıçla boynunu **طَبَّقَ**: onu ayırdı.

Ama **المُطابقة**: bağlı olanın yürüyüşüdür; çünkü iki ayağı([9]) birbirine yakın düşer; sanki ikisi **متطابقتين** gibidir. Ve ondan el-Ca‘dî’nin sözü:
* **طِباقَ** الكِلاَبِ يَطَأْنَ الهَرَاساَ([10]) *
Ve **الطبَق**: iki omur arasında ayıran ince([11]) bir kemiktir. Ve **يدٌ طَبِقة**: yanına yapıştığında. Ve iki şey arasında **طابقتُ** ettin: ikisini tek bir hizaya getirdiğinde. Bunun için biz, sözün iki kere katlananını **مُطابَقاً** diye adlandırdık. Bu, **جَرجَر** ve **صَلْصَل** ve **صَعْصَع** gibidir. Ve **الطَّبَق**: çekirgelerden bir topluluktur; ancak bu, yeri örten bir **طبَق**’a benzetilmiştir. Ve denir: koyun **طبقاً** ve **طبقةً** doğurdu; bir kısmı bir kısmının ardından doğurduğunda. Ve bunun hepsinde kıyas birdir.

Ama onların erkeklerden kekeme için: **الطَّبَاقاء**, ve çiftleşmeyi iyi yapmayan deve için: **طَباقاءُ** demeleri, bu kıyastandır; sanki şey ondan örtülmüş de kapanmış, böylece örtülü gibi olmuştur. Cemîl dedi:
**طَبَاقاءُ** لم يشهد خُصوماً ولم يَقُدْ *** رِكاباً إلى أكوارها حين تُعْكَفُ([12])

(**طبل**) **الطاء** ve **الباء** ve **اللام** üç kelimedir; Arap sözünün **طَُِلاَوَةُ**’sı yoktur; nasıl olduklarını bilmiyorum. Bundan: vurulan **الطَّبل**. Ve derler ki **الطّبل**: **الخَلْق**([13])’tır. Ve üçüncüsü **الطُّوبالة**’dır; bazı şiirde gelmeseydi onu zikretmenin anlamı olmazdı; ve onu bu beyitten başka yerde sanmıyorum:
نَعَاني حَنَانهُ، **طُوبالةً** *** تُسَفُّ يبيساً من العِشْرِقِ([14])
Ve denir: o **النَّعْجة**’dır.

(**طبن**) **الطاء** ve **الباء** ve **النون** sahih bir asıldır; bir sebat’a delalet eder. Ve **اطبأنَّ** denir: sabit olup sakinleştiğinde; **اطمأنَّ** gibi. Ve derler: **طَبَنتُ** ateşi: sönmesin diye onu gömdüm; o yer **الطَّابون**’dur. Ve denir: bu çukuru **طابِنْ** et: onu alçalt. Ve derler: falan oğullarında hayır, sabit **الطَّبْن** gibidir; yani o, köklü eskidir.

Ve babdandır **الطَّبَن**; o, **الفِطْنة**’dır. Bu, babın kıyasıdır; çünkü bunda, onu bilmede bir sebat gibisi vardır.

(**طبي**) **الطاء** ve **الباء** ve illetli harf, bir **أُصَيْلٌ**’dir; bir şeyi istemeye delalet eder. Bundan onların sözü: **اطَّبى** * falan oğulları falanı, onu dost edindiklerinde ve kabul ettiklerinde. Ve bazen derler: **طَبَاه** ve **اطَّباه**; onu çağırdığında. Eğer **الطَّبيُ**([15])—devenin **أَطْبَاء**’sından, o da onun memeleridir—bunun üzerine ve ondan sütün **يُطَّبَى** edilmesi üzerine حمل olunursa, uzak olmaz.

Ve zikredildi ki Araplar der: bu, **خِلْفٌ طِبِيٌّ**’dir; yani **مُجيب**([16]). Eğer bu sahih ise, kıyasladığımız kıyasın sıhhatine delalet eder.

--------------ــــ
([1]) el-‘Accâc divanı 14 ve Lisân (**طبخ**). Ve ondan sonra:
* بي الجحيم حيث لا مستصرخ *.
([2]) Lisân’da: "Ezherî’nin hattıyla **طُباخ** ( **الطاء**’ın dammesiyle) bulundu; ve İyâdî’nin hattıyla **طَباخ** ( **الطاء**’ın fethasıyla) bulundu." Asılda ve Mücmel’de **الطاء**’ın fethasıyla ضبط edildi.
([3]) O, Mücmel’de açıkça belirtildiği üzere Halîl’dir.
([4]) **التطبين**, **النون** ile; asılda ve Mücmel’de ve Kâmûs’ta olduğu gibi. Lâkin Lisân’da: "**التطبيق**" **القاف** ile.
([5]) İki beyit daha önce (**ربع**، **شظ**)’de geçti.
([6]) Beyit Lebîd’indir; divanında 17; **طبع فينا** 1881 ve **إصلاح المنطق** 9 ve Lisân (**طبع**).
([7]) Asılda: "**طباق الأمر**".
([8]) İmru’ul-Kays divanı 143 ve Lisân (**طبق**).
([9]) Asılda: "**يقسمان**", tahrif.
([10]) (**هرس**)’te gelecek. Sadrı Lisân’da (**طبق**، **هرس**): * وخيل يطابقن بالدارعين *.
([11]) Mücmel’de: "**دقيق**" **الدال** ile.
([12]) Lisân (**طبق**) ve **البيان والتبيين** (1: 110), **مقاييس**’in muhakkik şerhiyle.
([13]) Şahidi, Lisân’da inşad ettiği şeydir:
قد علموا أنا خيار الطبل  *** وأننا أهل الندى والفضل
([14]) Beyit Tarafe’nindir; divanında 16 ve Lisân (**طبل**، **حنن**) ve Mücmel (**طبل**). Ve (**حنن**)’de zikretti ki "**حنانة**" bir çobanın adıdır. Ve **طوبالةً** zemm üzere mansuptur; yani **طوبالة**’yı zemmederim; bununla **حنانة**’yı kastetti. Ve beyitten sonra:
فنفسك فانع ولا تنعني  *** وداو الكلوم ولا تبرق
([15]) **الطبي**; **الطاء**’ın kesresiyle ve dammesiyle.
([16]) Lisân ve Kâmûs’ta: "**مجيَّب**", **الميم**’in dammesiyle ve açık **الياء**’ın şeddelenmesiyle; ona bir vech yoktur; çünkü **المجيب** oyulmuş ve içi boş manasındadır; ve sahih ضبطı Mücmel nüshasından ve **تهذيب الصحاح**’tan ispat etti; ve o, icabetten olup, daha önce geçenin delalet ettiği gibidir. Ve Sıhâh’ta "**مجبب**".

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المطابقة من الأسماء المتضايفة، وهو أن تجعل الشيء فوق آخر بقدره، ومنه: طابقت النعل، قال الشاعر:
*إذا لاوذ الظل القصير بخفه ** وكان طباق الخف أو قل زائدا*
(البيت في البصائر 3/496 بلا نسبة؛ وعمدة الحفاظ (طبق) )
ثم يستعمل الطباق في الشيء الذي يكون فوق الآخر تارة، وفيما يوافق غيره تارة، كسائر الأشياء الموضوعة لمعنيين، ثم يستعمل في أحدهما دون الآخر كالكأس والرواية ونحوهما. قال تعالى: ﴿الذي خلق سبع سموات طباقا﴾ [الملك/3]، أي: بعضها فوق بعض، وقوله: ﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾ [الانشقاق/19]، أي: يترقى منزلا عن منزل، وذلك إشارة إلى أحوال الإنسان من ترقيه في أحوال شتى في الدنيا، نحو ما أشار إليه بقوله: ﴿خلقكم من تراب ثم من نطفة﴾ [الروم/20]، وأحوال شتى في الآخرة من النشور، والبعث، والحساب، وجواز الصراط إلى حين المستقر في أحدى الدارين. وقيل لكل جماعة متطابقة: هم في أم طبق (الطبق: الجماعة من الناس، والطبق: الجماعة من الناس يعدلون جماعة مثلهم. اللسان (طبق) )، وقيل: الناس طبقات، وطابقته على كذا، وتطابقوا وأطبقوا عليه، ومنه: جواب يطابق السؤال. والمطابقة في المشي كمشي المقيد، ويقال لما يوضع عليه الفواكه، ولما يوضع على رأس الشيء: طبق، ولكل فقرة من فقار الظهر: طبق لتطابقها، وطبقته بالسيف اعتبارا بمطابقة النعل، وطبق الليل والنهار: ساعاته المطابقة، وأطبقت عليه الباب ورجل عياياء طباقاء (انظر: المجمل 2/592) : لمن انغلق عليه الكلام، من قولهم: أطبقت الباب، وفحل طباقاء: انطبق عليه الضراب فعجز عنه، وعبر عن الداهية ببنت الطبق، وقولهم: وافق شن طبقة وهما قبيلتان (قال ابن الكلبي: طبقة: قبيلة من إياد كانت لا تطاق، فوقع بها شن بن أفصى بن عبد القيس فانتصف منها، وأصابت منه، فصار مثلا للمتفقين في الشدة وغيرها.
وقيل: شن: رجل من دهاة العرب، وطبقة: اسم امرأته. انظر: مجمع الأمثال 2/359؛ والأمثال ص 177).

##### Türkçe

- **المطابقة** müteżâyif isimlerdendir; o da, bir şeyi, ölçüsünce başka bir şeyin üstüne koymandır. Ondandır: **طابقت النعل**. Şair dedi ki:
*إذا لاوذ الظل القصير بخفه ** وكان طباق الخف أو قل زائدا*
(Beyit, el-Beṣâʾir 3/496’da nisbet olmaksızın; ve ʿUmdetü’l-Ḥuffâẓ (**طبق**).)

Sonra **الطباق**, bir şeyin başka bir şeyin üstünde olduğu şeyde bir kere; ve başka bir şeye uygun düştüğü şeyde bir kere kullanılır; iki mânâ için konulmuş diğer şeyler gibi. Sonra ikisinden birinde, ötekinde değil, **الكأس** ve **الرواية** ve benzerleri gibi kullanılır. Yüce Allah dedi ki: ﴿الذي خلق سبع سموات **طباقا**﴾ [الملك/3], yani: bazısı bazısının üstünde. Ve O’nun sözü: ﴿لتركبن **طبقا** عن **طبق**﴾ [الانشقاق/19], yani: bir menzilden bir menzile yükselir; bu da, insanın hâllerine, dünyada türlü hâller içinde yükselişine bir işarettir; O’nun sözüyle işaret ettiği gibi: ﴿خلقكم من تراب ثم من نطفة﴾ [الروم/20]. Ve âhirette de, neşrden, baʿsten, hesaptan, sıratı geçmekten, iki yurttan birindeki karar yerine varıncaya dek türlü hâller. Ve her bir **جماعة متطابقة** için denildi: onlar **في أم طبق** içindedir ( **الطبق**: insanlardan topluluk; ve **الطبق**: insanlardan topluluk; kendileri gibi bir topluluğa denk olurlar. Lisân (**طبق**) ). Ve denildi: insanlar **طبقات**tır. Ve **طابقته على كذا**; ve **تطابقوا** ve **أطبقوا عليه**. Ondandır: soruya uygun düşen cevap: **جواب يطابق السؤال**. Ve yürüyüşte **المطابقة**, bağlanmışın yürüyüşü gibidir. Ve üzerine meyveler konulan şeye; ve bir şeyin başına konulana: **طبق** denir. Ve sırt omurlarının her bir fıkrasına, birbirine uygun düşmeleri sebebiyle: **طبق** (denir). Ve onu kılıçla **طبقته**; nalınla uygun düşürmeye kıyasla. Ve **طبق الليل والنهار**: birbirine uygun düşen saatleridir. Ve kapıyı onun üzerine **أطبقت عليه الباب**. Ve **رجل عياياء طباقاء** (bkz.: el-Mücmel 2/592): sözü kendisine kapanan kimse için; onların “kapıyı **أطبقت**” sözünden. Ve **فحل طباقاء**: üzerine çiftleşme kapandı da ondan âciz kaldı. Ve musibeti **بنت الطبق** ile ifade ettiler. Ve onların sözü: **وافق شن طبقة**; ikisi de iki kabiledir (İbnü’l-Kelbî dedi ki: **طبقة**: İyâd’dan bir kabiledir; dayanılmaz idi; derken Şen b. Afṣâ b. ʿAbdü’l-Kays ona rastladı da ondan öcünü aldı; o da ondan (payını) aldı; böylece şiddette ve başkasında birbirine uygun düşenler için mesel oldu.
Ve denildi: **شن**: Arapların dahîlerinden bir adamdır; ve **طبقة**: karısının adıdır. Bkz.: Mecmaʿu’l-Emsâl 2/359; ve el-Emsâl s. 177).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ب ق
‏"‏ وافقَ شَنٌّ طبقه ‏"‏‏:‏ غِطاءه‏.‏
ووضع الطبق على الحب وهو قناعه وأطبقت الحب والحقّة ونحوهما وأطبقت الرحى إذا وضعت الطبق الأعلى على الأسفل‏.‏
وطابق الغطاء الإناء وانطبق عليه وتطبق‏.‏
ويقال‏:‏ لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت‏.‏
والسموات طباق‏:‏ طبقة فوق طبقة أو طبق فوق طبق‏.‏
وطبق العنق‏:‏ أصاب المفصل فأبانها‏.‏
وسيف مطبق‏.‏
وحقيقة التطبيق‏:‏ إصابة الطبق وهو موصل ما بين العظمين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مطر طبق الأرض‏.‏
وجراد طبق البلاد‏:‏ قد غطاها وجللها بكثرته وطبق الأرض ومطر وجراد مطبق‏:‏ عام‏.‏
وهذه بنت طبق وإحدى بنات طبق‏.‏
وفي مثل ‏"‏ إحدى بنات طبق شرك على رأسك ‏"‏ وهي الداهية وأصلها الحية لأنها تشبه الطبق إذا استدارت أو لأن الحواء يمسكها تحت طبق السفط أو لإطباقها على الملسوع‏.‏
و ‏"‏ لتركبن طبقاً على طبق ‏"‏‏:‏ منزلة بعد منزلة وحالاً بعد حال‏.‏
وبات يرعى طبق النجوم‏:‏ حالها في مسيرها‏.‏
قال الراعي‏:‏ إذا أمست تكالأ راعياها مخافة جارها طبق النجوم وليس هذا بطبق لذا أي بمطابق له‏.‏
ومضى من الليل طبق‏.‏
وأقمت عنده طبقاً من النهار تنقّل من صالب إلى رحم إذا مضى عالم بدا طبق والدهر أطباق‏:‏ حالات‏.‏
وقال الأفوه‏:‏ وصروف الدهر في أطباقه خلفة فيها ارتفاع وانحدار وفلان على طبقات شتى‏.‏
والناس طبقات‏:‏ منازل ودرجات بعضها أرفع من بعض‏.‏
وعن الفراء‏:‏ قلت لأبي محضة‏:‏ ما أظن امرأتك تكتب إليك فقال‏:‏ بأبي إنّ كتبها إليّ طبقة أي متواترة‏.‏
وأطبق شفتيك أي اسكت‏.‏
وأطبقوا على الأمر‏:‏ أجمعوا عليه‏.‏
وسنة مطبقة‏:‏ شديدة‏.‏
قال‏:‏ وأهل السكينة في المطبقات وأهل السماحة في المحفل وأطبق الغيم السماء وطبقها‏.‏
وأطبق على نعله برقته‏.‏
وأطبقت عليه الحمى‏.‏
وتركوه في المطبق وهو السجن تحت الأرض‏.‏
وبيت مطبق‏:‏ انتهى عروضه في وسط الكلمة‏.‏
ولعبيد لاميّة كلها مطبقة إلا بيتاً واحداً‏.‏
وطبق الراكع كفيه بين فخذيه‏.‏
ونهي عن التطبيق‏.‏
وطبقت الإبل الطريق‏:‏ قطعته غير مائلة عن الفصد‏.‏
قال الراعي‏:‏ وطبقن عرض القف لما علونه كما طبقت في العظم مدية جازر وطبق الحاكم والمفتي‏:‏ أصاب‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وطابق بين الشيئين‏:‏ جعلهما على حذوٍ واحد‏.‏
وطابقته على الأمر‏:‏ مالأته‏.‏
وطابق الفرس والبعير‏:‏ وضع رجله في موضع يده‏.‏
قال‏:‏ حتى ترى البازل منها الأكبدا مطابقاً يرفع عن رجل يدا ومنه‏:‏ مطابقة المقيد‏:‏ مقاربة خطوه‏.‏

##### Türkçe

ط ب ق
“Şen, onun **طبقه**’sine muvafakat etti”: onun örtüsü.
Ve **الطبق**’ı **الحب** üzerine koydu; o, onun maskesidir. Ve **الحب**’ı ve **الحقّة**’yi ve benzerlerini **أطبقت**; ve **الرحى**’yı **أطبقت**: üst **الطبق**’ı alta koyduğun zaman.
Ve örtü kabı **طابق** etti; ve onun üzerine **انطبق** etti ve **تطبق** etti.
Ve denilir: eğer gök yer üzerine **تطبقت** etseydi, yapmazdım.
Ve gökler **طباق**tır: tabaka üstüne tabaka yahut **طبق** üstüne **طبق**.
Ve **طبق العنق**: ekleme isabet etti de onu ayırdı.
Ve **سيف مطبق**.
Ve **التطبيق**’in hakikati: **الطبق**’a isabet etmektir; o, iki kemik arasındaki bağlayıcıdır.
Ve mecazdan: yağmur yeri **طبق** etti.
Ve çekirge beldeleri **طبق** etti: onu örtmüştür ve çokluğuyla onu bürümüştür. Ve yeri **طبق** eden; ve **مطر** ve **جراد مطبق**: genel.
Ve bu, **بنت طبق**’tır ve **إحدى بنات طبق**.
Ve “**إحدى بنات طبق** başının üzerinde bir tuzaktır” meselinde; o, musibettir. Aslı yılandır; çünkü döndüğü zaman **الطبق**’a benzer; yahut çünkü yılan oynatıcısı onu sepetin **طبق**’ı altında tutar; yahut çünkü sokulana üzerine **إطباق** eder.
Ve “mutlaka **طبقاً على طبق** bineceksin”: menzil ardından menzil ve hâl ardından hâl.
Ve yıldızların **طبق**’ını güderek geceledi: onların yürüyüşlerindeki hâli.
Çoban dedi:
Akşamlayınca iki çobanı onu gözetler, komşusunun korkusuyla; yıldızların **طبق**’ı. Ve bu, bunun için **طبق** değildir; yani ona uygun düşen değildir.
Ve geceden bir **طبق** geçti.
Ve gündüzden bir **طبق** kadar onun yanında ikamet ettim. Sert belden rahme intikal eder; bir âlem geçtiği zaman bir **طبق** belirdi. Ve zaman **أطباق**tır: hâller.
Ve **الأفوه** dedi:
Zamanın dönüşleri onun **أطباق**’ında; içinde birbiri ardınca, yükseliş ve iniş vardır. Ve falan kimse çeşitli **طبقات** üzeredir.
Ve insanlar **طبقات**tır: menziller ve dereceler; bazısı bazısından daha yüksektir.
Ve **الفراء**’dan: Ebû Mahda’ya dedim: zannetmiyorum ki karın sana yazsın. Dedi ki: babam sana feda olsun; gerçekten onun bana yazması **طبقة**’dır; yani peş peşedir.
Ve “iki dudağını **أطبق** et” yani sus.
Ve “iş üzerine **أطبقوا** ettiler”: onun üzerinde birleştiler.
Ve **سنة مطبقة**: şiddetli.
Dedi: ve sükûnet ehli **المطبقات**’tadır; ve cömertlik ehli toplantı yerindedir. Ve bulut göğü **أطبق** etti ve onu **طبق** etti.
Ve nalının üzerine inceliğiyle **أطبق** etti.
Ve humma onun üzerine **أطبقت** etti.
Ve onu **المطبق**’ta bıraktılar; o, yer altındaki zindandır.
Ve **بيت مطبق**: aruzu kelimenin ortasında sona erdi.
Ve Ubeyd’in lâmiyyesi bütünüyle **مطبقة**’dır; bir tek beyit hariç.
Ve rükû eden, iki avucunu iki uyluğu arasına **طبق** etti.
Ve **التطبيق**’ten nehyedildi.
Ve develer yolu **طبقت** etti: damardan sapmaksızın onu kesti.
Çoban dedi:
Ve onu yükselttikleri vakit, kayalığın enini **طبقن** ettiler; tıpkı bir kasabın bıçağının kemikte **طبقت** etmesi gibi. Ve hâkim ve müftî **طبق** etti: isabet etti.
Ve **ذو الرمة** dedi:
Ve iki şey arasında **طابق** etti: ikisini tek bir hizaya getirdi.
Ve iş üzerinde onunla **طابقته** ettim: onunla yardımlaştım.
Ve at ve deve **طابق** etti: ayağını elinin yerine koydu.
Dedi:
Öyle ki onlardan yaşlı olanı, karaciğerli, **مطابقاً** görürsün; bir ayaktan bir eli kaldırır.
Ve ondan: bağlı olanın **مطابقة**’sı: adımını yaklaştırması.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّبَقُ غطاء كل شيء، والجمع أَطْباق، وقد أَطْبَقَه وطَبَّقَه انْطَبَقَ وتَطَبَّقَ: غَطَّاه وجعله مُطَبَّقاً؛ ومنه قولهم: لو تَطَبَّقَت السماء على الأَرض ما فعلت كذا. وفي الحديث حِجابُه النُّورُ لو كُشِفَ طَبَقُه لأَحْرَقت سُبحاتُ وَجهِه كلَّ شيء أَدّرَكه بصرُه؛ الطَّبَقُ: كلُّ غطاء لازم على الشيء. وطَبَقُ كلِّ شيء: ما ساواه، والجمع أَطْباقٌ؛ وقوله:
ولَيْلة ذات جَهامٍ أَطْباق
معناه أَن بعضَه طَبَقٌ لبعض أَي مُساوٍ له، وجَمَع لأَنه عنى الجنس، وقد يجوز أَن يكون من نعت الليلة أَي بعضُ ظُلَمِها مُساوٍ لبعض فيكون كجُبَّةٍ أَخْلاق ونحوها.
وقد طابَقَهُ مطابَقةً وطِباقاً. وتَطابَقَ
الشيئَان: تساوَيا. والمُطابَقةُ: المُوافَقة. والتَّطابُق: الاتفاق. وطابَقْتُ بين الشيئين إِذا جعلتهما على حَذْو واحد وأَلزقتهما. وهذا الشيء وَفْقُ هذا ووِفاقُه وطِباقُه وطابَقُهُ وطِبْقُه وطَبِيقُه ومُطْبِقُه وقالَبُه وقالِبُه بمعنى واحد. ومنه قولهم: وافَقَ
شَنٌّ طَبَقَه. وطابَقَ بين قميصين. لَبِسَ أَحدهما على الآخر. والسمواتُ
الطِّباقُ: سميت بذلك لمُطابَقة بعضها بعضاً أَي بعضها فوق بعض، وقيل: لأَن بعضها مُطْبَق على بعض، وقيل: الطِّباقُ
مصدر طوبقَتْ طِباقاً. وفي التنزيل. أَلم تَرَوْا كيف خلق الله سَبْعَ سَمَواتٍ طِباقاً؛ قال الزجاج: معنى طِباقاً مُطْبَقٌ بعضها على بعض، قال: ونصب طِباقاً على وجهين: أَحدهما مطابَقة طِباقاً، والآخر من نعت سبع أَي خلق سبعاً ذات طِباقٍ. الليث: السمواتُ طِباقٌ بعضها على بعض، وكل واحد من الطباق طَبَقة، ويذكَّر فيقال طَبَقٌ؛ ابن الأَعرابي: الطَّبَقُ الأُمّة بعد الأُمّة. الأَصمعي: الطِّبْقُ، بالكسر، الجماعةْ من الناس. ابن سيده: والطَّبَق الجماعة من الناس يَعْدِلون جماعةً مثلهم، وقيل: هو الجماعة من الجراد والناس. وجاءنا طَبَقٌ من الناس وطِبْقٌ أَي كثير. وأَتى طَبَقٌ من الجراد أَي جماعة. وفي الحديث: أَن مريم جاعَتْ فجاءَها طَبَقٌ من جَرادٍ فصادَتْ منه، أَي قَطيعٌ من الجراد. والطَّبَقُ: الذي يؤكل عليه أَو فيه، والجمع أَطْباقٌ.
وطَبَّقَ السَّحابُ الجَوَّ: غَشّاه، وسَحابةُ مُطَبِّقةٌ. وطَبَّقَ الماءُ وَجْهَ الأَرض: غطّاه. وأَصبحت الأَرض طَبَقاً واحداً إِذا تغشّى وجهُها بالماء. والماء طَبَقٌ للأَرض أَي غِشاء؛ قال امرؤ القيس: دِيمةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفٌ،
طَبَقُ الأَرْضِ تَحَرَّى وتَدُرّ
وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسْقِنا غَيْثاً مُغِيثاً طَبَقاً أَي مالِئاً للأَرض مغطّياً لها. يقال: غيث طَبَقٌ أَي عامٌّ واسع،. يقال: هذا مطر طَبَقُ الأَرض إِذا طَبَّقها؛ وأَنشد بيت امرئ القيس:
طبق الأَرض تحرّى وتدر
ومن رواه طَبَقَ الأَرضِ نصبَه بقوله تحَرَّى. الأَصمعي في قوله غيثاً طَبَقاً: الغيث الطَبق العامّ، وقال الأَصمعي في الحديث: قُرَيش الكَتَبَة الحَسَبة مِلْحُ هذه الأُمّة، عِلْمُ عالِمهم طِباقُ الأَرض؛ كأَنه يعُمّ الأَرض فيكون طَبَقاً لها، وفي رواية: عِلْمُ عالمِ قُرَيْش طَبَقُ الأَرض.
وطَبَّقَ الغيثُ الأَرضَ: ملأَها وعمّها. وغيثٌ طَبَقٌ: عامٌّ يُطَبِّقُالأَرض. وطَبَّقَ الغيمُ
تَطْبيقاً: أَصاب مطرُه جميعَ الأَرض. وطِباقُ الأَرض وطِلاعُها سواء: بمعنى مِلْئها. وقولهم: رحمة طِباقُ الأَرضِ أَي تُغَشِّي الأَرض كلها. وفي الحديث: لله مائةُ رَحْمةٍ كلُّ رَحْمةٍ منها كطِباقِ الأَرض أَي تُغَشِّي الأَرضَ كلها. ومنه حديث عمر: لو أَنَّ لي طِباقَ الأَرض ذهَباً أَي ذهباً يعُمّ الأَرض فيكون طَبَقاً لها. وطَبَّقَ
الشيءُ: عَمَّ. وطَبَقُ الأَرض: وجهُها. وطِباقُ
الأَرض: ما عَلاها. وطَبَقاتُ الناس في مراتبهم. وفي حديث ابن مسعود في أَشراط الساعة: تُوصَلُ الأَطْباقُ وتُقْطَعُ الأَرْحامُ؛ يعني بالأَطْباقِ
البُعَداءَ والأَجانِبَ لأَن طَبَقاتِ الناس أَصناف مختلفة. وطابَقَه على الأَمر: جامَعَه وأَطْبَقوا على الشيء: أَجمعوا عليه. والحروف المُطْبَقة أَربعة: الصاد والضاد والطاء والظاء، وما سوى ذلك فمفتوح غير مُطْبَق. والإِطْباقُ: أَن ترفع ظهرَ
لسانك إِلى الحنك الأَعلى مُطْبِقاً له، ولولا الإِطْباقُ لصارت الطاء دالاً والصاد سيناً والظاء ذالاً ولخرجت الضاد من الكلام لأَنه ليس من موضعها شيء غيرها، تزول الضاد إِذا عدم الإِطْباق البتة. وطابَقَ لي بحقِّي وطابَقَ بحقِّي: أَذْعَنَ وأَقرَّ وبَخَعَ؛ قال الجعدي: وخَيْل تُطابقُ بالدارعين،
طِباقَ الكِلاب يَطَأْنَ الهَراسا
ويقال: طابَقَ فلانٌ فلاناً إذا وافَقه وعاوَنَه. وطابَقَت المرأَةُ زوْجهَا إذا واتتْه. وطابَقَ فلانٌ: بمعنى مَرَنَ. وطابَقَت الناقةُ والمرأَةُ: انْقادت لمريدها. وطابَقَ على العمل: مارَنَ.
التهذيب: والمُطَبَّقُ شِبْه اللُّؤْلُؤ، إذا قُشر اللؤلؤ أخِذ قشرهُ ذلك فأُلزِق بالغراء بعضه على بعض فيصير لؤلؤاً أَو شبْهَه. والانْطِباقُ: مُطاوعة ما أطبقت. والطِّبْقُ والمُطَبَّقُ: شيء يُلْصَقُ به قشرُ اللؤلؤ فيصير مثله، وقيل: كل ما أُلْزِقَ به شيء فهو طِبْقٌ. وطَبِقَت يدُه، بالكسر، طَبَقاً، فهي طَبِقةٌ: لزِقت بالجنب ولا تنبسط. والتَّطْبِيقُ في الصلاة: جعْلُ اليدين بين الفخذين في الركوع، وقيل: التَّطْبِيق في الركوع كان من فعل المسلمين في أوَّل ما أمِروا بالصلاة، وهو إطْباقُ الكفين مبسوطتين بين الركبتين إذا ركع، ثم أُمِروا بإلْقام الكفَّين رأُس الركبتين، وكان ابن مسعود استمرّ على التَّطْبِيق لأنه لم يكن عَلِم الأَمْرَ الآخر؛ وروى المنذري عن الحَرّبيّ قال: التَّطْبِيقُ في حديث ابن مسعود أن يَضَع كفَّه اليمنى على اليسرى. يقال: طابَقْتُ وطَبَّقْت. وفي حديث ابن مسعود: أنه كان يُطَبِّقُ في صلاته وهو أن يجمع بين أصابع يديه ويجعلهما بين ركبتيه في الركوع والتشهد. وجاءت الإِبل طَبَقاً واحداً أي على خُفٍّ. ومرّ طَبَقٌ من الليل والنهار أي بعضهما، وقيل معظمهما؛ قال ابن أحمر: وتواهَقَتْ أخْفافُها طَبَقاً،
والظِّلُّ لم يَفْضُل ولم يُكْرِ
وقيل: الطَّبَقة عشرون سنة؛ عن ابن عباس من كتاب الهجري. ويقال: مَضى طَبَقٌ من النهار وطَبَق من الليل أي ساعة، وقيل أي مُعْظَم منه؛ ومثله: مضى طائفة من الليل. وطَبِقَت النجومُ إذا ظهرت كلها، وفلانَ يَرْعى طَبَقَ النُّجوم؛ وقال الراعي:
أَرى إِبِلاَ تكالأَ راعِياها،
مَخافَة جارِها طَبَقَ النُّجوم
والطَّبَق: سدّ الجَراد عينَ الشمس. والطَّبَق: انطباق الغَيْم في الهواء. وقول العباس في النبي، صلى الله عليه وسلم: إذا مَضى عالَمٌ بَدا طَبَقٌ؛ فإِنه أَراد إِذا مضى قَرْن ظَهَر قَرْن آخر، وإِنما قيل للقَرْن طَبَقٌ لأَنهم طَبَق للأَرض ثم يَنْقرضِون ويأْتي طَبَق للأَرض آخر، وكذلك طَبَقات الناس كل طَبَقة طَبَقت زمانها. والطَّبَقة: الحال، يقال: كان فلان من الدنيا على طَبَقات شَتَّى أي حالات. ابن الأَعرابي: الطَّبَقُ الحال على اختلافها. والطَّبَقُ والطَّبَقة: الحال. وفي التنزيل: لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَق؛ أي حالاً عن حال يوم القيامة. التهذيب: إن ابن عباس قال لَتَرْكَبُنَّ، وفسَّررلتَصِيرنَّ الأُمور حالاً بعد حال في الشدّة، قال: والعرب تقول وقع فلان في بنات طَبَق إذا وقع في الأَمر الشديد؛ وقال ابن مسعود: لتركَبُنَّ السماء حالاً بعد حال. وقال مَسروق: لتركَبَنَّ يا محمد حالاً بعد حال، وقرأَ أَهل المدينة لتَرْكَبُنَّ طَبَقاً، يعني الناس عامَّة، والتفسير الشِّدَّة؛ وقال الزجاج: لتركَبْنَّ حالاً بعد حال حتى تصيروا إلى الله من إِحيّاء وإِماتَةٍ وبَعْثٍ، قال: ومن قرأَ لتركَبَنَّ أراد لتركَبَنَّ يا محمد طَبَقاً عن طَبَق من أطبْاق السماء؛ قاله أبو علي، وفسَّروا طَبَقاً عن طَبَقِ بمعنى حالاً بعد ؛ حال؛ ونظيرُ وقوع عن مَوْقع بعد قول الأَعشى:
وكابِر تَلَدوُك عن كابر
أي بعد كابر؛ وقال النابغة:
بَقيّة قِدْر من قُدُورٍ تُوُورِثَتْ
لآلِ الجُلاحِ، كابراً بعد كابِرِ
وفي حديث عمرو بن العاص: إني كنت على أطبْاقٍ ثلاثٍ أي أحْوالٍ، واحدها طَبَق. وأَخبر الحسن بأَمْرٍ فقال: إحْدى المُطْبِقات، قال أبو عمرو: يُريد إحْدى الدواهي والشدايد التي تُطْبِقُ عليهم. ويقال للسنة الشديدة: المُطْبِقة؛ قال الكميت:
وأَهْلُ السَّماحَة في المُطْبِقات،
وأَهل السَّكينةِ في المَحْفَلِ
قال: ويكون المُطْبَق بمعنى المُطْبِق. وولدتِ الغنم طَبَقاً وطِبْقاً إِذا نُتِجَ بعضُها بعد بعض، وقال الأُموي: إِذا ولدتِ الغنمُ بعضها بعد بعض قيل: قد وَلَّدْتُها الرُّجَيْلاءَ، وولَّدتها طَبَقاً وطَبَقَةً. والطَّبَق والطَّبَقة: الفَقْرة حيث كانت، وقيل: هي ما بين الفقرتين، وجمعها طِباق. والطَّبَقة: المفصل، والجمع طَبَق، وقيل: الطَّبَق عُظَيْم رَقيق يفصل بين الفَقارَيْن؛ قال الشاعر:
أَلا ذهبَ الخُداعُ فلا خِداعا،
وأَبْدى السَّيفُ عن طَبَقٍ نُخاعا
وقيل: الطَّبَق فَقال الصلب أَجمع، وكل فَقار طَبَقة. وفي الحديث: وتَبْقى أصْلابُ المنافقين طَبَقاً واحداً. قال أبو عبيد: قال الأَصمعي الطَّبَقُ فَقار الظهر، واحدته طَبَقَة واحدة؛ يقول: فصار فَقارُهم كلُّه فَقارةً واحداة فلا يدرون على السجود. وفي حديث ابن الزبير: قال لمعاوية وايْمُ الله لئن ملك مَرْوانُ عِنان خيل تنقاد له في عثمان ليَرْكَبَنَّ منك طَبَقاً تخافه، يريد فَقار الظهر، أي ليَرْكبن منك مَرْكباً صعباً وحالاً لا يمكنك تَلافِيها، وقيل: أَراد بالطَّبَق المنازل والمراتب أي ليركبن منك منزلة فوق منزلة في العداوة. ويقال: يدُ فلانٍ طَبَقَةٌ واحدة إذا لم تكن منبسطة ذات مفاصل. وفي حديث الحجاج: فقال لرجل قُمْ فاضرب عُنُقَ هذا الأَسير فقال: إِن يدي طَبِقَةٌ؛ هي التي لصق عَضُدُها بجنب صاحبه فلا يستطيع أَن يحرّكها. وفي حديث عمْران بن حُصَيْن: أَن غلاماً له أَبَقَ فقال لئن قدرت عليه لأَقطعن منه طابَِقَاً، قال: يريد عضواً. الأَصمعي: كل مفصِل طَبَقٌ، وجمع أَطبْاق، ولذلك قيل للذي يصيب المفصل مُطَبِّقٌ؛ وقال:
ويَحْمِيكَ بالليِّن الحُسام المُطَبِّق
وقيل في جمعه طَوابِق. قال ثعلب:
الطَّابِقُ والطَّابَقُ العضو من أعضاء الإِنسان كاليد والرجل ونحوهما. وفي حديث عليّ: إِنما أَمر في السارق بقطع طابِقِه أي يده. وفي الحديث: فَخَبَزْتُ خبزاً وشويت طابَقاً من شاة أَي مقدار ما يأْكل منه اثنان أَو ثلاثة. والطَّبَقَةُ من الأَرض: شبه المَشارَة، والجمع الطَّبَقات تخرج بين السُّلحَفْاة والهِرْهِرِ
(* قوله «تخرج بين السلحفاة والهرهر» هكذا
هو بالأصل، ولعل قبله سقطاً تقديره ودويبة تخرج بين السلحفاة إلخ أَو نحو ذلك). والمطَبَّقُ من السيوف: الذي يصيب المَفْصِل فيُبينُه يقال طَبَّق السيفُ إِذا أَصاب المَفْصل فأَبان العضو؛ قال الشاعر يصف سيفاً: يُصَمِّمُ أَحْياناً وحِيناً يُطَبِّقُ
ومنه قولهم للرجل إذا أَصاب الحجة: إِنه يُطَبَّقُ المفصل. أََبو زيد: يقال للبليغ من الرجال: قد طَبَّقَ المفصل وردَّ قالَبَ الكلام ووضع الهِناء مواضع النُّقَب. وفي حديث ابن عباس: أَنه سأَل أَبا هريرة عن امرأَة غير مدخول بها طلقت ثلاثاً، فقال: لا تحلُّ له حتى تنكح زوجاً غيره، فقال ابن عباس: طَبَّقْتَ؛ قال أَبو عبيد: قوله طبقت أَراد أَصبتَ وجه الفُتْيا، وأَصله إِصابة المفصل وهو طَبَقُ العظمينِ أَي ملتقاهما فيفصل بينهما، ولهذا قيل لأَعضاء الشاة طَوابِقُ، واحدها طابَقٌ، فإِذا فَصَّلها الرجل فلم يخطئ المفاصل قيل قد طَبَّقَ؛ وأَنشد أَيضاً:
يُصمِّم أَحياناً وحِيناً يُطَبِّقُ
والتصميم: أن يمضي في العظم، والتَّطْبِيقُ: إِصابة المفصل؛ قال الراعي يصف إبلاً:
وطَبَّقْنَ عُرْضَ القُفِّ لما عَلَوْنَهُ،
كما طَبَّقَتْ في العظم مُدْيَةُ جازِرِ
وقال ذو الرمة:
لقد خَطَّ رُوميّ ولا زَعَماتِهِ
لعُتْبَةَ خطّاً، لم تُطَبَّقْ مفاصلُه
وطَبَّقَ
فلان إذا أَصاب فَصَّ الحديث. وطَبَّقَ السيفُ إِذا وقع بين عظمين. والمُطَبَّقُ من الرجال: الذي يصيب الأُمور برأْيه، وأَصله من ذلك. المُطابِقُ من الخيل والإِبل: الذي يضع رجله موضع يده. وتَطْبِيقُ الفرس: تَقْرِيبُهُ في العَدْو. الأَصمعي: التَّطْبِيقُ أَن يَثِبَ البعيرُ فتقع قوائمه بالأرض معاً؛ ومنه قول الراعي يصف ناقة نجيبة:
حتى إِذا ما اسْتَوى طَبِّقَتْ،
كما طَبَّقَ المِسْحَلُ الأَغْبَرُ
يقول: لما استوى الراكب عليها طَبَّقَتْ؛ قال الأَصمعي:
وأَحسن الراعي في قوله:
وهْيَ إِذا قام في غَرْزها،
كمِثْل السَّفِينة أَو أَوْقَر
لأَن هذا من صفة النجائب، ثم أَساء في قوله طَبَّقَتْ لأَن النجيبة يستحب لها أَن تقدم يداً ثم تقدم الأُخرى، فإِذا طَبَّقَتْ لم تُحمْدَ؛ قال: وهو مثل قوله:
حتى إذا ما استْوى في غَرْزها تَثِبُ
والمُطابَقَة: المشي في القيد وهو الرَّسْفُ. والمُطابَقَةُ: أَن يضع الفرسُ رجلَه في موضع يده، وهو الأحَقُّ من الخيل. ومُطابَقَةُ الفرسِ في جريه: وضع رجليه مواضع يديه. والمُطابَقَةُ: مشي المقيَّد. وبنَاتُ الطَّبَقِ: الدواهي، يقال للداهية احدى بنات طَبَقٍ، ويقال للدواهي بنات طَبَقٍ، ويروى أَن أَصلها الحية أَي أَنها استدارت حتى صارت مثل الطَّبَقِ، ويقال إحدى بناتِ طَبَق شَرُّك على رأْسك، تقول ذلك للرجل إِذا رأَى ما يكرهه؛ وقيل: بنتُ طَبَقٍ سُلحَفْاةٌ، وتَزْعُمُ العرب أَنها تبيض تسعاً وتسعين بيضة كلها سَلاحِفُ، وتبيض بيضة تَنْقُفُ عن أَسود، يقال: لقيت منه بناتِ طَبَقٍ وهي الداهية. الأَصمعي: يقال جاء بإِحدى بناتِ طَبَقٍ وأَصلها من الحيَّات، وذكر الثعالبي أَن طَبَقاً حيَّة صفراء؛ ولمَّا نُعي المنصورُ إِلى خَلَف الأَحمر أَنشأَ يقول:
قد طَرَّقَتْ بِبِكْرِها أُمُّ طَبَقْ،
فَذَمَّرُوهَا وَهْمَةً ضَخْم العُنُقْ،
موتُ الإِمامِ فِلْقَةٌ مِن الفِلَقْ
وقال غيره: قيل للحية أمُّ طَبَقٍ وبنتُ طَبَقٍ لتَرَحِّيها وتحَوّيها، وأَكثر التَّرحِّي للأَفْعى، وقيل: قيل للحيات بناتُ طَبَقٍ لإِطْبَاقها على من تلسعه، وقيل: إِنما قيل لها بناتُ طَبَقٍ لأَن الحَوَّاء يمسكها تحت أَطْبَاق الأَسْفاط المُجَلّدة.
ورجل طَبَاقَاءُ: أَحمق، وقيل هو الذي ينكح، وكذلك البعير. جمل طَبَاقَاءُ: للذي لا يَضْرب. والطَّبَاقاء: العَيِيُّ الثقيل الذي يُطْبِقُ على الطَّرُوقة أَو المرأَة بصدره لصغره؛ قال جميل بن معمر:
طَبَاقَاءُ لم يَشْهد خصوماً، ولم يُنِخْ
قِلاصاً إلى أَكْوارها، حين تُعْكَفُ
ويروى عَيَاياءُ، وهما بمعنى؛ قال ابن بري: ومثله قول الآخر: طَبَاقَاءُ لم يَشْهَد خصوماً، ولم يَعِشْ
حَميداً، ولم يَشْهَدْ حلالاً ولا عطرا
وفي حديث أُم زرع: أَن إحدى النساء وصفت زوجها فقالت: زوجي عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ وكل دَاءٍ دواء؛ قال الأَصمعي: الطَّبَاقاء الأحمق الفَدْم؛ وقال ابن الأعرابي: هو المُطْبَقُ عليه حُمْقاً، وقيل: هو الذي أُموره مُطْبَقةُ عليه أَي مُغَشَّاة، وقيل: هو الذي يعجز عن الكلام فَتَنْطَبق شفتاه.
والطَّابَقُ والطَّابِقُ: ظَرْف يطبخ فيه، فارسي معرب، والجمع طَوَابِق وطَوابِيق. قال سيبويه: أَما الذين قالوا طَوابيق فإِنما جعلوه تكسير فَاعَال، وإِن لم يكن في كلامهم، كما قالوا مَلامِحُ. والطَّابَقُ: نصف الشاة، وحكى اللحياني عن الكسائي طابِق وطابَق، قال ابن سيده: ولا أدري أيّ ذلك عنى. وقولهم: صادف شَنٌّ طَبَقَه؛ هما قبيلتان شنٌّ بن أَفْصَى بن عبد القيس وطَبَقٌ حيّ من إِياد، وكانت شَنّ لا يقام لها فواقعتها طَبَقٌ فانتصفت منها، فقيل: وَافَقَ شَنٌّ طَبَقَه، وافقه فاعتنقه؛ قال الشاعر: لَقِيَتْ شَناًّ إِيادٌ بالقَنَا
طَبَقاً، وافق شَنٌّ طَبَقَه
قال ابن سيده: وليس الشَّنُّ هنا القِربَة لأَن القربة لا طَبَقَ لها. وقال أَبو عبيد عن الأَصمعي في هذا المثل: الشَّنُّ الوعاء المعمول من أَدَمٍ، فإِذا يبس فهو شَنّ، وكان قوم لهم مثله فَتَشَنَّنَ فجعلوا له غطاء فوافقه. وفي كتاب علي، رضوان الله عليه، إلى عمرو بن العاص: كما وافق شَنٌّ طَبَقَه؛ قال: هذا مثل للعرب يضرب لكل اثنين أَو أمرين جَمَعَتْهُما حالةٌ واحدة اتَّصف بها كلٌّ منهما، وأَصله أَن شَناًّ وطَبَقَة حيَّان اتفقا على أَمر فقيل لهما ذلك، لأَن كل واحد منهما قيل ذلك له لما وافق شكله ونظيره، وقيل: شَنٌّ رجل من دُهَاة العرب وطبقة امرأة من جنسه زُوجَتْ منه ولهما قصة. التهذيب: والطَّبَقُ الدَّرَكُ من أَدراك جهنم. ابن الأَعرابي: الطِّبْقُ الدِّبْقُ. والطَّبْق، بفتح الطاء: الظلم بالباطل. والطِّبْقُ: الخلق الكثير: وقوله أَنشده ابن الأعرابي:
كَأِنَّ أَيدِيَهُنَّ بالرَّغَامِ
أَيْدي نَبِيط، طَبَقَى اللِّطَامِ
فسره فقال: معناه مداركوه حاذقون به، ورواه ثعلب طَبِقي اللطام ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَن معناه لازقي اللطام بالملطوم. وأَتانا بعد طَبَقٍ من الليل وطَبيقٍ: أَراه يعني بعد حين، وكذلك من النهار؛ وقول ابن أَحمر:
وتَوَاهَقَتْ أَخفافها طَبَقاً،
والظلُّ لم يُفْضُلْ ولم يُكْرِ
قال ابن سيده: أَراه من هذا. والطِّبْق: حمل شجر بعينه.
والطُّبَّاقُ: نبت أو شجر. قال أَبو حنيفة: الطُّبَّاقُ شجر نحو القامة ينبت متجاوراً لا يكاد يُرَى منه واحدة منفردة، وله ورق طوال دقاق خضر تَتَلَزَّجُ إِذا غُمِزَ، وله نَوْرٌ أَصفر مجتمع؛ قال تأَبط شرّاً: كأَنما حَثْحَثُوا حُصّاًّ قَوَادِمُهُ،
أَو أُمَّ خِشْفٍ بذي شَثٍّ وطُبَّاقِ
وروي عن محمد بن الحنفية أَنه وَصَفَ مَنْ يَلي الأَمر بعد السفياني فقال: يكون بين شَثّ وطُبَّاقٍ؛ والشَثُّ والطُّبَّاق: شجرتان معروفتان بناحية الحجار.
والحُمَّى المُطْبِقةُ: هي الدائمة لا تفارق ليلاً ولا نهاراً. والطَّابَق والطَّابِق: الآجرّ الكبير، وهو فارسي معرب. ابن شميل: يقال تحلَّبوا على ذلك الإِنسان طبَاقَاءَ، بالمد، أَي تجمعوا كلهم عليه. وفي حديث أَبي عمرو النخعي: يَشْتَجِرُون اشْتِجَار أَطْباق الرأْس أَي عظامه فإِنها مُتَطابقة مُشْتبكة كما تشتبك الأَصابع؛ أَراد التِحَام الحرب والاختلاط في الفتنة.
وجاء فلان مُقْتَعِطاًّ إِذا متعمماً طَابِقِياًّ، وقد نهي عنها.

##### Türkçe

**الطَّبَقُ** her şeyin örtüsüdür; çoğulu **أَطْباق**’tır; ve onu **أَطْبَقَه** ve **طَبَّقَه**.

**انْطَبَقَ** ve **تَطَبَّقَ**: onu örttü ve onu **مُطَبَّقاً** kıldı; bundan onların sözü: “Eğer gök yerin üzerine **تَطَبَّقَت** olsaydı, şunu yapmazdı.” Hadiste: “Onun perdesi nurdur; eğer onun **طَبَقُه** açılmış olsaydı, yüzünün parıltıları, gözünün eriştiği her şeyi yakardı.” **الطَّبَقُ**: şeyin üzerinde gerekli (yapışık) olan her örtü. Ve her şeyin **طَبَقُ**’u: ona eşit olan şeydir; çoğulu **أَطْباقٌ**’tır; ve onun sözü:
ولَيْلة ذات جَهامٍ أَطْباق
Manası: onun bir kısmı diğer bir kısmına **طَبَقٌ**’tır; yani ona eşittir; cinsi kastettiği için çoğul yaptı; ve caiz olur ki gecenin sıfatından olsun; yani karanlıklarının bir kısmı bir kısmına eşittir; böylece **كجُبَّةٍ أَخْلاق** ve benzerleri gibi olur.

Ve onu **طابَقَهُ** **مطابَقةً** ve **طِباقاً**. Ve iki şey **تَطابَقَ**: eşit oldular. Ve **المُطابَقةُ**: uygunluk. Ve **التَّطابُق**: uyuşma. Ve iki şey arasında **طابَقْتُ**: onları tek bir hizaya getirdiğim ve onları birbirine yapıştırdığım zaman. Ve bu şey, bunun **وَفْقُ**’udur ve onun **وِفاقُه**’u ve onun **طِباقُه**’u ve onun **طابَقُهُ**’u ve onun **طِبْقُه**’u ve onun **طَبِيقُه**’u ve onun **مُطْبِقُه**’u ve onun **وقالَبُه**’u ve onun **وقالِبُه**’u, tek bir mana üzeredir. Bundan onların sözü: **وافَقَ شَنٌّ طَبَقَه**. Ve iki gömlek arasında **طابَقَ**: birini diğerinin üzerine giydi.

**السمواتُ الطِّباقُ**: bazıları bazılarına **مُطابَقة** olduğu için böyle adlandırıldı; yani bazıları bazılarının üstündedir; ve denildi ki: çünkü bazıları bazılarına **مُطْبِق**’tır; ve denildi ki: **الطِّباقُ**, **طوبقَتْ**’in **طِباقاً** masdarıdır. Tenzilde: “Allah’ın yedi göğü **طِباقاً** nasıl yarattığını görmediniz mi?” Zecçâc dedi: **طِباقاً**’ın manası: bazıları bazılarına **مُطْبِقٌ**’tır. Dedi: ve **طِباقاً**’ın nasbı iki vecih üzeredir: birincisi, **مطابَقة** olarak **طِباقاً**; diğeri, yedinin sıfatından: yani **ذات طِباقٍ** olan yedi yarattı. Leys: gökler **طِباقٌ**tur, bazıları bazılarının üzerinedir; ve **الطباق**’tan her biri bir **طَبَقة**’dır; ve müzekker de yapılır, böylece **طَبَقٌ** denir. İbnü’l-A‘râbî: **الطَّبَقُ** ümmetten sonra ümmettir. Asma‘î: **الطِّبْقُ**, kesre ile, insanlardan bir topluluktur. İbn Sîde: ve **الطَّبَق** insanlardan bir topluluktur; kendilerine benzer bir topluluğa denk olurlar; ve denildi ki: çekirge ve insan topluluğudur. Ve bize insanlardan bir **طَبَقٌ** ve bir **طِبْقٌ** geldi; yani çok. Ve çekirgelerden bir **طَبَقٌ** geldi; yani bir topluluk. Hadiste: Meryem acıktı da ona çekirgelerden bir **طَبَقٌ** geldi; ondan avladı; yani çekirgelerden bir sürü. Ve **الطَّبَقُ**: üzerinde yahut içinde yenilen şeydir; çoğulu **أَطْباقٌ**’tır.

Bulut **السَّحابُ** havayı **طَبَّقَ**: onu kapladı; ve **سَحابةُ مُطَبِّقةٌ**. Su, yerin yüzünü **طَبَّقَ**: onu örttü. Ve yer, yüzü su ile kaplandığı zaman tek bir **طَبَقاً** oldu. Ve su, yer için bir **طَبَقٌ**tır; yani bir örtü; İmru’ül-Kays dedi:
دِيمةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفٌ،
طَبَقُ الأَرْضِ تَحَرَّى وتَدُرّ
İstiskā hadîsinde: “Allah’ım, bize yardım edici bir yağmur, **طَبَقاً** (yani yeri dolduran, onu örten) yağdır.” Denir: **غيث طَبَقٌ**; yani genel, geniş. Denir: bu, yeri **طَبَقُ الأَرض** olan bir yağmurdur; onu **طَبَّقها** ettiği zaman; ve İmru’ül-Kays’ın beytini okuttu:
طبق الأَرض تحرّى وتدر
Ve onu **طَبَقَ الأَرضِ** diye rivayet eden, onu **تحَرَّى** sözüyle nasb etti. Asma‘î, “**غيثاً طَبَقاً**” sözünde: **الغيث الطَبق** genel yağmurdur, dedi. Ve Asma‘î hadiste dedi: “Kureyş, yazıcılar, hesap bilenler, bu ümmetin tuzudur; onların âliminin ilmi, yerin **طِباقُ الأَرض**’ıdır”; sanki yeri kaplar da ona bir **طَبَقاً** olur; ve bir rivayette: “Kureyş âliminin ilmi, yerin **طَبَقُ الأَرض**’ıdır.”

Yağmur, yeri **طَبَّقَ**: onu doldurdu ve onu genelledi. Ve **غيثٌ طَبَقٌ**: genel; yeri **يُطَبِّقُ**. Ve bulut **طَبَّقَ** **تَطْبيقاً**: yağmuru bütün yere isabet etti. Ve yerin **طِباقُ**’ı ile onun **طِلاعُ**’ı birdir: onu doldurma manasında. Ve onların sözü: “yerin **طِباقُ الأَرضِ** olan bir rahmet”; yani bütün yeri kaplar. Hadiste: “Allah’ın yüz rahmeti vardır; her bir rahmet, yerin **طِباقِ الأَرض**’ı gibidir”; yani bütün yeri kaplar. Ve bundan Ömer hadisi: “Eğer benim için yerin **طِباقَ الأَرض**’ı kadar altın olsaydı”; yani yeri kaplayan altın, böylece ona bir **طَبَقاً** olur. Ve şey **طَبَّقَ**: genelledi. Ve yerin **طَبَقُ الأَرض**’ı: onun yüzüdür. Ve yerin **طِباقُ الأَرض**’ı: onun üstünde olan şeydir. Ve insanların mertebelerinde **طَبَقاتُ**’ı. İbn Mes‘ûd hadîsinde, kıyamet alâmetleri hakkında: “**تُوصَلُ الأَطْباقُ** ve rahimler kesilir”; **الأَطْباقِ** ile uzakları ve yabancıları kasteder; çünkü insanların **طَبَقاتِ**’ı farklı sınıflardır. Ve işi üzerinde onu **طابَقَه**: onunla birleşti. Ve bir şey üzerinde **أَطْبَقوا**: onun üzerinde ittifak ettiler. Ve **الحروف المُطْبَقة** dörttür: **الصاد** ve **الضاد** ve **الطاء** ve **الظاء**; bunun dışındakiler ise açık, **غير مُطْبَق**tır. Ve **الإِطْباقُ**: dilinin arkasını üst damağa kaldırmandır; onu ona **مُطْبِقاً** kılarak; **الإِطْباقُ** olmasaydı **الطاء** bir **الدال** olurdu, **الصاد** bir **السين** olurdu, **الظاء** bir **الذال** olurdu; ve **الضاد** sözden çıkardı; çünkü onun mahrecinden başka hiçbir şey yoktur; **الإِطْباق** bütünüyle yok olunca **الضاد** kaybolur. Ve hakkımda bana **طابَقَ** ve hakkımda **طابَقَ**: boyun eğdi, ikrar etti ve tam teslim oldu; Câ‘dî dedi:
وخَيْل تُطابقُ بالدارعين،
طِباقَ الكِلاب يَطَأْنَ الهَراسا
Ve denir: falan, falana **طابَقَ**; onu uygun bulduğu ve ona yardım ettiği zaman. Ve kadın, kocasına **طابَقَت**: ona uyduğu zaman. Ve falan **طابَقَ**: **مَرَنَ** manasında. Ve deve ile kadın **طابَقَت**: isteyenine boyun eğdi. Ve iş üzerinde **طابَقَ**: alıştırma yaptı.

**التهذيب**: ve **المُطَبَّقُ**, inciye benzer bir şeydir; inci soyulunca onun kabuğu alınır; sonra o, tutkalla bir kısmı bir kısmına yapıştırılır; böylece inci yahut onun benzeri olur. Ve **الانْطِباقُ**: “**أطبقت**”in mutâvaatıdır. Ve **الطِّبْقُ** ile **المُطَبَّقُ**: inci kabuğunun onunla yapıştırıldığı bir şeydir; böylece onun gibi olur; ve denildi ki: üzerine bir şey yapıştırılan her şey **طِبْقٌ**tur. Ve eli **طَبِقَت** (kesre ile) **طَبَقاً**; böylece o **طَبِقةٌ**’dır: böğreğe yapıştı ve açılmaz. Ve namazda **التَّطْبِيقُ**: rükûda elleri uylukların arasına koymaktır; ve denildi ki: rükûda **التَّطْبِيق**, namazla emrolunduklarının ilk zamanında Müslümanların fiilindendi; o, rükû ettiği zaman iki avucu yayılmış halde dizlerin arasına **إطْباقُ** etmektir; sonra iki avucu dizlerin başlarına koymakla emrolundular; İbn Mes‘ûd ise **التَّطْبِيق** üzerinde devam etti; çünkü diğer emri bilmiyordu. Münzirî, Harbî’den rivayet etti; dedi: İbn Mes‘ûd hadîsinde **التَّطْبِيقُ**, sağ avucunu solun üzerine koymasıdır. Denir: **طابَقْتُ** ve **طَبَّقْت**. İbn Mes‘ûd hadîsinde: namazında **يُطَبِّقُ** idi; o da, iki elinin parmaklarını bir araya getirip onları rükû ve teşehhütte iki dizi arasına koymasıdır. Develer tek bir **طَبَقاً** geldi; yani tek bir iz üzerinde. Ve geceden ve gündüzden bir **طَبَقٌ** geçti; yani ikisinin bir kısmı; ve denildi ki: ikisinin çoğu; İbn Ahmer dedi:
وتواهَقَتْ أخْفافُها طَبَقاً،
والظِّلُّ لم يَفْضُل ولم يُكْرِ
Ve denildi ki: **الطَّبَقة** yirmi senedir; İbn Abbas’tan, Hicrî’nin kitabından. Ve denir: gündüzden bir **طَبَقٌ** geçti ve geceden bir **طَبَق**; yani bir saat; ve denildi ki: yani onun çoğu; bunun benzeri: geceden bir **طائفة** geçti. Ve yıldızlar **طَبِقَت**: hepsi göründüğü zaman. Ve falan, yıldızların **طَبَقَ النُّجوم**’unu otlatır; Râ‘î dedi:
أَرى إِبِلاَ تكالأَ راعِياها،
مَخافَة جارِها طَبَقَ النُّجوم
Ve **الطَّبَق**: çekirgenin güneşin gözünü kapatmasıdır. Ve **الطَّبَق**: havada bulutun **انطباق**’ıdır. Ve Abbas’ın Peygamber hakkında (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sözü: “Bir âlem geçince bir **طَبَقٌ** belirdi”; o, “bir **قَرْن** geçince başka bir **قَرْن** ortaya çıktı” demek istedi; ve **قَرْن**’a ancak **طَبَقٌ** denildi; çünkü onlar yer için bir **طَبَق**tır; sonra tükenirler ve yer için başka bir **طَبَق** gelir,

Ve yine

**طَبَقات الناس**: insanların tabakaları; her **طَبَقة** kendi zamanını tabakalandırdı. Ve **الطَّبَقة**: hâl; denir ki: falan kimse dünyadan **طَبَقات شَتَّى** üzere idi; yani hâller. İbnü’l-A‘râbî: **الطَّبَقُ** hâlin, farklılıkları üzere olanıdır. Ve **الطَّبَقُ** ile **الطَّبَقة**: hâl. Ve tenzîlde: **لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَق**; yani kıyamet günü bir hâlden bir hâle. **التهذيب**: İbn Abbâs’ın **لَتَرْكَبُنَّ** dediğini ve “işler şiddette hâl hâl ardınca **لَتَصِيرنَّ** (olacaksınız)” diye tefsir ettiğini söyledi; dedi ki: Araplar “falan kimse **بنات طَبَق** içine düştü” der; şiddetli işe düştüğü zaman; ve İbn Mes‘ûd dedi ki: “Gök, hâl hâl ardınca binecektir.” Ve Mesrûk dedi ki: “Ey Muhammed, hâl hâl ardınca bineceksin”; ve Medine ehli **لتَرْكَبُنَّ طَبَقاً** okudu; yani insanlar geneli; ve tefsir: şiddettir. Ve Zeccâc dedi ki: “Allah’a, diriltme ve öldürme ve diriltip kaldırma ile varıncaya dek hâl hâl ardınca bineceksiniz.” Dedi ki: Kim **لتركَبَنَّ** okursa, “Ey Muhammed, göğün tabakalarından bir tabaka üzerine bir tabaka bineceksin”i murat etti; bunu Ebû Ali söyledi. Ve **طَبَقاً عن طَبَقِ**’ı “hâl hâl ardınca” mânasında tefsir ettiler. Ve “**عن**”ın “sonra” mânasında vukuunun benzeri, A‘şâ’nın sözü “**عن**”dan sonra “**بعد**”ın vukuuna benzer:
وكابِر تَلَدوُك عن كابر
yani “bir büyüğün ardından”. Ve Nâbiga dedi ki:
بَقيّة قِدْر من قُدُورٍ تُوُورِثَتْ
لآلِ الجُلاحِ، كابراً بعد كابِرِ

Ve Amr b. el-Âs hadîsinde: “Ben **أطبْاقٍ** üçü üzere idim”; yani hâller; onun teki **طَبَق**tır. Ve Hasan’a bir iş haber verildi de dedi ki: “**إحْدى المُطْبِقات**”; Ebû Amr dedi ki: Üzerlerine kapanan (bastıran) belâ ve şiddetlerden birini murat eder. Ve şiddetli seneye **المُطْبِقة** denir; Kümeyt dedi ki:
وأَهْلُ السَّماحَة في المُطْبِقات،
وأَهل السَّكينةِ في المَحْفَلِ
Dedi ki: **المُطْبَق** **المُطْبِق** mânasında da olur. Ve koyun **طَبَقاً** ve **طِبْقاً** doğurdu; bir kısmı bir kısmının ardından doğurulduğu zaman. Ve Ümevî dedi ki: Koyun bir kısmını bir kısmının ardından doğurduğu zaman “onu **الرُّجَيْلاءَ** doğurttum” denir; ve onu **طَبَقاً** ve **طَبَقَةً** doğurttu.

Ve **الطَّبَق** ile **الطَّبَقة**: nerede olursa olsun **الفَقْرة** (omur); ve denildi ki: iki omur arasındaki şeydir; çoğulu **طِباق**tır. Ve **الطَّبَقة**: eklem; çoğulu **طَبَق**tır. Ve denildi ki: **الطَّبَق** iki omur arasını ayıran ince bir küçük kemiktir; şair dedi ki:
أَلا ذهبَ الخُداعُ فلا خِداعا،
وأَبْدى السَّيفُ عن طَبَقٍ نُخاعا
Ve denildi ki: **الطَّبَق** bel kemiğinin omurları bütünüyle; her omur bir **طَبَقة**dır. Ve hadîste: “Münafıkların belleri **طَبَقاً** bir tek (tabaka) olarak kalır.” Ebû Ubeyd dedi ki: Asma‘î dedi: **الطَّبَقُ** sırtın omurlarıdır; onun bir tanesi bir **طَبَقَة**dır; der ki: Omurları bütünüyle tek bir omur oldu; artık secdeye güç yetiremezler.

Ve İbn Zübeyr hadîsinde: Muâviye’ye dedi ki: “Vallahi, Mervân Osman’da kendisine boyun eğen atların dizginini ele geçirirse, senden korkacağın bir **طَبَقاً** mutlaka binecektir”; sırtın omurlarını murat eder; yani senden zor bir biniş ve telâfi edemeyeceğin bir hâl mutlaka binecektir. Ve denildi ki: **الطَّبَق** ile menzilleri ve mertebeleri murat etti; yani düşmanlıkta senden bir menzilin üstüne bir menzil binecektir.

Ve denir ki: Falanın eli bir **طَبَقَةٌ** (tek tabaka)dır; eklemleri olan, açılmış (esnek) değilse. Ve Haccâc hadîsinde: Bir adama dedi ki: “Kalk, bu esirin boynunu vur”; o dedi ki: “Benim elim **طَبِقَةٌ**”; o, üst kolu sahibinin yanına yapışan, onu hareket ettiremeyen eldir. Ve İmrân b. Husayn hadîsinde: Ona ait bir oğlan kaçtı; dedi ki: “Ona gücüm yeterse ondan bir **طابَِقَاً** mutlaka keseceğim”; bir uzvu murat eder. Asma‘î: Her eklem bir **طَبَقٌ**tur; çoğulu **أَطبْاق**tır; bu yüzden eklemi vuran kimseye **مُطَبِّقٌ** denmiştir; ve dedi ki:
ويَحْمِيكَ بالليِّن الحُسام المُطَبِّق
Ve çoğulunda **طَوابِق** denildi. Sa‘leb dedi ki: **الطَّابِقُ** ve **الطَّابَقُ** insanın uzuvlarından bir uzuvdur; el ve ayak ve benzerleri gibi. Ve Ali hadîsinde: “Hırsız hakkında ancak **طابِقِه**’nin kesilmesiyle emrederim”; yani eli. Ve hadîste: “Bir ekmek pişirdim ve koyundan bir **طابَقاً** kızarttım”; yani iki yahut üç kişinin yiyeceği miktar.

Ve yerden **الطَّبَقَةُ**: **المَشارَة** benzeri; çoğulu **الطَّبَقات**; **السُّلحَفْاة** ile **الهِرْهِرِ** arasında çıkar.
(* “**تخرج بين السلحفاة والهرهر**” sözü: asılda böyledir; belki öncesinde düşmüş bir şey vardır; takdiri “ve **دويبة** (küçük bir canlı) **تخرج بين السلحفاة** …” yahut buna benzer.)

Ve kılıçlardan **المطَبَّقُ**: eklemi vurup onu ayıran; denir ki: Kılıç **طَبَّق** etti; eklemi vurup uzvu ayırdığı zaman. Şair, bir kılıcı vasfederek dedi ki:
يُصَمِّمُ أَحْياناً وحِيناً يُطَبِّقُ
Ve bundan, delili isabet ettirdiği zaman adama söyledikleri: “O, eklemi **يُطَبَّقُ** eder.” Ebû Zeyd: Erkeklerden beliğ olana denir ki: “Eklemi **طَبَّقَ** etti; sözün kalıbını geri çevirdi; **الهِناء**’ı **النُّقَب**’ın yerlerine koydu.” İbn Abbâs hadîsinde: Ebû Hureyre’ye, kendisiyle zifafa girilmemiş bir kadın üç talâkla boşandığında (hakkında) sordu; o dedi ki: “Başka bir kocayla nikâhlanıncaya kadar ona helâl olmaz.” İbn Abbâs dedi ki: “**طَبَّقْتَ**.” Ebû Ubeyd dedi ki: “**طبقت**” sözüyle “fetvanın yüzünü isabet ettirdin”i murat etti; aslı, eklemi isabet ettirmektir; o da iki kemiğin **طَبَقُ**’ıdır; yani ikisinin buluştuğu yer; böylece aralarını ayırır. Bu yüzden koyunun uzuvlarına **طَوابِقُ** denmiştir; onun teki **طابَقٌ**tır. Adam onları parçalayıp eklemleri şaşırmazsa “**طَبَّقَ** etti” denir. Ve yine şu beyti okuttu:
يُصمِّم أَحياناً وحِيناً يُطَبِّقُ
Ve **التصميم**: kemiğin içine geçip gitmektir; ve **التَّطْبِيقُ**: eklemi isabet ettirmektir. Râ‘î, develeri vasfederek dedi ki:
وطَبَّقْنَ عُرْضَ القُفِّ لما عَلَوْنَهُ،
كما طَبَّقَتْ في العظم مُدْيَةُ جازِرِ
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
لقد خَطَّ رُوميّ ولا زَعَماتِهِ
لعُتْبَةَ خطّاً، لم تُطَبَّقْ مفاصلُه

Ve **طَبَّقَ**: falan kimse, hadisin faslını isabet ettirdiği zaman. Ve kılıç **طَبَّقَ** etti; iki kemik arasına düştüğü zaman. Ve erkeklerden **المُطَبَّقُ**: işleri görüşüyle isabet ettiren; aslı bundandır.

At ve develerden **المُطابِقُ**: ayağını elinin yerine koyan. Ve atın **تَطْبِيقُ**’u: koşuda onu yaklaştırması (adımı sıklaştırması). Asma‘î: **التَّطْبِيقُ**, devenin sıçrayıp ayaklarının yere birlikte düşmesidir; bundan, Râ‘î’nin seçkin bir dişi deveyi vasfederek sözü:
حتى إِذا ما اسْتَوى طَبِّقَتْ،
كما طَبَّقَ المِسْحَلُ الأَغْبَرُ
Der ki: Üzerine binen düzeldiği zaman **طَبَّقَتْ** etti. Asma‘î dedi ki: Râ‘î şu sözünde güzel yaptı:
وهْيَ إِذا قام في غَرْزها،
كمِثْل السَّفِينة أَو أَوْقَر
Çünkü bu, seçkin develerin sıfatındandır; sonra “**طَبَّقَتْ**” sözünde kötü yaptı; çünkü seçkin deve için bir eli öne koyması, sonra ötekini öne koyması sevilir; **طَبَّقَتْ** ederse övülmez. Dedi ki: Bu, şu sözü gibidir:
حتى إذا ما استْوى في غَرْزها تَثِبُ

Ve **المُطابَقَة**: bağda yürümektir; o da **الرَّسْفُ**tur. Ve **المُطابَقَةُ**: atın ayağını elinin yerine koymasıdır; o, atların en haklısıdır (en iyisidir). Ve atın koşusunda **مُطابَقَةُ**’sı: iki ayağını iki elinin yerlerine koymasıdır. Ve **المُطابَقَةُ**: bağlanmışın yürüyüşüdür.

Ve **بنَاتُ الطَّبَقِ**: belâlardır; belâya “**احدى بنات طَبَقٍ**” denir; belâlara “**بنات طَبَقٍ**” denir. Rivayet edilir ki aslı yılandır; yani dönüp dolaştı da **الطَّبَقِ** gibi oldu. Ve “**إحدى بناتِ طَبَق شَرُّك على رأْسك**” denir; bunu, hoşlanmadığı şeyi gördüğü zaman adama söylersin. Ve denildi ki: **بنتُ طَبَقٍ** bir **سُلحَفْاةٌ**’dır; Araplar onun doksan dokuz yumurta yumurtladığını, hepsinin **سَلاحِفُ** olduğunu; bir yumurta yumurtlayıp ondan bir kara (yılan) çıktığını iddia ederler. Denir ki: Ondan **بناتِ طَبَقٍ** ile karşılaştım; o belâdır. Asma‘î: “**بإِحدى بناتِ طَبَقٍ** ile geldi” denir; aslı yılanlardandır.

ثعالebî, **طَبَقاً**’ın sarı bir yılan olduğunu zikretti;

ve **المنصور**’un ölümü **خَلَف الأَحمر**’e haber verilince, söyleyerek (şiir) inşa etti:
“**أُمُّ طَبَقْ** kendi ilk yavrusuyla geceleyin geldi,
onu, kalın boyunlu bir kuruntu (vehme) diye ürküttüler,
imamın ölümü, yarılmalardan bir yarıktır.”

Başkası dedi: Yılana, onun **تَرَحِّي**’si ve **تحَوّي**’si sebebiyle **أُمُّ طَبَقٍ** ve **بنتُ طَبَقٍ** denildi; **التَّرحِّي** en çok **الأَفْعى** içindir. Ve denildi ki: Yılanlara, soktuğu kimsenin üzerine **إِطْبَاق** etmesi sebebiyle **بناتُ طَبَقٍ** denildi. Ve denildi ki: Ona ancak **بناتُ طَبَقٍ** denildi; çünkü **الحَوَّاء** onu, derilenmiş sepetlerin **أَطْبَاق**’ları altında tutar.

Ve **طَبَاقَاءُ** adam: ahmak; ve denildi ki: o, cima eden kimsedir; deve de böyledir. **طَبَاقَاءُ** deve: vurmayan kimse içindir. Ve **الطَّبَاقاء**: küçük oluşundan dolayı göğsüyle **الطَّرُوقة**’nın yahut kadının üzerine kapanan, ağır, dili tutulan kimsedir; Cemîl b. Ma‘mer dedi:
“**طَبَاقَاءُ**; hasımlara şahit olmadı ve çöktürmedi
develeri hörgüçlerine, (onlar) alıkonuldukları vakit.”

Ve **عَيَاياءُ** diye rivayet edilir; ikisi de mânâca birdir; İbn Berrî dedi: Bunun benzeri, başkasının sözü:
“**طَبَاقَاءُ**; hasımlara şahit olmadı ve yaşamadı
hamîd olarak; ne helâle ne de ıtr’a şahit oldu.”

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: kadınlardan birinin kocasını vasfettiği, şöyle dediği (gelmiştir): Kocam **عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ** ve her dert bir devadır. el-Asma‘î dedi: **الطَّبَاقاء** ahmak, kaba (fadm) olandır. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, ahmaklıkça üzerine kapatılmış olandır. Ve denildi ki: O, işleri kendisine **مُطْبَقةُ** olan, yani örtülmüş olandır. Ve denildi ki: O, konuşmaktan âciz olup da dudakları kapanan kimsedir.

Ve **الطَّابَقُ** ve **الطَّابِقُ**: içinde pişirilen bir kap; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **طَوَابِق** ve **طَوابِيق**. Sîbeveyh dedi: **طَوابيق** diyenler ise onu ancak **فَاعَال**’ın kırığı (çoğulu) kıldılar; her ne kadar onların sözünde olmasa da; tıpkı **مَلامِحُ** dedikleri gibi. Ve **الطَّابَقُ**: koyunun yarısıdır. el-Lihyânî, el-Kisâî’den **طابِق** ve **طابَق** (diye) nakletti. İbn Sîde dedi: Hangisini kastetti, bilmiyorum. Ve onların sözü: **صادف شَنٌّ طَبَقَه**; bunlar iki kabiledir: **شنٌّ** b. **أَفْصَى** b. Abdülkays ve **طَبَقٌ** İyâd’dan bir hayy (kol). **شَنّ**’e karşı durulamazdı; **طَبَقٌ** onunla çarpıştı da ondan öcünü aldı; bunun üzerine “**وَافَقَ شَنٌّ طَبَقَه**” denildi: ona uygun düştü de onu kucakladı; şair dedi:
“İyâd, mızraklarla **شَناًّ**’yı karşıladı,
**طَبَقاً**; **شَنٌّ** **طَبَقَه**’e uygun düştü.”

İbn Sîde dedi: Buradaki **الشَّنُّ**, kırba değildir; çünkü kırbanın **طَبَق**’ı yoktur. Ebû Ubeyd, bu meselde el-Asma‘î’den (şöyle dediğini nakletti): **الشَّنُّ**, deriden yapılmış kaptır; kuruyunca **شَنّ** olur. Ve bir kavmin onun benzeri vardı; o da **فَتَشَنَّنَ** oldu; ona bir örtü yaptılar da ona uygun düştü. Ve Ali’nin, Allah’ın rızası üzerine olsun, Amr b. el-Âs’a yazdığı kitapta: “**كما وافق شَنٌّ طَبَقَه**” (vardır). Dedi: Bu, Arapların bir meselidir; her biriyle tek bir hâlin birleştiği, o hâlle her birinin vasıflandığı iki kişi yahut iki iş için darb olunur. Aslı şudur: **شَناًّ** ve **طَبَقَة** iki hayy idi; bir iş üzerinde uyuştular da onlara bu denildi; çünkü onların her birine, şekline ve benzerine uygun düştüğü için bu denildi. Ve denildi ki: **شَنٌّ** Arapların dahîlerinden bir adamdır; **طبقة** onun cinsinden bir kadındır; onunla evlendirildi; ve ikisinin bir kıssası vardır. et-Tehzîb: **الطَّبَقُ**, Cehennem derekelerinden bir derekedir. İbnü’l-A‘râbî: **الطِّبْقُ** **الدِّبْقُ**’tur. Ve **الطَّبْق**, **الطاء**’ın fethiyle: bâtıl ile zulümdür. Ve **الطِّبْقُ**: çok halk (kalabalık)tır. Ve onun sözü; İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu:
“Sanki elleri, toprakta,
Nebît’in elleri; **طَبَقَى اللِّطَامِ**.”

Onu tefsir etti de dedi: Mânâsı: onunla maharetli olan, onunla onu idrak edenlerdir. Sa‘leb, **طَبِقي اللطام** diye rivayet etti ve onu tefsir etmedi. İbn Sîde dedi: Benim yanımda mânâsı: **اللطام**’ı, **الملطوم**’a yapıştıranlardır. Ve bize geceden **طَبَقٍ** ve **طَبيقٍ**’den sonra geldi: sanırım “bir müddet sonra” demek istiyor; gündüzden de böyledir. Ve İbn Ahmer’in sözü:
“Ve toynakları **طَبَقاً** olarak birbirine denk geldi,
gölge ne uzadı ne de kısaldı.”

İbn Sîde dedi: Sanırım bu (mânâ)dandır. Ve **الطِّبْق**: belirli bir ağacın yükü (meyvesi/ürünü).

Ve **الطُّبَّاقُ**: bir bitki yahut ağaç. Ebû Hanîfe dedi: **الطُّبَّاقُ**, boyca bir kamış gibi bir ağaçtır; bitişik biter; ondan tek başına bir tane görülür gibi olmaz. Ve onun uzun, ince, yeşil yaprakları vardır; sıkılınca yapışkanlaşır. Ve onun toplu sarı çiçeği vardır; Teebbete Şerran dedi:
“Sanki önleri, çakıl taşını kazıdılar,
yahut **شَثّ** ve **طُبَّاق** bulunan yerde bir ceylan yavrusunun anası.”

Ve Muhammed b. el-Hanefiyye’den rivayet edildi ki, **السفياني**’den sonra emri üstlenecek olanı vasfetti de dedi: **شَثّ** ile **طُبَّاق** arasında olur. Ve **الشَثُّ** ile **الطُّبَّاق**: Hicâr tarafında bilinen iki ağaçtır.

Ve **الحُمَّى المُطْبِقةُ**: o, devamlı olandır; gece de gündüz de ayrılmaz.

Ve **الطَّابَق** ve **الطَّابِق**: büyük tuğla; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. İbn Şümeyl: “O insanın üzerine **طبَاقَاءَ** olarak, med ile, toplandılar” denir; yani hepsi onun üzerine toplandı. Ebû Amr en-Neha‘î hadîsinde: “Başın **أَطْباق**’larının, yani kemiklerinin, birbirine geçmesi gibi **يَشْتَجِرُون**”; çünkü onlar üst üste binmiş, birbirine kenetlenmiştir; parmakların kenetlenmesi gibi. Savaşın kaynaşmasını ve fitnede karışmayı kastetti.

Ve falan kimse **مُقْتَعِطاًّ** geldi; yani **طَابِقِياًّ** sarık sarmış olarak; ondan nehyedilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ب ق * * الطَّبَقُ * واحد * الأَطْباقِ * و * طَبَقاتُ * الناس مراتبهم والسموات * طِبَاقٌ * أي بعضها فوق بعض و * الطَّبَقُ * الحال وقوله تعالى ﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾ أي حالا عن حال يوم القيامة و * التَّطْبِيقُ * في الصلاة جعل اليدين بين الفخذين في الركوع و * المُطَابقةُ * الموافقة و * التطابُق * الاتفاق و * طابَقَ * بين الشيئين جعلهما على حذو واحد وألزقهما و * أطْبَقُوا * على الأمر أي اتفقوا عليه و * أطْبَقَ * الشيء غطاه وجعله * مُطْبَقَا فَتَطَبَّقَ * هو ومنه قولهم لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا والحمى * المُطْبِقَةُ * بكسر الباء الدائمة التي لا تفارق ليلا ولا نهارا والطابق الآجر الكبير فارسي معرب

##### Türkçe

* ط ب ق * * **الطَّبَقُ** * **واحد** * **الأَطْباقِ** * ve insanların **طَبَقاتُ**’ı onların mertebeleridir; ve semalar **طِبَاقٌ**’dır, yani bazısı bazısının üstündedir. Ve **الطَّبَقُ** hâl (durum)dur. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾ yani kıyamet günü bir hâlden bir hâle (geçerek). Ve namazda **التَّطْبِيقُ**: rükûda iki eli iki uyluğun arasına koymaktır. Ve **المُطَابقةُ** uygunluktur. Ve **التطابُق** uyuşmadır (ittifaktır). Ve **طابَقَ** iki şey arasında: ikisini bir hizaya göre yaptı ve ikisini birbirine yapıştırdı. Ve **أطْبَقُوا** iş üzerinde: yani onun üzerinde ittifak ettiler. Ve **أطْبَقَ** şeyi: onu örttü ve onu **مُطْبَقًا** yaptı; böylece o **فَتَطَبَّقَ**. Ve ondan onların sözü: “Eğer gök yerin üzerine kapanıp yapışsa idi, bunu yapmazdım.” Ve **المُطْبِقَةُ** humma: **الباء**’nın kesresiyle; gece de gündüz de ayrılmayan, devamlı olandır. Ve **الطابق** büyük tuğladır; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطبق، محركة: غطاء كل شيء لازم عليه، يقال: وضع الطبق على الحب، وهو قناعه ج: أطباق، وأطبقة. الأخير غريب لم أجده في أمهات اللغة، ولعل الصواب: وأطبقه وطبقه تطبيقا: غطاه فانطبق وقد يقال: لو كان كذا ما احتاج الى إعادة قوله: وأطبقه فتطبق إلا أن يقال: إنه إنما أعاده ليعلم أن الانطباق مطاوع الإطباق والتطبيق، والتطبق مطاوع الإطباق وحده، وفيه تأمل. ومنه قولهم: لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا. والطبق أيضا من كل شيء: ما ساواه والجمع أطباق. وقوله:
  وليلة ذات جهام أطباق

  معناه أن بعضه طبق لبعض، أي: مساو له، وجمع لأنه عنى الجنس، وقد يجوز أن يكون من نعت الليلة، أي: بعض ظلمها مساو لبعض، فيكون كجبة أخلاق، ونحوها. وقد طابقه مطابقة وطباقا: وافقه وساواه. والطبق: وجه الأرض وهو مجاز. والطبق: الذي يؤكل عليه وفيه، وأيضا لما توضع عليه الفواكه كما في المفردات. ومن المجاز: الطبق: القرن: من الزمان. ومنه قول العباس - رضي الله عنه - يمدح النبي صلى الله عليه وسلم:
  تنقل من صالب الى رحم                      إذا مضى عالم بدا طبق

  أي: إذا مضى قرن بدا قرن. وقيل للقرن: طبق؛ لأنهم طبق للأرض، ثم ينقرضون، ويأتي طبق آخر. وقال ابن عرفة: يقال: مضى طبق، وجاء طبق، أي: مضى عالم وجاء عالم. وقال ابن الأعرابي: الطبق: الأمة بعد الأمة. أو الطبق: عشرون سنة والذي في كتاب الهجري عن ابن عباس: الطبقة: عشرون سنة. والطبق من الناس، ومن الجراد: الكثير، أو الجماعة، كالطبق بالكسر. قال الأصمعي: الطبق، بالكسر: الجماعة من النآس. وقال ابن سيده: الطبق: الجماعة من الناس يعدلون جماعة مثلهم. وفي الحديث: أن مريم عليها السلام جاعت، فجاءها طبق من جراد، فصادت منه أي: قطيع من الجراد. ومن المجاز: الطبق: الحال على اختلافها، عن ابن الأعرابي. ومنه قوله تعالى: )لتركبن طبقا عن طبق( أي: حالا بعد حال، ومنزلة بعد منزلة، كما في الأساس. وفي الصحاح حالا عن حال يوم القيامة. قلت: ويقع عن موقع بعد كثيرا مثل قولهم: ورثه كابرا عن كابر، أي: بعد كابر، قاله أبو علي. وقال أبو بكر: معناه لتركبن السماء حالا بعد حال؛ لأنها تكون في حال كالمهل، ثم كالفرس الورد، وفي حال كالدهان. قال الصاغاني: وإنما قيل للحال: طبق؛ لأنها تملأ القلوب، أو تشارف ذلك. وقال الراغب: معنى الآية: أي ترقى منزلا عن منزل، وذلك إشارة الى أحوال الإنسان من ترقيه في أحوال شتى في الدنيا، نحو ما أشار إليه بقوله: )والله خلقكم من تراب ثم من نطفة( وأحوال شتى في الآخرة: من النشور والبعث، والحساب، وجواز الصراط الى حين المستقر في أحد الدارين. ونقل شيخنا عن ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة ما نصه: الطبق: المشقة، ومنه: )لتركبن طبقا عن طبق( انتهى. قلت: هذا قد نقله الأزهري عن ابن عباس، وقال: المعنى لتصيرن الأمور حالا بعد حال في الشدة. قال: والعرب تقول: وقع فلان في بنات طبق: إذا وقع في الأمر الشديد. وقرأ ابن كثير والكوفيون غير عاصم: لتركبن، بفتح الباء، أي لتركبن يا مفحمد طبقا من أطباق السماء، نقله الزجاج والصاغاني، وقرأ ابن عباس وابن مسعود رضي الله عنهم لتركبن بكسر التاء، وهي لغة تميم وقيس وأسد، وربيعة، يكسرون أول حرف من حروف المستقبل، إلا أن يكون أوله ياء، فإنهم لا يكسرونها. قال ابن مسعود: والمعنى: لتركبن السماء حالا بعد حال، وقد تقدم ذلك عن أبي بكر. وقال مسروق: لتركبن حالا بعد حال، زاد الزجاج: حتى تصيروا الى الله من إحياء وإماتة وبعث. وقرأ عمر رضي الله عنه: ليركبن بالياء وفتح الباء وفيه وجهان: أحدهما: أن يكون المراد به النبي صلى الله عليه وسلم بلفظ الإخبار عنه. والثاني: أن يكون الضمير راجعا على لفظ قوله تعالى: )وأما من أوتي كتابه وراء ظهره( الى قوله: بصيرا على الإفراد. كذلك ليركبن السماء طبقا عن طبق، يعني هذا المذكور، ليكون اللفظ واحدا والمعنى الجمع. وقال الزجاج على قراءة أهل المدينة: لتركبن طبقا يعني الناس عامة، والتفسير الشدة، والجمع أطباق. ومنه حديث عمرو بن العاص: إني كنت على أطباق ثلاث أي: أحوال. والطبق: عظم رقيق يفصل بين كل فقارين، قال الشاعر:
  ألا ذهب الخداع فلا خلاعـا                      وأبدى السيف عن طبق نخاعا

  ومنه حديث ابن مسعود رضي الله عنه: وتبقى أصلاب المنافقين طبقا واحدا أي تصير الفقر كلها فقرة واحدة، نقله أبو عبيد عن الأصمعي، وقيل: الطبق: فقار الصلب أجمع، وقيل: الفقرة حيث كانت. ومن المجاز: الطبق من المطر: العام نقله الصاغاني والأصمعي، وإنما سمي طبقا لأنه غشاء للأرض، ومنه حديث الاستسقاء: اللهم اسقنا غيثا مغيثا طبقا أي مالئا للأرض، مغطيا لها، يقال: غيث طبق، أي: عام واسع، وقال امرؤ القيس:
  ديمة هطلاء فيها وطـف                      طبق الأرض تحرى وتدر والطبق: ظهر فرج المرأة عن ابن عباد، وهو مجاز. والطبق من الليل، ومن النهار: معظمهما. يقال: مضى طبق من الليل، وطبق من النهار، أي: بعض منهما. وفي المفردات: طبق الليل والنهار: ساعاته المطابقة. ومن المجاز: هذه بنت طبق، وإحدى بنات طبق وهي الدواهي وفي المثل: إحدى بنات طبق، وأصلها من الحيات، وذكر الثعالبي أن طبقا حية صفراء. وقال غيره: قيل للحية: أم طبق، وبنت طبق، لترحيها وتحويها، وأكثر الترحي للأفعى، وقيل: إنما قيل للحيات: بنات طبق لإطباقها على من تلسعه، وقيل: لأن الحواء يمسكها تحت أطباق الأسفاط المجلدة. وقال الزمخشري: لأنها تشبه الطبق إذا استدارت. وتزعم العرب أن بنت طبق: سلحفاة تبيض تسعا وتسعين بيضة كلها سلاحف، وتبيض بيضة تنقف عن حية وفي الصحاح: عن أسود. وطبقة محركة: امرأة عاقلة تزوج بها رجل عاقل من دهاة العرب، ولهما قصة ذكرها الصاغاني في العباب. قال: قال الشرقي بن القطامي: كان رجل من دهاة العرب وعقلائهم يقال له: شن، فقال: والله لأطوفن حتى أجد امرأة مثلي، فأتزوجها، فبينما هو في بعض مسيره إذ رافقه رجل في الطريق، فسأله شن: أتحملني أم أحملك? فقال له الرجل: يا جاهل أنا راكب وأنت راكب، فكيف أحملك أو تحملني?، فسكت عنه شن، وسار حتى إذا قربا من القرية إذا هما بزرع قد استحصد، فقال شن: أترى هذا الزرع أكل أم لا? فقال له الرجل: يا جاهل ترى مستحصدا فتقول: أكل أم لا? فسكت عنه شن، حتى إذا دخلا القرية لقيتهما جنازة، فقال شن: أترى صاحب هذا النعش حيا أو ميتا? فقال له الرجل: ما رأيت أجهل منك ترى جنازة تسأل عنها: أميت صاحبها أم حي? فسكت عنه شن، فأراد مفارقته فأبى ذلك الرجل أن يتركه حتى يسير به الى منزله، فمضى معه، وكان للرجل بنت يقال لها: طبقة، فلما دخل عليها أبوها سألته عن ضيفه، فأخبرها بمرافقته إياه، وشكا إليها جهله، وحدثها بحديثه، فقالت: يا أبت، ما هذا بجاهل. أما قوله: أتحمثلني أم أحملك? فأراد أتحدثني أ مأحدثك حتى نقطع طريقنا، وأما قوله: أترى هذا الزرع أكل أم لا? فإنما أراد هل باعه أهله فأكلوا ثمنه أم لا، وأما قوله في الجنازة: فأراد هل ترك عقبا يحيا بهم ذكره أم لا، فخرج الرجل، فقعد مع شن، فحادثه ساعة، ثم قال: أتحب أن أفسر لك ما سألتني عنه? قال: نعم، ففسره، فقال شن: ما هذا من كلامك، فأخبرني عن صاحبه. فقال: ابنة لي، فخطبها إليه وزوجها له، وحملها الى أهله. ومنه قوله: وافق شن طبقة وكذا: صادف شن طبقة. أو هم قوم كان لهم وعاء أدم فتشنن، فجعلوا له طبقا، فوافقه فقيل ذلك، قاله الأصمعي، ونقله أبو عبيد هكذا، وفسره. أو طبق: قبيلة من إياد كانت لا تطاق وكانت شن لا يقام لها فأوقعت بها شن وهو ابن أفصى بن عبد القيس، فانتصفت منها، وأصابت فيها فضربت مثلا للمتفقين في الشدة وغيرها، وقيل: وافق شن طبقه، وافقه فاعتنقه قاله ابن الكلبي. وقال الشاعر:
  لقيت شن إيادا بالقنـا                      طبقا وافق شن طبقه

  قال ابن سيده: وليس الشن هنا القربة، لأن القربة لا طبق لها. وقيل: يضرب لكل اثنين - أو أمرين - جمعتهما حالة واحدة اتصف بها كل منهما، وقيل: هما حيان اتفقوا على أمر، فقيل لهما ذلك، لأن كل واحد منهما قيل له ذلك لما وافق شكله ونظيره. وطابق بين قميصين: لبس أحدهما فوق الآخر وكذلك صافق بينهما، وطارق. والسموات طباق، ككتاب في قوله تعالى: )ألم تروا كيف خلق الله سبع سموات طباقا( سميت بذلك لمطابقة بعضها بعضا أي: بعضها فوق بعض، وقيل: لأن بعضها مطبق على بعض، وقيل: الطباق: مصدر طوبقت طباقا. وقال الزجاج: أي: مطبق بعضها على بعض. قال: ونصب طباقا علي وجهين، أحدهما: مطابقة طباقا، والآخر: من نعت سبع، أي: خلق سبعا ذات طباق. وقال الليث: السموات طباق بعضها على بعض، وكل واحد من الطباق طبقة، ويذكر، فيقال: طبق. وطبق الشيء تطبيقا: عم. وطبق السحاب الجو: إذا غشاه. ومنه سحابة مطبقة. وطبق الماء وجه الأرض: إذا غطاه. ويقال: هذا مطر طبق الأرض: إذا عمها. والطباق، كزنار: شجر. قال أبو حنيفة: أخبرني بعض أزد السراة قال: هو نحو القامة، ينبت متجاورا، لا تكاد ترى منه واحدة منفردة، وله ورق طوال دقاق خضر تتلزج إذا غمزت، يضمد بها الكسر فيجبر، وله نور أصفر مجتمع، ولا تأكله الإبل، ولكن الغنم، ومنابته الصخر مع العرعر، والنحل تجرسه، والأوعال أيضا ترعاه، وأنشد:
  وأشعث أنسته الـمـنـية نـفـسـه                      رعى الشث والطباق في شاهق وعر انتهى كلام أبي حنيفة. وقال تأبط شرا:
  كأنما حثحثوا حصا قـوادمـه                      أو أم خشف بذي شث وطباق وفي حديث محمد بن الحنفية - رحمه الله تعالى - وذكر رجلا يلي الأمر بعد السفياني، فقال: حمش الذراعين والساقين، مصفح الرأس، غائر العينين، يكون بين شث وطباق وهما شجرتان معروفتان بنواحي جبال مكة. أراد أن مقامه أو مخرجه يكون بالحجاز، نافع للسموم شربا وضمادا، ومن الجرب والحكة والحميات العتيقة، والمغص، واليرقان وسدد الكبد، شديد الإسخان. ومن المجاز: جمل طباقاء انطبق عليه، فهو عاجز عن الضراب. ورجل طباقاء معجم، ينطبق، أي: ينعجم عليه الكلام وينغلق، وقيل: هو الذي لا ينكح. أو الطباقاء: ثقيل يطبق على المرأة بصدره لثقله، أو عيي ثقيل يطبق على الطروقة أو المرأة بصدره لصغره، قال جميل بن معمر:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم ينخ                      قلاصا الى أكوارها حين تعكف ويروى: عياياء وهما بمعنى. قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم يعش                      حميدا ولم يشهد حلالا ولا عطرا

  وفي حديث أم زرع: فقالت: زوجي عياياء طباقاء، وكل داء له داء قال الأصمعي: الطباقاء: الأحمق الفدم. وقال ابن الأعرابي: هو المطبق عليه حمقا. وقيل: هو الذي أموره مطبقة عليه، أي مغشاة. وقيل: هو الذي يعجز عن الكلام فتطبق شفتاه. والطابق، كهاجر وصاحب هكذا حكاه اللحياني عن الكسائي بكسر الباء وفتحها: الآجر الكبير فارسي معرب تابه كالطاباق، وهذه عن الفراء. وقال ثعلب: الطابق والطابق: العضو من أعضاء الإنسان، كاليد، والرجل، ونحوهما. وفي حديث علي رضي الله عنه: إنما أمر في السارق بقطع طابقه أي: يده. وفي حديث عمران بن حصين رضي الله عنه: أن غلاما له أبق فقال: لئن قدرت عليه لأقطعن منه طابقا يريد عضوا. أو الطابق: نصف الشاة أو مقدار ما يأكل منه اثنان أو ثلاثة، ومنه الحديث: فخبزت خبزا، وشويت طابقا من شاة. والطابق، بفتح الباء: ظرف من حديد، أو نحاس، يطبخ فيه فارسي معرب تابه ج: طوابق وطوابيق قال سيبويه: أما الذين قالوا طوابيق فإنما جعلوه تكسير فاعال، وإن لم يكن في كلامهم، كما قالوا: ملامح. والعمة الطابقية: هي الاقتعاط. وقال ابن الأعرابي: جاء فلان مقتعطا أي جاء متعمما طابقيا، وقد نهي عنها. وقال ابن دريد: الطبق، بالكسر في بعض اللغات: الدبق الذي يصاد به ومثله عن ابن الأعرابي. وهو أيضا: حمل شجر بعينه. وكل ما ألزق به شيء فهو طبق. والطبق: من حبائل الطير، مثل الفخاخ كالطبق كعنب، واحدهما طبقة، بالكسر نقله ابن عباد. قال: والطبق: الساعة من النهار، كالطبقة بالكسر: يقال: أقمت عنده طبقا من النهار، وطبقة. والطبيق كأمير: الساعة من الليل. وفي اللسان: يقال: أتانا بعد طبق من الليل، وطبيق، أي: بعد حين. وكذلك من النهار ج: طبق بالضم. وقال ابن عباد: طبقا بالكسر وطبيقا كأمير، أي: مليا عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: يقال: هذا الشيء طبقه، بالكسر، والتحريك، وطباقه، ككتاب وأمير، أي: مطابقه وكذلك وفقه ووفاقه، وطابقه ومطبقه، وقالبه وقالبه، كل ذلك بمعنى واحد، كذا في النوادر. ويقال: ما أطبقه لكذا، أي: ما أحذقه عن ابن عباد. قال: ويقولون: طبق يفعل كذا، كفرح: في معنى طفق. ومن المجاز: طبقت يده طبقا بالفتح ويحرك فهو من حدي نص وفرح فهي طبقة كفرحة: إذا لزقت بالجنب ولا تنبسط. وأطبقه إطباقا: غطاه وجعله مطبقا عليه، فانطبق، وهذا قد تقدم له في أول التركيب، فهو تكرار. ومنه الجنون المطبق كمحسن الذي يغطي العقل، وقد أطبق عليه الجنون. والحمى المطبقة: هي الدائمة التي لا تفارق ليلا ولا نهارا، وقد أطبقت عليه، وهو مجاز. ومن المجاز: أطبق القوم على الأمر: إذا أجمعوا عليه. وأطبقت النجوم: كثرت وظهرت كأنها لكثرتها طبقة فوق طبقة. والحروف المطبقة أربعة: الصاد الى الظاء تجمعها أوائل: صل ضريرا طال ظلمه. وما سوى ذلك فمفتوح غير مطبق. والإطباق: أن ترفع ظهر لسانك الى الحنك الأعلى مطبقا له. ولولا الإطباق لصارت الطاء دالا، والصاد سينا، والظاء ذالا، ولخرجت الضاد من الكلام، لأنه ليس من موضعها شيء غيرها، تزول الضاد إذا عدم الإطباق البتة. والتطبيق في الصلاة: جعل اليدين بين الفخذين في الركوع وكذلك في التشهد، كما رواه المنذري عن الحربي، وكان ذلك في أول الأمر، ثم نهوا عن ذلك، وأمروا بإلقام الكفين رأس الركبتين. وكان ابن مسعود مستمرا على التطبيق، لأنه لم يكن علم الأمر الآخر. والتطبيق: إصابة السيف المفصل حتى يبين العضو. قال الفرزدق يمدح الحجاج ويشبهه

  بالسيف:يف:
  وما هو إلا كالحسام مجردا                      يصمم أحيانا وحينا يطبق والتصميم: أن يمضي في العظم. ويقال: طبق السيف: إذا وقع بين عظمين. والتطبيق: تقريب الفرس في العدو. وقال الأصمعي: هو أن يثب البعير فتقع قوائمه بالأرض معا، ومنه قول الراعي يصف ناقة نجيبة:
  حتى إذا ما استوى طبقت                      كما طبق المسحل الأغبر يقول: لما استوى الراكب عليها طبقت. قال الأصمعي: وأحسن الراعي في قوله:
  وهي إذا قام في غرزها                      كمثل السفينة أو أوقـر لأن هذا من صفة النجائب، ثم أساء في قوله: طبقت لأن النجيبة يستحب لها أن تقدم يدا ثم تقدم الأخرى، فإذا طبقت لم تحمد. قال: وهو مثل قوله:
  حتى إذا ما استوى في غرزها تثب والتطبيق: تعميم الغيم بمطره الأرض، وقد طبق، وهذا قد تقدم آنفا، فهو تكرار، ومنه: سحابة مطبقة. ومن المجاز: المطبق كمحدث من يصيب الأمور برأيه. ومنه قول ابن عباس لأبي هريرة - رضي الله عنهم - حين بلغه فتياه في المطلقة ثلاثا غير مدخول بها. إنها لا تحل له حتى تنكح زوجا غيره. فقال له: طبقت. قال أبو عبيد: أي أصبت وجه الفتيا؛ وأصله إصابة السيف المفصل. وقيل: ويقال للذي يصيب الحجة: إنه يطبق المفصل. وقال أبو زيد: يقال للبليغ من الرجال: قد طبق المفصل، ورد قالب الكلام، ووضع الهناء مواضع النقب. والمطابقة: الموافقة، وقد طابقه مطابقة وطباقا. وقال الراغب: المطابقة: من الأسماء المتضايفة؛ وهو أن يجعل الشيء فوق آخر بقدره، ومنه: طابقت النعل، قال الشاعر:
  إذا لاوذ الظل القصير بخفـه                      فكان طباق الخف أو قل زائدا ثم يستعمل الطباق في الشيء الذي يكون فوق الآخر تارة، وفيما يوافق غيره تارة، كسائر الأشياء الموضوعة لمعنيين، ثم يستعمل في أحدهما من دون الآخر، كالكأس والراوية، ونحوهما. ومن المجاز: المطابقة: مشي المقيد، وهو مقاربة الخطو. وهو مأخوذ من قولهم: المطابقة هو وضع الفرس رجليه موضع يديه وهو الأحق من الخيل، وكذلك البعير، كما في الأساس. ومما يستدرك عليه: تطابق الشيئان: تساويا واتفقا. وطابقت بين الشيئين: إذا جعلتهما على حذو واحد، وألزقتهما. وهذا الشيء مطبقه كمكرم، وطابقه كهاجر، أي: وفقه عن ابن الأعرابي. وأصبحت الأرض طبقا واحدا: إذا تغشى وجهها بالماء. وطباق الأرض، وطلاعها سواء، بمعنى ملئها. وفي الحديث: قريش الكتبة الحسبة ملح هذه الأمة، علم عالمهم طباق الأرض كأنه يعم الأرض فيكون طبقا لها. وفي رواية: علم عالم قريش طبق الأرض. وفي حديث آخر: لله مائة رحمة كل رحمة منها كطباق الأرض أي: تغشي الأرض كلها. وفي حديث أشراط الساعة: توصل الأطباق وتقطع الأرحام يعني بالأطباق البعداء والأجانب. وطابقه على الأمر: جامعه ومالأه. وقيل: عاونه. وطابقت المرأة زوجها: إذا واتته. وطابق على العمل: مارن. وطابقت الناقة والمرأة: انقادت لمريدها. والطبق بالكسر، والمطبق كمعظم: شيء يلصق به قشر اللؤلؤ فيصير مثله. وجاءت الإبل طبقا واحدا، بالتحريك، أي: على خف واحد. ويقال: بات يرعى طبق النجوم، أي: حالها في مسيرها، وهو مجاز. والطبقة: الحال، والجمع الطبقات. والمطبقات: الدواهي والشدائد، عن أبي عمرو. ويقال للسنة الشديدة: المطبقة، وهو مجاز. قال الكميت:
  وأهل السماحة في المطبقات                      وأهل السكينة في المحفـل

  ويكون المطبق بمعنى المطبق. وولدت الغنم طبقا وطبقا: إذا نتج بعضها بعد بعض. وقال الأموي: إذا ولدت الغنم بعضها بعد بعض قيل: قد ولدتها الرجيلاء، وولدتها طبقا وطبقة. والطبقات: المنازل والمراتب. والطبقة من الأرض: شبه المشارة. وقال الأصمعي: كل مفصل طبق، والجمع أطباق. والطبق: الدرك من أدراك جهنم، أعاذنا الله منها. وقال ابن الأعرابي: الطبق، بالفتح: الظلم بالباطل. وقال ابن شميل: يقال: تحلبوا على فلان طباقاء، بالمد، أي: تجمعوا كلهم عليه. وأطباق الرأس: عظامه؛ لتطابقها مع بعضها واشتباكها. وقال ابن عباد: بئر ذات طابق إذا كانت فيها حروف نادرة. قال: وكتبه لي طبقة، أي: متواترة. والمطبق عليه، بفتح الباء: المغمى عليه. وطابق لي بحقي: إذا أذعن وأقر. وهذا جواب يطابق السؤال. وأطبقت الرحى: إذا وضعت الطبق الأعلى على الأسفل. وجراد مطبق: عام. وأطبق شفتيك: أي اسكت. وأطبق الغيم السماء، كطبقها. والمطبق، كمحسن: سجن تحت الأرض. وبيت مطبق: انتهى عروضه في وسط الكلمة. ولامية عبيد كلها مطبقة إلا بيتا واحدا، نقله الزمخشري. وأطبق الراكع: مثل طبق. وطبقت الإبل الطريق: قطعته غير مائلة عن القصد، وهو مجاز. والإطباقة: قرية بمصر من أعمال الغربية.

##### Türkçe

**الطبق**، (harekeli): Her şeyin üzerinde zorunlu olarak bulunan örtü; şöyle denir: **وضع الطبق على الحب**, yani onun örtüsünü koydu; çoğulu: **أطباق** ve **أطبقة**. Sonuncusu gariptir; onu dilin ana kaynaklarında bulmadım; belki doğrusu: **وأطبقه**. Ve **طبقه تطبيقا**: onu örttü; böylece kapandı. Ve denebilir ki: “Eğer şöyle olsaydı, ‘**وأطبقه فتطبق**’ sözünü yeniden söylemeye ihtiyaç duymazdı”; ancak denir ki: onu ancak, **الانطباق**’ın **الإطباق** ve **التطبيق**’in mutâvi‘i olduğunu, **التطبق**’ın ise yalnız **الإطباق**’ın mutâvi‘i olduğunu bildirmek için tekrar etti; bunda düşünme vardır. Bundan onların sözü: **لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا**.

Ve **الطبق** ayrıca her şeyden: ona eşit olan şeydir; çoğulu **أطباق**. Ve onun sözü:
  وليلة ذات جهام أطباق

Manası: onun bir kısmı bir kısmına **طبق**tır; yani ona eşittir; cins kastedildiği için çoğul yaptı. Ve caizdir ki gecenin sıfatından olsun; yani karanlığının bir kısmı bir kısmına eşittir; böylece **كجبة أخلاق** ve benzerleri gibi olur. Ve **طابقه مطابقة وطباقا**: ona uydu ve ona eşit oldu. Ve **الطبق**: yerin yüzüdür; bu mecazdır. Ve **الطبق**: üzerinde ve içinde yenilen şeydir; ayrıca meyvelerin üzerine konulduğu şeydir; **المفردات**’ta olduğu gibi. Ve mecazdan: **الطبق**: **القرن**; zamandan. Ondan **العباس** - رضي الله عنه -’un Peygamber’i صلى الله عليه وسلم övdüğü sözü:
  تنقل من صالب الى رحم                      إذا مضى عالم بدا طبق

Yani: bir **قرن** geçince bir **قرن** belirir. Ve **القرن**’a **طبق** denildi; çünkü onlar yere **طبق**tırlar; sonra tükenirler ve başka bir **طبق** gelir. İbn ‘Arafa dedi: “**مضى طبق، وجاء طبق**” denir; yani bir âlem geçti ve bir âlem geldi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الطبق**: ümmetten sonra ümmet. Yahut **الطبق**: yirmi yıl. Ve **كتاب الهجري**’de İbn ‘Abbâs’tan olan: **الطبقة**: yirmi yıl.

Ve **الطبق** insanlardan ve çekirgelerden: çok olan; yahut cemaat; kesreli **الطبق** gibi. el-Asma‘î dedi: kesreli **الطبق**: insanlardan cemaat. İbn Sîde dedi: **الطبق**: insanlardan, kendileri gibi bir cemaate denk olan cemaat. Hadiste: Meryem عليه السلام acıktı; ona çekirgelerden bir **طبق** geldi; ondan avladı; yani çekirgelerden bir sürü.

Ve mecazdan: İbnü’l-A‘râbî’den, **الطبق**: hâl; farklılıkları üzere. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **)لتركبن طبقا عن طبق(** yani: hâlden sonra hâl, menzilden sonra menzil; **الأساس**’ta olduğu gibi. **الصحاح**’ta: kıyamet günü hâlden hâle. Dedim: “**عن**” çoğu kez “**بعد**” mevkiinde vâki olur; onların sözü gibi: **ورثه كابرا عن كابر**; yani: büyükten sonra büyük; bunu Ebû ‘Alî söyledi. Ebû Bekir dedi: manası: göğü hâlden sonra hâle bineceksiniz; çünkü o bir hâlde erimiş maden gibi olur, sonra gül rengi at gibi; ve bir hâlde yağ gibi olur.

es-Sâğânî dedi: hâle **طبق** denilmesi ancak, çünkü o kalpleri doldurur yahut buna yaklaşır. er-Râgıb dedi: âyetin manası: yani menzilden menzile yükselirsin; bu, insanın dünyada çeşitli hâllerde yükselmesine işarettir; onun sözüyle işaret ettiği gibi: **)والله خلقكم من تراب ثم من نطفة(**; ve âhirette çeşitli hâller: diriltme ve yeniden diriltme, hesap, sıratı geçme; iki yurttan birinde karar kılıncaya kadar.

Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den **شرح نهج البلاغة**’de olanı lafzen nakletti: **الطبق**: meşakkat; ve ondan: **)لتركبن طبقا عن طبق(**. Bitti. Dedim: bunu el-Ezherî İbn ‘Abbâs’tan nakletmiştir ve dedi: mana: işler şiddette hâlden sonra hâle dönüşecektir. Dedi: Araplar der ki: **وقع فلان في بنات طبق**: şiddetli işe düştüğü zaman.

İbn Kesîr ve Kûfeliler, ‘Âsım hariç, **لتركبن**’i **الباء**’yı fetha ile okudular; yani: ey Muhammed, göğün tabakalarından bir **طبق** bineceksin; bunu ez-Zeccâc ve es-Sâğânî nakletti. İbn ‘Abbâs ve İbn Mes‘ûd رضي الله عنهم **لتركبن**’i **التاء**’yı kesre ile okudular; bu Temîm, Kays, Esed ve Rabî‘a’nın dilidir; gelecek zaman harflerinin ilk harfini kesrelerler; ancak başı **ياء** olursa, onu kesrelemezler. İbn Mes‘ûd dedi: mana: göğü hâlden sonra hâle bineceksiniz; bu Ebû Bekir’den daha önce geçti. Mesrûk dedi: hâlden sonra hâl bineceksiniz; ez-Zeccâc ekledi: diriltme, öldürme ve diriltmeden Allah’a varıncaya kadar.

‘Ömer رضي الله عنه **ليركبن**’i **الياء** ile ve **الباء**’yı fetha ile okudu; bunda iki vecih vardır: birincisi, muradın Peygamber صلى الله عليه وسلم olmasıdır; onun hakkında haber lafzıyla. İkincisi, zamirin Yüce Allah’ın sözü: **)وأما من أوتي كتابه وراء ظهره(**’dan **بصيرا**’ya kadar olan lafzına, tekil üzere, dönmesidir; böylece: bu zikredilen, göğü tabakadan tabakaya binecektir; lafız bir olsun, mana çoğul olsun diye. ez-Zeccâc, Medinelilerin kıraatine göre dedi: **لتركبن طبقا** yani insanlar geneli; tefsir şiddettir; çoğulu **أطباق**. Ondan ‘Amr b. el-‘Âs hadisi: “Ben üç **أطباق** üzereydim”; yani hâller.

Ve **الطبق**: her iki omur arasında ayıran ince kemiktir. Şair dedi:
  ألا ذهب الخداع فلا خلاعـا                      وأبدى السيف عن طبق نخاعا

Ondan İbn Mes‘ûd رضي الله عنه hadisi: “Münafıkların belleri tek bir **طبق** olarak kalır”; yani bütün omurlar tek bir omur olur; bunu Ebû ‘Ubeyd el-Asma‘î’den nakletti. Ve denildi: **الطبق**: bel omurlarının tümü. Ve denildi: nerede olursa olsun omurdur.

Ve mecazdan: es-Sâğânî ve el-Asma‘î’nin nakliyle, yağmurdan **الطبق**: yıl. Ona **طبق** denilmesi ancak, çünkü o yerin örtüsüdür. Ondan istiskâ hadisi: “Allah’ım bize, kurtarıcı bir yağmur ver; **طبقا**”; yani yeri dolduran, onu örten. Denir: **غيث طبق**; yani genel, geniş. İmru’ül-Kays dedi:
  ديمة هطلاء فيها وطـف                      طبق الأرض تحرى وتدر

Ve **الطبق**: İbn ‘Abbâd’dan, kadının ferci’nin üst kısmıdır; bu mecazdır. Ve geceden ve gündüzden **الطبق**: ikisinin çoğudur. Denir: **مضى طبق من الليل، وطبق من النهار**; yani ikisinden bir kısmı geçti. **المفردات**’ta: **طبق الليل والنهار**: birbirine uygun saatleri.

Ve mecazdan: **هذه بنت طبق** ve **إحدى بنات طبق**; o da belâlardır. Ve meselde: **إحدى بنات طبق**. Aslı yılanlardandır. es-Se‘âlibî, **طبقا**’nın sarı bir yılan olduğunu zikretti. Başkası dedi: yılana **أم طبق** ve **بنت طبق** denildi; onun genişlemesi ve toplanması sebebiyle; genişleme daha çok engerek içindir. Ve denildi: yılanlara **بنات طبق** denilmesi ancak, soktuğu kimsenin üzerine kapanması sebebiyledir. Ve denildi: çünkü yılan oynatıcısı onu, derilenmiş sepetlerin **أطباق**’ı altında tutar. ez-Zemahşerî dedi: çünkü o, yuvarlandığı zaman **الطبق**’a benzer. Araplar, **بنت طبق**’ın bir kaplumbağa olduğunu, doksan dokuz yumurta yumurtladığını, hepsinin kaplumbağa olduğunu; bir yumurta yumurtlayıp ondan bir yılan çıktığını iddia ederler; **الصحاح**’ta: siyah bir yılan hakkında. Ve **طبقة** (harekeli): akıllı bir kadın; Arapların dahilerinden akıllı bir adam onunla evlendi; ikisinin bir kıssası vardır; es-Sâğânî onu **العباب**’da zikretti. Dedi: eş-Şarkî b. el-Kutâmî dedi: Arapların dahilerinden ve akıllılarından bir adam vardı; ona **شن** denirdi. Dedi ki: “Vallahi dolaşacağım; ta ki kendim gibi bir kadın bulayım da onunla evleneyim.” Derken yolculuğunun bir kısmında, yolda bir adam ona arkadaş oldu. **شن** ona sordu: “Beni mi taşırsın yoksa ben mi seni taşırım?” Adam ona dedi: “Ey cahil, ben biniyorum ve sen biniyorsun; nasıl seni taşıyayım yahut sen beni taşıyasın?” **شن** ona sustu. Yürüdü; köye yaklaştıklarında, ekin biçilmişti. **شن** dedi: “Şu ekin yenildi mi yoksa hayır mı?” Adam dedi: “Ey cahil, biçilmiş görüyorsun da ‘yenildi mi yoksa hayır mı’ diyorsun?” **شن** ona sustu. Köye girdiklerinde bir cenazeye rastladılar. **شن** dedi: “Şu tabutun sahibi diri mi yoksa ölü mü?” Adam dedi: “Senden daha cahilini görmedim; cenaze görüyorsun da soruyorsun: sahibi ölü mü diri mi?” **شن** ona sustu. Ondan ayrılmak istedi; o adam ise onu bırakmayı reddetti; onu evine götürünceye kadar onunla yürüdü. Onunla gitti. Adamın **طبقة** denilen bir kızı vardı. Babası onun yanına girince, misafirini sordu; o da ona, onunla arkadaşlığını haber verdi; cehaletinden şikâyet etti ve sözlerini anlattı. Kız dedi: “Ey babacığım, bu cahil değildir. ‘Beni mi taşırsın yoksa ben mi seni taşırım?’ sözüyle, yolumuzu kesinceye kadar bana mı konuşursun yoksa ben mi sana konuşayım, demek istedi. ‘Şu ekin yenildi mi yoksa hayır mı?’ sözüyle, ancak şunu istedi: ehli onu sattı da bedelini yediler mi yoksa hayır mı. Cenazedeki sözüyle de şunu istedi: onunla anısı yaşayacak bir nesil bıraktı mı yoksa hayır mı.” Adam çıktı; **شن** ile oturdu; onunla bir süre konuştu; sonra dedi: “Sana, bana sorduğun şeyleri tefsir etmemi ister misin?” Dedi: “Evet.” Ona tefsir etti. **شن** dedi: “Bu senin sözünden değildir; bana onun sahibini haber ver.” Dedi: “Bir kızım var.” Onu ona istedi; onu onunla evlendirdi; onu ailesine götürdü.

Ondan onların sözü: **وافق شن طبقة**; ve şöyle: **صادف شن طبقة**. Yahut onlar, deriden bir kapları vardı; o **تشنن** etti; ona bir **طبق** yaptılar; o da ona uydu; böylece bu söylendi; el-Asma‘î söyledi; Ebû ‘Ubeyd bunu böyle nakletti ve tefsir etti. Yahut **طبق**: İyâd’dan bir kabileydi; dayanılmazdı; **شن**’e de karşı durulmazdı; **شن** — o, ‘Abdülkays b. Efsâ’nın oğludur — onlara musallat oldu; ondan öcünü aldı ve onlarda isabet etti; böylece şiddette ve başkasında uyuşanlar için mesel vuruldu. Ve denildi: **وافق شن طبقه**: ona uydu; onu kucakladı; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Şair dedi:
  لقيت شن إيادا بالقنـا                      طبقا وافق شن طبقه

İbn Sîde dedi: Buradaki **الشن** kırba değildir; çünkü kırbanın **طبق**’ı yoktur. Ve denildi: her biri, ikisini bir hâlin birleştirdiği ve her birinin onunla vasıflandığı iki kişi — yahut iki iş — için vurulur. Ve denildi: onlar, bir iş üzerinde anlaşan iki kabiledir; böylece onlara bu denildi; çünkü her birine, şekline ve benzerine uyduğu için bu denildi.

Ve **طابق بين قميصين**: birini ötekinin üstüne giydi; aynı şekilde **صافق** arasında ve **طارق**.

Ve gökler **طباق**tır; Yüce Allah’ın sözü: **)ألم تروا كيف خلق الله سبع سموات طباقا(**’da kitap gibi. Birbirine uygun olmaları sebebiyle böyle adlandırıldı; yani bir kısmı bir kısmının üstündedir. Ve denildi: çünkü bir kısmı bir kısmının üzerine kapanmıştır. Ve denildi: **الطباق**: **طوبقت طباقا**’nın masdarıdır. ez-Zeccâc dedi: yani bir kısmı bir kısmının üzerine kapalıdır. Dedi: **طباقا**’nın nasbı iki vecih üzeredir: birincisi, **مطابقة** olarak **طباقا**; ikincisi, **سبع**’ın sıfatından; yani tabakalı yedi yarattı. el-Leys dedi: gökler **طباق**tır; bir kısmı bir kısmının üzerindedir; **الطباق**’tan her biri **طبقة**dır; ve müzekker de zikredilir; böylece **طبق** denir.

Ve **طبق الشيء تطبيقا**: kapladı. Ve **طبق السحاب الجو**: onu örttüğü zaman. Ondan **سحابة مطبقة**. Ve **طبق الماء وجه الأرض**: onu örttüğü zaman. Ve denir: **هذا مطر طبق الأرض**: onu kapladığı zaman. Ve **الطباق** ( **زنار** gibi): bir ağaçtır. Ebû Hanîfe dedi: es-Serât’ın Ezd’inden bazıları bana haber verdi: o boyca insan boyu gibidir; bitişik biter; ondan tek başına bir tane görmen neredeyse olmaz. Uzun, ince, yeşil yaprakları vardır; sıkınca yapışır; onunla kırık sarılır da kaynar. Sarı, toplu çiçeği vardır. Develer onu yemez; fakat koyunlar (yer). Bitme yeri, ardıçla birlikte kayadır. Arılar onu otlar; dağ keçileri de onu otlar. Şu beyiti okudu:
  وأشعث أنسته الـمـنـية نـفـسـه                      رعى الشث والطباق في شاهق وعر

Ebû Hanîfe’nin sözü bitti. Teebbata Şerran dedi:
  كأنما حثحثوا حصا قـوادمـه                      أو أم خشف بذي شث وطباق

Muhammed b. el-Hanefiyye - رحمه الله تعالى - hadîsinde, Süfyânî’den sonra işi üstlenecek bir adamı zikretti; dedi ki: “Kolları ve bacakları ince, başı geniş, gözleri çukur; **شث** ile **طباق** arasında olur”; ikisi, Mekke dağlarının çevrelerinde bilinen iki ağaçtır. Muradı: onun makamı yahut çıkışı Hicaz’da olur. (O) zehirlere içerek ve merhem olarak faydalıdır; uyuzdan, kaşıntıdan, eski hummalardan, sancıdan, sarılıktan ve karaciğer tıkanıklıklarından (faydalıdır); çok ısıtıcıdır.

Ve mecazdan: **جمل طباقاء**: üzerine **انطبق** etti; böylece o, çiftleşmeden acizdir. Ve **رجل طباقاء**: mu‘cem; **ينطبق**; yani söz ona mu‘cem olur ve kapanır. Ve denildi: o, cima etmeyendir. Yahut **الطباقاء**: ağırdır; ağırlığından göğsüyle kadının üzerine kapanır. Yahut küçük olduğundan, binit dişisinin yahut kadının üzerine göğsüyle kapanan, ağır bir kekemedir. Cemîl b. Ma‘mer dedi:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم ينخ                      قلاصا الى أكوارها حين تعكف

Ve rivayet olunur: **عياياء**; ikisi aynı manadadır. İbn Berrî dedi: onun benzeri, başkasının sözü:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم يعش                      حميدا ولم يشهد حلالا ولا عطرا

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Dedi ki: Kocam **عياياء طباقاء**; her dert için onda bir dert vardır.” el-Asma‘î dedi ki: **الطباقاء**: ahmak, kaba. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, ahmaklık kendisine kapatılmış olandır. Ve denildi ki: O, işleri kendisine kapatılmış olandır; yani örtülmüş. Ve denildi ki: O, konuşmaktan âciz olandır; böylece iki dudağı kapanır. Ve **الطابق**, **كهاجر** ve **صاحب** (işte böyle) el-Lihyânî’nin el-Kisâî’den **الباء**’yı kesreli ve fethalı olarak rivayet ettiği üzere: büyük tuğla; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; **تابه** gibi; **كالطاباق**; ve bu, el-Ferrâ’dan. Sa‘leb dedi ki: **الطابق** ve **الطابق**: insanın uzuvlarından bir uzuvdur; el gibi, ayak gibi ve bunların benzeri. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Hırsız hakkında ancak **طابقه**’nin kesilmesi emredildi”; yani: eli. İmrân b. Husayn (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: kendisinin bir kölesi kaçtı da dedi ki: “Eğer ona güç yetirirsem ondan bir **طابقا** mutlaka keseceğim”; bir uzuv kasteder. Yahut **الطابق**: koyunun yarısı; yahut iki ya da üç kişinin ondan yediği miktar; ve ondan hadîs: “Bir ekmek pişirdim ve bir koyundan bir **طابقا** kızarttım.” Ve **الطابق**, **الباء**’nın fethasıyla: demirden yahut bakırdan bir kap; içinde pişirilir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; **تابه**; çoğulu: **طوابق** ve **طوابيق**. Sîbeveyh dedi ki: **طوابيق** diyenlere gelince, onu **فاعال**’ın kırması kıldılar; her ne kadar onların sözünde olmasa da; tıpkı **ملامح** dedikleri gibi. Ve **العمة الطابقية**: o, **الاقتعاط**’tır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Falan kimse **مقتعطا** geldi; yani **طابقيا** sarıklı olarak geldi; hâlbuki ondan nehyedilmiştir. İbn Düreyd dedi ki: **الطبق**, bazı lehçelerde kesre ile: onunla av yapılan **الدبق**; ve benzeri İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o ayrıca: belirli bir ağacın yükü. Ve kendisiyle bir şey yapıştırılan her şey **طبق**’tır. Ve **الطبق**: kuş tuzaklarından; **الفخاخ** gibi; **كالطبق كعنب**; ikisinden biri **طبقة**’dır; kesre ile; İbn ‘Abbâd nakletti. Dedi ki: **الطبق**: gündüzden bir saat; kesre ile **كالطبقة**: “Onun yanında gündüzden bir **طبقا** ve bir **طبقة** kaldım” denir. Ve **الطبيق** **كأمير**: geceden bir saat. Ve Lisân’da: “Bize geceden bir **طبق**’tan sonra ve bir **طبيق**’ten sonra geldi”; yani: bir müddet sonra, denir. Gündüzden de böyledir; çoğulu: zamme ile **طبق**. İbn ‘Abbâd dedi ki: kesre ile **طبقا** ve **طبيقا** **كأمير**; yani: İbn ‘Abbâd’dan: bir müddet. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Bu şey onun **طبقه**’dir”; kesre ile ve hareke ile; ve **طباقه**’dir; **ككتاب** ve **أمير**; yani: onun **مطابقه**’dir; ve yine onun **وفقه**’i ve **وفاقه**’ı; ve onun **طابقه**’i ve **مطبقه**’i; ve onun **قالبه**’i ve **قالبه**’i; bunların hepsi tek bir mânâdadır; **النوادر**’de böyle. Ve denir: “Bunu şöyle için ona ne kadar **أطبقه**”; yani: İbn ‘Abbâd’dan: ona ne kadar mahirim. Dedi ki: Ve “**طبق** şöyle yapar”; **كفرح**; **طفق** mânâsında, derler. Mecazdan: “Eli **طبقا** (fetha ile) **طبقت**”; ve harekelenir; o, **نص** ve **فرح** babındandır; böylece o, **طبقة** **كفرحة**’dır: yanına yapıştığında ve açılmadığında. Ve onu **إطباقا** ile **أطبقه**: onu örttü ve onu kendisine kapatılmış kıldı; böylece o **انطبق**; ve bu, terkibin başında onun için geçmişti; o hâlde tekrardır. Ve ondan: aklı örten **الجنون المطبق** **كمحسن**; ve ona delilik kapandı. Ve **الحمى المطبقة**: o, gece ve gündüz ayrılmayan daimî olandır; ve ona kapandı; ve o mecazdır. Mecazdan: “Kavim iş üzerine **أطبق** etti”: ona icmâ ettiklerinde. Ve “Yıldızlar **أطبقت**”: çoğaldı ve göründü; sanki çokluklarından kat üstüne kat bir tabaka gibidir. Ve **الحروف المطبقة** dört tanedir: **الصاد**’dan **الظاء**’ya; onları şu başlar toplar: **صل ضريرا طال ظلمه**. Bunun dışındakiler ise açık, kapatılmamıştır. Ve **الإطباق**: dilinin sırtını üst damağa kaldırmandır; ona kapatıcı olarak. Ve **الإطباق** olmasaydı **الطاء** **دالا** olurdu, **الصاد** **سينا** olurdu, **الظاء** **ذالا** olurdu; ve **الضاد** sözden çıkardı; çünkü onun yerinden onun dışında bir şey yoktur; **الإطباق** bütünüyle yok olunca **الضاد** gider. Ve namazda **التطبيق**: rükûda iki eli iki uyluk arasına koymaktır; teşehhütte de böyledir; el-Münzirî’nin el-Harbî’den rivayet ettiği üzere; ve bu işin başında idi; sonra bundan nehyedildiler; ve iki avucu iki dizin başına yerleştirmek emrolundu. İbn Mes‘ûd **التطبيق** üzere devam ediyordu; çünkü diğer emri bilmemişti. Ve **التطبيق**: kılıcın ekleme isabet etmesi; ta ki uzuv ayrılıncaya kadar. el-Ferezdak el-Haccâc’ı över ve onu kılıca benzetir:

  بالسيف:يف:
  وما هو إلا كالحسام مجردا                      يصمم أحيانا وحينا يطبق

Ve **التصميم**: kemiğin içine geçip gitmektir. Ve denir: “Kılıç **طبق** etti”: iki kemik arasına düştüğünde. Ve **التطبيق**: atı koşuda yaklaştırmaktır. el-Asma‘î dedi ki: O, devenin sıçramasıdır; böylece ayakları yere birlikte düşer; ve ondan, er-Râ‘î’nin seçkin bir dişi deveyi vasfettiği sözü:

  حتى إذا ما استوى طبقت                      كما طبق المسحل الأغبر

Der ki: Üzerindeki binen doğrulunca **طبقت** etti. el-Asma‘î dedi ki: Ve er-Râ‘î şu sözünde güzel yaptı:

  وهي إذا قام في غرزها                      كمثل السفينة أو أوقـر

Çünkü bu, seçkin develerin sıfatındandır; sonra şu sözünde kötü yaptı: **طبقت**; çünkü seçkin deve için bir eli öne alması, sonra ötekini öne alması sevilir; **طبقت** ederse övülmez. Dedi ki: Ve o, şu sözü gibidir:

  حتى إذا ما استوى في غرزها تثب

Ve **التطبيق**: bulutun yağmuruyla yeri kaplamasıdır; ve o **طبق** etti; ve bu az önce geçti; o hâlde tekrardır; ve ondan: **سحابة مطبقة**. Mecazdan: **المطبق** **كمحدث**: işleri görüşüyle isabet ettiren kimse. Ve ondan, İbn ‘Abbâs’ın Ebû Hureyre’ye (Allah onlardan razı olsun) sözü; kendisine, zifafa girmeden üç talakla boşanan hakkında fetvası ulaştığında: “O, başka bir kocayla nikâhlanmadıkça ona helâl olmaz.” Ona dedi ki: **طبقت**. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: yani fetvanın yönüne isabet ettin; aslı, kılıcın ekleme isabet etmesidir. Ve denildi ki: Delile isabet edene: “O, eklemi **يطبق** eder” denir. Ebû Zeyd dedi ki: Erkeklerden beliğ olana: “Eklemi **طبق** etti; söz kalıbını geri çevirdi; ve merhemi deliklerin yerlerine koydu” denir. Ve **المطابقة**: uygunluktur; ve ona **مطابقة** ve **طباقا** ile **طابقه** etti. er-Râgıb dedi ki: **المطابقة**: izâfî isimlerdendir; o, bir şeyi diğerinin üstüne ölçüsünce koymandır; ve ondan: “Ayakkabıyı **طابقت** ettim.” Şair dedi ki:

  إذا لاوذ الظل القصير بخفـه                      فكان طباق الخف أو قل زائدا

Sonra **الطباق** bazen birinin üstünde olan şeyde, bazen de başkasına uygun olanda kullanılır; iki mânâ için konulmuş diğer şeyler gibi; sonra ikisinden biri için öteki olmaksızın kullanılır; **الكأس** ve **الراوية** ve benzerleri gibi. Mecazdan: **المطابقة**: bağlı kimsenin yürümesidir; o, adımı yaklaştırmadır. O, onların “**المطابقة**: atın iki ayağını iki elinin yerine koymasıdır; ve o, atların en haklısıdır; deve de böyledir” sözünden alınmıştır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve kendisine eklenenlerden: “İki şey **تطابق** etti”: eşit oldular ve uyuştular. Ve “İki şey arasında **طابقت** ettim”: onları tek bir hizaya getirdiğinde ve onları yapıştırdığında. Ve bu şey onun **مطبقه**’idir **كمكرم**; ve onun **طابقه**’idir **كهاجر**; yani: onun **وفقه**’idir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yer tek bir **طبقا** oldu: yüzü suyla örtüldüğünde. Ve yerin **طباق**’ı ile onun **طلاع**’ı birdir; onu doldurmak mânâsında. Ve hadîste: “Kureyş, yazıcılar, hesapçılar; bu ümmetin tuzudur; âlimlerinin ilmi yerin **طباق**’ıdır”; sanki yeri kaplar da ona bir **طبقا** olur. Ve bir rivayette: “Kureyş âliminin ilmi yerin **طبق**’ıdır.” Ve başka bir hadîste: “Allah’ın yüz rahmeti vardır; her bir rahmet yerin **طباق**’ı gibidir”; yani: yerin hepsini örter. Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: “**الأطباق** ulaştırılır ve rahimler kesilir”; **الأطباق** ile uzakları ve yabancıları kasteder. Ve “İş üzerinde ona **طابقه** etti”: onunla birleşti ve yardımlaştı. Ve denildi ki: ona yardım etti. Ve “Kadın kocasına **طابقت** etti”: ona uyduğunda. Ve “İş üzerinde **طابق** etti”: alıştırma yaptı. Ve dişi deve ve kadın **طابقت** etti: isteyenine boyun eğdi. Ve **الطبق** kesre ile; ve **المطبق** **كمعظم**: onunla inci kabuğu yapıştırılan bir şey; böylece onun gibi olur. Ve develer hareke ile tek bir **طبقا** geldi; yani: tek bir ayak izi üzere. Ve denir: “Yıldızların **طبق**’ını otlayarak geceledi”; yani: yürüyüşlerindeki hâllerini; ve o mecazdır. Ve **الطبقة**: hâl; çoğulu **الطبقات**. Ve **المطبقات**: belâlar ve şiddetler; Ebû ‘Amr’dan. Ve şiddetli yıla **المطبقة** denir; ve o mecazdır. el-Kumeyt dedi ki:

  وأهل السماحة في المطبقات                      وأهل السكينة في المحفـل

Ve **المطبق** bazen **المطبق** mânâsında olur. Ve koyunlar **طبقا** ve **طبقا** doğurdu: bir kısmı bir kısmının ardından doğurduğunda. el-Umevî dedi ki: Koyunlar bir kısmı bir kısmının ardından doğurduğunda: “Onu **الرجيلاء** doğurttu; ve onu **طبقا** ve **طبقة** doğurttu” denir. Ve **الطبقات**: menziller ve mertebeler. Ve yerden **الطبقة**: **المشارة** benzeri. el-Asma‘î dedi ki: Her eklem **طبق**’tır; çoğulu **أطباق**. Ve **الطبق**: cehennemin dereklerinden bir derektir; Allah bizi ondan korusun. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الطبق**, fetha ile: bâtıl ile zulümdür. İbn Şümeyl dedi ki: “Falanın üzerine **طباقاء** üzere (med ile) sağım yaptılar” denir; yani: hepsi onun üzerine toplandılar. Ve başın **أطباق**’ı: kemikleridir; birbirleriyle örtüşmeleri ve kenetlenmeleri sebebiyle. İbn ‘Abbâd dedi ki: İçinde nadir harfler bulunan kuyuya **ذات طابق** denir. Dedi ki: Ve onu bana **طبقة** olarak yazdı; yani: ard arda. Ve **المطبق عليه**, **الباء**’nın fethasıyla: baygın olan. Ve “Hakkım için bana **طابق** etti”: boyun eğdiğinde ve ikrar ettiğinde. Ve bu, soruya **يطابق** eden bir cevaptır. Ve değirmen **أطبقت** etti: üst **طبق**’ı alta koyduğunda. Ve **جراد مطبق**: genel (yaygın). Ve “İki dudağını **أطبق** et”: yani sus. Ve bulut göğü **أطبق** etti; **طبقها** gibi. Ve **المطبق**, **كمحسن**: yer altında bir zindan. Ve **بيت مطبق**: arûzu kelimenin ortasında bitti. Ve ‘Ubeyd’in **لامية**’si bütünüyle **مطبقة**’dır; bir tek beyit hariç; ez-Zemahşerî nakletti. Ve rükû eden **أطبق** etti: **طبق** gibi. Ve develer yolu **طبقت** etti: kasttan sapmaksızın onu kesti; ve o mecazdır. Ve **الإطباقة**: Mısır’da, Garbiyye amellerinden bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 طَبڤقَ [طَبَقَهُ, aor. طَبِقَ , accord. to Freytag, is expl. in the K as syn. with أَطْبَقَهُ in the first of the senses assigned to this latter below: but I find no authority for this in the K nor in any other lexicon.] -A2- طَبِقَتْ يَدُهُ, (S, O, K, TA,) aor. طَبَقَ ; and طَبَقَبْ, aor. طَبُقَ ; (TA;) inf. n. (of the former, S, TA) طَبَقٌ (S, O, K, TA) and (of the latter, TA) طَبْقٌ; (K, TA;) (assumed tropical:) His arm would not be stretched forth; (S, O;) or (tropical:) stuck to his side, (K, TA,) and would not be stretched forth. (TA.) -A3- طَبِقَ يَفْعَلُ بِى كَذَا i. q. طَفِقَ [i. e. He set about, or began, &c., doing with me such a thing]. (O, K. *)

طبّقهُ
2 طبّقهُ ذ , inf. n. تَطْبِيقٌ: see 4. ― -b2- [Hence,] طبّق السَّحَابُ الجَوَّ The clouds covered the mid-air between the heaven and the earth: (K:) and الغَيْمُ السَّمَآءَ ↓ أَطْبَقَ and طَبَّقَهَا [The clouds covered the sky]: (Mgh, TA:) both signify the same. (TA.) And طبّق المَآءُ وَجْهَ الأَرْضِ The water covered the face of the earth, or land. (K.) ― -b3- And طبّق الشَّىْءُ, inf. n. as above, i. q. عَمَّ [The thing was, or became, common, or general, in its relation or relations, operation or operations, effect or effects, &c.]. (K.) And as syn. with عَمَّ it is trans.: so in the phrase, هٰذَا مَطَرٌ طَبَّقَ الأَرْضَ [This is rain that has included the general extent of the land within the compass of its fall]. (TA.) And one says also, طبّق الغَيْمُ, (S, O, TA,) inf. n. as above, (S, O, K, TA,) The clouds rained upon the whole of the land; (S, O;) or made their rain common, or general, (K, TA,) to the land. (TA.) ― -b4- تَطْبِيقٌ also signifies The making a thing to suit, match, tally, conform, correspond, or agree, with another thing. (KL.) ― -b5- [And طبّق بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ He put the two things together, face to face. (See also 3.) ― -b6- Hence,] التَّطْبِيقُ in the divinely-appointed act of prayer is The putting the hands [together, palm to palm,] between the thighs in the act of bowing oneself; (S, O, K;) and in like manner in the act termed التَّشَهُّد [q. v.]. (El-Harbee, TA.) One says of a person bowing himself in prayer, طبّق, and likewise ↓ اطبق, (TA,) or طبّق كَفَّيْهِ, (Mgh,) or طبّق بَيْنَ كَفَّيْهِ ثُمَّ وَضَعَهُمَا بَيْنَ فَخِذَيْهِ, (O,) He put his hands [together, palm to palm, ana then put them] between his thighs. (Mgh.) The doing thus is forbidden; (Mgh, O;) for the hands should be placed upon the knees. (O.) ― -b7- Also The horse's raising his fore feet together and putting them down together in running: (S, O, K:) or, accord. to As, the leaping of a camel, or of a she-camel, and then alighting so that the legs fall upon the ground together; the doing of which is not approved. (TA.) ― -b8- And طبّقت الاـِبِلُ الطَّرِيقَ (tropical:) The camels travelled the road without declining from the right direction. (TA. [The verb is there written without any syll. sings; but is evidently thus.]) ― -b9- And طبّق السَّيْفُ, (S, O, TA,) [i. e. طبّق السَّيْفُ المَفْصِلَ,] inf. n. as above, (K,) The sword hit the joint (S, O, K, TA) and severed the limb: (S, O, TA:) or fell between two bones. (TA.) A poet says, (S,) namely, El-Farezdak, praising El-Hajjáj, and likening him to a sword, (O,)
يُصَمِّمُ أَحْيَانًا وَحِينًا يُطَبِّقُ
[expl. in art. صم]. (S, O.) Hence, يُطَبِّقُ المَفْصِلَ means (assumed tropical:) He hits aright the argument, proof, or evidence: (S, O:) and this is also said of an eloquent man. (AZ, TA voce قَالَبٌ, q. v.) Hence also, طَبَّقَ alone, (assumed tropical:) He hit upon the right mode of judicial decision: (O, TA:) and the text of the tradition. (TA.)

مُطَابَقَةٌ
3 مُطَابَقَةٌ ذ signifies The putting a thing upon, or above, or over, another thing commensurate therewith: whence the phrase, طَابَقْتُ النَّعْلَ [i. e., as expl. in Bd lxvii. 3, I sewed another sole upon the sole or sandal]. (Er-Rághib, TA.) [Hence] one says also, طَابَقْتُ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ I made the two things commensurate, and stuck them together. (S, O. [See also 2.]) And طابق بَيْنَ قَمِيصَيْنِ He put on, or attired himself with, two shirts, one over, or outside, the other; (K, TA;) and in like manner صَافَقَ بَيْنَهُمَا, and طَارَقَ, (TA,) and ظَاهَرَ. (A &c. in art. ظهر.) ― -b2- And طابقهُ, (K, TA,) inf. n. مُطَابَقَةٌ (S, O, K, TA) and طِبَاقٌ, (K, TA,) It suited, matched, tallied, conformed, corresponded, or agreed, with it; (S, * O, * K, TA;) and was equal to it; or was like it in measure, size, quantity, or the like. (TA.) ― -b3- [Hence,] one says, هٰذَا جَوَابٌ يُطَابِقُ السُّؤَالَ [This is an answer, or a reply, that is suitable to the question]. (TA.) ― -b4- And طابقت زَوْجَهَا She (a woman) complied with [the desire of] her husband: and طابقت said of a she-camel, and of a woman, She was, or became, submissive to him who desired her. (TA.) ― -b5- And طابق لِى بِحَقِّى He obeyed me with respect to my right, or due, and hastened to render it; or he acknowledged to me my right, or due, willingly. (TA.) ― -b6- And طابقهُ عَلَى الأَمْرِ He combined with him, and aided him, to do the thing: or [simply] he aided him to do it. (TA.) ― -b7- And طابق عَلَى العَمَلِ He became accustomed, habituated, or inured, to the work. (S, * O, * TA.) ― -b8- مُطَابَقَةٌ, of a horse, (S, O, K,) in his running, (S, O,) and in like manner of a camel, as in the A, (TA,) means His putting his hind feet in the places that were those of his fore feet. (S, O, K.) ― -b9- And (hence, TA) (tropical:) The walking as one shackled; (S, O, K, TA;) i. e., with short steps. (TA.) [See an ex. voce حِجْلٌ.]

اطبقهُ
4 اطبقهُ ذ He covered it; (S, O, K;) as also ↓ طبّقهُ, inf. n. تَطْبِيقٌ; (K;) [i. e.] he made it to be covered; (S, O;) he put the طَبَق, i. e. cover, upon it, namely, a jar [or the like]. (Mgh. [And the like is said in several other arts. in other lexicons.]) And اطبقتُ الرَّحَى I put the upper mill-stone upon the lower. (TA.) ― -b2- See also 2, second sentence. [This last ex. shows that اطبقهُ signifies sometimes It covered it as meaning it became a cover, or like a cover, to it; and اطبق عَلَيْهِ likewise has this meaning; as also عليه ↓ انطبق, and عليه ↓ تطبّق.] ― -b3- [Hence,] one says, اطبق عَلَيْهِ الجُنُونُ (Msb, TA) (assumed tropical:) Insanity covered [i. e. veiled, or wholly obscured,] his reason, or intellect. (TA.) And اطبقت عَلَيْهِ الحُمَّى (Mgh, O, TA) (tropical:) The fever was, or became, continual upon him, not quitting him night nor day. (TA.) ― -b4- اطبقوا عَلَى الأَمْرِ means (tropical:) They combined consentaneously, or agreed together, respecting, or to do, the thing, or affair; (S, * Mgh, * O, * Msb, TA; *) and so عَلَيْهِ ↓ تطابقوا. (MA.) ― -b5- And اطبقوا عَلَيْهِ They came round about him. (MA.) ― -b6- [And اطبقت عَلَيْهِ الحَيَّةُ The serpent wound itself round upon him. (See طَبَقٌ, last sentence.)] ― -b7- And اطبقت النُّجُومُ The stars appeared, and were numerous; (O, K, TA;) [as though they were like a cover; or] as though they were stage above stage (طَبَقَةٌ فَوْقَ طَبَقَةٍ). (TA.) ― -b8- [اطبقهُ عَلَيْهِ signifies He made it to cover it; i. e., to be a cover, or like a cover, upon it.] You say, أَطْبَقَ عَلَى مَخْرَجِ الحَرْفِ مِنَ اللِّسَانِ مَا حَاذَاهُ مِنَ الحَنَكِ [He made to cover the part of the tongue which was the place of utterance of the letter what was opposite to it of the palate; i. e. he put that part of his tongue close beneath the opposite part of the palate]. (O.) ― -b9- [Hence,] أَطْبَقَ عَلَيْهِمُ العَذَابَ, said of God, (tropical:) He made punishment to fall, or come, upon them in common, or universally, [as though He made it to cover them,] so that none of them escaped. (Jel in xci. 14.) ― -b10- And أَطْبَقَ اللّٰهُ عَلَيْهِ الحُمَّى, and الجُنُونَ, (assumed tropical:) God made the fever to be continual upon him, and in like manner insanity: the verb being used as intrans. and trans. (Msb. [But its author adds that he had not found this: meaning that he had not found any classical authority for the trans. use of the verb in this and similar senses.]) ― -b11- One says also, اطبق البَابَ [He closed the door]. (Msb and K in art. وصد; &c.) And أَطْبِقْ شَفَتَيْكَ [Close thy lips;] i. e. (assumed tropical:) be thou silent. (TA.) [And اطبق الكِتَابَ He closed, or shut, the book. And اطبق الثَّوْبَ He folded together the garment, or piece of cloth.] See also 2, in the middle of the paragraph. -A2- مَا أَطْبَقَهُ How skilful is he (O, K) لِكَذَا [for the performance of such a thing]! (O) is form طَبَّقَ المَفْصِلَ. (JK.)

تطبّق
5 تطبّق ذ : see 7. ― -b2- تطبّق عَلَيْهِ: see 4. [Hence,] one says, لَوْ تَطَبَّقَتِ السَّمَآءُ عَلَى الأَرْضِ مَا فَعَلْتُ كَذَا [If the heaven became as a cover upon the earth, I would not do such a thing]. (S, O.)

تطابق الشَّيْآنِ
6 تطابق الشَّيْآنِ ذ The two things suited, matched, tallied, conformed, corresponded, or agreed, each with the other; (S, * O, * TA;) and were equal, each to the other; or were like each other in measure, size, quantity, or the like. (TA.) And تطابقوا عَلَى الأَمْرِ: see 4.

انطبق
7 انطبق ذ It was, or became, covered; (O, K;) [i. e.] it was made to be covered;] or it had the طَبَق, i. e. cover, put upon it;] quasi-pass. of أَطْبَقَهُ; (O;) and so ↓ تطبّق. (S, O, K.) ― -b2- [And It became closed; said of a door, &c. ― -b3- Hence,] يَنْطَبِقُ عَلَيْهِ الكَلَامُ i. q. يَنْغَلِقُ (assumed tropical:) [Speech is as though it were closed against him; i. e. he is impeded in his speech, unable to speak, or tonguetied]. (O.) ― -b4- See also 4. ― -b5- [Hence one says of a rule, يَنْطَبِقُ عَلَى كَذَا وَكَذَا (assumed tropical:) It applies to such and such things or subjects.]

طَبْقٌ
طَبْقٌ ذ : see an ex. of the accus. case, in the phrase وَلَدَتِ الغَنَمُ طَبْقًا, voce طَبَقٌ, last quarter. -A2- طَبْقٌ is also expl., by IAar, as meaning The doing wrong, or injuring, by false pretence or false allegation. (TA.)

طِبْقٌ
طِبْقٌ ذ : see طَبَقٌ, in the latter part of the former half. ― -b2- طِبْقُ الأَرْضِ: see طِبَاقٌ. ― -b3- هٰذَا الشَّىْءُ طِبْقُ هٰذَا, (IAar, O, K, *) and ↓ طَبَقُهُ, and ↓ طِبَاقُهُ, (IAar, * O, * K,) and ↓ طَبِيقُهُ, (IAar, O, K,) and ↓ طَابَقُهُ, and ↓ مُطْبَقُهُ, (IAar, O, TA,) i. q. ↓ مُطَابِقُهُ [i. e. This thing is the match of this; or what suits, matches, tallies, conforms, corresponds, or agrees, with this; what is equal to this; or the like of this in measure, size, quantity, or the like]. (IAar, O, K, TA.) ― -b4- طِبْقٌ signifies also A space, or period, (سَاعَةٌ,) of the day; and so ↓ طِبْقَةٌ: and ↓ طَبِيقٌ signifies the same of the night: (K:) you say, أَقَمْتُ عِنْدَهُ طِبْقًا مِنَ النَّهَارِ, and ↓ طِبْقَةً, I remained at his abode during a space, or period, (سَاعَةً,) of the day: (Ibn-'Abbád, O:) and طِبْقًا, (K, TA,) with kesr, (TA,) or ↓ طَبَقًا, (so in the O,) and ↓ طَبِيقًا, i. e. a while, or a long time, syn. مَلِيًّا: (Ibn-'Abbád, O, K:) or, accord. to the L, one says, أَتَانَا بَعْدَ طِبْقٍ مِنَ اللَّيْلِ, and ↓ طَبِيق, he came to us after a space, or period, (حِينٍ,) of the night; and in like manner, مِنَ النَّهَارِ of the day: (TA:) the pl. of طَبِيقٌ is طُبْقٌ. (K.) [See also طَبَقٌ, in, or near, the middle of the paragraph.] -A2- Also Bird-lime; a dial. var. of دِبْقٌ. (IDrd, O, K.) And The fruit of a certain kind of tree [app. meaning the berries of the viscum, or mistletoe, of which birdlime is mostly prepared, and which are called دِبْق in the present day]. (K.) And Anything with which a thing is stuck, or made to stick. (K.) And [particularly] A thing [or substance] to which the exterior lamina of the pearl is stuck so that it becomes like it; as also ↓ مُطَبَّقٌ. (TA.) ― -b2- And Snares for birds, or things with which birds are caught; (Ibn-'Abbád, O;) like فِخَاخ; as also طِبَقٌ; of which [latter] the sing is ↓ طِبْقَةٌ. (Ibn-'Abbád, O, K.) -A3- Also A road, or way: -A4- and i. q. دَسْتُور [as a Pers. word, generally meaning Permission, or leave, as expl. by Golius in this instance]. (KL. [But for these two significations I have not found any other authority.])

طَبَقٌ
طَبَقٌ ذ A thing that is the equal of another thing (Msb, K) of any kind (K) in its measure so that it covers the whole extent of the latter like the lid: this is its primary signification: (Msb:) [whence] one says, هٰذَا الشَّىْءُ طَبَقُ هٰذَا, like طِبْقُهُ, q. v.: (IAar, O, K:) and [hence] it signifies The cover, or lid, (Mgh, K,) of a jar, (Mgh,) or of anything: (K:) pl. أَطْبَاقٌ (S, * O, * K) [and طِبَاقٌ, mentioned in the Msb as a pl. of طَبَقٌ in another, but similar, sense, which will be found in what follows, but better known as a pl. of طَبَقَةٌ], and أَطْبِقَةٌ is added as another pl. in the K, but [SM says] this is strange; I have not found it in the [other] lexicons; and it may be that the right reading is وَأَطْبَقَهُ, as syn. with what immediately there follows it, i. e. وَطَبَّقَهُ. (TA.) وَافَقَ شَنٌّ طَبَقَهْ is [a prov.] expl. (O, K, TA) by As (O, TA) as said of a company of men who had a receptacle of skin [i. e. a water-skin] that had become old and worn out, wherefore they made a طَبَق [or cover] for it: (O, K, TA:) [so that the meaning is, A water-skin that had become old and worn out suited its cover:] or شَنٌّ and طَبَقٌ [in the O طبقه] were two tribes; (S, * O, K * TA;) and, as ISd says, شَنٌّ does not here mean a water-skin, for this has no طَبَق: (TA:) or [طَبَقَهٌ is for طَبَقَةَ, and] طَبَقَةُ was an intelligent woman, whom an intelligent man took as his wife. (O, K, TA. [See Freytag's Arab. Prov., ii. 800.]) ― -b2- Also A certain household utensil; (Msb;) [i. e. a dish, or plate; perhaps thus called because the cover of a cooking-vessel is often used as a dish or plate;] the thing upon which one eats, (K, TA,) and in which one eats; and the thing upon which fruit is placed [i. e. a dish, or plate, used for that purpose; and likewise a round tray, and the like]: (TA:) pl. أَطْبَاقٌ and طِبَاقٌ. (Msb.) ― -b3- ― -b4- (tropical:) The surface of the earth [considered as a cover]. (K, TA.) [And in like manner applied to A layer, or stratum, of earth. دَفَنْتُ الشَّىْءَ is expl. in the Msb as meaning أَخْفَيْتُهُ تَحْتَ أَطْبَاقِ التُّرَابِ I concealed it beneath the layers, or strata, of the earth, or dust. See also طَبَقَةٌ.] ― -b5- (tropical:) The exterior part of the pudendum muliebre [considered as a cover]. (Ibn-'Abbád, O, K, TA.) ― -b6- A fold, a ply, or an overlapping part, of a thing. (PS. [See حَفِثٌ.]) ― -b7- [And hence, app., (tropical:) A roller of the sea: see آذِىٌّ.] ― -b8- A thin bone [or cartilage] that forms a division between any two vertebræ: (S, O, K:) what is between any two vertebræ of a horse [&c.]: pl. أَطْبَاقٌ: (Kr:) and some say, the vertebræ altogether: and some say, a vertebra, in any part. (TA.) It is said in a trad. respecting the day of resurrection, تَبْقَى أَصْلَابُ المُنَافِقِينَ طَبَقًا وَاحِدًا, meaning [The backbones of the hypocrites shall be (lit. continue to be) as though they were] one vertebra: or, as some say, ↓ طَبَقَةً; and [they say that] طَبَقٌ is the pl. [or coll. gen. n.]. (O. [See also 1 in art. عقم.]) ― -b9- [And Any of the successively-superimposed cartilages of the windpipe: pl. أَطْبَاقٌ. (See حَنْجَرَةٌ, in art. حجر; and see also حُلْقُومٌ.)] ― -b10- Any of the stages of Hell [whereof every one except the lowest is imagined to be like a cover over another]. (TA.) [And in like manner, Any of the Seven Heavens:] one says, السَّمٰوَاتُ طِبَاقٌ, meaning The Heavens are [composed of stages] one above another; (S, O, Msb; *) every heaven [except the lowest] being like a طبق to another: (Msb:) or this is said because of their being conformable, one with another: (K:) and it is said in the Kur lxvii. 3, اَلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ طِبَاقًا, meaning [Who hath created seven heavens] placed one above another; طباقا being the inf. n. of طَابَقْتُ النَّعْلَ [q. v.], used as an epithet; or for طُوبِقَتْ طِبَاقًا; or ذَاتَ طِبَاقٍ, pl. of طَبَقٌ or of ↓ طَبَقَةٌ. (Bd.) ― -b11- [Any of the bones of the head; because they compose a covering: or] أَطْبَاقُ الرَّأْسِ means the bones of the head because they suit one another and have certain parts of them inserted and infixed into other parts. (TA. [See 8 in art. شجر.]) ― -b12- Any joint of a limb: pl. أَطْبَاقٌ. (As, TA.) ― -b13- A collective number of men, and of locusts; (S, O, K;) as also ↓ طِبْقٌ, (K,) which is thus expl. by As in relation to men: (TA:) or a multitude of men, and of locusts: (K:) [app. considered as covering a space of ground:] or a company of men that are equal with a company like them. (ISd, TA.) ― -b14- A generation of mankind; or the people of one time; syn. قَرْنٌ and عَالَمٌ; as in the saying of El- 'Abbás,
اـِذَا مَضَى عَالَمٌ بَدَا طَبَقُ
[metre مُنْسَرِح] i. e. اـِذَا مَضَى قَرْنٌ بَدَا قَرْنٌ [When a generation passes away, a generation appears in its place]: the قَرْن being called طَبَق because they are a طَبَق [i. e. cover] to the earth: then they pass away and another طَبق comes: (O, TA:) or, as IAar says, طَبَقٌ signifies a people after a people. (TA.) And (TA) A قَرْن [i. e. generation] of time: or twenty years: (K, TA:) or, as in the book of El-Hejeree, on the authority of I'Ab, ↓ طَبَقَةٌ has this latter meaning. (TA.) ― -b15- (tropical:) A rain such as fills and covers the earth, or land; (TA;) or such as is general, (S, O, K, TA,) and of wide extent; termed by a poet (namely, Imra-el-Keys, O, TA) طَبَقُ الأَرْضِ: (S, O, TA:) or a lasting rain, consecutive in its falls. (Msb.) And أَصْبَحَتِ الأَرْضُ طَبَقًا وَاحِدًا means (assumed tropical:) [The land became, or became in the morning,] covered with water over its surface. (TA.) ― -b16- A main portion of the night and of the day: (S, O, K:) or, accord. to the Mufradát [of Er-Rághib], طَبَقُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ signifies سَاعَاتُهُ المطابقة [app. a mistranscription for المُتَطَابِقَةُ, and meaning the commensurate, or similar, or equal, portions of the night and of the day]. (TA.) See also طِبْقٌ. ― -b17- And A state, or condition; (S, O, K, TA;) as also ↓ طَبَقَةٌ, of which the pl. is طِبَاقٌ: the pl. of the former in this sense is أَطْبَاقٌ. (TA.) Hence the phrase, لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ, (S, O, K, TA,) in the Kur [lxxxiv. 19], meaning [Ye shall assuredly enter upon] state after state, (S, * O, TA,) and predicament after predicament; as in the A; (TA;) on the day of resurrection; (S;) the state being termed طَبَق because it will fill the hearts [as though the dread thereof covered them], or will be near to doing so; (O, TA;) and عَنْ being put in this instance, as it is in many others, in the place of بَعْدَ: (TA:) or the meaning is, one after another of similar states of hardship: or it may be, degrees of hardship after degrees thereof; طَبَقٌ accord. to this rendering being regarded as pl. [or coll. gen. n.] of ↓ طَبَقَةٌ: (Ksh and Bd:) or [ye shall assuredly mount upon] the heaven in one state after another state; for it (the heaven) shall be like مُهْل [i. e. molten brass or iron &c., as is said in the Kur lxx. 8,] and then successively in other states: (O, TA:) so says Aboo-Bekr: accord. to Er-Rághib, it points to the various successive states of man in the present world from his creation, and in the world to come until his resting in one of the two abodes [Paradise or Hell]: or, accord. to Ibn-Abi-l- Hadeed, it means [ye shall assuredly enter upon] difficulty after difficulty; as is related by MF; and the same is said by Az on the authority of I'Ab: (TA:) some read لَتَرْكَبَنَّ, meaning thou, O Mohammad, shalt assuredly mount upon stage after stage of the stages (أَطْبَاق) of heaven; and I'Ab and Ibn-Mes-ood read لَتَرْكَبِنَّ, with kesr to the ب, which is accord. to the dial. of Temeem, and Keys and Asad and Rabee'ah pronounce the first letter of the future with kesr except when it is ى: 'Omar read لَيَرْكَبَنَّ, either as relating to the Prophet or as referring to him who is mentioned in verses 10-15 of the same chapter. (O, TA.) One says also, بَاتَ يَرْعَى طَبَقَ النُّجُومِ, meaning (tropical:) [He passed the night watching] the state of the stars in their course: (TA:) or طَبَقُ النُّجُومِ means the falling [or app. setting] of stars after [other] stars: or, accord. to Es-Sadoosee, the rising of a star and the setting of another: and a collective number thereof after a collective number [of others]: and such, he says, are termed مِنَ النُّجُومِ ↓ طَبَقَاتٌ. (O.) ― -b18- جَآءَتِ الاـِبِلُ طَبَقًا وَاحِدًا means عَلَى خُفٍّ وَاحِدٍ [i. e. The camels came following one another, in a single line: see art. خف]. (TA.) And one says, وَلَدَتِ الغَنَمُ طَبَقًا and ↓ طَبْقًا, meaning The sheep, or goats, brought forth one after another: (L:) El-Umawee says, when they do thus, one says, وَلَدَتْهَا الرُّجَيْلَآءِ and وَلَدَتْهَا طَبَقًا and ↓ طَبَقَةً [They brought them forth (i. e. their young ones) one after another]. (S, O.) ― -b19- [The pl.] الأَطْبَاقُ also signifies Those who are remote, and those who are remotely connected: so in a trad. respecting the signs of the resurrection, or of the time thereof; in which it is said, يُوْصَلُ الأَطْبَاقُ وَيُقْطَعُ الأَرْحَامُ [Those who are remote, and those who are remotely related, shall be brought into close connection, and the ties of relationship shall be severed]. (TA.) ― -b20- بِنْتُ طَبَقٍ is an appellation of A female tortoise, [app. because of the cover of her back,] which, (S, O, K,) as the Arabs assert, (S, O,) lays ninety-nine eggs, all of them [eventually] tortoises, and lays one egg which discloses (S, O, K) a serpent (K) [or a serpent such as is termed] an أَسْوَد; (S, O;) or, accord. to Az, sixty-nine [eggs], and the seventieth is [eventually] a viper. (So in a marg. note in one of my copies of the S; in which, also, the appellation is written بِنْتُ طَبَقَ, instead of بِنْتُ طَبَقٍ.) Hence the phrase اـِحْدَى بَنَاتِ طَبَقٍ, meaning (tropical:) A calamity; (S, O, TA;) as also بِنْتُ طَبَقٍ: (TA:) بَنَاتُ طَبَقٍ meaning calamities [like مُطْبِقَاتٌ]: as well as tortoises: and serpents: (K:) and أُمُّ طَبَقٍ [in like manner] means calamity: (TA in art. طرق:) or, accord. to EthTha'álibee, طَبَقُ [thus, imperfectly decl., as written in the L,) signifies a yellow serpent: (L, TA:) and أُمُّ طَبَقٍ and بِنْتُ طَبَقٍ are said to signify the serpent, because of its coiling itself round: or بَنَاتُ طَبَقٍ is an appellation applied to serpents because of their winding themselves round (لاـِطْبَاقِهَا) upon him whom they bite; or, as some say, because the حَوَّآء [q. v.] confines them beneath the lids (أَطْبَاق) of the baskets (أَسْفَاط) covered with leather; or, as Z says, because they resemble the طَبَق [i. e. cover, or dish, or plate,] when they coil themselves round. (TA.)

طِبْقَةٌ
طِبْقَةٌ ذ : see طِبْقٌ, former half, in two places: -A2- and also near the end of the same paragraph.

طَبَقَةٌ
طَبَقَةٌ ذ [generally signifying Any one of two or more things that are placed, or situate, one above another; a stage, story, or floor; a layer, or stratum; or the like: pl. طَبَقَاتٌ and طِبَاقٌ]: see طَبَقٌ, in seven places. ― -b2- [Hence, طَبَقَاتُ العَيْنِ The coats, or tunics, of the eye. (See جُلَيْدَةٌ.)] ― -b3- [Hence also,] طَبَقَاتُ النَّاسِ The degrees, ranks, orders, or classes, of men. (S, * O, * TA.) [Thus, طَبَقَاتُ الشُّعَرَآءِ means The orders, or classes, of the poets.] ― -b4- كُتُبُهُ اـِلَىَّ طَبَقَةٌ is a phrase mentioned by Ibn-'Abbád as meaning His letters, or epistles, to me are consecutive. (O, TA.) ― -b5- A طَبَقَة of land is [A portion] like a مَشَارَة [expl. in art. شور]. (TA.)

يَدٌ طَبِقَةٌ
يَدٌ طَبِقَةٌ ذ An arm that will not be stretched forth; (S, O, TA;) sticking to the side. (K, TA.)

طِبَاقٌ
طِبَاقٌ ذ [a pl. of طَبَقَةٌ, and said to be also a pl. of طَبَقٌ]. ― -b2- طِبَاقُ الأَرْضِ means What is upon the earth: (S, O:) or what fills, or would fill, the earth, extending over it in general, or in common, (O, TA,) as though it were a طَبَق [or cover] to it. (TA.) It is said in a trad. respecting Kureysh, عِلْمُ عَالِمِهِمْ طِبَاقُ الأَرْضِ i. e. The knowledge of the knowing of them is as though it extended over the earth in general, or in common, and were a cover to it; (O, * TA;) or, as some relate it, الأَرْضِ ↓ طِبْقُ. (TA.) ― -b3- See also طِبْقٌ. ― -b4- And see مُطْبِقٌ.

طَبِيقٌ
طَبِيقٌ ذ : see طِبْقٌ, in five places.

طَبَاقَآءُ
طَبَاقَآءُ ذ (tropical:) A camel (S, O, K) that will not cover; (S, O;) lacking strength, or ability, to cover. (K, TA.) ― -b2- And, applied to a man, (S, O, K,) (assumed tropical:) Impeded in his speech; unable to speak; or tonguetied: (O, K, * TA:) or that will not perform the act of coïtus: (TA:) or heavy, covering the woman (يُطْبِقُ عَلَى المَرْأَةِ, in the CK [erroneously] يَطْبِقُ, and in my MS. copy of the K يُطَبِّق المرأةَ,) with his breast by reason of his heaviness: (K, TA:) or impotent; syn. عِيِىٌّ: (S, O:) or impotent (عَيِىٌّ), heavy, covering her whom he compresses, or the woman, with his breast, by reason of his littleness, or immature age: accord. to As, stupid, foolish, impotent in speech or actions, dull, or heavy: accord. to IAar, whose reason is veiled, or wholly obscured, (عَلَيْهِ ↓ مُطْبَقٌ, [see أَطْبَقَ عَلَيْهِ الجُنُونُ,]) by stupidity, or foolishness: or, as some say, whose affairs are veiled to him [so that he sees not how to accomplish them]: or who lacks ability to speak, his lips being closed. (TA.) ― -b3- تَحَلَّبُوا عَلَى ذٰلِكَ الاـِنْسَانِ طَبَاقَآءَ means They collected themselves together against that man, all of them. (ISh, O.)

طُبَّاقٌ
طُبَّاقٌ ذ A species of tree, (S, O, K,) growing upon the mountains of Mekkeh; (K;) described to AHn by some one or more of Azd-es-Saráh as being about the stature of a man in height, growing near one another, scarcely ever or never seen singly, having long, slender, green leaves, which slip [between the fingers] when squeezed, applied as a dressing to a fracture, which, remaining upon it, they consolidate; it has a clustered yellow flower; is not eaten by the camels, but by the sheep or goats; and grows among the rocks, with the عَرْعَر; the bees eat from its flowers, and the mountain-goats also feed upon it: (O:) it is beneficial as an antidote against poisons, taken internally and applied as a dressing, and as a remedy for the mange, or scab, and the itch, and fevers of long continuance, and colic, and jaundice, and obstructions of the liver; and is very healing. (K.) [طُبَاقٌ, thus written by Golius, without teshdeed, is said by him to be Ocimum agreste; as on the authority of Meyd; but he has not given the syn. by which Meyd has explained it.] بَيْنَ شَثٍّ وَطُبَّاقٍ, in a trad. of Mohammad Ibn-El-Hanafeeyeh, means in the places where grow these two species of trees; (O;) i. e. in the tracts of the mountains of Mekkeh. (TA.)

طَابَقٌ
طَابَقٌ ذ : see طِبْقٌ. -A2- Also, (S, Mgh, O, K,) and طَابِقٌ, (K,) both mentioned by Ks and Lh, [and both in one of my copies of the S,] (TA,) and ↓ طَابَاقٌ, (Fr, O, K,) A large brick: (Mgh:) or a large baked brick: (S, O, K:) [or a large tile, or flat piece of baked clay:] and a large [piece of] glass: (Mgh:) arabicized, (S, Mgh, O,) from the Pers., (S, O,) i. e. from تَابَهْ: (Mgh, O:) [and particularly a large flat piece of baked clay, or of stone, &c., that is used for a trapdoor:] whence, بَيْتُ الطَّابَقِ [the chamber that has a trap-door]: (Mgh: [see also مُطْبِقٌ:]) pl. طَوَابِقُ and طَوَابِيقُ; (Mgh, O, K;) the former being pl. of طابق, and the latter of طاباق. (O.) ― -b2- And in like manner the طَابَق of iron [is from the Pers. تَابَهْ]: (O:) [i. e.] طَابَقٌ signifies also, (K, TA,) and طَابِقٌ likewise, (accord. to the K,) A certain vessel in which one cooks, (K, TA,) [meaning a frying-pan,] of iron or of copper: (TA:) arabicized from تَابَهْ. (K, TA.) ― -b3- [And A plate, or flat piece, of metal.] -A3- بِئْرٌ ذَاتُ طَابَقٍ means A well in which are projecting edges. (Ibn-'Abbád, O.) -A4- And طَابَقٌ and طَابِقٌ signify also A limb, or member, (Th, O, * K, TA,) of a human being, such as the arm, or hand, and the leg, or foot, and the like: (Th, TA:) applied in a trad. to the hand of a thief, which is to be cut off: (TA:) [see طَائِفٌ, in art. طوف:] or they signify [or signify also] the half of a sheep, or goat: (K, TA:) or as much thereof as two persons, or three, eat. (TA.)

طَابَاقٌ
طَابَاقٌ ذ ; pl. طَوَابِيقُ: see the next preceding paragraph.

العِمَّةُ الطَّابِقِيَّةُ
العِمَّةُ الطَّابِقِيَّةُ ذ The mode of disposing the turban without winding [a portion thereof] beneath the chin: (O, K:) a mode which is forbidden. (O.) جَآءَ فُلَانٌ مُتَعَمِّمًا طَابِقِيٍّا means Such a one came having his turban disposed in the manner above described. (IAar, O.)

مَطْبَقٌ
مَطْبَقٌ ذ : see مُطْبِقٌ.

مُطْبَقٌ
مُطْبَقٌ ذ [pass. part. n. of 4, Covered; &c.]. ― -b2- الحُرُوفُ المُطْبَقَةُ are The letters ص, ض, ط, and ظ: (S, O, K:) the part of the tongue which is the place of their utterance being [closely] covered [in their utterance] by what is opposite to it of the palate. (O, TA.) ― -b3- And مُطْبَقٌ is used by the vulgar for مُطْبَقٌ عَلَيْهِ, [which is for مُطْبَقٌ عَلَيْهِ الجُنُونُ,] meaning (assumed tropical:) Upon whom insanity is made to be continual: (Msb: see also طَبَاقَآءُ [where مُطْبَقٌ عَلْيَهِ is in my opinion better rendered]:) and you say مَجْنُونَةٌ مُطْبَقٌ عَلَيْهَا [in like manner, for مُطْبَقٌ عَلَيْهَا الجُنُونُ (assumed tropical:) an insane female whose reason insanity has veiled, or wholly obscured]. (Mgh, O.) ― -b4- مُطْبَقٌ عَلَيْهِ signifies also Affected with a swooning, or a fit of insensibility. (TA.) ― -b5- بَيْتٌ مُطْبَقٌ means (assumed tropical:) A verse of which the former hemistich ends in the middle of a word. (Z, TA.) ― -b6- See also the next paragraph. ― -b7- And see طِبْقٌ.

مُطْبِقٌ
مُطْبِقٌ ذ Covering. (O, K, TA.) ― -b2- Hence, (K, TA,) جُنُونٌ مُطْبِقٌ (Mgh, O, K, TA) (assumed tropical:) Insanity that covers [i. e. veils, or wholly obscures,] the reason, or intellect. (TA.) ― -b3- حُمَّى مُطْبِقَةٌ (S, Mgh, O, Msb, K) (tropical:) A continual fever, not quitting night nor day. (S, Msb, * TA.) ― -b4- مُطْبِقَةٌ [for سَنَةٌ مُطْبِقَةٌ] means (tropical:) A hard, or severe, year. (TA.) And مُطْبِقَاتٌ means (assumed tropical:) Calamities [like بَنَاتُ طَبَقٍ]. (TA.) ― -b5- And مُطْبِقٌ may have the same meaning as ↓ مُطْبَقٌ. (TA. [But in what sense the latter is here used is not specified.]) ― -b6- It signifies also A subterranean prison; or a place of confinement beneath the ground. (TA. [The word in this sense, which is probably postclassical, is there said to be like مُحْسِنٌ; but perhaps only because of its having been found written مُطْبِقٌ; for I think that I have heard ↓ مَطْبَقٌ used in this sense; and I find an apparent authority for this in a copy of the M in arts. اصد and وصد, where الاـِصَادُ and الوِصَادُ are expl. as meaning المَطْبَقُ: and likewise in the TA in art. عن, where I find مَطْبَق, thus written; see 2 in that art.: it seems also that ↓ طِبَاقٌ may have the same signification; for I find الاـِصَادُ expl. as meaning الطِّبَاقُ in the K in art. اصد; and thus in the O in art. وصد, and likewise الوِصَادُ.])

مُطَبَّقٌ
مُطَبَّقٌ ذ : see طِبْقٌ, last quarter.

جَرَادٌ مُطَبِّقٌ
جَرَادٌ مُطَبِّقٌ ذ Locusts extending in common or universally [over a tract or region]. (TA.) And سَحَابَةٌ مُطَبِّقَةٌ A cloud raining upon the whole of a land. (S, O.) ― -b2- مُطَبِّقٌ signifies also [A sword hitting the joint, and severing the limb: or falling between two bones. ― -b3- And hence,] (tropical:) One who takes the right course in affairs by his [good] judgment. (K, TA.)

مُطَابِقٌ
مُطَابِقٌ ذ : see an ex. voce طِبْقٌ

##### Türkçe

1 **طَبڤقَ** [**طَبَقَهُ**, muzâri‘ **طَبِقَ**, Freytag’a göre, aşağıda bu ikincisine verilen mânâların birincisinde **أَطْبَقَهُ** ile eşanlamlı olarak K’da açıklanmıştır: fakat ben bunun için K’da da başka herhangi bir sözlükte de bir dayanak bulmuyorum.] -A2- **طَبِقَتْ يَدُهُ**, (S, O, K, TA,) muzâri‘ **طَبَقَ**; ve **طَبَقَبْ**, muzâri‘ **طَبُقَ**; (TA;) mastar (birincisinin, S, TA) **طَبَقٌ** (S, O, K, TA) ve (ikincisinin, TA) **طَبْقٌ**; (K, TA;) (mecaz kabul edilerek:) Kolu uzatılmazdı; (S, O;) yahut (mecaz:) yanına yapışırdı, (K, TA,) ve uzatılmazdı. (TA.) -A3- **طَبِقَ يَفْعَلُ بِى كَذَا** yani **طَفِقَ** [yani: Benimle böyle bir şey yapmaya koyuldu, yahut başladı, vb.]. (O, K. *)

**طبّقهُ**
2 **طبّقهُ** ذ , mastar **تَطْبِيقٌ**: 4’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **طبّق السَّحَابُ الجَوَّ** Bulutlar, gök ile yer arasındaki orta havayı örttü: (K:) ve **الغَيْمُ السَّمَآءَ** ↓ **أَطْبَقَ** ve **طَبَّقَهَا** [Bulutlar göğü örttü]: (Mgh, TA:) ikisi de aynı mânâyı ifade eder. (TA.) Ve **طبّق المَآءُ وَجْهَ الأَرْضِ** Su, yerin yahut toprağın yüzünü örttü. (K.) ― -b3- Ve **طبّق الشَّىْءُ**, mastar yukarıdaki gibi, yani **عَمَّ** [Şey, nisbet veya nisbetlerinde, işleyiş veya işleyişlerinde, tesir veya tesirlerinde, vb. umumî oldu yahut umûmîleşti]. (K.) Ve **عَمَّ** ile eşanlamlı olarak müteaddîdir: şu ibarede olduğu gibi, **هٰذَا مَطَرٌ طَبَّقَ الأَرْضَ** [Bu, düşüşünün kapsamı içine yerin umumî genişliğini dâhil etmiş bir yağmurdur]. (TA.) Ve ayrıca şöyle de denir, **طبّق الغَيْمُ**, (S, O, TA,) mastar yukarıdaki gibi, (S, O, K, TA,) Bulutlar, yerin tamamına yağmur yağdırdı; (S, O;) yahut yağmurlarını yere umumî kıldı, (K, TA,). (TA.) ― -b4- **تَطْبِيقٌ** ayrıca, bir şeyi başka bir şeye uydurmak, denk kılmak, örtüştürmek, uygun düşürmek, karşılık kılmak yahut mutabık kılmak mânâsına gelir. (KL.) ― -b5- [Ve **طبّق بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ** İki şeyi yüz yüze getirerek bir araya koydu. (3’e de bak.) ― -b6- Bundan dolayı,] **التَّطْبِيقُ** ilâhî olarak tayin edilmiş namaz fiilinde, rükûda uylukların arasında elleri [birbirine, avuç avuca,] koymaktır; (S, O, K;) ve aynı şekilde **التَّشَهُّد** denilen fiilde [bk.]. (El-Harbee, TA.) Namazda rükû eden kimse hakkında **طبّق** denir, ve aynı şekilde ↓ **اطبق**, (TA,) yahut **طبّق كَفَّيْهِ**, (Mgh,) yahut **طبّق بَيْنَ كَفَّيْهِ ثُمَّ وَضَعَهُمَا بَيْنَ فَخِذَيْهِ**, (O,) yani: Ellerini [birbirine, avuç avuca,] koydu, sonra onları uyluklarının arasına koydu. (Mgh.) Böyle yapmak yasaklanmıştır; (Mgh, O;) çünkü eller dizlerin üzerine konulmalıdır. (O.) ― -b7- Ayrıca, koşarken atın ön ayaklarını birlikte kaldırıp birlikte indirmesi: (S, O, K:) yahut As’a göre, bir devenin yahut dişi devenin sıçrayıp sonra bacaklar yere birlikte düşecek şekilde inmesi; ki bunun yapılması beğenilmez. (TA.) ― -b8- Ve **طبّقت الاـِبِلُ الطَّرِيقَ** (mecaz:) Develer, sağ istikametten sapmaksızın yolu katetti. (TA. [Fiil orada hareke işaretleri olmaksızın yazılmıştır; fakat açıkça böyledir.]) ― -b9- Ve **طبّق السَّيْفُ**, (S, O, TA,) [yani **طبّق السَّيْفُ المَفْصِلَ**,] mastar yukarıdaki gibi, (K,) Kılıç ekleme vurdu (S, O, K, TA) ve uzvu kesti: (S, O, TA:) yahut iki kemik arasına düştü. (TA.) Bir şair der ki, (S,) yani El-Farezdak, El-Haccâc’ı överken ve onu bir kılıca benzetirken, (O,)
يُصَمِّمُ أَحْيَانًا وَحِينًا يُطَبِّقُ
[**صم** maddesinde açıklanmıştır]. (S, O.) Bundan dolayı, **يُطَبِّقُ المَفْصِلَ** demek (mecaz kabul edilerek:) Delili, hücceti yahut kanıtı isabetle vurur demektir: (S, O:) ve bu, fasih bir kimse hakkında da söylenir. (AZ, TA **قَالَبٌ** maddesinde, bk.) Bundan dolayı ayrıca, yalnız **طَبَّقَ**, (mecaz kabul edilerek:) Kazâî hüküm vermenin doğru tarzına isabet etti. (O, TA:) ve rivayetin metni. (TA.)

**مُطَابَقَةٌ**

3 **مُطَابَقَةٌ** ذ: Bir şeyi, ona uygun (mütenasip) olarak, başka bir şeyin üzerine, yahut üstüne, yahut üzerine koymak demektir: buradan **طَابَقْتُ النَّعْلَ** ibaresi [yani Bd lxvii. 3’te açıklandığı üzere, tabanın yahut sandaletin tabanı üzerine başka bir taban diktim]. (Er-Rághib, TA.) [Bundan dolayı] ayrıca şöyle de denir: **طَابَقْتُ بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ**: iki şeyi birbirine uygun yaptım ve onları birbirine yapıştırdım. (S, O. [Bkz. ayrıca 2.]) Ve **طابق بَيْنَ قَمِيصَيْنِ**: iki gömlek giydi yahut giyindi; biri ötekinin üstüne yahut dışına; (K, TA;) ve aynı şekilde **صَافَقَ بَيْنَهُمَا**, ve **طَارَقَ**, (TA,) ve **ظَاهَرَ**. (A vb. **ظهر** maddesinde.) ― -b2- Ve **طابقهُ**, (K, TA,) mastarı **مُطَابَقَةٌ** (S, O, K, TA) ve **طِبَاقٌ**, (K, TA,) demektir ki: ona uydu, denk düştü, örtüştü, uygun oldu, karşılık geldi yahut mutabık oldu; (S, * O, * K, TA;) ve ona eşit oldu; yahut ölçüde, büyüklükte, miktarda veya benzeri şeylerde ona benzer oldu. (TA.) ― -b3- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هٰذَا جَوَابٌ يُطَابِقُ السُّؤَالَ** [Bu, soruya uygun bir cevaptır yahut bir karşılıktır]. (TA.) ― -b4- Ve **طابقت زَوْجَهَا**: o (kadın) kocasının [arzusuna] uydu: ve **طابقت**, bir dişi deve hakkında ve bir kadın hakkında denildiğinde: onu isteyen kimseye karşı boyun eğici oldu yahut boyun eğici hâle geldi. (TA.) ― -b5- Ve **طابق لِى بِحَقِّى**: hakkım hususunda bana itaat etti ve onu yerine getirmeye acele etti; yahut hakkımı gönüllü olarak bana ikrar etti. (TA.) ― -b6- Ve **طابقهُ عَلَى الأَمْرِ**: işi yapmak üzere onunla birleşti ve ona yardım etti: yahut [sadece] onu yapmaya ona yardım etti. (TA.) ― -b7- Ve **طابق عَلَى العَمَلِ**: işe alıştı, ünsiyet etti yahut işe alıştırıldı. (S, * O, * TA.) ― -b8- **مُطَابَقَةٌ**, bir at hakkında, (S, O, K,) koşmasında, (S, O,) ve aynı şekilde bir deve hakkında, A’da olduğu üzere, (TA,) demektir ki: arka ayaklarını, ön ayaklarının bulunduğu yerlere koyması. (S, O, K.) ― -b9- Ve (buradan, TA) (mecaz:) bağlı kimse gibi yürüme; (S, O, K, TA;) yani kısa adımlarla. (TA.) [Bkz. **حِجْلٌ** lafzında bir örnek.]

**اطبقهُ**
4 **اطبقهُ** ذ: Onu örttü; (S, O, K;) ve ayrıca ↓ **طبّقهُ**, mastarı **تَطْبِيقٌ**; (K;) [yani] onu örtülü hâle getirdi; (S, O;) onun üzerine **طَبَق**ı, yani örtüyü koydu; yani bir küpün [yahut benzerinin] üzerine. (Mgh. [Ve benzeri, başka sözlüklerde birkaç başka sanatta da söylenir.]) Ve **اطبقتُ الرَّحَى**: üst değirmen taşını alt taşın üzerine koydum. (TA.) ― -b2- Ayrıca 2’ye, ikinci cümleye bak. [Bu son örnek, **اطبقهُ**’nun bazen “onu örttü” mânasında, “ona bir örtü oldu yahut örtü gibi oldu” demek olduğunu; ve **اطبق عَلَيْهِ**’nin de aynı mânaya geldiğini; ve ayrıca عليه ↓ **انطبق**, ve عليه ↓ **تطبّق**’ın da (böyle olduğunu) gösterir.] ― -b3- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **اطبق عَلَيْهِ الجُنُونُ** (Msb, TA) (farazî mecaz): delilik onun aklını yahut idrakini örttü [yani perdeledi yahut bütünüyle kararttı]. (TA.) Ve **اطبقت عَلَيْهِ الحُمَّى** (Mgh, O, TA) (mecaz): humma onun üzerinde sürekli oldu yahut sürekli hâle geldi; gece de gündüz de onu bırakmadı. (TA.) ― -b4- **اطبقوا عَلَى الأَمْرِ** demektir ki (mecaz): iş yahut mesele hakkında, yahut onu yapmak üzere, birlikte uyuşarak birleştiler yahut birlikte anlaştılar; (S, * Mgh, * O, * Msb, TA; *) ve bunun gibi عليه ↓ **تطابقوا**. (MA.) ― -b5- Ve **اطبقوا عَلَيْهِ**: onun etrafını kuşattılar. (MA.) ― -b6- [Ve **اطبقت عَلَيْهِ الحَيَّةُ**: yılan onun üzerine dolandı. (Bkz. **طَبَقٌ**, son cümle.)] ― -b7- Ve **اطبقت النُّجُومُ**: yıldızlar göründü ve çok oldu; (O, K, TA;) [sanki bir örtü gibi olduklarından; yahut] sanki kat kat ( **طَبَقَةٌ فَوْقَ طَبَقَةٍ** ) idiler. (TA.) ― -b8- [**اطبقهُ عَلَيْهِ**, onu örtecek hâle getirdi; yani onun üzerinde bir örtü, yahut örtü gibi bir şey, olacak hâle getirdi demektir.] Şöyle dersin: **أَطْبَقَ عَلَى مَخْرَجِ الحَرْفِ مِنَ اللِّسَانِ مَا حَاذَاهُ مِنَ الحَنَكِ** [harfin dilden çıkış yeri olan kısmın üzerine, damaktan ona karşılık gelen şeyi örtecek şekilde getirdi; yani dilinin o kısmını, damaktaki karşılık gelen kısmın hemen altına bitişik kıldı]. (O.) ― -b9- [Bundan dolayı,] **أَطْبَقَ عَلَيْهِمُ العَذَابَ**, Allah hakkında denildiğinde, (mecaz): azabı onların üzerine topluca yahut umumen indirdi yahut getirdi, [sanki onu onların üzerine örtecek hâle getirdi,] öyle ki onlardan hiçbiri kurtulmadı. (Jel, xci. 14’te.) ― -b10- Ve **أَطْبَقَ اللّٰهُ عَلَيْهِ الحُمَّى**, ve **الجُنُونَ**, (farazî mecaz): Allah hummayı onun üzerinde sürekli kıldı ve aynı şekilde deliliği: fiil hem لازِم hem مُتَعَدِّي olarak kullanılmıştır. (Msb. [Fakat onun müellifi, bunu bulmadığını ekler: yani bu ve benzeri mânalarda fiilin müteaddî kullanımına dair herhangi bir klasik otorite bulmadığını kasteder.]) ― -b11- Ayrıca şöyle denir: **اطبق البَابَ** [kapıyı kapattı]. (Msb ve K, **وصد** maddesinde; vb.) Ve **أَطْبِقْ شَفَتَيْكَ** [dudaklarını kapat;] yani (farazî mecaz): sus. (TA.) [Ve **اطبق الكِتَابَ**: kitabı kapattı yahut kapadı. Ve **اطبق الثَّوْبَ**: elbiseyi yahut kumaş parçasını katlayıp birleştirdi.] Ayrıca paragrafın ortasında 2’ye bak. -A2- **مَا أَطْبَقَهُ**: (O, K) **لِكَذَا** [böyle bir şeyi yapmada] ne kadar mahirdir! (O) **طَبَّقَ المَفْصِلَ** veznindendir. (JK.)

**تطبّق**
5 **تطبّق** ذ: bkz. 7. ― -b2- **تطبّق عَلَيْهِ**: bkz. 4. [Bundan dolayı,] şöyle denir: **لَوْ تَطَبَّقَتِ السَّمَآءُ عَلَى الأَرْضِ مَا فَعَلْتُ كَذَا** [Eğer gök yerin üzerine bir örtü gibi kapanacak olsaydı, böyle bir şeyi yapmazdım]. (S, O.)

**تطابق الشَّيْآنِ**
6 **تطابق الشَّيْآنِ** ذ: İki şey, birbirinin her biriyle, uydu, denk düştü, örtüştü, uygun oldu, karşılık geldi yahut mutabık oldu; (S, * O, * TA;) ve her biri ötekine eşit oldu; yahut ölçüde, büyüklükte, miktarda veya benzeri şeylerde birbirine benzer oldular. (TA.) Ve **تطابقوا عَلَى الأَمْرِ**: bkz. 4.

**انطبق**

7 **انطبق** ذ Örtüldü; (O, K;) [yani] örtülür kılındı;] yahut üzerine **طَبَق** yani örtü konuldu;] **أَطْبَقَهُ**’nun quasi-pass.’idir; (O;) ve bunun gibi ↓ **تطبّق**. (S, O, K.) ― -b2- [Ve kapandı; kapı vb. hakkında söylenir. ― -b3- Bundan dolayı,] **يَنْطَبِقُ عَلَيْهِ الكَلَامُ** i. q. **يَنْغَلِقُ** (mecazî farz edilerek:) [Söz, sanki ona karşı kapanmış gibidir; yani sözünde engellenmiştir, konuşamaz, yahut dili tutulmuştur]. (O.) ― -b4- 4’e de bak. ― -b5- [Bundan dolayı bir kaide hakkında şöyle denir: **يَنْطَبِقُ عَلَى كَذَا وَكَذَا** (mecazî farz edilerek:) Şu ve şu şeylere yahut konulara tatbik olunur.]

**طَبْقٌ**
**طَبْقٌ** ذ : **طَبَقٌ** maddesinde, son çeyrekte, **وَلَدَتِ الغَنَمُ طَبْقًا** ibaresinde mansub hâlin bir örneğine bak. -A2- **طَبْقٌ** ayrıca IAar tarafından, yalancı gösteriş yahut yalancı iddia ile haksızlık etmek veya zarar vermek mânâsıyla açıklanmıştır. (TA.)

**طِبْقٌ**
**طِبْقٌ** ذ : önceki yarının sonraki kısmında **طَبَقٌ**’a bak. ― -b2- **طِبْقُ الأَرْضِ**: **طِبَاقٌ**’a bak. ― -b3- **هٰذَا الشَّىْءُ طِبْقُ هٰذَا**, (IAar, O, K, *) ve ↓ **طَبَقُهُ**, ve ↓ **طِبَاقُهُ**, (IAar, * O, * K,) ve ↓ **طَبِيقُهُ**, (IAar, O, K,) ve ↓ **طَابَقُهُ**, ve ↓ **مُطْبَقُهُ**, (IAar, O, TA,) i. q. ↓ **مُطَابِقُهُ** [yani: Bu şey bunun eşidir; yahut buna uyan, denk düşen, uyuşan, karşılık gelen, mutabık olan; buna eşit olan; yahut ölçüde, büyüklükte, miktarda veya benzerinde bunun benzeri olan]. (IAar, O, K, TA.) ― -b4- **طِبْقٌ** ayrıca gündüzün bir boşluğu yahut vakti, (**سَاعَةٌ**, ) mânâsına gelir; ve bunun gibi ↓ **طِبْقَةٌ**: ve ↓ **طَبِيقٌ** gecenin aynı mânâsına gelir: (K:) şöyle dersin: **أَقَمْتُ عِنْدَهُ طِبْقًا مِنَ النَّهَارِ**, ve ↓ **طِبْقَةً**, onun yanında gündüzün bir boşluğu yahut vakti, (**سَاعَةً**, ) müddetince kaldım: (Ibn-'Abbád, O:) ve **طِبْقًا**, (K, TA,) kesr ile, (TA,) yahut ↓ **طَبَقًا**, (O’da böyle,) ve ↓ **طَبِيقًا**, yani bir müddet, yahut uzun bir zaman, **مَلِيًّا**’nın müradifi: (Ibn-'Abbád, O, K:) yahut L’ye göre şöyle denir: **أَتَانَا بَعْدَ طِبْقٍ مِنَ اللَّيْلِ**, ve ↓ **طَبِيق**, bize gecenin bir boşluğu yahut vakti, (**حِينٍ**, ) ardından geldi; ve aynı şekilde, gündüz için **مِنَ النَّهَارِ**: (TA:) **طَبِيقٌ**’un çoğulu **طُبْقٌ**’dur. (K.) [Ayrıca paragrafın ortasında yahut ortasına yakın yerde **طَبَقٌ**’a bak.] -A2- Ayrıca kuş tutkalı; **دِبْقٌ**’un bir lehçe varyantı. (IDrd, O, K.) Ve belirli bir ağaç türünün meyvesi [görünüşe göre kuş tutkalının çoğunlukla hazırlandığı ve günümüzde **دِبْق** denilen viscum yahut ökseotunun taneleri mânâsında]. (K.) Ve bir şeyin yapıştırıldığı yahut yapışır kılındığı her şey. (K.) Ve [özellikle] inci’nin dış tabakasının ona yapıştırıldığı, böylece onun gibi olduğu bir şey [yahut madde]; bunun gibi ↓ **مُطَبَّقٌ**. (TA.) ― -b2- Ve kuşlar için tuzaklar, yahut kuşların yakalandığı şeyler; (Ibn-'Abbád, O;) **فِخَاخ** gibi; bunun gibi **طِبَقٌ** da; bunun [sonuncusunun] müfredi ↓ **طِبْقَةٌ**’dır. (Ibn-'Abbád, O, K.) -A3- Ayrıca bir yol, yahut güzergâh: -A4- ve i. q. **دَسْتُور** [Farsça bir kelime olarak, bu örnekte Golius’un açıkladığı üzere genellikle “izin” mânâsında]. (KL. [Fakat bu iki mânâ için başka bir otorite bulmadım.])

**طَبَقٌ**

**طَبَقٌ** ذ: Herhangi bir türden (K) ölçüsünde, öteki şeyin bütün kapsamını kaplayacak şekilde, kapak gibi, başka bir şeye eşit olan bir şey (Msb, K): bu onun birincil anlamıdır: (Msb:) [bundan dolayı] şöyle denir: **هٰذَا الشَّىْءُ طَبَقُ هٰذَا**, **طِبْقُهُ** gibi, bkz.: (IAar, O, K:) ve [bundan dolayı] bir küpün (Mgh) yahut herhangi bir şeyin (K:) örtüsü yahut kapağı (Mgh, K) anlamına gelir: (K:) çoğulu **أَطْبَاقٌ** (S, * O, * K) [ve **طِبَاقٌ**, Msb’de, aşağıda gelecek olan başka fakat benzer bir anlamda **طَبَقٌ**’un çoğulu olarak zikredilmiştir; fakat daha ziyade **طَبَقَةٌ**’un çoğulu olarak bilinir], ve K’da başka bir çoğul olarak **أَطْبِقَةٌ** ilave edilmiştir; fakat [SM der ki] bu gariptir; onu [diğer] sözlüklerde bulmadım; ve doğru okunuşun, hemen ardından gelenle eş anlamlı olarak, yani **وَطَبَّقَهُ** ile, **وَأَطْبَقَهُ** olması mümkündür. (TA.)

**وَافَقَ شَنٌّ طَبَقَهْ** [bir darbımeseldir]; (O, K, TA) As tarafından (O, TA) şöyle açıklanır: deriden bir kapları [yani bir su tulumu] olup eskimiş ve yıpranmış bir erkek topluluğu hakkında söylenir; bu sebeple ona bir **طَبَق** [yahut kapak] yaptılar: (O, K, TA:) [böylece anlam: Eskimiş ve yıpranmış bir su tulumu kapağına uydu:] yahut **شَنٌّ** ve **طَبَقٌ** [O’da **طبقه**] iki kabile idi; (S, * O, K * TA;) ve ISd’nin dediği gibi, burada **شَنٌّ** su tulumu demek değildir; çünkü bunun **طَبَق**’ı yoktur: (TA:) yahut [**طَبَقَهٌ**, **طَبَقَةَ** yerinedir ve] **طَبَقَةُ** zeki bir kadındı; zeki bir erkek onu eş olarak aldı. (O, K, TA. [Bkz. Freytag's Arab. Prov., ii. 800.])

― -b2- Ayrıca belirli bir ev eşyası; (Msb;) [yani bir tabak yahut plaka; belki pişirme kabının kapağı çoğu kez tabak yahut plaka olarak kullanıldığı için böyle adlandırılmıştır;] üzerinde yenilen şey, (K, TA,) ve içinde yenilen şey; ve üzerine meyve konulan şey [yani bu amaçla kullanılan bir tabak yahut plaka; ve aynı şekilde yuvarlak bir tepsi ve benzeri]: (TA:) çoğulu **أَطْبَاقٌ** ve **طِبَاقٌ**. (Msb.)

― -b3- ― -b4- (mecaz:) yeryüzünün yüzeyi [örtü olarak düşünülen]. (K, TA.) [Ve aynı şekilde, toprağın bir tabakası yahut katmanı için kullanılır. **دَفَنْتُ الشَّىْءَ** Msb’de **أَخْفَيْتُهُ تَحْتَ أَطْبَاقِ التُّرَابِ** anlamında açıklanır: onu yerin yahut tozun tabakaları/katmanları altında gizledim. Ayrıca **طَبَقَةٌ**’a da bak.]

― -b5- (mecaz:) kadın tenasül uzvunun dış kısmı [örtü olarak düşünülen]. (Ibn-'Abbád, O, K, TA.)

― -b6- Bir şeyin bir kıvrımı, bir katı yahut üst üste binen kısmı. (PS. [Bkz. **حَفِثٌ**.])

― -b7- [Ve bundan dolayı, görünüşe göre, (mecaz:) denizin bir yuvarlağı: **آذِىٌّ**’ye bak.]

― -b8- Herhangi iki omur arasında bir ayırım oluşturan ince bir kemik [yahut kıkırdak]: (S, O, K:) bir atın [&c.] herhangi iki omuru arasındaki şey: çoğulu **أَطْبَاقٌ**: (Kr:) ve bazıları der ki, omurların tümü: ve bazıları der ki, herhangi bir yerde bir omur. (TA.) Kıyamet günü hakkında bir hadiste şöyle denmiştir: **تَبْقَى أَصْلَابُ المُنَافِقِينَ طَبَقًا وَاحِدًا**, anlamı: [münafıkların omurgaları (lafzen: olmaya devam eder) sanki] tek bir omur gibi olacaktır: yahut bazılarına göre ↓ **طَبَقَةً**; ve [derler ki] **طَبَقٌ** çoğuldur [yahut cins isimdir]. (O. [Ayrıca عقم maddesinde 1’e bak.])

― -b9- [Ve soluk borusunun art arda üst üste konmuş kıkırdaklarından herhangi biri: çoğulu **أَطْبَاقٌ**. (**حَنْجَرَةٌ**’ye, حجر maddesinde; ve ayrıca **حُلْقُومٌ**’a bak.)]

― -b10- Cehennemin mertebelerinden herhangi biri [en altı hariç her birinin, ötekinin üzerinde bir örtü gibi tasavvur edilmesinden dolayı]. (TA.) [Ve aynı şekilde, Yedi Gök’ten herhangi biri:] şöyle denir: **السَّمٰوَاتُ طِبَاقٌ**, anlamı: Gökler birbiri üstüne [mertebelerden oluşmuştur]; (S, O, Msb; *) her gök [en altı hariç] ötekine bir **طبق** gibi olmak üzere: (Msb:) yahut bu, birbirine uygun olmalarından dolayı söylenir: (K:) ve Kur’ân’da lxvii. 3’te şöyle denmiştir: **اَلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمٰوَاتٍ طِبَاقًا**, anlamı: [yedi göğü] birbiri üstüne yerleştirilmiş olarak yaratmış olan; **طباقا**, **طَابَقْتُ النَّعْلَ**’ın [bkz.] mastarı olup sıfat olarak kullanılmıştır; yahut **طُوبِقَتْ طِبَاقًا** yerinedir; yahut **ذَاتَ طِبَاقٍ**, **طَبَقٌ**’un yahut ↓ **طَبَقَةٌ**’un çoğuludur. (Bd.)

― -b11- [Başın kemiklerinden herhangi biri; çünkü bir örtü oluştururlar: yahut] **أَطْبَاقُ الرَّأْسِ**, başın kemikleri demektir; çünkü birbirine uyarlar ve onların bazı kısımları diğer kısımlara sokulmuş ve çakılmıştır. (TA. [Bkz. شجر maddesinde 8.])

― -b12- Bir uzvun eklemlerinden herhangi biri: çoğulu **أَطْبَاقٌ**. (As, TA.)

― -b13- Erkeklerden ve çekirgelerden bir toplu sayı; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **طِبْقٌ** da (K), ki bu, erkekler hakkında As tarafından böyle açıklanır: (TA:) yahut erkeklerin ve çekirgelerin çokluğu: (K:) [görünüşe göre bir yer parçasını örtüyor sayılarak:] yahut kendileri gibi bir toplulukla eşit olan bir erkek topluluğu. (ISd, TA.)

― -b14- İnsan nesli; yahut bir zamanın halkı; eş anlamlısı **قَرْنٌ** ve **عَالَمٌ**; El-‘Abbás’ın şu sözünde olduğu gibi:
اـِذَا مَضَى عَالَمٌ بَدَا طَبَقُ

[metre مُنْسَرِح] i. e. **اـِذَا مَضَى قَرْنٌ بَدَا قَرْنٌ** [Bir nesil geçip gittiğinde, onun yerinde bir nesil görünür]: **قَرْن**’a **طَبَق** denilmiştir; çünkü onlar yere bir **طَبَق** [yani örtü]dür: sonra onlar geçip gider ve başka bir **طَبق** gelir: (O, TA:) yahut, IAar’ın dediği gibi, **طَبَقٌ** bir kavimden sonra bir kavim demektir. (TA.) Ve (TA) zamanın bir **قَرْن**’ı [yani bir nesli]: yahut yirmi yıl: (K, TA:) yahut, El-Hejeree’nin kitabında, I'Ab’den rivayetle, ↓ **طَبَقَةٌ** bu son anlamdadır. (TA.) ― -b15- (mecaz:) Yeri, yahut araziyi doldurup örten bir yağmur; (TA;) yahut genel olan, (S, O, K, TA,) ve geniş kapsamlı olan; bir şairin (yani Imra-el-Keys’in, O, TA) **طَبَقُ الأَرْضِ** diye adlandırdığı: (S, O, TA:) yahut düşüşleri ardışık olan, devamlı bir yağmur. (Msb.) Ve **أَصْبَحَتِ الأَرْضُ طَبَقًا وَاحِدًا** demek (mecaz kabul edilerek) [Yer, yahut sabahleyin yer,] yüzeyi boyunca su ile örtülü oldu demektir. (TA.) ― -b16- Gecenin ve gündüzün başlıca bir kısmı: (S, O, K:) yahut Mufradát’a [Er-Rághib’in] göre, **طَبَقُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ** **سَاعَاتُهُ المطابقة**’yı [gecenin ve gündüzün birbirine uygun; yahut benzer; yahut eşit kısımlarını] ifade eder. (TA.) Ayrıca **طِبْقٌ**’a bak. ― -b17- Ve Bir hâl, yahut durum; (S, O, K, TA;) bunun gibi ↓ **طَبَقَةٌ** da; bunun çoğulu **طِبَاقٌ**’tır: ilkinin bu anlamdaki çoğulu **أَطْبَاقٌ**’tır. (TA.) Buradan şu ibare: **لَتَرْكَبُنَّ طَبَقًا عَنْ طَبَقٍ**, (S, O, K, TA,) Kur’da [lxxxiv. 19], [Muhakkak gireceksiniz] hâl üstüne hâl, (S, * O, TA,) ve sıkıntı üstüne sıkıntı; A’da olduğu üzere; (TA;) kıyamet gününde; (S;) hâle **طَبَق** denilmiştir; çünkü o, kalpleri dolduracaktır [sanki onun korkusu onları örtmüş gibi], yahut buna yakın olacaktır; (O, TA;) ve **عَنْ** bu örnekte, daha birçok örnekte olduğu gibi, **بَعْدَ** yerinde konmuştur: (TA:) yahut anlam, benzer meşakkat hâllerinden birinin diğerinin ardından gelmesidir: yahut, meşakkat derecelerinin dereceler ardından gelmesi olabilir; bu yoruma göre **طَبَقٌ**, ↓ **طَبَقَةٌ**’nın çoğulu [yahut cem‘î cins ismi] sayılır: (Ksh and Bd:) yahut [muhakkak bineceksiniz] göğe, bir hâlden sonra bir hâl üzere; çünkü o (gök) **مُهْل** gibi olacaktır [yani erimiş pirinç yahut demir vb.; Kur lxx. 8’de söylendiği üzere,] sonra da ardı sıra başka hâllerde: (O, TA:) böyle der Aboo-Bekr: Er-Rághib’e göre, bu, insanın bu dünyada yaratılışından itibaren ve âhiret dünyasında, iki yurttan birinde [Cennet yahut Cehennem] karar kılıncaya dek, çeşitli ardışık hâllerine işaret eder: yahut, Ibn-Abi-l-Hadeed’e göre, anlam [muhakkak gireceksiniz] zorluk üstüne zorluktur; MF’nin rivayet ettiği üzere; ve aynı şey, I'Ab’den rivayetle Az tarafından da söylenmiştir: (TA:) bazıları **لَتَرْكَبَنَّ** okur; anlamı: sen, ey Muhammed, göğün mertebelerinden ( **أَطْبَاق** ) mertebe üstüne mertebeye muhakkak bineceksin; ve I'Ab ile Ibn-Mes-ood **لَتَرْكَبِنَّ** okur; **ب** üzerine kesr ile; bu, Temeem lehçesine göredir; ve Keys ile Asad ve Rabee'ah, gelecek zamanın ilk harfini, ى olmadıkça, kesr ile telaffuz ederler: 'Omar **لَيَرْكَبَنَّ** okudu; ya Peygamber’e ilişkin olarak yahut aynı sûrenin 10-15. âyetlerinde zikredilene döndürerek. (O, TA.) Yine denir: **بَاتَ يَرْعَى طَبَقَ النُّجُومِ**, anlamı (mecaz:) [Geceyi,] yıldızların seyrindeki hâlini gözetleyerek geçirdi: (TA:) yahut **طَبَقُ النُّجُومِ**, yıldızların [yahut görünüşe göre batışının] yıldızlardan sonra yıldızlar hâlinde düşmesi demektir: yahut Es-Sadoosee’ye göre, bir yıldızın doğması ve bir başkasının batmasıdır: ve bunların bir toplu sayısının [başka] bir toplu sayıdan sonra gelmesidir: ve bunun gibilerine, o der ki, yıldızlardan ↓ **طَبَقَاتٌ** denir. (O.) ― -b18- **جَآءَتِ الاـِبِلُ طَبَقًا وَاحِدًا** demek **عَلَى خُفٍّ وَاحِدٍ** [yani develer, birbirini izleyerek, tek bir sıra hâlinde geldi: bk. madde **خف**] demektir. (TA.) Ve denir: **وَلَدَتِ الغَنَمُ طَبَقًا** ve ↓ **طَبْقًا**, anlamı: koyunlar yahut keçiler birbiri ardından doğurdu: (L:) El-Umawee der ki, böyle yaptıklarında, **وَلَدَتْهَا الرُّجَيْلَآءِ** ve **وَلَدَتْهَا طَبَقًا** ve ↓ **طَبَقَةً** denir [Onları (yani yavrularını) birbiri ardından doğurdular]. (S, O.) ― -b19- [Çoğul] **الأَطْبَاقُ** ayrıca, uzak olanları ve uzak bağla bağlı olanları ifade eder: kıyametin alâmetleri yahut onun vakti hakkında bir hadiste böyledir; onda şöyle denir: **يُوْصَلُ الأَطْبَاقُ وَيُقْطَعُ الأَرْحَامُ** [Uzak olanlar ve uzak akrabalıkla bağlı olanlar birleştirilecek; akrabalık bağları ise kesilecektir]. (TA.) ― -b20- **بِنْتُ طَبَقٍ**, bir dişi kaplumbağanın adıdır, [görünüşe göre sırtının örtüsü sebebiyle,] ki, (S, O, K,) Arapların iddia ettiğine göre, (S, O,) doksan dokuz yumurta yumurtlar; hepsi [sonunda] kaplumbağa olur; ve bir yumurta yumurtlar ki (S, O, K) bir yılanı (K) [yahut **أَسْوَد** denilen türden bir yılanı] ortaya çıkarır; (S, O;) yahut Az’a göre, altmış dokuz [yumurta]; yetmişincisi [sonunda] bir engerektir. (S’nin nüshalarımdan birindeki kenar notunda böyledir; onda ayrıca adlandırma, **بِنْتُ طَبَقَ** diye yazılmıştır, **بِنْتُ طَبَقٍ** yerine.) Buradan şu ibare: **اـِحْدَى بَنَاتِ طَبَقٍ**, anlamı (mecaz:) bir musibet; (S, O, TA;) bunun gibi **بِنْتُ طَبَقٍ** da: (TA:) **بَنَاتُ طَبَقٍ**, musibetler demektir [**مُطْبِقَاتٌ** gibi]: kaplumbağalar demek olduğu gibi: ve yılanlar: (K:) ve **أُمُّ طَبَقٍ** [aynı şekilde] musibet demektir: (TA, madde **طرق**’ta:) yahut EthTha'álibee’ye göre, **طَبَقُ** [böyle; L’de yazıldığı üzere, gayr-i munsarif olarak] sarı bir yılanı ifade eder: (L, TA:) ve **أُمُّ طَبَقٍ** ile **بِنْتُ طَبَقٍ**’ın, yılanı ifade ettiği söylenir; çünkü o, kendi üzerine dolanır: yahut **بَنَاتُ طَبَقٍ**, yılanlara, ısırdıkları kimsenin üzerine ( **لاـِطْبَاقِهَا** ) dolanmaları sebebiyle verilen bir addır; yahut bazılarınca, **حَوَّآء**’ın [bk. ilgili madde] onları, deriyle kaplı sepetlerin ( **أَسْفَاط** ) kapaklarının ( **أَطْبَاق** ) altında hapsetmesi sebebiyle; yahut Z’nin dediği gibi, dolandıklarında **طَبَق**’a [yani örtüye, yahut tabağa, yahut levhaya] benzedikleri için. (TA.)

**طِبْقَةٌ**
**طِبْقَةٌ** ذ: bkz. **طِبْقٌ**, önceki yarı, iki yerde: -A2-’de ve ayrıca aynı paragrafın sonuna yakın.

**طَبَقَةٌ**
**طَبَقَةٌ** ذ [genellikle şu manaya gelir: iki veya daha çok şeyden, birinin ötekinin üstüne konulmuş veya yerleşmiş olduğu herhangi biri; bir merhale, kat, yahut döşeme; bir tabaka yahut katman; veya benzeri: çoğulu **طَبَقَاتٌ** ve **طِبَاقٌ**]: bkz. **طَبَقٌ**, yedi yerde. ― -b2- [Bundan dolayı, **طَبَقَاتُ العَيْنِ** gözün tabakaları yahut tunikleri. (Bkz. **جُلَيْدَةٌ**.)] ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca,] **طَبَقَاتُ النَّاسِ** insanların dereceleri, rütbeleri, zümreleri yahut sınıfları. (S, * O, * TA.) [Böylece, **طَبَقَاتُ الشُّعَرَآءِ** şairlerin zümreleri yahut sınıfları demektir.] ― -b4- **كُتُبُهُ اـِلَىَّ طَبَقَةٌ** İbn-’Abbád tarafından, “Onun bana mektupları yahut risaleleri ard arda (müteâkip)tir” manasında zikredilmiş bir ibaredir. (O, TA.) ― -b5- Araziden bir **طَبَقَة** [bir parça], **مَشَارَة** gibi olandır [**شور** maddesinde açıklanmıştır]. (TA.)

**يَدٌ طَبِقَةٌ**
**يَدٌ طَبِقَةٌ** ذ: uzatılmayacak bir kol; (S, O, TA;) yana yapışık. (K, TA.)

**طِبَاقٌ**
**طِبَاقٌ** ذ [**طَبَقَةٌ**’nin bir çoğulu; ve ayrıca **طَبَقٌ**’un da bir çoğulu olduğu söylenir]. ― -b2- **طِبَاقُ الأَرْضِ** “yerin üzerinde olan şey” demektir: (S, O:) yahut yeri dolduran, veya dolduracak olan, genel olarak yahut müştereken onun üzerine yayılan şey; (O, TA;) sanki ona bir **طَبَق** [yahut örtü] imiş gibi. (TA.) Kureyş hakkında bir rivayette şöyle denilmiştir: **عِلْمُ عَالِمِهِمْ طِبَاقُ الأَرْضِ** yani “onların âliminin bilgisi, genel olarak yahut müştereken yerin üzerine yayılıyormuş ve ona bir örtü imiş gibi”dir; (O, * TA;) yahut bazılarınca onu şöyle rivayet ederler: **الأَرْضِ** ↓ **طِبْقُ**. (TA.) ― -b3- Ayrıca bkz. **طِبْقٌ**. ― -b4- Ve bkz. **مُطْبِقٌ**.

**طَبِيقٌ**
**طَبِيقٌ** ذ: bkz. **طِبْقٌ**, beş yerde.

**طَبَاقَآءُ**
**طَبَاقَآءُ** ذ (mecazî:) bir deve; (S, O, K) aşım yapmayacak olan; (S, O;) aşım yapmaya güç yahut kudret bakımından noksan olan. (K, TA.) ― -b2- Ve bir adama uygulanınca, (S, O, K,) (mecazî olduğu varsayılarak:) konuşmasında engellenmiş; konuşmaya güç yetiremeyen; yahut dili tutulmuş: (O, K, * TA:) yahut cinsel birleşme fiilini yapmayacak olan: (TA:) yahut ağır olup kadının üzerine (يُطْبِقُ عَلَى المَرْأَةِ, CK’de [yanlış olarak] يَطْبِقُ, ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında **يُطَبِّق المرأةَ**, ) ağırlığı sebebiyle göğsüyle kapanan: (K, TA:) yahut iktidarsız; eş anlamlısı **عِيِىٌّ**: (S, O:) yahut iktidarsız (**عَيِىٌّ**), ağır, bastırdığı kimsenin yahut kadının üzerine, küçüklüğü yahut olgunlaşmamış yaşı sebebiyle, göğsüyle kapanan: As’a göre, akılsız, budala, sözde yahut fiillerde iktidarsız, anlayışı kıt, yahut ağır: IAar’a göre, aklı örtülü yahut bütünüyle kararmış olan, (عَلَيْهِ ↓ **مُطْبَقٌ**, [bkz. **أَطْبَقَ عَلَيْهِ الجُنُونُ**,]) ahmaklık yahut budalalık sebebiyle: yahut bazılarınca, işleri kendisine örtülü olan [öyle ki onları nasıl gerçekleştireceğini görmez]: yahut dudakları kapanmış olduğundan konuşma kudreti olmayan. (TA.) ― -b3- **تَحَلَّبُوا عَلَى ذٰلِكَ الاـِنْسَانِ طَبَاقَآءَ** “O adama karşı, hepsi birden, toplandılar” demektir. (ISh, O.)

**طُبَّاقٌ**
**طُبَّاقٌ** ذ: bir ağaç türü; (S, O, K,) Mekke dağlarında yetişir; (K;) Azd-es-Saráh’tan bir veya birkaç kişi tarafından AHn’a, boyca bir adamın boyu kadar, birbirine yakın yetişen, tek başına hemen hiç yahut asla görülmeyen, uzun, ince, yeşil yaprakları olan, sıkılınca [parmakların arasından] kayan, kırığa merhem olarak uygulanan; üzerinde kaldığında onu kaynaştıran; salkım halinde sarı çiçeği bulunan; develerin yemediği, fakat koyun yahut keçilerin yediği; kayalar arasında, **عَرْعَر** ile birlikte yetişen; arıların çiçeklerinden yediği ve dağ keçilerinin de onunla beslendiği şeklinde vasfedilmiştir: (O:) içilerek ve merhem olarak uygulanarak zehirlere karşı panzehir olarak faydalıdır; uyuz yahut kabuklanma ve kaşıntı ve uzun süreli hummalar ve sancı ve sarılık ve karaciğer tıkanıklıkları için bir ilaçtır; ve pek şifalıdır. (K.) [**طُبَاقٌ**, Golius tarafından şeddesiz böyle yazılmıştır; onun tarafından, Meyd’in rivayetine dayanarak, Ocimum agreste olduğu söylenir; fakat Meyd’in onu açıkladığı eş anlamlıyı vermemiştir.] Muhammed İbn-El-Hanafeeyeh’in bir rivayetinde **بَيْنَ شَثٍّ وَطُبَّاقٍ** “bu iki ağaç türünün yetiştiği yerlerde” demektir; (O;) yani Mekke dağlarının sahalarında. (TA.)

**طَابَقٌ**

طَابَقٌ ذ : **طِبْقٌ**’a bak. -A2- Ayrıca, (S, Mgh, O, K,) ve **طَابِقٌ**, (K,) ikisi de Ks ve Lh tarafından zikredilmiş, [ve S’nin nüshalarımdan birinde ikisi de vardır,] (TA,) ve ↓ **طَابَاقٌ**, (Fr, O, K,) büyük bir tuğla: (Mgh:) yahut büyük bir pişmiş tuğla: (S, O, K:) [yahut büyük bir kiremit, yahut pişmiş kilden düz bir parça:] ve büyük bir [parça] cam: (Mgh:) Arapçalaştırılmıştır, (S, Mgh, O,) Farsçadan, (S, O,) yani **تَابَهْ**’den: (Mgh, O:) [ve özellikle, bir kapaklı kapı için kullanılan, pişmiş kilden yahut taştan vb. büyük düz bir parça:] buradan, **بَيْتُ الطَّابَقِ** [kapaklı kapısı olan oda]: (Mgh: [ayrıca **مُطْبِقٌ**’e de bak:]) çoğulu **طَوَابِقُ** ve **طَوَابِيقُ**; (Mgh, O, K;) birincisi **طابق**’ın çoğulu, ikincisi **طاباق**’ın çoğuludur. (O.) ― -b2- Ve aynı şekilde demirin **طَابَق**’ı [Farsça **تَابَهْ**’dendir]: (O:) [yani] **طَابَقٌ** ayrıca, (K, TA,) ve **طَابِقٌ** da aynı şekilde, (K’ya göre,) içinde yemek pişirilen belirli bir kap, (K, TA,) [kızartma tavası anlamında,] demirden yahut bakırdan: (TA:) **تَابَهْ**’den Arapçalaştırılmıştır. (K, TA.) ― -b3- [Ve metalden bir tabak, yahut düz bir parça.] -A3- **بِئْرٌ ذَاتُ طَابَقٍ** demek, çıkıntılı kenarları bulunan bir kuyu demektir. (Ibn-’Abbád, O.) -A4- Ve **طَابَقٌ** ve **طَابِقٌ** ayrıca bir insanın kol yahut el ve bacak yahut ayak ve benzeri gibi bir uzvu, (Th, O, * K, TA,) ifade eder: (Th, TA:) bir rivayette hırsızın kesilecek olan eli hakkında kullanılmıştır: (TA:) [**طَائِفٌ**’e bak, **طوف** maddesinde:] yahut onlar [yahut ayrıca] bir koyunun yahut keçinin yarısını ifade eder: (K, TA:) yahut ondan iki kişinin yahut üç kişinin yediği kadarını. (TA.)

طَابَاقٌ
**طَابَاقٌ** ذ ; çoğulu **طَوَابِيقُ**: bir önceki paragrafın hemen sonrasına bak.

العِمَّةُ الطَّابِقِيَّةُ
**العِمَّةُ الطَّابِقِيَّةُ** ذ Sarığı, [bir kısmını] çenenin altından dolamaksızın düzenleme tarzı: (O, K:) yasaklanmış olan bir tarz. (O.) **جَآءَ فُلَانٌ مُتَعَمِّمًا طَابِقِيٍّا** demek, falan kimse yukarıda anlatılan tarz üzere sarığını düzenlemiş olarak geldi demektir. (IAar, O.)

مَطْبَقٌ
**مَطْبَقٌ** ذ : **مُطْبِقٌ**’e bak.

مُطْبَقٌ
**مُطْبَقٌ** ذ [4’ün mef’ûl ismi, örtülmüş; vb.]. ― -b2- **الحُرُوفُ المُطْبَقَةُ** harfleri **ص**, **ض**, **ط**, ve **ظ**’dır: (S, O, K:) onların çıkarılış yerinin dili olan kısmı, damağın ona karşılık gelen kısmı tarafından [çıkarılışlarında sıkıca] örtülmüş olduğundan. (O, TA.) ― -b3- Ve **مُطْبَقٌ**, avam tarafından **مُطْبَقٌ عَلَيْهِ** yerine kullanılır, [ki bu **مُطْبَقٌ عَلَيْهِ الجُنُونُ** yerinedir,] anlamı (mecaz kabul edilerek:) üzerine deliliğin sürekli kılındığı kimse: (Msb: ayrıca **طَبَاقَآءُ**’a da bak [orada **مُطْبَقٌ عَلْيَهِ** bence daha iyi çevrilir]:) ve **مَجْنُونَةٌ مُطْبَقٌ عَلَيْهَا** dersin [aynı şekilde, **مُطْبَقٌ عَلَيْهَا الجُنُونُ** yerine (mecaz kabul edilerek:) aklını deliliğin perdelediği yahut bütünüyle kararttığı deli kadın]. (Mgh, O.) ― -b4- **مُطْبَقٌ عَلَيْهِ** ayrıca baygınlık yahut kendinden geçme nöbetiyle muzdarip olan kimseyi ifade eder. (TA.) ― -b5- **بَيْتٌ مُطْبَقٌ** demek (mecaz kabul edilerek:) ilk mısraı bir kelimenin ortasında biten bir beyit demektir. (Z, TA.) ― -b6- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak. ― -b7- Ve **طِبْقٌ**’a da bak.

مُطْبِقٌ
**مُطْبِقٌ** ذ Örten. (O, K, TA.) ― -b2- Buradan, (K, TA,) **جُنُونٌ مُطْبِقٌ** (Mgh, O, K, TA) (mecaz kabul edilerek:) aklı yahut idraki örten [yani perdeleyen yahut bütünüyle karartan] delilik. (TA.) ― -b3- **حُمَّى مُطْبِقَةٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) (mecaz:) geceyi de gündüzü de bırakmayan, sürekli ateş. (S, Msb, * TA.) ― -b4- **مُطْبِقَةٌ** [**سَنَةٌ مُطْبِقَةٌ** yerine] demek (mecaz:) zor yahut şiddetli bir yıl demektir. (TA.) Ve **مُطْبِقَاتٌ** demek (mecaz kabul edilerek:) [**بَنَاتُ طَبَقٍ** gibi] musibetler demektir. (TA.) ― -b5- Ve **مُطْبِقٌ**, ↓ **مُطْبَقٌ** ile aynı anlama sahip olabilir. (TA. [Fakat burada ikincisinin hangi anlamda kullanıldığı belirtilmemiştir.]) ― -b6- Ayrıca yeraltı zindanı; yahut yerin altında bir hapis yeri demektir. (TA. [Bu anlamdaki kelime, muhtemelen klasik sonrası olup, orada **مُحْسِنٌ** gibi olduğu söylenmiştir; fakat belki yalnızca **مُطْبِقٌ** yazılmış olarak bulunmuş olmasındandır; zira ben bu anlamda ↓ **مَطْبَقٌ**’ın kullanıldığını işittiğimi sanıyorum; ve bunun için M’nin **اصد** ve **وصد** maddelerinde, **الاـِصَادُ** ve **الوِصَادُ**’ın **المَطْبَقُ** anlamında açıklandığı bir nüshada görünür bir dayanak buluyorum: ve yine TA’da **عن** maddesinde, **مَطْبَق**’ı bu şekilde yazılmış buluyorum; o maddede 2’ye bak: ayrıca ↓ **طِبَاقٌ**’ın da aynı anlamı olabileceği görülür; zira K’da **اصد** maddesinde **الاـِصَادُ**’ın **الطِّبَاقُ** anlamında açıklandığını buluyorum; ve O’da **وصد** maddesinde de böyle, ve yine **الوِصَادُ**.])

مُطَبَّقٌ
**مُطَبَّقٌ** ذ : **طِبْقٌ**’a bak, son çeyrek.

جَرَادٌ مُطَبِّقٌ
**جَرَادٌ مُطَبِّقٌ** ذ Bir bölge yahut yöre üzerine ortakça yahut genel olarak yayılan çekirgeler. (TA.) Ve **سَحَابَةٌ مُطَبِّقَةٌ** bir ülkenin tamamı üzerine yağmur yağdıran bulut. (S, O.) ― -b2- **مُطَبِّقٌ** ayrıca [ekleme vuran ve uzvu koparan kılıç; yahut iki kemik arasına düşen.] ― -b3- Ve buradan,] (mecaz:) işlerde [iyi] görüşüyle doğru yolu tutan kimse. (K, TA.)

مُطَابِقٌ
**مُطَابِقٌ** ذ : **طِبْقٌ** maddesinde “ex. voce” olarak bir örneğe bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَبَقَ
طَبَقَ U ( n. ac. طَبْق 1 ),
a.  see infra (a) .

طَبِقَ
طَبِقَ A ( n. ac. طَبَق 4 ),
a.  Was fixed to the side, was paralyzed ( hand ).

b.  Set about, began, attempted.

طَبَّقَ
طَبَّقَ II ,
a.  Covered; put a lid, a cover on.

b.  Became general.

c.  Matched, suited.

d.  Joined, put together, folded ( hands ); raised together ( feet: horse ).

e.  Severed the joints ( sword ).

طَاْبَقَ
طَاْبَقَ III
a.  [ Bain ], Adjusted, fitted together.

b.  Agreed, came to an understanding with; suited, matched, was adapted to.

c.  [ 'Ala ], Became accustomed to.

d.  Shuffled; hobbled along; made short steps.

e.  Wore ( two tunics ).

أَطْبَقَ
أَطْبَقَ IV ,
a.  Covered; covered up, enveloped.

b.  Folded up; closed, shut.

c.  [ 'Ala ], Agreed upon.

d.  Appeared in numbers ( stars ).

تَطَبَّقَ
تَطَبَّقَ V ,
a.  see VII .

تَطَاْبَقَ
تَطَاْبَقَ VI ,
a.  Agreed together.

اِنْطَبَقَ
اِنْطَبَقَ VII ,
a.  Was covered.

b.  Was closed, shut.

طِبْق
طِبْق 2 ,
a.  Match, that which suits, agrees with ( another ).

b.  Space of time, period; hour.

c.  Multitude; swarm.

d.  Bird-lime; glue &c.

e.  Permission.

f.  see 2t &  25 ( b ).

طِبْقَة
طِبْقَة 2t , ( pl. طِبَق 7 ,  طِبَاْق 23 ),
a.  Bird-trap, snare.

طَبَق
طَبَق 4 , ( pl. أَطْبِقَة 15t ,  طِبَاْق 23 ,  أَطْبَاْق 38 ),
a.  Cover, covering; lid.

b.  Round tray; platter, plate; dish.

c.  Surface of the earth, ground.

d.  Period of time.

e.  Stage, degree.

f.  Fold, ply.

g.  Joint, limb.

h.  State, condition.

i.  see 2 (c) &  4t ( a ).

طَبَقَة
طَبَقَة 4t , ( pl. reg. &  طِبَاْق 23 ),
a.  Layer, stratum.

b.  Stage, storey; flat.

c.  Series, category, class; order; degree, grade.

طَاْبِق
طَاْبِق 21 , ( pl. طَوَاْبِقُ 41 ),
a.  Frying-pan.

b.  Half a sheep.

c.  [ coll ],  see 4t (b) .

طِبَاْق
طِبَاْق 23 ,
a.  see 2 (a) .

طَبِيْق
طَبِيْق 25 ,
a.  see 2 (a) .

b.  ( pl. طُبْق 3 ), Nightfall; hour of the night.

طَبِيْقَة
طَبِيْقَة 25t ,
a.  Plot, conspiracy.

طُبَّاْق
طُبَّاْق 29 ,
a.  A species of tree.

طَاْبَقَ
N. Ag. طَاْبَقَ III ,
a.  Matching, suiting, corresponding to; correlative.

أَطْبَقَ
N. Ag. أَطْبَقَ IV ,
a.  Obscuring.

b.  Subterranean passage.

مُطَابَقَة
مُطَابَقَة [ N. Ac. طَاْبَقَ III ( طِبْق 2 )],
a.  Correspondence, similarity, homogeneousness; conformity; congruity.

b.  Symmetry.

طَبَْقًا
طَبَْقًا
a.  Consecutively, one after the other.

بِنْت طَبَق
بِنْت طَبَق
a.  Female tortoise.

b.  Calamity.

##### Türkçe

**طَبَقَ**
**طَبَقَ** U ( n. ac. **طَبْق** 1 ),
a.  aşağıda (a)’ya bakınız.

**طَبِقَ**
**طَبِقَ** A ( n. ac. **طَبَق** 4 ),
a.  Yan tarafa sabitlenmişti, felç olmuştu (el).

b.  Koyuldu, başladı, teşebbüs etti.

**طَبَّقَ**
**طَبَّقَ** II ,
a.  Örttü; bir kapak, bir örtü koydu.

b.  Genel oldu.

c.  Uyuştu, uygun düştü.

d.  Birleştirdi, bir araya koydu, katladı (elleri); birlikte kaldırdı (ayakları: at).

e.  Mafsalları kesti (kılıç).

**طَاْبَقَ**
**طَاْبَقَ** III
a.  [ Bain ], Ayarladı, birbirine uydurdu.

b.  Anlaştı, bir anlayışa vardı; uydu, uygun düştü, -e uyarlanmış oldu.

c.  [ 'Ala ], -e alıştı.

d.  Sürüdü; topallayarak yürüdü; kısa adımlar attı.

e.  Giydi (iki tunik).

**أَطْبَقَ**
**أَطْبَقَ** IV ,
a.  Örttü; örttü, bürüdü.

b.  Katladı; kapadı, kapattı.

c.  [ 'Ala ], Üzerinde anlaştı.

d.  Sayılar hâlinde göründü (yıldızlar).

**تَطَبَّقَ**
**تَطَبَّقَ** V ,
a.  VII’ye bakınız.

**تَطَاْبَقَ**
**تَطَاْبَقَ** VI ,
a.  Birlikte anlaştılar.

**اِنْطَبَقَ**
**اِنْطَبَقَ** VII ,
a.  Örtüldü.

b.  Kapandı, kapatıldı.

**طِبْق**
**طِبْق** 2 ,
a.  Eş, uygun olan şey, (başka bir şeye) uyan, onunla uyuşan.

b.  Zaman aralığı, dönem; saat.

c.  Kalabalık; sürü.

d.  Kuş tutkalı; zamk vb.

e.  İzin.

f.  2t ve 25 (b)’ye bakınız.

**طِبْقَة**
**طِبْقَة** 2t , ( pl. **طِبَق** 7 ,  **طِبَاْق** 23 ),
a.  Kuş tuzağı, kapan.

**طَبَق**
**طَبَق** 4 , ( pl. **أَطْبِقَة** 15t ,  **طِبَاْق** 23 ,  **أَطْبَاْق** 38 ),
a.  Örtü, örtme; kapak.

b.  Yuvarlak tepsi; sahan, tabak; kap.

c.  Yerin yüzeyi, zemin.

d.  Zaman dönemi.

e.  Aşama, derece.

f.  Kat, kıvrım.

g.  Mafsal, uzuv.

h.  Hâl, durum.

i.  2 (c) ve 4t (a)’ya bakınız.

**طَبَقَة**
**طَبَقَة** 4t , ( pl. reg. &  **طِبَاْق** 23 ),
a.  Tabaka, katman.

b.  Aşama, kat; daire.

c.  Dizi, kategori, sınıf; düzen; derece, rütbe.

**طَاْبِق**
**طَاْبِق** 21 , ( pl. **طَوَاْبِقُ** 41 ),
a.  Kızartma tavası.

b.  Bir koyunun yarısı.

c.  [ coll ],  4t (b)’ye bakınız.

**طِبَاْق**
**طِبَاْق** 23 ,
a.  2 (a)’ya bakınız.

**طَبِيْق**
**طَبِيْق** 25 ,
a.  2 (a)’ya bakınız.

b.  ( pl. **طُبْق** 3 ), Gece karanlığı; gecenin bir saati.

**طَبِيْقَة**
**طَبِيْقَة** 25t ,
a.  Tuzak, komplo.

**طُبَّاْق**
**طُبَّاْق** 29 ,
a.  Bir ağaç türü.

**طَاْبَقَ**
N. Ag. **طَاْبَقَ** III ,
a.  Uyuşan, uygun düşen, karşılık gelen; karşılıklı.

**أَطْبَقَ**
N. Ag. **أَطْبَقَ** IV ,
a.  Karartma.

b.  Yeraltı geçidi.

**مُطَابَقَة**
**مُطَابَقَة** [ N. Ac. **طَاْبَقَ** III ( **طِبْق** 2 )],
a.  Karşılık, benzerlik, türdeşlik; uygunluk; mutabakat.

b.  Simetri.

**طَبَْقًا**
**طَبَْقًا**
a.  Ardışık olarak, biri diğerinin ardından.

**بِنْت طَبَق**
**بِنْت طَبَق**
a.  Dişi kaplumbağa.

b.  Felaket.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طبق
طَبِقَ - يَطْبَقُ - طِِبَاق- طَبَق
طَبِقَ - يَطْبَقُ + كائن + كائناً أو شيئاً + على كائن أو شيء: يضع سطحي شيئين متقاربين أحدهما على الآخر بحيث يتواجهان ويتلاصقان بسطحيهما
طِبَاق: اسم فعل مبالغة على وزن " فـِعال" من " طَبِقَ - يَطْبَقُ ": التطابق سطحاً لسطح
طِبَاقاً: حال من" طِِبَاق ": بشكل متطابق: بشكل يكون فيه السطح المستوي من شيء متواجهاً ومتوضعاً على السطح المستوي المشابه المقابل من الآخر
طَبَق: على وزن " فـَعـَل " اسم فعل بمعنى مفعول من " طَبِقَ - يَطْبَقُ ": ما يُطْبَق على شيء: وهو كذلك اسم آلة منه: الشيء الواسع المسطح الصلب، الذي يستخدم كغطاء لقدر، أو " طبق " لتقديم الطعام, أو طبق لإرسال فضائي، أو طبق طائر، أو ما شابه
﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾: وهي إشارة إلى الركوب (وهو الانتقال محمولاً)، بالاستواء على مركبة مؤلفة من طبقين متلازمين وغير مرتبطين، كالأطباق الطائرة مثلاً، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات متراصة جانبية أو فوق بعضها"، وهي:
كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ

طباق
 	﴿الذي خلق سبع سماوات طباقا ما ترى في خلق الرحمان من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور(3)﴾ الملك ﴿ألم تروا كيف خلق الله سبع سماوات طباقا(15)﴾ نوح
طبق
 ﴿لتركبن طبقا عن طبق(19)﴾ الانشقاق
مختار الصحاح
● [طبق] ط ب ق: الطَّبَقُ واحد الأَطْباقِ و طَبَقاتُ الناس مراتبهم والسموات طِبَاقٌ أي بعضها فوق بعض و الطَّبَقُ الحال وقوله تعالى ﴿لتركبن طبقا عن طبق﴾ أي حالا عن حال يوم القيامة و التَّطْبِيقُ في الصلاة جعل اليدين بين الفخذين في الركوع و المُطَابقةُ الموافقة و التطابُق الاتفاق و طابَقَ بين الشيئين جعلهما على حذو واحد وألزقهما و أطْبَقُوا على الأمر أي اتفقوا عليه و أطْبَقَ الشيء غطاه وجعله مُطْبَقَا فَتَطَبَّقَ هو ومنه قولهم لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا والحمى المُطْبِقَةُ بكسر الباء الدائمة التي لا تفارق ليلا ولا نهارا والطابق الآجر الكبير فارسي معرب
الراغب
طبق
- المطابقة من الأسماء المتضايفة، وهو أن تجعل الشيء فوق آخر بقدره، ومنه: طابقت النعل، قال الشاعر:
- 297 - إذا لاوذ الظل القصير بخفه * وكان طباق الخف أو قل زائدا
(البيت في البصائر 3/496 بلا نسبة؛ وعمدة الحفاظ (طبق) )
ثم يستعمل الطباق في الشيء الذي يكون فوق الآخر تارة، وفيما يوافق غيره تارة، كسائر الأشياء الموضوعة لمعنيين، ثم يستعمل في أحدهما دون الآخر كالكأس والرواية ونحوهما. قال تعالى: }الذي خلق سبع سموات طباقا﴿[الملك/3]، أي: بعضها فوق بعض، وقوله:﴾لتركبن طبقا عن طبق﴿[الانشقاق/19]، أي: يترقى منزلا عن منزل، وذلك إشارة إلى أحوال الإنسان من ترقيه في أحوال شتى في الدنيا، نحو ما أشار إليه بقوله:﴾خلقكم من تراب ثم من نطفة{ [الروم/20]، وأحوال شتى في الآخرة من النشور، والبعث، والحساب، وجواز الصراط إلى حين المستقر في أحدى الدارين. وقيل لكل جماعة متطابقة: هم في أم طبق (الطبق: الجماعة من الناس، والطبق: الجماعة من الناس يعدلون جماعة مثلهم. اللسان (طبق) )، وقيل: الناس طبقات، وطابقته على كذا، وتطابقوا وأطبقوا عليه، ومنه: جواب يطابق السؤال. والمطابقة في المشي كمشي المقيد، ويقال لما يوضع عليه الفواكه، ولما يوضع على رأس الشيء: طبق، ولكل فقرة من فقار الظهر: طبق لتطابقها، وطبقته بالسيف اعتبارا بمطابقة النعل، وطبق الليل والنهار: ساعاته المطابقة، وأطبقت عليه الباب ورجل عياياء طباقاء (انظر: المجمل 2/592) : لمن انغلق عليه الكلام، من قولهم: أطبقت الباب، وفحل طباقاء: انطبق عليه الضراب فعجز عنه، وعبر عن الداهية ببنت الطبق، وقولهم: وافق شن طبقة وهما قبيلتان (قال ابن الكلبي: طبقة: قبيلة من إياد كانت لا تطاق، فوقع بها شن بن أفصى بن عبد القيس فانتصف منها، وأصابت منه، فصار مثلا للمتفقين في الشدة وغيرها.
وقيل: شن: رجل من دهاة العرب، وطبقة: اسم امرأته. انظر: مجمع الأمثال 2/359؛ والأمثال ص 177).
ملخص اللسان
1.     الطَّبَقُ غطاء كل شيء، والجمع أَطْباق،
2.     وقد أَطْبَقَه وطَبَّقَه انْطَبَقَ وتَطَبَّقَ: غَطَّاه وجعله مُطَبَّقاً
3.     وقد طابَقَهُ مطابَقةً وطِباقاً. وتَطابَقَ الشيئَان: تساوَيا.
4.     والمُطابَقةُ: المُوافَقة. والتَّطابُق: الاتفاق.
5.      وطابَقْتُ بين الشيئين إِذا جعلتهما على حَذْو واحد وأَلزقتهما.
6.     وطَبِقَت يدُه،طَبَقاً، فهي طَبِقةٌ: لزِقت بالجنب ولا تنبسط.
7.    الطَّبَقُ: كلُّ غطاء لازم على الشيء. وطَبَقُ كلِّ شيء: ما ساواه
8.     والسمواتُ الطِّباقُ: سميت بذلك لمُطابَقة بعضها بعضاً أَي بعضها فوق بعض، وقيل:لأَن بعضها مُطْبَق على بعض
9.     والطَّبَقُ: الذي يؤكل عليه أَو فيه، والجمع أَطْباقٌ
لسان العرب
● - طبق: الطَّبَقُ غطاء كل شيء، والجمع أَطْباق، وقد أَطْبَقَه وطَبَّقَه    انْطَبَقَ وتَطَبَّقَ: غَطَّاه وجعله مُطَبَّقاً؛ ومنه قولهم: لو    تَطَبَّقَت السماء على الأَرض ما فعلت كذا. وفي الحديث حِجابُه النُّورُ    لو كُشِفَ طَبَقُه لأَحْرَقت سُبحاتُ وَجهِه كلَّ شيء أَدّرَكه بصرُه؛    الطَّبَقُ: كلُّ غطاء لازم على الشيء. وطَبَقُ كلِّ شيء: ما ساواه، والجمع    أَطْباقٌ؛ وقوله:    ولَيْلة ذات جَهامٍ أَطْباق    معناه أَن بعضَه طَبَقٌ لبعض أَي مُساوٍ له، وجَمَع لأَنه عنى الجنس،    وقد يجوز أَن يكون من نعت الليلة أَي بعضُ ظُلَمِها مُساوٍ لبعض فيكون    كجُبَّةٍ أَخْلاق ونحوها.    وقد طابَقَهُ مطابَقةً وطِباقاً. وتَطابَقَ    الشيئَان: تساوَيا. والمُطابَقةُ: المُوافَقة. والتَّطابُق: الاتفاق.    وطابَقْتُ بين الشيئين إِذا جعلتهما على حَذْو واحد وأَلزقتهما. وهذا الشيء    وَفْقُ هذا ووِفاقُه وطِباقُه وطابَقُهُ وطِبْقُه وطَبِيقُه ومُطْبِقُه    وقالَبُه وقالِبُه بمعنى واحد. ومنه قولهم: وافَقَ    شَنٌّ طَبَقَه. وطابَقَ بين قميصين. لَبِسَ أَحدهما على الآخر.    والسمواتُ    الطِّباقُ: سميت بذلك لمُطابَقة بعضها بعضاً أَي بعضها فوق بعض، وقيل:    لأَن بعضها مُطْبَق على بعض، وقيل: الطِّباقُ    مصدر طوبقَتْ طِباقاً. وفي التنزيل. أَلم تَرَوْا كيف خلق الله سَبْعَ    سَمَواتٍ طِباقاً؛ قال الزجاج: معنى طِباقاً مُطْبَقٌ بعضها على بعض،    قال: ونصب طِباقاً على وجهين: أَحدهما مطابَقة طِباقاً، والآخر من نعت سبع    أَي خلق سبعاً ذات طِباقٍ. الليث: السمواتُ طِباقٌ بعضها على بعض، وكل    واحد من الطباق طَبَقة، ويذكَّر فيقال طَبَقٌ؛ ابن الأَعرابي: الطَّبَقُ    الأُمّة بعد الأُمّة. الأَصمعي: الطِّبْقُ، بالكسر، الجماعةْ من الناس. ابن    سيده: والطَّبَق الجماعة من الناس يَعْدِلون جماعةً مثلهم، وقيل: هو    الجماعة من الجراد والناس. وجاءنا طَبَقٌ من الناس وطِبْقٌ أَي كثير. وأَتى    طَبَقٌ من الجراد أَي جماعة. وفي الحديث: أَن مريم جاعَتْ فجاءَها طَبَقٌ    من جَرادٍ فصادَتْ منه، أَي قَطيعٌ من الجراد. والطَّبَقُ: الذي يؤكل    عليه أَو فيه، والجمع أَطْباقٌ.    وطَبَّقَ السَّحابُ الجَوَّ: غَشّاه، وسَحابةُ مُطَبِّقةٌ. وطَبَّقَ    الماءُ وَجْهَ الأَرض: غطّاه. وأَصبحت الأَرض طَبَقاً واحداً إِذا تغشّى    وجهُها بالماء. والماء طَبَقٌ للأَرض أَي غِشاء؛ قال امرؤ القيس:    دِيمةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفٌ،    طَبَقُ الأَرْضِ تَحَرَّى وتَدُرّ    وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسْقِنا غَيْثاً مُغِيثاً طَبَقاً أَي    مالِئاً للأَرض مغطّياً لها. يقال: غيث طَبَقٌ أَي عامٌّ واسع،. يقال: هذا مطر    طَبَقُ الأَرض إِذا طَبَّقها؛ وأَنشد بيت امرئ القيس:    طبق الأَرض تحرّى وتدر    ومن رواه طَبَقَ الأَرضِ نصبَه بقوله تحَرَّى. الأَصمعي في قوله غيثاً    طَبَقاً: الغيث الطَبق العامّ، وقال الأَصمعي في الحديث: قُرَيش الكَتَبَة    الحَسَبة مِلْحُ هذه الأُمّة، عِلْمُ عالِمهم طِباقُ الأَرض؛ كأَنه    يعُمّ الأَرض فيكون طَبَقاً لها، وفي رواية: عِلْمُ عالمِ قُرَيْش طَبَقُ    الأَرض.    وطَبَّقَ الغيثُ الأَرضَ: ملأَها وعمّها. وغيثٌ طَبَقٌ: عامٌّ    يُطَبِّقُالأَرض. وطَبَّقَ الغيمُ    تَطْبيقاً: أَصاب مطرُه جميعَ الأَرض. وطِباقُ الأَرض وطِلاعُها سواء:    بمعنى مِلْئها. وقولهم: رحمة طِباقُ الأَرضِ أَي تُغَشِّي الأَرض كلها.    وفي الحديث: لله مائةُ رَحْمةٍ كلُّ رَحْمةٍ منها كطِباقِ الأَرض أَي    تُغَشِّي الأَرضَ كلها. ومنه حديث عمر: لو أَنَّ لي طِباقَ الأَرض ذهَباً أَي    ذهباً يعُمّ الأَرض فيكون طَبَقاً لها. وطَبَّقَ    الشيءُ: عَمَّ. وطَبَقُ الأَرض: وجهُها. وطِباقُ    الأَرض: ما عَلاها. وطَبَقاتُ الناس في مراتبهم. وفي حديث ابن مسعود في    أَشراط الساعة: تُوصَلُ الأَطْباقُ وتُقْطَعُ الأَرْحامُ؛ يعني    بالأَطْباقِ    البُعَداءَ والأَجانِبَ لأَن طَبَقاتِ الناس أَصناف مختلفة. وطابَقَه    على الأَمر: جامَعَه وأَطْبَقوا على الشيء: أَجمعوا عليه. والحروف    المُطْبَقة أَربعة: الصاد والضاد والطاء والظاء، وما سوى ذلك فمفتوح غير مُطْبَق.    والإِطْباقُ: أَن ترفع ظهرَ    لسانك إِلى الحنك الأَعلى مُطْبِقاً له، ولولا الإِطْباقُ لصارت الطاء    دالاً والصاد سيناً والظاء ذالاً ولخرجت الضاد من الكلام لأَنه ليس من    موضعها شيء غيرها، تزول الضاد إِذا عدم الإِطْباق البتة. وطابَقَ    لي بحقِّي وطابَقَ بحقِّي: أَذْعَنَ وأَقرَّ وبَخَعَ؛ قال الجعدي:    وخَيْل تُطابقُ بالدارعين،    طِباقَ الكِلاب يَطَأْنَ الهَراسا    ويقال: طابَقَ فلانٌ فلاناً إذا وافَقه وعاوَنَه. وطابَقَت المرأَةُ    زوْجهَا إذا واتتْه. وطابَقَ فلانٌ: بمعنى مَرَنَ. وطابَقَت الناقةُ    والمرأَةُ: انْقادت لمريدها. وطابَقَ على العمل: مارَنَ.    التهذيب: والمُطَبَّقُ شِبْه اللُّؤْلُؤ، إذا قُشر اللؤلؤ أخِذ قشرهُ    ذلك فأُلزِق بالغراء بعضه على بعض فيصير لؤلؤاً أَو شبْهَه. والانْطِباقُ:    مُطاوعة ما أطبقت. والطِّبْقُ والمُطَبَّقُ: شيء يُلْصَقُ به قشرُ اللؤلؤ    فيصير مثله، وقيل: كل ما أُلْزِقَ به شيء فهو طِبْقٌ. وطَبِقَت يدُه،    بالكسر، طَبَقاً، فهي طَبِقةٌ: لزِقت بالجنب ولا تنبسط. والتَّطْبِيقُ في    الصلاة: جعْلُ اليدين بين الفخذين في الركوع، وقيل: التَّطْبِيق في الركوع    كان من فعل المسلمين في أوَّل ما أمِروا بالصلاة، وهو إطْباقُ الكفين    مبسوطتين بين الركبتين إذا ركع، ثم أُمِروا بإلْقام الكفَّين رأُس    الركبتين، وكان ابن مسعود استمرّ على التَّطْبِيق لأنه لم يكن عَلِم الأَمْرَ    الآخر؛ وروى المنذري عن الحَرّبيّ قال: التَّطْبِيقُ في حديث ابن مسعود أن    يَضَع كفَّه اليمنى على اليسرى. يقال: طابَقْتُ وطَبَّقْت. وفي حديث ابن    مسعود: أنه كان يُطَبِّقُ في صلاته وهو أن يجمع بين أصابع يديه ويجعلهما    بين ركبتيه في الركوع والتشهد. وجاءت الإِبل طَبَقاً واحداً أي على خُفٍّ.    ومرّ طَبَقٌ من الليل والنهار أي بعضهما، وقيل معظمهما؛ قال ابن أحمر:    وتواهَقَتْ أخْفافُها طَبَقاً،    والظِّلُّ لم يَفْضُل ولم يُكْرِ    وقيل: الطَّبَقة عشرون سنة؛ عن ابن عباس من كتاب الهجري. ويقال: مَضى    طَبَقٌ من النهار وطَبَق من الليل أي ساعة، وقيل أي مُعْظَم منه؛ ومثله:    مضى طائفة من الليل. وطَبِقَت النجومُ إذا ظهرت كلها، وفلانَ يَرْعى طَبَقَ    النُّجوم؛ وقال الراعي:    أَرى إِبِلاَ تكالأَ راعِياها،    مَخافَة جارِها طَبَقَ النُّجوم    والطَّبَق: سدّ الجَراد عينَ الشمس. والطَّبَق: انطباق الغَيْم في    الهواء. وقول العباس في النبي، صلى الله عليه وسلم: إذا مَضى عالَمٌ بَدا    طَبَقٌ؛ فإِنه أَراد إِذا مضى قَرْن ظَهَر قَرْن آخر، وإِنما قيل للقَرْن    طَبَقٌ لأَنهم طَبَق للأَرض ثم يَنْقرضِون ويأْتي طَبَق للأَرض آخر، وكذلك    طَبَقات الناس كل طَبَقة طَبَقت زمانها. والطَّبَقة: الحال، يقال: كان    فلان من الدنيا على طَبَقات شَتَّى أي حالات. ابن الأَعرابي: الطَّبَقُ    الحال على اختلافها. والطَّبَقُ والطَّبَقة: الحال. وفي التنزيل:    لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَق؛ أي حالاً عن حال يوم القيامة. التهذيب: إن ابن عباس    قال لَتَرْكَبُنَّ، وفسَّررلتَصِيرنَّ الأُمور حالاً بعد حال في الشدّة،    قال: والعرب تقول وقع فلان في بنات طَبَق إذا وقع في الأَمر الشديد؛    وقال ابن مسعود: لتركَبُنَّ السماء حالاً بعد حال. وقال مَسروق: لتركَبَنَّ    يا محمد حالاً بعد حال، وقرأَ أَهل المدينة لتَرْكَبُنَّ طَبَقاً، يعني    الناس عامَّة، والتفسير الشِّدَّة؛ وقال الزجاج: لتركَبْنَّ حالاً بعد حال    حتى تصيروا إلى الله من إِحيّاء وإِماتَةٍ وبَعْثٍ، قال: ومن قرأَ    لتركَبَنَّ أراد لتركَبَنَّ يا محمد طَبَقاً عن طَبَق من أطبْاق السماء؛ قاله    أبو علي، وفسَّروا طَبَقاً عن طَبَقِ بمعنى حالاً بعد ؛ حال؛ ونظيرُ وقوع    عن مَوْقع بعد قول الأَعشى:    وكابِر تَلَدوُك عن كابر    أي بعد كابر؛ وقال النابغة:    بَقيّة قِدْر من قُدُورٍ تُوُورِثَتْ    لآلِ الجُلاحِ، كابراً بعد كابِرِ    وفي حديث عمرو بن العاص: إني كنت على أطبْاقٍ ثلاثٍ أي أحْوالٍ، واحدها    طَبَق. وأَخبر الحسن بأَمْرٍ فقال: إحْدى المُطْبِقات، قال أبو عمرو:    يُريد إحْدى الدواهي والشدايد التي تُطْبِقُ عليهم. ويقال للسنة الشديدة:    المُطْبِقة؛ قال الكميت:    وأَهْلُ السَّماحَة في المُطْبِقات،    وأَهل السَّكينةِ في المَحْفَلِ    قال: ويكون المُطْبَق بمعنى المُطْبِق. وولدتِ الغنم طَبَقاً وطِبْقاً    إِذا نُتِجَ بعضُها بعد بعض، وقال الأُموي: إِذا ولدتِ الغنمُ بعضها بعد    بعض قيل: قد وَلَّدْتُها الرُّجَيْلاءَ، وولَّدتها طَبَقاً وطَبَقَةً.    والطَّبَق والطَّبَقة: الفَقْرة حيث كانت، وقيل: هي ما بين الفقرتين، وجمعها    طِباق. والطَّبَقة: المفصل، والجمع طَبَق، وقيل: الطَّبَق عُظَيْم رَقيق    يفصل بين الفَقارَيْن؛ قال الشاعر:    أَلا ذهبَ الخُداعُ فلا خِداعا،    وأَبْدى السَّيفُ عن طَبَقٍ نُخاعا    وقيل: الطَّبَق فَقال الصلب أَجمع، وكل فَقار طَبَقة. وفي الحديث:    وتَبْقى أصْلابُ المنافقين طَبَقاً واحداً. قال أبو عبيد: قال الأَصمعي    الطَّبَقُ فَقار الظهر، واحدته طَبَقَة واحدة؛ يقول: فصار فَقارُهم كلُّه    فَقارةً واحداة فلا يدرون على السجود. وفي حديث ابن الزبير: قال لمعاوية    وايْمُ الله لئن ملك مَرْوانُ عِنان خيل تنقاد له في عثمان ليَرْكَبَنَّ منك    طَبَقاً تخافه، يريد فَقار الظهر، أي ليَرْكبن منك مَرْكباً صعباً وحالاً    لا يمكنك تَلافِيها، وقيل: أَراد بالطَّبَق المنازل والمراتب أي ليركبن    منك منزلة فوق منزلة في العداوة. ويقال: يدُ فلانٍ طَبَقَةٌ واحدة إذا لم    تكن منبسطة ذات مفاصل. وفي حديث الحجاج: فقال لرجل قُمْ فاضرب عُنُقَ هذا    الأَسير فقال: إِن يدي طَبِقَةٌ؛ هي التي لصق عَضُدُها بجنب صاحبه فلا    يستطيع أَن يحرّكها. وفي حديث عمْران بن حُصَيْن: أَن غلاماً له أَبَقَ    فقال لئن قدرت عليه لأَقطعن منه طابَِقَاً، قال: يريد عضواً. الأَصمعي:    كل مفصِل طَبَقٌ، وجمع أَطبْاق، ولذلك قيل للذي يصيب المفصل مُطَبِّقٌ؛    وقال:    ويَحْمِيكَ بالليِّن الحُسام المُطَبِّق    وقيل في جمعه طَوابِق. قال ثعلب:    الطَّابِقُ والطَّابَقُ العضو من أعضاء الإِنسان كاليد والرجل ونحوهما.    وفي حديث عليّ: إِنما أَمر في السارق بقطع طابِقِه أي يده. وفي الحديث:    فَخَبَزْتُ خبزاً وشويت طابَقاً من شاة أَي مقدار ما يأْكل منه اثنان أَو    ثلاثة. والطَّبَقَةُ من الأَرض: شبه المَشارَة، والجمع الطَّبَقات تخرج    بين السُّلحَفْاة والهِرْهِرِ    (* قوله «تخرج بين السلحفاة والهرهر» هكذا    هو بالأصل، ولعل قبله سقطاً تقديره ودويبة تخرج بين السلحفاة إلخ أَو نحو    ذلك). والمطَبَّقُ من السيوف: الذي يصيب المَفْصِل فيُبينُه يقال طَبَّق    السيفُ إِذا أَصاب المَفْصل فأَبان العضو؛ قال الشاعر يصف سيفاً:    يُصَمِّمُ أَحْياناً وحِيناً يُطَبِّقُ    ومنه قولهم للرجل إذا أَصاب الحجة: إِنه يُطَبَّقُ المفصل. أََبو زيد:    يقال للبليغ من الرجال: قد طَبَّقَ المفصل وردَّ قالَبَ الكلام ووضع    الهِناء مواضع النُّقَب. وفي حديث ابن عباس: أَنه سأَل أَبا هريرة عن امرأَة    غير مدخول بها طلقت ثلاثاً، فقال: لا تحلُّ له حتى تنكح زوجاً غيره، فقال    ابن عباس: طَبَّقْتَ؛ قال أَبو عبيد: قوله طبقت أَراد أَصبتَ وجه    الفُتْيا، وأَصله إِصابة المفصل وهو طَبَقُ العظمينِ أَي ملتقاهما فيفصل بينهما،    ولهذا قيل لأَعضاء الشاة طَوابِقُ، واحدها طابَقٌ، فإِذا فَصَّلها الرجل    فلم يخطئ المفاصل قيل قد طَبَّقَ؛ وأَنشد أَيضاً:    يُصمِّم أَحياناً وحِيناً يُطَبِّقُ    والتصميم: أن يمضي في العظم، والتَّطْبِيقُ: إِصابة المفصل؛ قال الراعي    يصف إبلاً:    وطَبَّقْنَ عُرْضَ القُفِّ لما عَلَوْنَهُ،    كما طَبَّقَتْ في العظم مُدْيَةُ جازِرِ    وقال ذو الرمة:    لقد خَطَّ رُوميّ ولا زَعَماتِهِ    لعُتْبَةَ خطّاً، لم تُطَبَّقْ مفاصلُه    وطَبَّقَ    فلان إذا أَصاب فَصَّ الحديث. وطَبَّقَ السيفُ إِذا وقع بين عظمين.    والمُطَبَّقُ من الرجال: الذي يصيب الأُمور برأْيه، وأَصله من ذلك.    المُطابِقُ من الخيل والإِبل: الذي يضع رجله موضع يده. وتَطْبِيقُ الفرس:    تَقْرِيبُهُ في العَدْو. الأَصمعي: التَّطْبِيقُ أَن يَثِبَ البعيرُ فتقع قوائمه    بالأرض معاً؛ ومنه قول الراعي يصف ناقة نجيبة:    حتى إِذا ما اسْتَوى طَبِّقَتْ،    كما طَبَّقَ المِسْحَلُ الأَغْبَرُ    يقول: لما استوى الراكب عليها طَبَّقَتْ؛ قال الأَصمعي:    وأَحسن الراعي في قوله:    وهْيَ إِذا قام في غَرْزها،    كمِثْل السَّفِينة أَو أَوْقَر    لأَن هذا من صفة النجائب، ثم أَساء في قوله طَبَّقَتْ لأَن النجيبة    يستحب لها أَن تقدم يداً ثم تقدم الأُخرى، فإِذا طَبَّقَتْ لم تُحمْدَ؛ قال:    وهو مثل قوله:    حتى إذا ما استْوى في غَرْزها تَثِبُ    والمُطابَقَة: المشي في القيد وهو الرَّسْفُ. والمُطابَقَةُ: أَن يضع    الفرسُ رجلَه في موضع يده، وهو الأحَقُّ من الخيل. ومُطابَقَةُ الفرسِ    في جريه: وضع رجليه مواضع يديه. والمُطابَقَةُ: مشي المقيَّد.    وبنَاتُ الطَّبَقِ: الدواهي، يقال للداهية احدى بنات طَبَقٍ، ويقال    للدواهي بنات طَبَقٍ، ويروى أَن أَصلها الحية أَي أَنها استدارت حتى صارت مثل    الطَّبَقِ، ويقال إحدى بناتِ طَبَق شَرُّك على رأْسك، تقول ذلك للرجل    إِذا رأَى ما يكرهه؛ وقيل: بنتُ طَبَقٍ سُلحَفْاةٌ، وتَزْعُمُ العرب أَنها    تبيض تسعاً وتسعين بيضة كلها سَلاحِفُ، وتبيض بيضة تَنْقُفُ عن أَسود،    يقال: لقيت منه بناتِ طَبَقٍ وهي الداهية. الأَصمعي: يقال جاء بإِحدى بناتِ    طَبَقٍ وأَصلها من الحيَّات، وذكر الثعالبي أَن طَبَقاً حيَّة صفراء؛    ولمَّا نُعي المنصورُ إِلى خَلَف الأَحمر أَنشأَ يقول:    قد طَرَّقَتْ بِبِكْرِها أُمُّ طَبَقْ،    فَذَمَّرُوهَا وَهْمَةً ضَخْم العُنُقْ،    موتُ الإِمامِ فِلْقَةٌ مِن الفِلَقْ    وقال غيره: قيل للحية أمُّ طَبَقٍ وبنتُ طَبَقٍ لتَرَحِّيها وتحَوّيها،    وأَكثر التَّرحِّي للأَفْعى، وقيل: قيل للحيات بناتُ طَبَقٍ لإِطْبَاقها    على من تلسعه، وقيل: إِنما قيل لها بناتُ طَبَقٍ لأَن الحَوَّاء يمسكها    تحت أَطْبَاق الأَسْفاط المُجَلّدة.    ورجل طَبَاقَاءُ: أَحمق، وقيل هو الذي ينكح، وكذلك البعير. جمل    طَبَاقَاءُ: للذي لا يَضْرب. والطَّبَاقاء: العَيِيُّ الثقيل الذي يُطْبِقُ على    الطَّرُوقة أَو المرأَة بصدره لصغره؛ قال جميل بن معمر:    طَبَاقَاءُ لم يَشْهد خصوماً، ولم يُنِخْ    قِلاصاً إلى أَكْوارها، حين تُعْكَفُ    ويروى عَيَاياءُ، وهما بمعنى؛ قال ابن بري: ومثله قول الآخر:    طَبَاقَاءُ لم يَشْهَد خصوماً، ولم يَعِشْ    حَميداً، ولم يَشْهَدْ حلالاً ولا عطرا    وفي حديث أُم زرع: أَن إحدى النساء وصفت زوجها فقالت: زوجي عَيَايَاءُ    طَبَاقَاءُ وكل دَاءٍ دواء؛ قال الأَصمعي: الطَّبَاقاء الأحمق الفَدْم؛    وقال ابن الأعرابي: هو المُطْبَقُ عليه حُمْقاً، وقيل: هو الذي أُموره    مُطْبَقةُ عليه أَي مُغَشَّاة، وقيل: هو الذي يعجز عن الكلام فَتَنْطَبق    شفتاه.    والطَّابَقُ والطَّابِقُ: ظَرْف يطبخ فيه، فارسي معرب، والجمع طَوَابِق    وطَوابِيق. قال سيبويه: أَما الذين قالوا طَوابيق فإِنما جعلوه تكسير    فَاعَال، وإِن لم يكن في كلامهم، كما قالوا مَلامِحُ. والطَّابَقُ: نصف    الشاة، وحكى اللحياني عن الكسائي طابِق وطابَق، قال ابن سيده: ولا أدري أيّ    ذلك عنى. وقولهم: صادف شَنٌّ طَبَقَه؛ هما قبيلتان شنٌّ بن أَفْصَى بن عبد    القيس وطَبَقٌ حيّ من إِياد، وكانت شَنّ لا يقام لها فواقعتها طَبَقٌ    فانتصفت منها، فقيل: وَافَقَ شَنٌّ طَبَقَه، وافقه فاعتنقه؛ قال الشاعر:    لَقِيَتْ شَناًّ إِيادٌ بالقَنَا    طَبَقاً، وافق شَنٌّ طَبَقَه    قال ابن سيده: وليس الشَّنُّ هنا القِربَة لأَن القربة لا طَبَقَ لها.    وقال أَبو عبيد عن الأَصمعي في هذا المثل: الشَّنُّ الوعاء المعمول من    أَدَمٍ، فإِذا يبس فهو شَنّ، وكان قوم لهم مثله فَتَشَنَّنَ فجعلوا له غطاء    فوافقه. وفي كتاب علي، رضوان الله عليه، إلى عمرو بن العاص: كما وافق    شَنٌّ طَبَقَه؛ قال: هذا مثل للعرب يضرب لكل اثنين أَو أمرين جَمَعَتْهُما    حالةٌ واحدة اتَّصف بها كلٌّ منهما، وأَصله أَن شَناًّ وطَبَقَة حيَّان    اتفقا على أَمر فقيل لهما ذلك، لأَن كل واحد منهما قيل ذلك له لما وافق    شكله ونظيره، وقيل: شَنٌّ رجل من دُهَاة العرب وطبقة امرأة من جنسه زُوجَتْ    منه ولهما قصة. التهذيب: والطَّبَقُ الدَّرَكُ من أَدراك جهنم. ابن    الأَعرابي: الطِّبْقُ الدِّبْقُ. والطَّبْق، بفتح الطاء: الظلم بالباطل.    والطِّبْقُ: الخلق الكثير: وقوله أَنشده ابن الأعرابي:    كَأِنَّ أَيدِيَهُنَّ بالرَّغَامِ    أَيْدي نَبِيط، طَبَقَى اللِّطَامِ    فسره فقال: معناه مداركوه حاذقون به، ورواه ثعلب طَبِقي اللطام ولم    يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَن معناه لازقي اللطام بالملطوم. وأَتانا بعد    طَبَقٍ من الليل وطَبيقٍ: أَراه يعني بعد حين، وكذلك من النهار؛ وقول ابن    أَحمر:    وتَوَاهَقَتْ أَخفافها طَبَقاً،    والظلُّ لم يُفْضُلْ ولم يُكْرِ    قال ابن سيده: أَراه من هذا. والطِّبْق: حمل شجر بعينه.    والطُّبَّاقُ: نبت أو شجر. قال أَبو حنيفة: الطُّبَّاقُ شجر نحو القامة    ينبت متجاوراً لا يكاد يُرَى منه واحدة منفردة، وله ورق طوال دقاق خضر    تَتَلَزَّجُ إِذا غُمِزَ، وله نَوْرٌ أَصفر مجتمع؛ قال تأَبط شرّاً:    كأَنما حَثْحَثُوا حُصّاًّ قَوَادِمُهُ،    أَو أُمَّ خِشْفٍ بذي شَثٍّ وطُبَّاقِ    وروي عن محمد بن الحنفية أَنه وَصَفَ مَنْ يَلي الأَمر بعد السفياني    فقال: يكون بين شَثّ وطُبَّاقٍ؛ والشَثُّ والطُّبَّاق: شجرتان معروفتان    بناحية الحجار.    والحُمَّى المُطْبِقةُ: هي الدائمة لا تفارق ليلاً ولا نهاراً.    والطَّابَق والطَّابِق: الآجرّ الكبير، وهو فارسي معرب. ابن شميل: يقال    تحلَّبوا على ذلك الإِنسان طبَاقَاءَ، بالمد، أَي تجمعوا كلهم عليه. وفي    حديث أَبي عمرو النخعي: يَشْتَجِرُون اشْتِجَار أَطْباق الرأْس أَي عظامه    فإِنها مُتَطابقة مُشْتبكة كما تشتبك الأَصابع؛ أَراد التِحَام الحرب    والاختلاط في الفتنة.    وجاء فلان مُقْتَعِطاًّ إِذا متعمماً طَابِقِياًّ، وقد نهي عنها.
مقاييس اللغة:
(طبق) الطاء والباء والقاف أصلٌ صحيحٌ واحد، وهو يدلُّ على وضع شيء مبسوط على مِثله حتى يُغطِّيَه. من ذلك الطَّبَق. تقول: أطبقْت الشيءَ على الشيء، فالأول طَبَق للثاني؛ وقد تطابَقَا. ومن هذا قولهم: أطبَقَ الناسُ على كذا، كأنَّ أقوالهم تساوَتْ حتى لو صُيِّرَ أحدُهما طِبْقاً للآخر لَصَلح. والطَّبَق: الحال، في قولـه تعالى:﴿لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَق﴾  [الانشقاق 19]. وقولهم: "إحدى بناتِ طَبَق" هي الدّاهية، وسمّيت طَبَقاً، لأنَّها تعمُّ وتشمل. ويقال لما علا الأرضَ  حتى غطَّاها: هو طَبَق الأرض([7]). ومنه قول امرئ القيس يصف الغيث:
ديمةٌ هطلاءُ فيها وَطَفٌ *** طَبَقُ الأرضِ تَحَرَّى وتَدُرّْ([8])
وقولهم: طَبَّق الحقَّ، إذا أصابه، من هذا، ومعناه وافقه حتى صار ما أراده وَفْقاً للحقّ مطابِقاً لـه. ثم يُحمَل على هذا حتى يقال طبَّقَ، إذا أصاب المَفْصِل ولم يخطئْه. ثم يقولون: طَبَّقَ عُنقَه بالسيف: أبانَها.
فأمَّا المُطابقة فمشْى المقيَّد، وذلك أن رجليه تقعانِ([9]) متقاربتين كأنَّهما متطابقتين. ومنه قول الجَعْدِيّ:
* طِباقَ الكِلاَبِ يَطَأْنَ الهَرَاساَ([10]) *
والطبَق: عظمٌ رقيق([11]) يفصل بين الفَقارتَين. ويد طَبِقة، إذا التزقَتْ بالجنْب. وطابقت بين الشيئين، إذا جعلتَهما على حَذْوٍ واحد. ولذلك سمَّينا نحن ما تضاعف من الكلام مرَّتين مُطابَقاً. وذلك مثل جَرجَر، وصَلْصَل، وصَعْصَع. والطَّبَق: الجماعة من الجراد؛ وإنما شبِّه ذلك بطبَقٍ يغطِّي الأرض. ويقالَ وَلدت الغنمُ  طبقاً وطبقةً، إذا ولد بعضُها بعد بعض. والقياس في ذلك كله واحد.
فأمَّا قولهم للعييِّ من الرِّجال: الطَّبَاقاء، وللبعير لا يُحسن الضِّرَابَ طَباقاءُ، فهو من هذا القِياس، كأنَّه سُتر عنه الشَّيءُ حتى أطبق فصار كالمغطَّى. قال جميل:
طَبَاقاءُ لم يشهد خُصوماً ولم يَقُدْ *** رِكاباً إلى أكوارها حين تُعْكَفُ([12])
القاموس المحيط:
الطَّبَقُ، محرَّكةً غِطاءُ كلِّ شيءٍ، ج أطْباقٌ وأطْبِقَةٌ. وطَبَّقَهُ تَطْبيقاً فانْطَبَقَ، وأطْبَقَهُ فَتَطَبَّقَ.
والطَّبَقُ أيضاً من كلِّ شيءٍ: ما ساواهُ، وقد طابَقَه مُطابَقَةً وطِباقاً، ووَجْهُ الأرضِ، والذي يُؤْكَلُ عليه، والقَرْنُ من الزمانِ، أو عِشرونَ سَنَةً، و من الناسِ والجَرادِ: الكثيرُ، أو الجماعةُ، كالطِّبْقِ، بالكسر، والحالُ، ومنه: " لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقٍ " ، وعَظْمٌ رَقِيقٌ يَفْصِلُ بين كلِّ فَقارَيْنِ، و من المَطَرِ: العامُّ، وظَهْرُ فَرْجِ المرأةِ، و من النهارِ والليلِ: مُعْظَمُهُما.وبناتُ طَبَقٍ: الدواهي، والسَّلاحِفُ، والحَيَّاتُ، وبنتُ طَبَقٍ: سُلَحْفاةٌ تَبيضُ تِسْعاً وتِسْعينَ بَيْضَةً، كلُها سَلاحِفُ، وتَبيضُ بَيْضَةً تَنْقُفُ عن حَيَّةٍ. وطَبَقَةُ: امرأةٌ عاقلةٌ، تَزَوّجَ بها رجلٌ عاقلٌ، ومنه: " وافَقَ شنٌّ طَبَقَةَ " ، أو هُم قومٌ كان لهم وِعاءُ أدَمٍ، فَتَشَنَّنَ، فجَعَلوا له طَبَقاً، فوافَقَهُ، أو قبيلةٌ من إِيادٍ كانتْ لا تُطاقُ، فأَوْقَعَتْ بها شَنٌّ، فانْتَصَفَتْ منها، وأصابتْ فيها. وطابَقَ بين قَميصينِ: لَبِسَ أحدَهُما على الآخَرِ. والسماواتُ طِباقٌ، ككِتابٍ: لمُطابَقةِ بعضِها بعضاً. وطَبَّقَ الشيءُ تَطْبيقاً: عَمَّ، و السحابُ الجَوَّ: غَشَّاهُ، و الماءُ وجْهَ الأرضِ: غَطَّاهُ. وكزُنَّارٍ: شجرٌ مَنابِتُه جِبالُ مكةَ، نافِعٌ للسُمومِ شُرْباً وضِماداً، ومن الجَرَبِ والحِكَّةِ والحُمَّياتِ العَتيقَةِ والمَغَصِ واليَرَقانِ وسُدَدِ الكبِدِ، شديدُ الإِسْخانِ. وجَمَلٌ طَباقاءُ: عاجِزٌ عن الضِرابِ. ورجُلٌ طَباقاءُ: يَنْعَجِمُ عليه الكلامُ ويَنْغَلِقُ، أو ثَقيلٌ يُطْبِقُ على المرأةِ بِصَدْرِهِ لِثِقَلهِ، أو عَيِيٌّ. والطابَِقُ، كهاجَرَ وصاحِبٍ: الآجُرُّ الكبيرُ، كالطاباقِ، والعُضْوُ، أو نِصْفُ الشاة، وظَرْفٌ يُطْبَخُ فيه، مُعَرَّبُ: تابَهْ، ج: طَوابقُ وطَوابِيقُ. والعِمَّةُ الطابِقِيَّةُ، هي: الاقْتِعاطُ. والطِبْقُ، بالكسرِ: الدِبْقُ يُصادُ به، وحَمْلُ شَجَرٍ، وكلُّ ما أُلْزِقَ به شيءٌ، والفِخاخُ، كالطِبَقِ، كعِنَبٍ، واحِدُهُما: طِبْقَةٌ، بالكسرِ، والساعَةُ من النَّهارِ، كالطِبْقَةِ. وكأميرٍ: الساعَةُ من اللَّيْل، ج: طُبْقٌ، بالضم. وطِبْقاً وطَبيقاً: مَلِيّاً. وهذا طِبْقُه، بالكسر والتحريك، وطِباقُهُ، ككِتابٍ وأميرٍ، أي مُطابِقُهُ. وما أطْبَقَهُ: ما أحْذَقَه. وطَبِقَ يَفْعَلُ، كفرِحَ: طَفِقَ، و يَدُهُ طَبْقاً، ويُحَرَّكُ، فهي طَبِقَةٌ: لَزِقَتْ بالجَنْبِ. وأطْبَقَهُ: غَطَّاه، ومنه: الجُنونُ المُطْبِقُ، والحُمَّى المُطْبِقَةُ، و القومُ على الأمرِ: أجْمعوا، و النُّجومُ: كَثُرَتْ وظَهَرَتْ.
والحُروفُ المُطْبَقَةُ: الصادُ إلى الظاءِ. والتَّطْبيقُ في الصَّلاةِ: جَعْلُ اليَديْنِ بين الفَخِذَيْنِ في الرُّكوعِ، وإصابَةُ السَّيْفِ المَفْصِلَ، وتَقْريبُ الفَرَسِ في العَدْوِ وتَعْميمُ الغَيْمِ بِمَطَرِهِ. وكمحدِّثٍ: من يُصِيبُ الأُمورَ بِرأيِهِ. والمُطابَقَةُ: المُوافَقَةُ، ومَشْيُ المُقَيَّدِ، ووَضْعُ الفَرَسِ رِجْلَيْهِ مَوضِعَ يَدَيْهِ.
تاج العروس:
ط ب ق
الطَّبَق مُحرَّكة : غِطاءُ كلّ شيء لازِمٌ عليه يُقال : وضَع الطّبَقَ على الحُبِّ وهو قِناعُه ج : أطْباقٌ وأطبِقة . الأخير غَريبٌ لم أجِدْه في أمّهات اللّغَة ولعلّ الصواب : وأطْبَقَه وطبّقَه تطْبيقاً : غطّاه فانْطَبَق وقد يُقال : لو كانَ كذا ما احْتاج الى إعادَة قوْله : وأطْبَقَه فتطبّقَ إلاّ أنْ يُقال : إنّه إنّما أعادَه ليُعْلَم أن الانْطِباق مُطاوِعُ الإطْباق والتّطْبيق والتّطبُّق مطاوع الإطْباقِ وحْدَه وفيه تأمُّلٌ . ومنه قولُهم : لو تطبّقَت السّماءُ على الأرضِ ما فعَلتُ كذا . والطّبَقُ أيضاً من كلّ شيء : ما ساوَاه والجمْع أطْباقٌ . وقولُه :
" ولَيْلَةٍ ذاتِ جَهامٍ أطْباقْ
معْناه أنّ بعضَه طبَقٌ لبَعْض أي : مُساوٍ له وجمَع لأنّه عَنَى الجِنْس وقد يجوزُ أن يكونَ من نعتِ اللّيلةِ أي : بعضُ ظُلَمِها مُساو لبعْضٍ فيكون كجُبّةِ أخلاقٍ ونحوِها . وقد طابَقَه مُطابَقة وطِباقاً : وافقَه وساواه . والطّبَقُ : وجهُ الأرضِ وهو مَجازٌ . والطّبَقُ : الذي يؤكَل عليه وفيه وأيضاً لِما توضَع عليه الفَواكِهُ كما في المُفرداتِ . ومن المَجازِ : الطَّبَق : القَرْن : من الزّمان . ومنه قولُ العبّاسِ - رضيَ اللهُ عنه - يمدحُ النّبيَّ صلّى اللهُ عليه وسلّم :
تُنقَل من صالَبٍ الى رَحِمٍ ... إذا مَضى عالَمٌ بدَا طَبَقُ
أي : إذا مضَى قَرْنٌ بَدا قرْنٌ . وقيلَ للقَرْن : طَبَق ؛ لأنّهم طبَقٌ للأرض ثم ينقَرِضون ويأتي طبَقٌ آخرُ . وقال ابنُ عرَفَة : يُقال : مَضَى طبَقٌ وجاءَ طبَق أي : مضَى عالَمٌ وجاءَ عالَمٌ . وقال ابنُ الأعرابيّ : الطَّبَقُ : الأمّة بعدَ الأمّة . أو الطَّبَق : عِشْرون سنَة والذي في كتابِ الهَجَريِّ عن ابنِ عبّاس : الطّبَقةَ : عشرونَ سنةً . والطّبَق من النّاس ومن الجَرادِ : الكَثير أو الجَماعَةُ كالطِّبْق بالكَسْر . قال الأصمعي : الطِّبْق بالكسْر : الجَماعةُ من النّآس . وقال ابنُ سِيدَه : الطَّبَق : الجماعَةُ من الناس يعدِلون جَماعةً مثلَهم . وفي الحديث : أنّ مَريَم عليها السّلام جاعَتْ فجاءَها طبَقٌ من جَراد فصادَتْ منه أي : قَطيعٌ من الجَراد . ومن المَجاز : الطَّبَق : الحال على اخْتِلافِها عن ابنِ الأعرابي . ومنه قولُه تعالى : ( لتَرْكَبُنّ طَبَقاً عن طَبَقٍ ) أي : حالاً بعد حالِ ومنزِلَةً بعد منزِلة كما في الأساس . وفي الصِّحاح حالاً عن حالٍ يوْمَ القيامةِ . قلتُ : ويقَع عن موقِع بعْدَ كَثيراً مثْل قوْلهم : ورِثَه كابِراً عن كابِرٍ أي : بعْدَ كابرٍ قالَه أبو عليّ . وقال أبو بكر : معْناه لتَركَبُنّ السّماءَ حالاً بعْدَ حالٍ ؛ لأنّها تكون في حالٍ كالمُهْلِ ثم كالفَرَسِ الوَرْدِ وفي حال كالدِّهان . قال الصاغانيّ : وإنّما قيلَ للحال : طبَقٌ ؛ لأنّها تمْلأُ القُلوبَ أو تُشارِفُ ذلِك . وقال الرّاغِب : معنى الآية : أي تَرْقَى منزِلاً عن منْزِل وذلِك إشارة الى أحوالِ الإنسانِ من ترَقّيه في أحْوال شتّى في الدُنْيا نحْو ما أشار إليهِ بقوله : ( واللهُ خلَقكُم من تُرابٍ ثمّ من نُطْفَةٍ ) وأحوال شتّى في الآخرَةِ : من النُّشورِ والبَعْثِ والحِسابِ وجوازِ الصِّراطِ الى حينِ المُسْتَقَرِّ في أحدِ الدّارينِ . ونقَل شيخُنا عن ابنِ أبي الحَديد في شرْح نهْج البلاغةِ ما نصّه : الطَّبَقُ : المشقّة ومنه : ( لتركَبُنّ طبَقاً عن طَبَق ) انتهى . قلت : هذا قد نقَله الأزْهريّ عن ابنِ عبّاس وقال : المَعْنى لتَصيرنّ الأمورُ حالاً بعدَ حالٍ في الشّدّةِ . قال : والعَربُ تقولُ : وقَع فلانٌ في بَناتِ طَبَق : إذا وقَع في الأمر الشّديد . وقرأ ابنُ كَثير والكوفيّون غيْر عاصمٍ : لتَرْكَبَنّ بفتح الباءِ أي لترْكَبَنّ يا مفحمّد طبَقاً من أطْباقِ السّماءِ نقله الزّجّاجُ والصّاغانيّ وقرأ ابنُ عبّاس وابنُ مسعود رضي الله عنهم لتِرْكَبُنّ بكسر التاءِ وهي لُغة تَميم وقَيْس وأسَد وربيعة يكْسِرون أولَ حرْفٍ من حُروفِ المُستقبل إلا أن يكونَ أولُه ياءً فإنّهم لا يَكْسِرونَها . قال ابنُ مسعود : والمَعْنى : لتَرْكَبُنّ السّماءَ حالاً بعد حالٍ وقد تقدّم ذلِك عن أبي بكر . وقال مَسْروقٌ : لتَرْكَبُنّ حالاً بعدَ حال زادَ الزّجاجُ : حتى تَصيروا الى الله من إحياءٍ وإماتة وبعْثٍ . وقرأ عُمر رضي اللهُ عنه : ليَرْكَبَنّ بالياءِ وفتح الباء وفيه وجْهان : أحدُهما : أن يكونَ المُرادُ به النّبيّ صلّى الله عليه وسلم بلَفْظِ الإخبارِ عنه . والثّاني : أن يكونَ الضّميرُ راجعاً على لفْظِ قولِه تعالَى : ( وأمّا مَنْ أوتيَ كِتابَهُ وراءَ ظهْرِه ) الى قوْله : بَصيرا على الإفرادِ . كذلك ليَرْكَبَنّ السّماءَ طَبقاً عنْ طَبَقٍ يعني هذا المذكور ليكونَ اللّفظُ واحِداً والمَعْنى الجَمْع . وقال الزّجّاجُ على قِراءَة أهْلِ المَدينةِ : لتَرْكَبُنّ طَبَقاً يعْني النّاس عامةً والتّفْسيرُ الشّدّة والجمْع أطْباقٌ . ومنه حديثُ عَمْرو بن العاص : إنّي كُنتُ على أطْباقٍ ثَلاث أي : أحْوال . والطَّبَقُ : عظْمٌ رَقيقٌ يفصِلُ بين كلّ فَقارَيْنِ قال الشاعر :
ألا ذهَبَ الخِداعُ فلا خِلاعا ... وأبْدى السّيفُ عن طبَقٍ نُخاعا
ومنه حديث ابنِ مسْعودٍ رضي الله عنه : وتبْقى أصْلابُ المُنافِقين طَبَقاً واحِداً أي تصيرُ الفِقَر كلها فَقْرةً واحدة نقله أبو عُبَيْد عن الأصمعي وقيلَ : الطّبَق : فَقار الصُّلبِ أجْمع وقيل : الفَقْرة حيثُ كانت . ومن المجاز : الطّبَقُ من المطَر : العامُّ نقَله الصّاغانيُّ والأصمعي وإنّما سُمّي طبَقاً لأنه غِشاءٌ للأرضِ ومنه حديث الاستِسْقاءِ : اللهمَّ اسقِنا غيْثاً مُغيثاً طبَقاً أي مالِئاً للأرضِ مغَطِّياً لها يقالُ : غيْث طبَق أي : عامّ واسِع وقال امرؤ القَيْس :
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وطَفٌ ... طبَقُ الأرضِ تحرّى وتَدُرّْ والطّبَق : ظهْرُ فرْجِ المرأة عن ابنِ عبّاد وهو مجاز . والطّبَقُ من اللّيل ومن النّهار : معظَمُهُما . يقال : مضَى طبَق من اللّيل وطبَق من النّهار أي : بَعض منهُما . وفي المُفردات : طبَق اللّيلِ والنّهارِ : ساعاتُه المُطابِقَة . ومن المجاز : هذه بِنْتُ طَبَقٍ وإحدى بَنات طَبَق وهي الدّواهِي وفي المثل : إحْدى بَناتِ طبَق وأصلُها من الحَيّاتِ وذكرَ الثّعالبيّ أنّ طبَقاً حيّةٌ صفراءُ . وقال غيره : قيل للحَيّة : أمّ طبَق وبِنت طَبقَ لتَرَحِّيها وتَحَوِّيها وأكثَرُ التَّرَحِّي للأفْعى وقيل : إنّما قيلَ للحَيّات : بَناتُ طَبَق لإطْباقِها على مَنْ تلْسَعه وقيل : لأنّ الحَوّاءَ يُمْسِكُها تحت أطْباقِ الأسْفاطِ المُجلَّدَة . وقال الزّمَخْشَريُّ : لأنّها تُشْبِه الطّبَق إذا استدارَت . وتَزعُم العَربُ أنّ بِنْت طبَقٍ : سُلَحْفاةٌ تَبيضُ تِسْعاً وتِسعين بيضَة كُلُّها سَلاحِفُ وتَبيضُ بيْضَةً تنقُفُ عن حيّةٍ وفي الصِّحاح : عن أسْوَدَ . وطَبَقَةُ مُحرَّكةً : امرأةٌ عاقِلَة تزوّج بها رجُلٌ عاقِلٌ من دُهاةِ العَرَب ولهما قِصّة ذكَرها الصاغانيُّ في العُباب . قال : قال الشّرْقيُّ بنُ القُطامِيِّ : كانَ رجُلٌ من دُهاة العرَب وعُقلائِهِم يُقال له : شَنٌّ فقال : واللهِ لأطوفَنّ حتى أجِدَ امْرأةً مِثْلي فأتزوّجَها فبينما هو في بعضِ مَسيرِه إذ رافقَه رجُلٌ في الطّريق فسألَه شنٌّ : أتَحْمِلُني أم أحمِلُك ؟ فقال له الرّجل : يا جاهِلُ أنا راكِبٌ وأنتَ راكِبٌ فكيفَ أحْمِلُك أو تحمِلُني ؟ فسكت عنه شنٌّ وسارَ حتى إذا قرُبا من القَرْيةِ إذا هما بزَرْعٍ قد استَحْصَد فقال شَنٌّ : أتُرى هذا الزّرْعَ أُكِل أم لا ؟ فقال له الرّجلُ : يا جاهلُ تَرى مُستَحصِداً فتَقول : أُكِلَ أم لا ؟ فسكتَ عنه شنّ حتى إذا دَخلا القَريةَ لقِيتْهُما جَنازة فقال شنٌّ : أتُرى صاحبَ هذا النّعْشِ حيّاً أو مَيِّتاً ؟ فقال له الرّجل : ما رأيتُ أجْهَلَ منْك ! تَرى جِنازةً تسألُ عنها : أميِّتٌ صاحِبُها أم حيّ ؟ فسكَتَ عنه شنٌّ فأرادَ مفارقَته فأبى ذلك الرّجلُ أن يتْرُكَه حتى يَسيرَ به الى منْزِله فمضَى معه وكانَ للرّجل بنْتٌ يُقالُ لها : طَبَقةُ فلمّا دخَل عليها أبوها سألَتْه عن ضَيْفِه فأخْبَرَها بمُرافقَته إيّاه وشَكا إليها جهْلَه وحدّثها بحَديثِه فقالتْ : يا أبَتِ ما هذا بجاهِلٍ . أما قولُه : أتَحْمثلُني أم أحْمِلُك ؟ فأرادَ أتُحدّثُني أ مأحدّثُك حتى نقْطَعَ طريقَنا وأما قولُه : أتُرى هذا الزّرعَ أُكِل أم لا ؟ فإنّما أرادَ هلْ باعَهُ أهلُه فأكَلوا ثمنه أم لا وأمّا قولُه في الجِنازة : فأرادَ هل ترَكَ عَقِباً يحيا بهم ذِكْرُه أم لا فخرَج الرّجُلُ فقَعَدَ مع شنٍّ فحادَثَه ساعةً ثم قال : أتُحِبُّ أن أفسِّرَ لك ما سألْتَني عنه ؟ قال : نعَم ففسّره فقال شنٌّ : ما هذا من كَلامِك فأخْبِرْني عن صاحِبِه . فقال : ابنةٌ لي فخطبَها إليه وزوّجَها له وحملَها الى أهلِه . ومنه قولُه : وافقَ شنٌّ طبَقَة وكذا : صادَفَ شنٌّ طَبَقَةَ . أو هُم قَوْم كان لهُم وِعاءُ أدَم فتشنّنَ فجعلوا له طَبَقاً فوافقَه فقِيل ذلك قالَه الأصمعي ونقله أبو عُبيْد هكذا وفسّره . أو طَبَق : قَبيلةٌ من إيادِ كانت لا تُطاقُ وكانت شَنّ لا يُقام لها فأوقَعَتْ بها شنٌّ وهو ابنُ أفصَى بن عبدِ القَيْس فانتصَفَتْ منها وأصابت فيها فضُرِبتْ مثَلاً للمُتّفِقين في الشّدّةِ وغيرها وقيل : وافق شنٌّ طَبَقَه وافقَه فاعتَنَقه قاله ابنُ الكَلبي . وقال الشّاعر :
لقِيَتْ شَنٌّ إياداً بالقَنا ... طَبَقاً وافَقَ شَنٌّ طَبقَه
قال ابنُ سِيدَه : وليس الشّنُّ هُنا القِربَة لأن القِرْبَةَ لا طَبَق لها . وقيل : يُضرَبُ لكُلّ اثْنَينِ - أو أمْرَين - جمَعَتْهُما حالةٌ واحدة اتّصَفَ بها كُلٌّ منهما وقيلَ : هما حيّانِ اتّفَقوا على أمرٍ فقيلَ لهما ذلك لأنّ كلَّ واحِدٍ منهما قِيلَ له ذلِك لمّا وافقَ شكلَه ونَظيرَه . وطابَقَ بين قَميصَين : لبِسَ أحدَهما فوقَ الآخر وكذلك صافَقَ بينهما وطارَقَ . والسّمواتُ طِباقٌ ككِتاب في قوله تعالى : ( ألم تَرَوْا كيْفَ خلَقَ الله سَبْعَ سَمواتٍ طِباقاً ) سُمّيت بذلِك لمُطابَقَة بعْضِها بعْضاً أي : بعضها فوقَ بعض وقِيلَ : لأنّ بعضَها مُطْبِقٌ على بعضٍ وقيل : الطِّباقُ : مصدرُ طوبِقَت طِباقاً . وقال الزّجّاج : أي : مُطبِقٌ بعضُها علَى بعْضٍ . قال : ونَصَب طِباقاً علي وجْهَيْن أحدهما : مُطابَقةً طِباقاً والآخر : من نَعْت سَبْعٍ أي : خلَقَ سَبْعاً ذات طِباقٍ . وقال اللّيثُ : السّموات طِباقٌ بعضُها على بعضٍ وكُلُّ واحد من الطِّباق طَبَقَة ويُذَكَّر فيُقال : طَبَق . وطبّقَ الشّيءُ تَطْبيقاً : عمّ . وطبّق السّحابُ الجَوَّ : إذا غشّاه . ومنه سَحابَةٌ مُطبِّقَة . وطبّق الماءُ وجْهَ الأرْضِ : إذا غطّاه . ويُقال : هذا مطَر طبّقَ الأرضَ : إذا عمّها . والطُّبّاق كزُنّار : شجَرٌ . قال أبو حَنيفة : أخْبَرَني بعضُ أزْدِ السَّراة قال : هو نحْوُ القامَةِ يَنْبُت مُتجاوِراً لا تَكادُ تُرَى منه واحدَةٌ منفردَة وله ورقٌ طوالٌ دِقاقٌ خُضْر تتلزّجُ إذا غُمِزَتْ يُضمَدُ بها الكسرُ فيُجْبَرُ وله نَوْرٌ أصفَرُ مُجْتَمِعٌ ولا تأكلُه الإبِلُ ولكن الغَنم ومَنابِتُه الصّخْرُ مع العَرْعَر والنّحْلُ تجْرِسُه والأوعالُ أيضاً ترْعاه وأنشد :
وأشْعَثَ أنسَتْه المنيّةُ نفْسَه ... رَعى الشّثَّ والطُّبّاقَ في شاهِقٍ وعْرِ انتهى كلامُ أبي حَنيفة . وقال تأبّط شرّاً :
كأنّما حثْحَثوا حُصّاً قوادِمُه ... أو أُمَّ خِشْفٍ بذي شَثٍّ وطُبّاقِ وفي حَديثِ محمّدِ بنِ الحَنَفيّةِ - رحمه اللهُ تعالى - وذكَر رجُلاً يَلي الأمرَ بعدَ السُّفْيانيّ فقال : حَمْش الذِّراعينِ والسّاقَين مُصفَّح الرّأْس غائِر العَيْنَيْن يكون بينَ شَثٍّ وطُبّاقٍ وهما شجَرتان معْروفتان بنَواحي جِبال مَكّة . أرادَ أنّ مُقامَه أو مَخْرَجَه يكونُ بالحِجاز نافِعٌ للسّموم شُرْباً وضِماداً ومن الجَرَب والحِكّة والحُمياتِ العَتيقَة والمَغَص واليَرَقان وسُدَدِ الكَبِد شَديدُ الإسْخان . ومن المَجاز : جَمَلٌ طَباقاءُ انْطَبَق عليه فهو عاجِزٌ عن الضِّراب . ورجُلٌ طَباقاءُ مُعْجم ينطَبِق أي : ينعَجِمُ عليه الكَلامُ وينغَلِقُ وقيلَ : هو الذي لا ينْكِحُ . أو الطّباقاءُ : ثَقيلٌ يُطْبِقُ على المرْأةِ بصَدْرِه لثِقَلِه أو عَيِيٌّ ثَقيل يُطبِقُ على الطّرُوقَة أو المرأةِ بصَدْرِه لصِغَرِه قال جميلُ بنُ مَعْمَر :
طَباقاءُ لم يشْهَدْ خُصوماً ولم يُنِخْ ... قِلاصاً الى أكْوارِها حينَ تُعْكَفُ ويُرْوى : عَياياء وهُما بمَعْنىً . قال ابنُ بَرّيّ : ومثلُه قولُ الآخَر :
طَباقاءُ لم يشْهَدْ خُصوماً ولم يعِشْ ... حَميداً ولم يشْهَدْ حَلالاً ولا عِطْرا
وفي حَديثِ أمِّ زَرْعٍ : فقالت : زَوْجي عَياياءُ طَباقاءُ وكُلُّ داءٍ له داءٌ قال الأصمعي : الطَّباقاءُ : الأحمَقُ الفَدْم . وقال ابنُ الأعرابيّ : هو المُطْبَق عليه حُمْقاً . وقيلَ : هو الذي أُمورُه مُطبَقَة عليه أي مُغَشّاة . وقيل : هو الذي يعجِز عن الكَلامِ فتُطبَق شَفَتاه . والطّابِق كهاجَر وصاحِب هكذا حكاهُ اللِّحيانيُّ عن الكِسائيّ بكَسْر الباءِ وفتْحِها : الآجُرُّ الكَبير فارسيٌّ معرَّب تابَه كالطاباق وهذه عن الفَرّاء . وقال ثَعْلَب : الطابَق والطابِق : العُضْوُ من أعضاءِ الإنسانِ كاليَدِ والرِّجْل ونحْوِهما . وفي حَديث عليّ رضِي الله عنه : إنّما أُمر في السّارِق بقَطْعِ طابِقِه أي : يدِه . وفي حَديث عِمْرانَ بنِ حُصَيْنٍ رضي الله عنه : أنّ غُلاماً له أبَقَ فقال : لئنْ قدَرْتُ عليه لأقْطَعَنّ منه طابِقاً يُريدُ عُضْواً . أو الطّابَِق : نِصْفُ الشّاةِ أو مِقدارُ ما يأكُل منه اثْنان أو ثَلاثة ومنه الحَديثُ : فخبَزْتُ خُبْزاً وشوَيْتُ طابَقاً من شَاة . والطّابَق بفتح الباءِ : ظرْفٌ من حَديد أو نُحاس يُطْبَخُ فيهِ فارسيّ معرَّب تابَهْ ج : طَوابِقُ وطَوابيقُ قال سيبَوَيْه : أما الّذين قالوا طَوابيق فإنّما جعلوه تَكْسيرَ فاعال وإن لم يكن في كَلامِهم كما قالوا : ملامِح . والعِمّةُ الطابِقِيّة : هي الاقْتِعاط . وقال ابنُ الأعرابيّ : جاءَ فلانٌ مُقْتَعِطاً أي جاءَ مُتَعَمِّماً طابِقيّاً وقد نُهِيَ عنها . وقال ابنُ دُرَيْد : الطِّبْقُ بالكسْرِ في بعضِ اللُغات : الدِّبْق الذي يُصادُ به ومثلُه عن ابنِ الأعرابيّ . وهو أيضاً : حمْلُ شجَر بعَيْنِه . وكُلُّ ما أُلزِق بهِ شيءٌ فهو طِبْق . والطِّبْقُ : من حَبائِلِ الطّيْرِ مثلُ الفِخاخ كالطِّبَقِ كعِنَب واحِدُهُما طِبْقَة بالكسر نقله ابنُ عبّاد . قال : والطِّبْقُ : السّاعَة من النّهار كالطِّبْقة بالكسر : يُقال : أقَمْتُ عندَه طِبْقاً من النّهار وطِبْقَة . والطَّبيق كأمِير : السّاعةُ من اللّيلِ . وفي اللِّسان : يُقال : أتانا بعدَ طِبْقٍ من اللّيْلِ وطَبيقٍ أي : بعدَ حين . وكذلك من النّهارِ ج : طُبْقٌ بالضّمِّ . وقال ابنُ عبّاد : طِبْقاً بالكَسْر وطَبِيقاً كأميرٍ أي : مَليّاً عن ابنِ عبّاد . وقال ابنُ الأعرابي : يُقال : هذا الشيءُ طِبْقُه بالكَسر والتّحريك وطِباقُه ككِتاب وأمِير أي : مُطابِقُه وكذلك وَفْقُه ووِفاقُه وطابَقُه ومُطْبِقُه وقالَبُه وقالِبُه كلُّ ذلِك بمعنىً واحد كذا في النّوادِر . ويقال : ما أطْبَقَه لكذا أي : ما أحْذَقَه عن ابنِ عبّادٍ . قال : ويقولون : طَبِقَ يَفْعَل كذا كفَرِح : في مَعنى طَفِقَ . ومن المَجازِ : طَبِقَتْ يَدُه طَبْقاً بالفتحِ ويُحرَّك فهو من حَدَّيْ نصَ وفرِحَ فهي طَبِقَة كفَرِحة : إذا لزِقَت بالجَنْب ولا تَنْبَسط . وأطْبَقه إطْباقاً : غطّاه وجعَلَه مُطْبِقاً عليه فانْطَبَق وهذا قد تقدّم له في أوّل التّركيبِ فهو تكرار . ومنه الجُنونُ المُطبِقُ كمُحْسِن الذي يُغَطِّي العَقْل وقد أطْبَق عليه الجُنون . والحُمّى المُطْبِقَة : هي الدائِمةُ التي لا تُفارِق ليْلاً ولا نَهاراً وقد أطبَقَت عليه وهو مجاز . ومن المَجازِ : أطْبَقَ القومُ علَى الأمرِ : إذا أجْمَعوا عليه . وأطبَقَت النّجومُ : كثُرتْ وظهَرَتْ كأنّها لكَثْرتِها طَبَقةٌ فوْقَ طبَقَةٍ . والحُروفُ المُطْبَقَةُ أربعة : الصّادُ الى الظّاءِ تجْمَعُها أوائل : صِلْ ضَريراً طالَ ظُلْمُه . وما سِوَى ذلِك فمَفْتوحٌ غيرُ مُطْبَقٍ . والإطْباقُ : أن ترْفَع ظهْرَ لِسانِك الى الحَنَك الأعلى مُطْبِقاً له . ولولا الإطْباقُ لصارَت الطّاءُ دالاً والصّادُ سِيناً والظّاءُ ذالاً ولخَرجَتِ الضّادُ من الكلام لأنّه ليسَ من موضِعِها شَيْءٌ غيرُها تَزولُ الضّادُ إذا عدِمَ الإطْباق البَتّة . والتّطْبيقُ في الصّلاةِ : جعْلُ اليَدَيْن بينَ الفَخِذَين في الرّكُوع وكذلك في التّشهُّد كما رَواه المُنْذِريّ عن الحَرْبيّ وكان ذلك في أوّل الأمرِ ثم نُهُوا عن ذلِك وأُمِروا بإلقام الكَفّينِ رأسَ الرّكبَتَيْن . وكان ابنُ مَسعودٍ مُستَمِراً على التّطْبيقِ لأنه لم يكُنْ علِمَ الأمرَ الآخَر . والتّطْبيقُ : إصابةُ السّيْفِ المَفْصِل حتى يَبينَ العُضوُ . قال الفَرَزْدَقُ يمْدَحُ الحجّاجَ ويشبِّهُه
بالسّيف : ّيف :
وما هُو إلاّ كالحُسامِ مجَرّداً ... يُصَمِّمُ أحياناً وحِيناً يُطبِّقُ والتّصْميم : أن يمضيَ في العَظْم . ويُقال : طبّق السّيفُ : إذا وقعَ بينَ عظْمَين . والتّطبيقُ : تقريب الفَرَس في العَدْو . وقال الأصْمَعيّ : هو أن يَثِبَ البَعيرُ فتقَعَ قوائِمُه بالأرضِ معاً ومنه قولُ الرّاعي يَصِف ناقةً نَجيبةً :
حتّى إذا ما اسْتَوى طبّقَتْ ... كما طبّقَ المِسْحَلُ الأغْبَرُ يقولُ : لمّا اسْتَوى الرّاكبُ عليها طبّقَتْ . قال الأصمعي : وأحْسَنَ الرّاعي في قوله :
وهِيَّ إذا قامَ في غَرزِها ... كمِثْلِ السّفينةِ أو أوْقَر لأنّ هذا من صِفَةِ النّجائب ثم أساءَ في قولِه : طبّقَت لأنّ النّجيبةَ يُستَحَبُّ لها أن تُقدِّمَ يَداً ثم تُقدّم الأخرى فإذا طبّقَت لم تُحْمَد . قال : وهو مثلُ قوله :
" حتّى إذا ما اسْتَوى في غرزِها تثِبُ والتّطْبيقُ : تَعْميم الغَيْمِ بمطَرِه الأرضَ وقد طبّق وهذا قد تقدّم آنفاً فهو تكرار ومنه : سَحابةٌ مطَبِّقة . ومن المجاز : المُطَبِّقُ كمُحدِّث مَنْ يُصيبُ الأمورَ برأْيهِ . ومنه قولُ ابنِ عبّاس لأبي هُريرة - رضي الله عنهم - حين بلَغه فُتْياهُ في المُطلَّقة ثَلاثاً غيرَ مدْخول بها . إنّها لا تحِلُّ له حتى تنْكِح زَوْجاً غيرَه . فقال له : طبَّقْتَ . قال أبو عُبيد : أي أصَبْتَ وَجْه الفُتْيا ؛ وأصلُه إصابةُ السّيف المَفْصِل . وقيل : ويُقال للّذي يُصيبُ الحُجّة : إنّه يُطبِّقُ المَفصِل . وقال أبو زَيد : يُقالُ للبَليغ من الرِّجال : قد طبّقَ المَفْصِلَ وردّ قالَب الكَلام ووضَع الهِناءَ مواضِعَ النُّقَبِ . والمُطابَقَة : المُوافَقَة وقد طابَقَه مُطابَقة وطِباقاً . وقال الرّاغِب : المُطابَقَة : من الأسْماءِ المُتضايِفَة ؛ وهو أن يُجعَلَ الشّيءُ فوقَ آخر بقَدْره ومنه : طابَقْتُ النّعْلَ قال الشاعر :
إذا لاوَذَ الظِّلَّ القَصيرَ بخُفّه ... فكان طِباقَ الخُفِّ أو قَلَّ زائِدا ثم يُستَعْمل الطِّباقُ في الشّيءِ الذي يكونُ فوقَ الآخَر تارةً وفيما يُوافِق غيرَه تارةً كسائِرِ الأشياءِ الموضوعة لمعْنَيَيْن ثم يُستَعمَلُ في أحدِهما من دونِ الآخر كالكأسِ والرّاوِية ونحوهما . ومن المَجاز : المُطابَقة : مَشْيُ المُقَيَّد وهو مُقارَبَةُ الخَطْو . وهو مأخوذٌ من قولِهم : المُطابَقَة هو وضْعُ الفَرَس رِجْلَيْهِ موضِع يَدَيْه وهو الأحَقُّ من الخَيْلِ وكذلِك البَعير كما في الأساسِ . ومما يُسْتَدرَك عليه : تطابَق الشّيئانِ : تَساوَيا واتّفَقا . وطابَقْتُ بيْن الشّيْئَين : إذا جعَلْتَهما على حَذْوٍ واحدٍ وألزَقْتَهما . وهذا الشّيءُ مُطْبَقُه كمُكْرَم وطابَقهُ كهاجَر أي : وَفْقه عن ابنِ الأعرابي . وأصبَحَت الأرضُ طَبَقاً واحِداً : إذا تغشّى وجهُها بالماءِ . وطِباقُ الأرضِ وطِلاعُها سَواءٌ بمعنى مِلْئِها . وفي الحَديث : قُرَيْشٌ الكَتَبة الحَسَبَة مِلْحُ هذِه الأمّةِ عِلْمُ عالِمِهم طِباقُ الأرضِ كأنّه يعُمُّ الأرضَ فيكونُ طَبَقاً لها . وفي رواية : عِلْمُ عالِمِ قُريْش طَبَقُ الأرض . وفي حَديث آخر : للّه مائَةُ رَحْمَة كُلُّ رَحْمَةٍ منها كطِباقِ الأرضِ أي : تُغَشِّي الأرضَ كُلَّها . وفي حَديث أشْراطِ السّاعة : توصَلُ الأطْباقُ وتُقطَعُ الأرْحام يعنِي بالأطْباقِ البُعَداءَ والأجانِبَ . وطابَقَه علَى الأمْرِ : جامَعَهُ ومالأَه . وقيلَ : عاونَه . وطابَقَت المرْأةُ زوجَها : إذا واتَتْه . وطابَقَ على العَمَل : مارَن . وطابَقَت النّاقةُ والمرْأةُ : انْقادَت لمُريدِها . والطِّبْقُ بالكَسْرِ والمُطبَّق كمعَظَّم : شَيءٌ يُلصَق به قِشرُ اللّؤلُؤ فيَصيرُ مثلَه . وجاءَت الإبلُ طَبَقاً واحِداً بالتّحْريك أي : على خُفٍّ واحِد . ويُقال : باتَ يرْعَى طَبَقَ النّجومِ أي : حالَها في مَسيرِها وهو مَجازٌ . والطَّبَقَة : الحالُ والجَمْع الطّبَقات . والمُطْبِقاتُ : الدّواهي والشّدائِد عن أبي عَمْرو . ويُقالُ للسَّنَة الشّديدةِ : المُطبِقَةُ وهو مَجاز . قال الكُمَيتُ :
وأهلُ السّماحة في المُطبِقات ... وأهلُ السّكينة في المَحْفَلِ
ويكون المُطبَق بمعنى المُطْبِق . وولدَتِ الغَنَمُ طَبَقاً وطَبْقاً : إذا نُتِج بعضُها بعْد بعْضٍ . وقال الأمويُّ : إذا وُلِدَتِ الغنَمُ بعضُها بعدَ بعضٍ قيلَ : قد ولّدْتُها الرُّجَيْلاءَ وولّدْتُها طَبَقاً وطَبَقةً . والطّبَقات : المَنازِل والمَراتِب . والطّبَقَة من الأرض : شِبْه المَشارَة . وقال الأصمعيّ : كلُّ مَفصِل طَبَق والجمْع أطْباقٌ . والطّبَقُ : الدَّرَكُ من أدْراكِ جهنّم أعاذَنا اللهُ منْها . وقال ابنُ الأعرابيّ : الطَّبْقُ بالفَتْح : الظُّلْم بالباطِل . وقال ابنُ شُمَيْل : يُقال : تحلَّبوا على فُلان طَباقاءَ بالمَدّ أي : تجمّعوا كُلُّهم عليه . وأطْباقُ الرّأْس : عِظامُه ؛ لتطابُقِها مع بعضِها واشْتِباكِها . وقال ابنُ عبّاد : بِئْرٌ ذاتُ طابقٍ إذا كانَت فيها حُروفٌ نادرَةٌ . قال : وكُتُبُه لي طَبَقَة أي : مُتواتِرة . والمُطْبَقُ عليه بفَتْح الباءِ : المُغْمَى عليه . وطابَقَ لي بحَقّي : إذا أذْعنَ وأقرّ . وهذا جوابٌ يُطابِقُ السّؤالَ . وأطبَقْتُ الرّحَى : إذا وضَعتَ الطّبَقَ الأعلَى على الأسْفلِ . وجَرادٌ مُطبِّقٌ : عامٌّ . وأطْبِق شَفَتيْك : أي اسكُت . وأطبَقَ الغَيمُ السّماءَ كطبَّقَها . والمُطبِقُ كمُحْسِن : سِجْنٌ تحتَ الأرضِ . وبيتٌ مُطبَقٌ : انتَهى عَروضُه في وسَط الكلمةِ . ولامِيّةُ عَبيدٍ كُلُّها مُطْبَقَة إلا بَيتاً واحِداً نقَله الزّمخْشَريّ . وأطْبَقَ الرّاكعُ : مثل طبّق . وطبّقَت الإبِلُ الطريقَ : قطعَتْه غيرَ مائِلةٍ عن القَصْدِ وهو مجاز . والإطْباقَةُ : قَرية بمِصْر من أعمالِ الغرْبِيّة

_Türkçe çeviri henüz yok_
