# طبق — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D9%82/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: طبق

الطَبَقُ: ولحد الأطباقِ. ومضى طَبَقٌ من الليل وطَبَقٌ من النهار، أي معظمٌ منه. قال ابن أحمر:
وتَواهَقَتْ أخْفاقُها طَبَقـاًوالظِلُّ لم يَفْضُلْ ولم يُكْرِ
والطَبَق: عظمٌ رقيقٌ يفصِل بين الفقارَيْنِ. قال الشاعر:
أَلا ذَهَبَ الخداعُ فلا خِـداعـا		وأبْدى السيفُ عن طَبَقٍ نُخاعا
وبنتُ طَبَقٍ: سُلحفاةٌ؛ ومنه قولهم للداهية إحدى بنات طبقٍ. وتزعم العرب أنَّها تبيض تسعاً وتسعين بيضةً كلّها سلاحف، وتبيض بيضةً تًنْقَفُ عن أسوَدَ. ويقال: أتانا طَبَقٌ من الناس، وطَبَقٌ من الجراد، أي جماعةٌ. قال الأمويّ: إذا ولدت الغنم بعضُها بعدَ بعض قيل: قد ولَّدْتُها الرُجَيْلاء، ووَلَّدَتْها طَبَقاً وطَبَقَةً. وطَبَقاتُ الناس في مراتبهم. والسمواتُ طِباقٌ، أي بعضها فوق بعض. وطِباقُ الأرض: ما علاها. ومطرٌ طَبَقٌ، أي عامٌّ. قال الشاعر:
ديمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَـفٌ		طَبَقُ الأرضِ تَحَرَّى وتَدُرّ
والطَبَقُ: الحالُ، ومنه قوله تعالى: "لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقِ" أي حالاً عن حالٍ يوم القيامة. والطُبَّاقُ: شجرٌ. ويقال: جملٌ طَباقاءُ، للذي لا يَضرِب، والطَباقاءُ من الرجال: العَيِيُّ. قال جميل ابن مَعْمَرٍ:
طَباقاءُ لم يَشْهد خُصوماً ولم يَقُدركاباً إلى أكوارها حين تُعْكَفُ
وطَبِقَتْ يدُه طَبَقاً، إذا كانت لا تنبسط. ويدُه طَبِقَةٌ. والتَطْبيقُ في الصلاة: جَعْلُ اليدين بين الفخذين في الرُكوع. وطبَّقَ السيفُ، إذا أصاب المفصَل فأبان العُضْوَ. قال الشاعر يصف سيفاً:
يُصَمِّمُ أحياناً وحيناً يُطَبِّقُ
ومنه قولهم للرجل إذا أصاب الحُجَّةَ: إنَّه يُطَبِّقُ المفصِلَ. وتطبيقُ الفرسِ: تقريبُه في العَدْوِ. وطَبَّقَ الغيمُ تطبيقاً، إذا أصاب بمطره جميع الأرض. يقال سَحابةٌ مُطَبِّقَةٌ. والمُطابَقَةُ: الموافقَةُ. والتَطَابقُ: الاتّفاقُ. وطابَقْتُ بين الشيئين، إذا جعلتهما على حَذْوٍ واحد وألزقتهما. قال ابن السكيت: وقد طابَقَ فلانٌ، بمعنى مَرَنَ. والمُطابقَةُ: مَشْيُ المقيَّد. ومُطابَقَةُ الفرسِ في جريه: وضعُ رجلَيه مواضع يديه. وأطْبقوا على الأمر، أي أصفقوا عليه. وأَطْبَقْتُ الشيء، أي غطيته وجعلته مُطْبقاً، فَتَطَبَّقَ هو؛ ومنه قولهم: لو تَطَبَّقَتِ السَّماءُ على الأرض ما فعلت كذا. والحُمَّى المُطْبِقَةُ: هي الدائمة لا تفارق ليلاً ولا نهاراً. والحروفُ المُطْبَقَة أربعةٌ: الصاد والضاد والطاء والظاء. والطابَقُ: الآجُرُّ الكبير، فارسيّ معرَّب.

### Türkçe

**الطَبَقُ**: ve **الأطباقِ**’ın tekili. Ve geceden bir **طَبَقٌ** ve gündüzden bir **طَبَقٌ** geçti; yani onun çoğu. İbn Ahmer dedi ki:
Ve onun çırpınışları **طَبَقـاً** olarak birbirine yetişti, gölge ise ne arttı ne de eksildi

Ve **الطَبَق**: iki omur arasında ayıran ince bir kemiktir. Şair dedi ki:
Aldatma gitti; artık aldatma yok; kılıç da bir **طَبَقٍ** iliği açığa çıkardı

Ve **بنتُ طَبَقٍ**: kaplumbağa; bundan dolayı, musibet için onların sözü: **إحدى بنات طبقٍ**. Araplar onun doksan dokuz yumurta yumurtladığını, hepsinin kaplumbağalar olduğunu; bir yumurta yumurtladığını da, siyah bir şeye yarıldığını iddia ederler. Ve denir: bize insanlardan bir **طَبَقٌ**, çekirgelerden bir **طَبَقٌ** geldi; yani bir topluluk. Ümeyyî dedi: koyunlar birbiri ardınca doğurduğu zaman denir ki: onları **الرُجَيْلاء** doğurttu; ve onları **طَبَقاً** ve **طَبَقَةً** doğurttu. Ve insanların mertebelerinde **طَبَقاتُ**’ı vardır. Ve gökler **طِباقٌ**’tır; yani bazısı bazısının üstündedir. Ve yerin **طِباقُ**’ı: onun üstünü kaplayan şeydir. Ve **مطرٌ طَبَقٌ**: yani genel. Şair dedi ki:
İçinde ince yağış bulunan bol yağmurlu bir sürekli yağmur; yerin **طَبَقُ**’ı gözetir ve bolca yağdırır

Ve **الطَبَقُ**: hâl; bundan, Yüce Allah’ın sözü: "**لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عن طَبَقِ**" yani kıyamet gününde bir hâlden bir hâle. Ve **الطُبَّاقُ**: bir ağaçtır. Ve denir: vurmayan deve için **جملٌ طَباقاءُ**; ve erkeklerden **الطَباقاءُ**: dili tutuk olan. Cemîl b. Ma‘mer dedi ki:
**طَباقاءُ**; ne hasımlara şahit oldu ne de binekleri, çöktürüldükleri vakit hörgüçlerine sevk etti

Ve eli açılmadığı zaman: eli **طَبِقَتْ** **طَبَقاً**. Ve eli **طَبِقَةٌ**’dir. Ve namazda **التَطْبيقُ**: rükûda iki eli iki uyluk arasına koymaktır. Ve eklemi vurup uzvu ayırdığı zaman: kılıç **طبَّقَ**. Bir şair, bir kılıcı vasfederek dedi ki:
Bazen kesinleştirir, bazen de **يُطَبِّقُ**

Ve bundan, delili isabet ettirdiği zaman adam için onların sözü: o, eklemi **يُطَبِّقُ**. Ve atın **تطبيقُ**’i: koşuda onu yaklaştırmasıdır. Ve bulut, yağmuruyla bütün yere isabet ettiği zaman **تطبيقاً** olarak **طَبَّقَ**. Denir: **سَحابةٌ مُطَبِّقَةٌ**. Ve **المُطابَقَةُ**: uygunluktur. Ve **التَطَابقُ**: uyuşmadır. Ve iki şey arasında **طابَقْتُ**, onları tek bir hizaya göre yapıp birbirine yapıştırdığım zaman. İbnü’s-Sikkît dedi: ve falan **طابَقَ** etti; **مَرَنَ** mânâsında. Ve **المُطابقَةُ**: bağlanmışın yürümesidir. Ve atın koşusunda **مُطابَقَةُ**’si: iki ayağını iki elinin yerlerine koymasıdır. Ve işe **أطْبقوا**; yani onun üzerinde birleştiler. Ve şeyi **أَطْبَقْتُ**; yani onu örttüm ve onu **مُطْبقاً** yaptım; o da **فَتَطَبَّقَ**; ve bundan onların sözü: eğer gök yerin üzerine **تَطَبَّقَتِ** olsaydı, bunu yapmazdım. Ve **الحُمَّى المُطْبِقَةُ**: o, gece ve gündüz ayrılmayan sürekli olandır. Ve **الحروفُ المُطْبَقَة** dörttür: **الصاد** ve **الضاد** ve **الطاء** ve **الظاء**. Ve **الطابَقُ**: büyük tuğladır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.
