# طبق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طبق

الطبق، محركة: غطاء كل شيء لازم عليه، يقال: وضع الطبق على الحب، وهو قناعه ج: أطباق، وأطبقة. الأخير غريب لم أجده في أمهات اللغة، ولعل الصواب: وأطبقه وطبقه تطبيقا: غطاه فانطبق وقد يقال: لو كان كذا ما احتاج الى إعادة قوله: وأطبقه فتطبق إلا أن يقال: إنه إنما أعاده ليعلم أن الانطباق مطاوع الإطباق والتطبيق، والتطبق مطاوع الإطباق وحده، وفيه تأمل. ومنه قولهم: لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا. والطبق أيضا من كل شيء: ما ساواه والجمع أطباق. وقوله:
  وليلة ذات جهام أطباق

  معناه أن بعضه طبق لبعض، أي: مساو له، وجمع لأنه عنى الجنس، وقد يجوز أن يكون من نعت الليلة، أي: بعض ظلمها مساو لبعض، فيكون كجبة أخلاق، ونحوها. وقد طابقه مطابقة وطباقا: وافقه وساواه. والطبق: وجه الأرض وهو مجاز. والطبق: الذي يؤكل عليه وفيه، وأيضا لما توضع عليه الفواكه كما في المفردات. ومن المجاز: الطبق: القرن: من الزمان. ومنه قول العباس - رضي الله عنه - يمدح النبي صلى الله عليه وسلم:
  تنقل من صالب الى رحم                      إذا مضى عالم بدا طبق

  أي: إذا مضى قرن بدا قرن. وقيل للقرن: طبق؛ لأنهم طبق للأرض، ثم ينقرضون، ويأتي طبق آخر. وقال ابن عرفة: يقال: مضى طبق، وجاء طبق، أي: مضى عالم وجاء عالم. وقال ابن الأعرابي: الطبق: الأمة بعد الأمة. أو الطبق: عشرون سنة والذي في كتاب الهجري عن ابن عباس: الطبقة: عشرون سنة. والطبق من الناس، ومن الجراد: الكثير، أو الجماعة، كالطبق بالكسر. قال الأصمعي: الطبق، بالكسر: الجماعة من النآس. وقال ابن سيده: الطبق: الجماعة من الناس يعدلون جماعة مثلهم. وفي الحديث: أن مريم عليها السلام جاعت، فجاءها طبق من جراد، فصادت منه أي: قطيع من الجراد. ومن المجاز: الطبق: الحال على اختلافها، عن ابن الأعرابي. ومنه قوله تعالى: )لتركبن طبقا عن طبق( أي: حالا بعد حال، ومنزلة بعد منزلة، كما في الأساس. وفي الصحاح حالا عن حال يوم القيامة. قلت: ويقع عن موقع بعد كثيرا مثل قولهم: ورثه كابرا عن كابر، أي: بعد كابر، قاله أبو علي. وقال أبو بكر: معناه لتركبن السماء حالا بعد حال؛ لأنها تكون في حال كالمهل، ثم كالفرس الورد، وفي حال كالدهان. قال الصاغاني: وإنما قيل للحال: طبق؛ لأنها تملأ القلوب، أو تشارف ذلك. وقال الراغب: معنى الآية: أي ترقى منزلا عن منزل، وذلك إشارة الى أحوال الإنسان من ترقيه في أحوال شتى في الدنيا، نحو ما أشار إليه بقوله: )والله خلقكم من تراب ثم من نطفة( وأحوال شتى في الآخرة: من النشور والبعث، والحساب، وجواز الصراط الى حين المستقر في أحد الدارين. ونقل شيخنا عن ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة ما نصه: الطبق: المشقة، ومنه: )لتركبن طبقا عن طبق( انتهى. قلت: هذا قد نقله الأزهري عن ابن عباس، وقال: المعنى لتصيرن الأمور حالا بعد حال في الشدة. قال: والعرب تقول: وقع فلان في بنات طبق: إذا وقع في الأمر الشديد. وقرأ ابن كثير والكوفيون غير عاصم: لتركبن، بفتح الباء، أي لتركبن يا مفحمد طبقا من أطباق السماء، نقله الزجاج والصاغاني، وقرأ ابن عباس وابن مسعود رضي الله عنهم لتركبن بكسر التاء، وهي لغة تميم وقيس وأسد، وربيعة، يكسرون أول حرف من حروف المستقبل، إلا أن يكون أوله ياء، فإنهم لا يكسرونها. قال ابن مسعود: والمعنى: لتركبن السماء حالا بعد حال، وقد تقدم ذلك عن أبي بكر. وقال مسروق: لتركبن حالا بعد حال، زاد الزجاج: حتى تصيروا الى الله من إحياء وإماتة وبعث. وقرأ عمر رضي الله عنه: ليركبن بالياء وفتح الباء وفيه وجهان: أحدهما: أن يكون المراد به النبي صلى الله عليه وسلم بلفظ الإخبار عنه. والثاني: أن يكون الضمير راجعا على لفظ قوله تعالى: )وأما من أوتي كتابه وراء ظهره( الى قوله: بصيرا على الإفراد. كذلك ليركبن السماء طبقا عن طبق، يعني هذا المذكور، ليكون اللفظ واحدا والمعنى الجمع. وقال الزجاج على قراءة أهل المدينة: لتركبن طبقا يعني الناس عامة، والتفسير الشدة، والجمع أطباق. ومنه حديث عمرو بن العاص: إني كنت على أطباق ثلاث أي: أحوال. والطبق: عظم رقيق يفصل بين كل فقارين، قال الشاعر:
  ألا ذهب الخداع فلا خلاعـا                      وأبدى السيف عن طبق نخاعا

  ومنه حديث ابن مسعود رضي الله عنه: وتبقى أصلاب المنافقين طبقا واحدا أي تصير الفقر كلها فقرة واحدة، نقله أبو عبيد عن الأصمعي، وقيل: الطبق: فقار الصلب أجمع، وقيل: الفقرة حيث كانت. ومن المجاز: الطبق من المطر: العام نقله الصاغاني والأصمعي، وإنما سمي طبقا لأنه غشاء للأرض، ومنه حديث الاستسقاء: اللهم اسقنا غيثا مغيثا طبقا أي مالئا للأرض، مغطيا لها، يقال: غيث طبق، أي: عام واسع، وقال امرؤ القيس:
  ديمة هطلاء فيها وطـف                      طبق الأرض تحرى وتدر والطبق: ظهر فرج المرأة عن ابن عباد، وهو مجاز. والطبق من الليل، ومن النهار: معظمهما. يقال: مضى طبق من الليل، وطبق من النهار، أي: بعض منهما. وفي المفردات: طبق الليل والنهار: ساعاته المطابقة. ومن المجاز: هذه بنت طبق، وإحدى بنات طبق وهي الدواهي وفي المثل: إحدى بنات طبق، وأصلها من الحيات، وذكر الثعالبي أن طبقا حية صفراء. وقال غيره: قيل للحية: أم طبق، وبنت طبق، لترحيها وتحويها، وأكثر الترحي للأفعى، وقيل: إنما قيل للحيات: بنات طبق لإطباقها على من تلسعه، وقيل: لأن الحواء يمسكها تحت أطباق الأسفاط المجلدة. وقال الزمخشري: لأنها تشبه الطبق إذا استدارت. وتزعم العرب أن بنت طبق: سلحفاة تبيض تسعا وتسعين بيضة كلها سلاحف، وتبيض بيضة تنقف عن حية وفي الصحاح: عن أسود. وطبقة محركة: امرأة عاقلة تزوج بها رجل عاقل من دهاة العرب، ولهما قصة ذكرها الصاغاني في العباب. قال: قال الشرقي بن القطامي: كان رجل من دهاة العرب وعقلائهم يقال له: شن، فقال: والله لأطوفن حتى أجد امرأة مثلي، فأتزوجها، فبينما هو في بعض مسيره إذ رافقه رجل في الطريق، فسأله شن: أتحملني أم أحملك? فقال له الرجل: يا جاهل أنا راكب وأنت راكب، فكيف أحملك أو تحملني?، فسكت عنه شن، وسار حتى إذا قربا من القرية إذا هما بزرع قد استحصد، فقال شن: أترى هذا الزرع أكل أم لا? فقال له الرجل: يا جاهل ترى مستحصدا فتقول: أكل أم لا? فسكت عنه شن، حتى إذا دخلا القرية لقيتهما جنازة، فقال شن: أترى صاحب هذا النعش حيا أو ميتا? فقال له الرجل: ما رأيت أجهل منك ترى جنازة تسأل عنها: أميت صاحبها أم حي? فسكت عنه شن، فأراد مفارقته فأبى ذلك الرجل أن يتركه حتى يسير به الى منزله، فمضى معه، وكان للرجل بنت يقال لها: طبقة، فلما دخل عليها أبوها سألته عن ضيفه، فأخبرها بمرافقته إياه، وشكا إليها جهله، وحدثها بحديثه، فقالت: يا أبت، ما هذا بجاهل. أما قوله: أتحمثلني أم أحملك? فأراد أتحدثني أ مأحدثك حتى نقطع طريقنا، وأما قوله: أترى هذا الزرع أكل أم لا? فإنما أراد هل باعه أهله فأكلوا ثمنه أم لا، وأما قوله في الجنازة: فأراد هل ترك عقبا يحيا بهم ذكره أم لا، فخرج الرجل، فقعد مع شن، فحادثه ساعة، ثم قال: أتحب أن أفسر لك ما سألتني عنه? قال: نعم، ففسره، فقال شن: ما هذا من كلامك، فأخبرني عن صاحبه. فقال: ابنة لي، فخطبها إليه وزوجها له، وحملها الى أهله. ومنه قوله: وافق شن طبقة وكذا: صادف شن طبقة. أو هم قوم كان لهم وعاء أدم فتشنن، فجعلوا له طبقا، فوافقه فقيل ذلك، قاله الأصمعي، ونقله أبو عبيد هكذا، وفسره. أو طبق: قبيلة من إياد كانت لا تطاق وكانت شن لا يقام لها فأوقعت بها شن وهو ابن أفصى بن عبد القيس، فانتصفت منها، وأصابت فيها فضربت مثلا للمتفقين في الشدة وغيرها، وقيل: وافق شن طبقه، وافقه فاعتنقه قاله ابن الكلبي. وقال الشاعر:
  لقيت شن إيادا بالقنـا                      طبقا وافق شن طبقه

  قال ابن سيده: وليس الشن هنا القربة، لأن القربة لا طبق لها. وقيل: يضرب لكل اثنين - أو أمرين - جمعتهما حالة واحدة اتصف بها كل منهما، وقيل: هما حيان اتفقوا على أمر، فقيل لهما ذلك، لأن كل واحد منهما قيل له ذلك لما وافق شكله ونظيره. وطابق بين قميصين: لبس أحدهما فوق الآخر وكذلك صافق بينهما، وطارق. والسموات طباق، ككتاب في قوله تعالى: )ألم تروا كيف خلق الله سبع سموات طباقا( سميت بذلك لمطابقة بعضها بعضا أي: بعضها فوق بعض، وقيل: لأن بعضها مطبق على بعض، وقيل: الطباق: مصدر طوبقت طباقا. وقال الزجاج: أي: مطبق بعضها على بعض. قال: ونصب طباقا علي وجهين، أحدهما: مطابقة طباقا، والآخر: من نعت سبع، أي: خلق سبعا ذات طباق. وقال الليث: السموات طباق بعضها على بعض، وكل واحد من الطباق طبقة، ويذكر، فيقال: طبق. وطبق الشيء تطبيقا: عم. وطبق السحاب الجو: إذا غشاه. ومنه سحابة مطبقة. وطبق الماء وجه الأرض: إذا غطاه. ويقال: هذا مطر طبق الأرض: إذا عمها. والطباق، كزنار: شجر. قال أبو حنيفة: أخبرني بعض أزد السراة قال: هو نحو القامة، ينبت متجاورا، لا تكاد ترى منه واحدة منفردة، وله ورق طوال دقاق خضر تتلزج إذا غمزت، يضمد بها الكسر فيجبر، وله نور أصفر مجتمع، ولا تأكله الإبل، ولكن الغنم، ومنابته الصخر مع العرعر، والنحل تجرسه، والأوعال أيضا ترعاه، وأنشد:
  وأشعث أنسته الـمـنـية نـفـسـه                      رعى الشث والطباق في شاهق وعر انتهى كلام أبي حنيفة. وقال تأبط شرا:
  كأنما حثحثوا حصا قـوادمـه                      أو أم خشف بذي شث وطباق وفي حديث محمد بن الحنفية - رحمه الله تعالى - وذكر رجلا يلي الأمر بعد السفياني، فقال: حمش الذراعين والساقين، مصفح الرأس، غائر العينين، يكون بين شث وطباق وهما شجرتان معروفتان بنواحي جبال مكة. أراد أن مقامه أو مخرجه يكون بالحجاز، نافع للسموم شربا وضمادا، ومن الجرب والحكة والحميات العتيقة، والمغص، واليرقان وسدد الكبد، شديد الإسخان. ومن المجاز: جمل طباقاء انطبق عليه، فهو عاجز عن الضراب. ورجل طباقاء معجم، ينطبق، أي: ينعجم عليه الكلام وينغلق، وقيل: هو الذي لا ينكح. أو الطباقاء: ثقيل يطبق على المرأة بصدره لثقله، أو عيي ثقيل يطبق على الطروقة أو المرأة بصدره لصغره، قال جميل بن معمر:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم ينخ                      قلاصا الى أكوارها حين تعكف ويروى: عياياء وهما بمعنى. قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم يعش                      حميدا ولم يشهد حلالا ولا عطرا

  وفي حديث أم زرع: فقالت: زوجي عياياء طباقاء، وكل داء له داء قال الأصمعي: الطباقاء: الأحمق الفدم. وقال ابن الأعرابي: هو المطبق عليه حمقا. وقيل: هو الذي أموره مطبقة عليه، أي مغشاة. وقيل: هو الذي يعجز عن الكلام فتطبق شفتاه. والطابق، كهاجر وصاحب هكذا حكاه اللحياني عن الكسائي بكسر الباء وفتحها: الآجر الكبير فارسي معرب تابه كالطاباق، وهذه عن الفراء. وقال ثعلب: الطابق والطابق: العضو من أعضاء الإنسان، كاليد، والرجل، ونحوهما. وفي حديث علي رضي الله عنه: إنما أمر في السارق بقطع طابقه أي: يده. وفي حديث عمران بن حصين رضي الله عنه: أن غلاما له أبق فقال: لئن قدرت عليه لأقطعن منه طابقا يريد عضوا. أو الطابق: نصف الشاة أو مقدار ما يأكل منه اثنان أو ثلاثة، ومنه الحديث: فخبزت خبزا، وشويت طابقا من شاة. والطابق، بفتح الباء: ظرف من حديد، أو نحاس، يطبخ فيه فارسي معرب تابه ج: طوابق وطوابيق قال سيبويه: أما الذين قالوا طوابيق فإنما جعلوه تكسير فاعال، وإن لم يكن في كلامهم، كما قالوا: ملامح. والعمة الطابقية: هي الاقتعاط. وقال ابن الأعرابي: جاء فلان مقتعطا أي جاء متعمما طابقيا، وقد نهي عنها. وقال ابن دريد: الطبق، بالكسر في بعض اللغات: الدبق الذي يصاد به ومثله عن ابن الأعرابي. وهو أيضا: حمل شجر بعينه. وكل ما ألزق به شيء فهو طبق. والطبق: من حبائل الطير، مثل الفخاخ كالطبق كعنب، واحدهما طبقة، بالكسر نقله ابن عباد. قال: والطبق: الساعة من النهار، كالطبقة بالكسر: يقال: أقمت عنده طبقا من النهار، وطبقة. والطبيق كأمير: الساعة من الليل. وفي اللسان: يقال: أتانا بعد طبق من الليل، وطبيق، أي: بعد حين. وكذلك من النهار ج: طبق بالضم. وقال ابن عباد: طبقا بالكسر وطبيقا كأمير، أي: مليا عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: يقال: هذا الشيء طبقه، بالكسر، والتحريك، وطباقه، ككتاب وأمير، أي: مطابقه وكذلك وفقه ووفاقه، وطابقه ومطبقه، وقالبه وقالبه، كل ذلك بمعنى واحد، كذا في النوادر. ويقال: ما أطبقه لكذا، أي: ما أحذقه عن ابن عباد. قال: ويقولون: طبق يفعل كذا، كفرح: في معنى طفق. ومن المجاز: طبقت يده طبقا بالفتح ويحرك فهو من حدي نص وفرح فهي طبقة كفرحة: إذا لزقت بالجنب ولا تنبسط. وأطبقه إطباقا: غطاه وجعله مطبقا عليه، فانطبق، وهذا قد تقدم له في أول التركيب، فهو تكرار. ومنه الجنون المطبق كمحسن الذي يغطي العقل، وقد أطبق عليه الجنون. والحمى المطبقة: هي الدائمة التي لا تفارق ليلا ولا نهارا، وقد أطبقت عليه، وهو مجاز. ومن المجاز: أطبق القوم على الأمر: إذا أجمعوا عليه. وأطبقت النجوم: كثرت وظهرت كأنها لكثرتها طبقة فوق طبقة. والحروف المطبقة أربعة: الصاد الى الظاء تجمعها أوائل: صل ضريرا طال ظلمه. وما سوى ذلك فمفتوح غير مطبق. والإطباق: أن ترفع ظهر لسانك الى الحنك الأعلى مطبقا له. ولولا الإطباق لصارت الطاء دالا، والصاد سينا، والظاء ذالا، ولخرجت الضاد من الكلام، لأنه ليس من موضعها شيء غيرها، تزول الضاد إذا عدم الإطباق البتة. والتطبيق في الصلاة: جعل اليدين بين الفخذين في الركوع وكذلك في التشهد، كما رواه المنذري عن الحربي، وكان ذلك في أول الأمر، ثم نهوا عن ذلك، وأمروا بإلقام الكفين رأس الركبتين. وكان ابن مسعود مستمرا على التطبيق، لأنه لم يكن علم الأمر الآخر. والتطبيق: إصابة السيف المفصل حتى يبين العضو. قال الفرزدق يمدح الحجاج ويشبهه

  بالسيف:يف:
  وما هو إلا كالحسام مجردا                      يصمم أحيانا وحينا يطبق والتصميم: أن يمضي في العظم. ويقال: طبق السيف: إذا وقع بين عظمين. والتطبيق: تقريب الفرس في العدو. وقال الأصمعي: هو أن يثب البعير فتقع قوائمه بالأرض معا، ومنه قول الراعي يصف ناقة نجيبة:
  حتى إذا ما استوى طبقت                      كما طبق المسحل الأغبر يقول: لما استوى الراكب عليها طبقت. قال الأصمعي: وأحسن الراعي في قوله:
  وهي إذا قام في غرزها                      كمثل السفينة أو أوقـر لأن هذا من صفة النجائب، ثم أساء في قوله: طبقت لأن النجيبة يستحب لها أن تقدم يدا ثم تقدم الأخرى، فإذا طبقت لم تحمد. قال: وهو مثل قوله:
  حتى إذا ما استوى في غرزها تثب والتطبيق: تعميم الغيم بمطره الأرض، وقد طبق، وهذا قد تقدم آنفا، فهو تكرار، ومنه: سحابة مطبقة. ومن المجاز: المطبق كمحدث من يصيب الأمور برأيه. ومنه قول ابن عباس لأبي هريرة - رضي الله عنهم - حين بلغه فتياه في المطلقة ثلاثا غير مدخول بها. إنها لا تحل له حتى تنكح زوجا غيره. فقال له: طبقت. قال أبو عبيد: أي أصبت وجه الفتيا؛ وأصله إصابة السيف المفصل. وقيل: ويقال للذي يصيب الحجة: إنه يطبق المفصل. وقال أبو زيد: يقال للبليغ من الرجال: قد طبق المفصل، ورد قالب الكلام، ووضع الهناء مواضع النقب. والمطابقة: الموافقة، وقد طابقه مطابقة وطباقا. وقال الراغب: المطابقة: من الأسماء المتضايفة؛ وهو أن يجعل الشيء فوق آخر بقدره، ومنه: طابقت النعل، قال الشاعر:
  إذا لاوذ الظل القصير بخفـه                      فكان طباق الخف أو قل زائدا ثم يستعمل الطباق في الشيء الذي يكون فوق الآخر تارة، وفيما يوافق غيره تارة، كسائر الأشياء الموضوعة لمعنيين، ثم يستعمل في أحدهما من دون الآخر، كالكأس والراوية، ونحوهما. ومن المجاز: المطابقة: مشي المقيد، وهو مقاربة الخطو. وهو مأخوذ من قولهم: المطابقة هو وضع الفرس رجليه موضع يديه وهو الأحق من الخيل، وكذلك البعير، كما في الأساس. ومما يستدرك عليه: تطابق الشيئان: تساويا واتفقا. وطابقت بين الشيئين: إذا جعلتهما على حذو واحد، وألزقتهما. وهذا الشيء مطبقه كمكرم، وطابقه كهاجر، أي: وفقه عن ابن الأعرابي. وأصبحت الأرض طبقا واحدا: إذا تغشى وجهها بالماء. وطباق الأرض، وطلاعها سواء، بمعنى ملئها. وفي الحديث: قريش الكتبة الحسبة ملح هذه الأمة، علم عالمهم طباق الأرض كأنه يعم الأرض فيكون طبقا لها. وفي رواية: علم عالم قريش طبق الأرض. وفي حديث آخر: لله مائة رحمة كل رحمة منها كطباق الأرض أي: تغشي الأرض كلها. وفي حديث أشراط الساعة: توصل الأطباق وتقطع الأرحام يعني بالأطباق البعداء والأجانب. وطابقه على الأمر: جامعه ومالأه. وقيل: عاونه. وطابقت المرأة زوجها: إذا واتته. وطابق على العمل: مارن. وطابقت الناقة والمرأة: انقادت لمريدها. والطبق بالكسر، والمطبق كمعظم: شيء يلصق به قشر اللؤلؤ فيصير مثله. وجاءت الإبل طبقا واحدا، بالتحريك، أي: على خف واحد. ويقال: بات يرعى طبق النجوم، أي: حالها في مسيرها، وهو مجاز. والطبقة: الحال، والجمع الطبقات. والمطبقات: الدواهي والشدائد، عن أبي عمرو. ويقال للسنة الشديدة: المطبقة، وهو مجاز. قال الكميت:
  وأهل السماحة في المطبقات                      وأهل السكينة في المحفـل

  ويكون المطبق بمعنى المطبق. وولدت الغنم طبقا وطبقا: إذا نتج بعضها بعد بعض. وقال الأموي: إذا ولدت الغنم بعضها بعد بعض قيل: قد ولدتها الرجيلاء، وولدتها طبقا وطبقة. والطبقات: المنازل والمراتب. والطبقة من الأرض: شبه المشارة. وقال الأصمعي: كل مفصل طبق، والجمع أطباق. والطبق: الدرك من أدراك جهنم، أعاذنا الله منها. وقال ابن الأعرابي: الطبق، بالفتح: الظلم بالباطل. وقال ابن شميل: يقال: تحلبوا على فلان طباقاء، بالمد، أي: تجمعوا كلهم عليه. وأطباق الرأس: عظامه؛ لتطابقها مع بعضها واشتباكها. وقال ابن عباد: بئر ذات طابق إذا كانت فيها حروف نادرة. قال: وكتبه لي طبقة، أي: متواترة. والمطبق عليه، بفتح الباء: المغمى عليه. وطابق لي بحقي: إذا أذعن وأقر. وهذا جواب يطابق السؤال. وأطبقت الرحى: إذا وضعت الطبق الأعلى على الأسفل. وجراد مطبق: عام. وأطبق شفتيك: أي اسكت. وأطبق الغيم السماء، كطبقها. والمطبق، كمحسن: سجن تحت الأرض. وبيت مطبق: انتهى عروضه في وسط الكلمة. ولامية عبيد كلها مطبقة إلا بيتا واحدا، نقله الزمخشري. وأطبق الراكع: مثل طبق. وطبقت الإبل الطريق: قطعته غير مائلة عن القصد، وهو مجاز. والإطباقة: قرية بمصر من أعمال الغربية.

### Türkçe

**الطبق**، (harekeli): Her şeyin üzerinde zorunlu olarak bulunan örtü; şöyle denir: **وضع الطبق على الحب**, yani onun örtüsünü koydu; çoğulu: **أطباق** ve **أطبقة**. Sonuncusu gariptir; onu dilin ana kaynaklarında bulmadım; belki doğrusu: **وأطبقه**. Ve **طبقه تطبيقا**: onu örttü; böylece kapandı. Ve denebilir ki: “Eğer şöyle olsaydı, ‘**وأطبقه فتطبق**’ sözünü yeniden söylemeye ihtiyaç duymazdı”; ancak denir ki: onu ancak, **الانطباق**’ın **الإطباق** ve **التطبيق**’in mutâvi‘i olduğunu, **التطبق**’ın ise yalnız **الإطباق**’ın mutâvi‘i olduğunu bildirmek için tekrar etti; bunda düşünme vardır. Bundan onların sözü: **لو تطبقت السماء على الأرض ما فعلت كذا**.

Ve **الطبق** ayrıca her şeyden: ona eşit olan şeydir; çoğulu **أطباق**. Ve onun sözü:
  وليلة ذات جهام أطباق

Manası: onun bir kısmı bir kısmına **طبق**tır; yani ona eşittir; cins kastedildiği için çoğul yaptı. Ve caizdir ki gecenin sıfatından olsun; yani karanlığının bir kısmı bir kısmına eşittir; böylece **كجبة أخلاق** ve benzerleri gibi olur. Ve **طابقه مطابقة وطباقا**: ona uydu ve ona eşit oldu. Ve **الطبق**: yerin yüzüdür; bu mecazdır. Ve **الطبق**: üzerinde ve içinde yenilen şeydir; ayrıca meyvelerin üzerine konulduğu şeydir; **المفردات**’ta olduğu gibi. Ve mecazdan: **الطبق**: **القرن**; zamandan. Ondan **العباس** - رضي الله عنه -’un Peygamber’i صلى الله عليه وسلم övdüğü sözü:
  تنقل من صالب الى رحم                      إذا مضى عالم بدا طبق

Yani: bir **قرن** geçince bir **قرن** belirir. Ve **القرن**’a **طبق** denildi; çünkü onlar yere **طبق**tırlar; sonra tükenirler ve başka bir **طبق** gelir. İbn ‘Arafa dedi: “**مضى طبق، وجاء طبق**” denir; yani bir âlem geçti ve bir âlem geldi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الطبق**: ümmetten sonra ümmet. Yahut **الطبق**: yirmi yıl. Ve **كتاب الهجري**’de İbn ‘Abbâs’tan olan: **الطبقة**: yirmi yıl.

Ve **الطبق** insanlardan ve çekirgelerden: çok olan; yahut cemaat; kesreli **الطبق** gibi. el-Asma‘î dedi: kesreli **الطبق**: insanlardan cemaat. İbn Sîde dedi: **الطبق**: insanlardan, kendileri gibi bir cemaate denk olan cemaat. Hadiste: Meryem عليه السلام acıktı; ona çekirgelerden bir **طبق** geldi; ondan avladı; yani çekirgelerden bir sürü.

Ve mecazdan: İbnü’l-A‘râbî’den, **الطبق**: hâl; farklılıkları üzere. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **)لتركبن طبقا عن طبق(** yani: hâlden sonra hâl, menzilden sonra menzil; **الأساس**’ta olduğu gibi. **الصحاح**’ta: kıyamet günü hâlden hâle. Dedim: “**عن**” çoğu kez “**بعد**” mevkiinde vâki olur; onların sözü gibi: **ورثه كابرا عن كابر**; yani: büyükten sonra büyük; bunu Ebû ‘Alî söyledi. Ebû Bekir dedi: manası: göğü hâlden sonra hâle bineceksiniz; çünkü o bir hâlde erimiş maden gibi olur, sonra gül rengi at gibi; ve bir hâlde yağ gibi olur.

es-Sâğânî dedi: hâle **طبق** denilmesi ancak, çünkü o kalpleri doldurur yahut buna yaklaşır. er-Râgıb dedi: âyetin manası: yani menzilden menzile yükselirsin; bu, insanın dünyada çeşitli hâllerde yükselmesine işarettir; onun sözüyle işaret ettiği gibi: **)والله خلقكم من تراب ثم من نطفة(**; ve âhirette çeşitli hâller: diriltme ve yeniden diriltme, hesap, sıratı geçme; iki yurttan birinde karar kılıncaya kadar.

Şeyhimiz, İbn Ebî’l-Hadîd’den **شرح نهج البلاغة**’de olanı lafzen nakletti: **الطبق**: meşakkat; ve ondan: **)لتركبن طبقا عن طبق(**. Bitti. Dedim: bunu el-Ezherî İbn ‘Abbâs’tan nakletmiştir ve dedi: mana: işler şiddette hâlden sonra hâle dönüşecektir. Dedi: Araplar der ki: **وقع فلان في بنات طبق**: şiddetli işe düştüğü zaman.

İbn Kesîr ve Kûfeliler, ‘Âsım hariç, **لتركبن**’i **الباء**’yı fetha ile okudular; yani: ey Muhammed, göğün tabakalarından bir **طبق** bineceksin; bunu ez-Zeccâc ve es-Sâğânî nakletti. İbn ‘Abbâs ve İbn Mes‘ûd رضي الله عنهم **لتركبن**’i **التاء**’yı kesre ile okudular; bu Temîm, Kays, Esed ve Rabî‘a’nın dilidir; gelecek zaman harflerinin ilk harfini kesrelerler; ancak başı **ياء** olursa, onu kesrelemezler. İbn Mes‘ûd dedi: mana: göğü hâlden sonra hâle bineceksiniz; bu Ebû Bekir’den daha önce geçti. Mesrûk dedi: hâlden sonra hâl bineceksiniz; ez-Zeccâc ekledi: diriltme, öldürme ve diriltmeden Allah’a varıncaya kadar.

‘Ömer رضي الله عنه **ليركبن**’i **الياء** ile ve **الباء**’yı fetha ile okudu; bunda iki vecih vardır: birincisi, muradın Peygamber صلى الله عليه وسلم olmasıdır; onun hakkında haber lafzıyla. İkincisi, zamirin Yüce Allah’ın sözü: **)وأما من أوتي كتابه وراء ظهره(**’dan **بصيرا**’ya kadar olan lafzına, tekil üzere, dönmesidir; böylece: bu zikredilen, göğü tabakadan tabakaya binecektir; lafız bir olsun, mana çoğul olsun diye. ez-Zeccâc, Medinelilerin kıraatine göre dedi: **لتركبن طبقا** yani insanlar geneli; tefsir şiddettir; çoğulu **أطباق**. Ondan ‘Amr b. el-‘Âs hadisi: “Ben üç **أطباق** üzereydim”; yani hâller.

Ve **الطبق**: her iki omur arasında ayıran ince kemiktir. Şair dedi:
  ألا ذهب الخداع فلا خلاعـا                      وأبدى السيف عن طبق نخاعا

Ondan İbn Mes‘ûd رضي الله عنه hadisi: “Münafıkların belleri tek bir **طبق** olarak kalır”; yani bütün omurlar tek bir omur olur; bunu Ebû ‘Ubeyd el-Asma‘î’den nakletti. Ve denildi: **الطبق**: bel omurlarının tümü. Ve denildi: nerede olursa olsun omurdur.

Ve mecazdan: es-Sâğânî ve el-Asma‘î’nin nakliyle, yağmurdan **الطبق**: yıl. Ona **طبق** denilmesi ancak, çünkü o yerin örtüsüdür. Ondan istiskâ hadisi: “Allah’ım bize, kurtarıcı bir yağmur ver; **طبقا**”; yani yeri dolduran, onu örten. Denir: **غيث طبق**; yani genel, geniş. İmru’ül-Kays dedi:
  ديمة هطلاء فيها وطـف                      طبق الأرض تحرى وتدر

Ve **الطبق**: İbn ‘Abbâd’dan, kadının ferci’nin üst kısmıdır; bu mecazdır. Ve geceden ve gündüzden **الطبق**: ikisinin çoğudur. Denir: **مضى طبق من الليل، وطبق من النهار**; yani ikisinden bir kısmı geçti. **المفردات**’ta: **طبق الليل والنهار**: birbirine uygun saatleri.

Ve mecazdan: **هذه بنت طبق** ve **إحدى بنات طبق**; o da belâlardır. Ve meselde: **إحدى بنات طبق**. Aslı yılanlardandır. es-Se‘âlibî, **طبقا**’nın sarı bir yılan olduğunu zikretti. Başkası dedi: yılana **أم طبق** ve **بنت طبق** denildi; onun genişlemesi ve toplanması sebebiyle; genişleme daha çok engerek içindir. Ve denildi: yılanlara **بنات طبق** denilmesi ancak, soktuğu kimsenin üzerine kapanması sebebiyledir. Ve denildi: çünkü yılan oynatıcısı onu, derilenmiş sepetlerin **أطباق**’ı altında tutar. ez-Zemahşerî dedi: çünkü o, yuvarlandığı zaman **الطبق**’a benzer. Araplar, **بنت طبق**’ın bir kaplumbağa olduğunu, doksan dokuz yumurta yumurtladığını, hepsinin kaplumbağa olduğunu; bir yumurta yumurtlayıp ondan bir yılan çıktığını iddia ederler; **الصحاح**’ta: siyah bir yılan hakkında. Ve **طبقة** (harekeli): akıllı bir kadın; Arapların dahilerinden akıllı bir adam onunla evlendi; ikisinin bir kıssası vardır; es-Sâğânî onu **العباب**’da zikretti. Dedi: eş-Şarkî b. el-Kutâmî dedi: Arapların dahilerinden ve akıllılarından bir adam vardı; ona **شن** denirdi. Dedi ki: “Vallahi dolaşacağım; ta ki kendim gibi bir kadın bulayım da onunla evleneyim.” Derken yolculuğunun bir kısmında, yolda bir adam ona arkadaş oldu. **شن** ona sordu: “Beni mi taşırsın yoksa ben mi seni taşırım?” Adam ona dedi: “Ey cahil, ben biniyorum ve sen biniyorsun; nasıl seni taşıyayım yahut sen beni taşıyasın?” **شن** ona sustu. Yürüdü; köye yaklaştıklarında, ekin biçilmişti. **شن** dedi: “Şu ekin yenildi mi yoksa hayır mı?” Adam dedi: “Ey cahil, biçilmiş görüyorsun da ‘yenildi mi yoksa hayır mı’ diyorsun?” **شن** ona sustu. Köye girdiklerinde bir cenazeye rastladılar. **شن** dedi: “Şu tabutun sahibi diri mi yoksa ölü mü?” Adam dedi: “Senden daha cahilini görmedim; cenaze görüyorsun da soruyorsun: sahibi ölü mü diri mi?” **شن** ona sustu. Ondan ayrılmak istedi; o adam ise onu bırakmayı reddetti; onu evine götürünceye kadar onunla yürüdü. Onunla gitti. Adamın **طبقة** denilen bir kızı vardı. Babası onun yanına girince, misafirini sordu; o da ona, onunla arkadaşlığını haber verdi; cehaletinden şikâyet etti ve sözlerini anlattı. Kız dedi: “Ey babacığım, bu cahil değildir. ‘Beni mi taşırsın yoksa ben mi seni taşırım?’ sözüyle, yolumuzu kesinceye kadar bana mı konuşursun yoksa ben mi sana konuşayım, demek istedi. ‘Şu ekin yenildi mi yoksa hayır mı?’ sözüyle, ancak şunu istedi: ehli onu sattı da bedelini yediler mi yoksa hayır mı. Cenazedeki sözüyle de şunu istedi: onunla anısı yaşayacak bir nesil bıraktı mı yoksa hayır mı.” Adam çıktı; **شن** ile oturdu; onunla bir süre konuştu; sonra dedi: “Sana, bana sorduğun şeyleri tefsir etmemi ister misin?” Dedi: “Evet.” Ona tefsir etti. **شن** dedi: “Bu senin sözünden değildir; bana onun sahibini haber ver.” Dedi: “Bir kızım var.” Onu ona istedi; onu onunla evlendirdi; onu ailesine götürdü.

Ondan onların sözü: **وافق شن طبقة**; ve şöyle: **صادف شن طبقة**. Yahut onlar, deriden bir kapları vardı; o **تشنن** etti; ona bir **طبق** yaptılar; o da ona uydu; böylece bu söylendi; el-Asma‘î söyledi; Ebû ‘Ubeyd bunu böyle nakletti ve tefsir etti. Yahut **طبق**: İyâd’dan bir kabileydi; dayanılmazdı; **شن**’e de karşı durulmazdı; **شن** — o, ‘Abdülkays b. Efsâ’nın oğludur — onlara musallat oldu; ondan öcünü aldı ve onlarda isabet etti; böylece şiddette ve başkasında uyuşanlar için mesel vuruldu. Ve denildi: **وافق شن طبقه**: ona uydu; onu kucakladı; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Şair dedi:
  لقيت شن إيادا بالقنـا                      طبقا وافق شن طبقه

İbn Sîde dedi: Buradaki **الشن** kırba değildir; çünkü kırbanın **طبق**’ı yoktur. Ve denildi: her biri, ikisini bir hâlin birleştirdiği ve her birinin onunla vasıflandığı iki kişi — yahut iki iş — için vurulur. Ve denildi: onlar, bir iş üzerinde anlaşan iki kabiledir; böylece onlara bu denildi; çünkü her birine, şekline ve benzerine uyduğu için bu denildi.

Ve **طابق بين قميصين**: birini ötekinin üstüne giydi; aynı şekilde **صافق** arasında ve **طارق**.

Ve gökler **طباق**tır; Yüce Allah’ın sözü: **)ألم تروا كيف خلق الله سبع سموات طباقا(**’da kitap gibi. Birbirine uygun olmaları sebebiyle böyle adlandırıldı; yani bir kısmı bir kısmının üstündedir. Ve denildi: çünkü bir kısmı bir kısmının üzerine kapanmıştır. Ve denildi: **الطباق**: **طوبقت طباقا**’nın masdarıdır. ez-Zeccâc dedi: yani bir kısmı bir kısmının üzerine kapalıdır. Dedi: **طباقا**’nın nasbı iki vecih üzeredir: birincisi, **مطابقة** olarak **طباقا**; ikincisi, **سبع**’ın sıfatından; yani tabakalı yedi yarattı. el-Leys dedi: gökler **طباق**tır; bir kısmı bir kısmının üzerindedir; **الطباق**’tan her biri **طبقة**dır; ve müzekker de zikredilir; böylece **طبق** denir.

Ve **طبق الشيء تطبيقا**: kapladı. Ve **طبق السحاب الجو**: onu örttüğü zaman. Ondan **سحابة مطبقة**. Ve **طبق الماء وجه الأرض**: onu örttüğü zaman. Ve denir: **هذا مطر طبق الأرض**: onu kapladığı zaman. Ve **الطباق** ( **زنار** gibi): bir ağaçtır. Ebû Hanîfe dedi: es-Serât’ın Ezd’inden bazıları bana haber verdi: o boyca insan boyu gibidir; bitişik biter; ondan tek başına bir tane görmen neredeyse olmaz. Uzun, ince, yeşil yaprakları vardır; sıkınca yapışır; onunla kırık sarılır da kaynar. Sarı, toplu çiçeği vardır. Develer onu yemez; fakat koyunlar (yer). Bitme yeri, ardıçla birlikte kayadır. Arılar onu otlar; dağ keçileri de onu otlar. Şu beyiti okudu:
  وأشعث أنسته الـمـنـية نـفـسـه                      رعى الشث والطباق في شاهق وعر

Ebû Hanîfe’nin sözü bitti. Teebbata Şerran dedi:
  كأنما حثحثوا حصا قـوادمـه                      أو أم خشف بذي شث وطباق

Muhammed b. el-Hanefiyye - رحمه الله تعالى - hadîsinde, Süfyânî’den sonra işi üstlenecek bir adamı zikretti; dedi ki: “Kolları ve bacakları ince, başı geniş, gözleri çukur; **شث** ile **طباق** arasında olur”; ikisi, Mekke dağlarının çevrelerinde bilinen iki ağaçtır. Muradı: onun makamı yahut çıkışı Hicaz’da olur. (O) zehirlere içerek ve merhem olarak faydalıdır; uyuzdan, kaşıntıdan, eski hummalardan, sancıdan, sarılıktan ve karaciğer tıkanıklıklarından (faydalıdır); çok ısıtıcıdır.

Ve mecazdan: **جمل طباقاء**: üzerine **انطبق** etti; böylece o, çiftleşmeden acizdir. Ve **رجل طباقاء**: mu‘cem; **ينطبق**; yani söz ona mu‘cem olur ve kapanır. Ve denildi: o, cima etmeyendir. Yahut **الطباقاء**: ağırdır; ağırlığından göğsüyle kadının üzerine kapanır. Yahut küçük olduğundan, binit dişisinin yahut kadının üzerine göğsüyle kapanan, ağır bir kekemedir. Cemîl b. Ma‘mer dedi:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم ينخ                      قلاصا الى أكوارها حين تعكف

Ve rivayet olunur: **عياياء**; ikisi aynı manadadır. İbn Berrî dedi: onun benzeri, başkasının sözü:
  طباقاء لم يشهد خصوما ولم يعش                      حميدا ولم يشهد حلالا ولا عطرا

Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Dedi ki: Kocam **عياياء طباقاء**; her dert için onda bir dert vardır.” el-Asma‘î dedi ki: **الطباقاء**: ahmak, kaba. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, ahmaklık kendisine kapatılmış olandır. Ve denildi ki: O, işleri kendisine kapatılmış olandır; yani örtülmüş. Ve denildi ki: O, konuşmaktan âciz olandır; böylece iki dudağı kapanır. Ve **الطابق**, **كهاجر** ve **صاحب** (işte böyle) el-Lihyânî’nin el-Kisâî’den **الباء**’yı kesreli ve fethalı olarak rivayet ettiği üzere: büyük tuğla; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; **تابه** gibi; **كالطاباق**; ve bu, el-Ferrâ’dan. Sa‘leb dedi ki: **الطابق** ve **الطابق**: insanın uzuvlarından bir uzuvdur; el gibi, ayak gibi ve bunların benzeri. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Hırsız hakkında ancak **طابقه**’nin kesilmesi emredildi”; yani: eli. İmrân b. Husayn (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: kendisinin bir kölesi kaçtı da dedi ki: “Eğer ona güç yetirirsem ondan bir **طابقا** mutlaka keseceğim”; bir uzuv kasteder. Yahut **الطابق**: koyunun yarısı; yahut iki ya da üç kişinin ondan yediği miktar; ve ondan hadîs: “Bir ekmek pişirdim ve bir koyundan bir **طابقا** kızarttım.” Ve **الطابق**, **الباء**’nın fethasıyla: demirden yahut bakırdan bir kap; içinde pişirilir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; **تابه**; çoğulu: **طوابق** ve **طوابيق**. Sîbeveyh dedi ki: **طوابيق** diyenlere gelince, onu **فاعال**’ın kırması kıldılar; her ne kadar onların sözünde olmasa da; tıpkı **ملامح** dedikleri gibi. Ve **العمة الطابقية**: o, **الاقتعاط**’tır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Falan kimse **مقتعطا** geldi; yani **طابقيا** sarıklı olarak geldi; hâlbuki ondan nehyedilmiştir. İbn Düreyd dedi ki: **الطبق**, bazı lehçelerde kesre ile: onunla av yapılan **الدبق**; ve benzeri İbnü’l-A‘râbî’den. Ve o ayrıca: belirli bir ağacın yükü. Ve kendisiyle bir şey yapıştırılan her şey **طبق**’tır. Ve **الطبق**: kuş tuzaklarından; **الفخاخ** gibi; **كالطبق كعنب**; ikisinden biri **طبقة**’dır; kesre ile; İbn ‘Abbâd nakletti. Dedi ki: **الطبق**: gündüzden bir saat; kesre ile **كالطبقة**: “Onun yanında gündüzden bir **طبقا** ve bir **طبقة** kaldım” denir. Ve **الطبيق** **كأمير**: geceden bir saat. Ve Lisân’da: “Bize geceden bir **طبق**’tan sonra ve bir **طبيق**’ten sonra geldi”; yani: bir müddet sonra, denir. Gündüzden de böyledir; çoğulu: zamme ile **طبق**. İbn ‘Abbâd dedi ki: kesre ile **طبقا** ve **طبيقا** **كأمير**; yani: İbn ‘Abbâd’dan: bir müddet. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Bu şey onun **طبقه**’dir”; kesre ile ve hareke ile; ve **طباقه**’dir; **ككتاب** ve **أمير**; yani: onun **مطابقه**’dir; ve yine onun **وفقه**’i ve **وفاقه**’ı; ve onun **طابقه**’i ve **مطبقه**’i; ve onun **قالبه**’i ve **قالبه**’i; bunların hepsi tek bir mânâdadır; **النوادر**’de böyle. Ve denir: “Bunu şöyle için ona ne kadar **أطبقه**”; yani: İbn ‘Abbâd’dan: ona ne kadar mahirim. Dedi ki: Ve “**طبق** şöyle yapar”; **كفرح**; **طفق** mânâsında, derler. Mecazdan: “Eli **طبقا** (fetha ile) **طبقت**”; ve harekelenir; o, **نص** ve **فرح** babındandır; böylece o, **طبقة** **كفرحة**’dır: yanına yapıştığında ve açılmadığında. Ve onu **إطباقا** ile **أطبقه**: onu örttü ve onu kendisine kapatılmış kıldı; böylece o **انطبق**; ve bu, terkibin başında onun için geçmişti; o hâlde tekrardır. Ve ondan: aklı örten **الجنون المطبق** **كمحسن**; ve ona delilik kapandı. Ve **الحمى المطبقة**: o, gece ve gündüz ayrılmayan daimî olandır; ve ona kapandı; ve o mecazdır. Mecazdan: “Kavim iş üzerine **أطبق** etti”: ona icmâ ettiklerinde. Ve “Yıldızlar **أطبقت**”: çoğaldı ve göründü; sanki çokluklarından kat üstüne kat bir tabaka gibidir. Ve **الحروف المطبقة** dört tanedir: **الصاد**’dan **الظاء**’ya; onları şu başlar toplar: **صل ضريرا طال ظلمه**. Bunun dışındakiler ise açık, kapatılmamıştır. Ve **الإطباق**: dilinin sırtını üst damağa kaldırmandır; ona kapatıcı olarak. Ve **الإطباق** olmasaydı **الطاء** **دالا** olurdu, **الصاد** **سينا** olurdu, **الظاء** **ذالا** olurdu; ve **الضاد** sözden çıkardı; çünkü onun yerinden onun dışında bir şey yoktur; **الإطباق** bütünüyle yok olunca **الضاد** gider. Ve namazda **التطبيق**: rükûda iki eli iki uyluk arasına koymaktır; teşehhütte de böyledir; el-Münzirî’nin el-Harbî’den rivayet ettiği üzere; ve bu işin başında idi; sonra bundan nehyedildiler; ve iki avucu iki dizin başına yerleştirmek emrolundu. İbn Mes‘ûd **التطبيق** üzere devam ediyordu; çünkü diğer emri bilmemişti. Ve **التطبيق**: kılıcın ekleme isabet etmesi; ta ki uzuv ayrılıncaya kadar. el-Ferezdak el-Haccâc’ı över ve onu kılıca benzetir:

  بالسيف:يف:
  وما هو إلا كالحسام مجردا                      يصمم أحيانا وحينا يطبق

Ve **التصميم**: kemiğin içine geçip gitmektir. Ve denir: “Kılıç **طبق** etti”: iki kemik arasına düştüğünde. Ve **التطبيق**: atı koşuda yaklaştırmaktır. el-Asma‘î dedi ki: O, devenin sıçramasıdır; böylece ayakları yere birlikte düşer; ve ondan, er-Râ‘î’nin seçkin bir dişi deveyi vasfettiği sözü:

  حتى إذا ما استوى طبقت                      كما طبق المسحل الأغبر

Der ki: Üzerindeki binen doğrulunca **طبقت** etti. el-Asma‘î dedi ki: Ve er-Râ‘î şu sözünde güzel yaptı:

  وهي إذا قام في غرزها                      كمثل السفينة أو أوقـر

Çünkü bu, seçkin develerin sıfatındandır; sonra şu sözünde kötü yaptı: **طبقت**; çünkü seçkin deve için bir eli öne alması, sonra ötekini öne alması sevilir; **طبقت** ederse övülmez. Dedi ki: Ve o, şu sözü gibidir:

  حتى إذا ما استوى في غرزها تثب

Ve **التطبيق**: bulutun yağmuruyla yeri kaplamasıdır; ve o **طبق** etti; ve bu az önce geçti; o hâlde tekrardır; ve ondan: **سحابة مطبقة**. Mecazdan: **المطبق** **كمحدث**: işleri görüşüyle isabet ettiren kimse. Ve ondan, İbn ‘Abbâs’ın Ebû Hureyre’ye (Allah onlardan razı olsun) sözü; kendisine, zifafa girmeden üç talakla boşanan hakkında fetvası ulaştığında: “O, başka bir kocayla nikâhlanmadıkça ona helâl olmaz.” Ona dedi ki: **طبقت**. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: yani fetvanın yönüne isabet ettin; aslı, kılıcın ekleme isabet etmesidir. Ve denildi ki: Delile isabet edene: “O, eklemi **يطبق** eder” denir. Ebû Zeyd dedi ki: Erkeklerden beliğ olana: “Eklemi **طبق** etti; söz kalıbını geri çevirdi; ve merhemi deliklerin yerlerine koydu” denir. Ve **المطابقة**: uygunluktur; ve ona **مطابقة** ve **طباقا** ile **طابقه** etti. er-Râgıb dedi ki: **المطابقة**: izâfî isimlerdendir; o, bir şeyi diğerinin üstüne ölçüsünce koymandır; ve ondan: “Ayakkabıyı **طابقت** ettim.” Şair dedi ki:

  إذا لاوذ الظل القصير بخفـه                      فكان طباق الخف أو قل زائدا

Sonra **الطباق** bazen birinin üstünde olan şeyde, bazen de başkasına uygun olanda kullanılır; iki mânâ için konulmuş diğer şeyler gibi; sonra ikisinden biri için öteki olmaksızın kullanılır; **الكأس** ve **الراوية** ve benzerleri gibi. Mecazdan: **المطابقة**: bağlı kimsenin yürümesidir; o, adımı yaklaştırmadır. O, onların “**المطابقة**: atın iki ayağını iki elinin yerine koymasıdır; ve o, atların en haklısıdır; deve de böyledir” sözünden alınmıştır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve kendisine eklenenlerden: “İki şey **تطابق** etti”: eşit oldular ve uyuştular. Ve “İki şey arasında **طابقت** ettim”: onları tek bir hizaya getirdiğinde ve onları yapıştırdığında. Ve bu şey onun **مطبقه**’idir **كمكرم**; ve onun **طابقه**’idir **كهاجر**; yani: onun **وفقه**’idir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve yer tek bir **طبقا** oldu: yüzü suyla örtüldüğünde. Ve yerin **طباق**’ı ile onun **طلاع**’ı birdir; onu doldurmak mânâsında. Ve hadîste: “Kureyş, yazıcılar, hesapçılar; bu ümmetin tuzudur; âlimlerinin ilmi yerin **طباق**’ıdır”; sanki yeri kaplar da ona bir **طبقا** olur. Ve bir rivayette: “Kureyş âliminin ilmi yerin **طبق**’ıdır.” Ve başka bir hadîste: “Allah’ın yüz rahmeti vardır; her bir rahmet yerin **طباق**’ı gibidir”; yani: yerin hepsini örter. Ve kıyamet alâmetleri hadîsinde: “**الأطباق** ulaştırılır ve rahimler kesilir”; **الأطباق** ile uzakları ve yabancıları kasteder. Ve “İş üzerinde ona **طابقه** etti”: onunla birleşti ve yardımlaştı. Ve denildi ki: ona yardım etti. Ve “Kadın kocasına **طابقت** etti”: ona uyduğunda. Ve “İş üzerinde **طابق** etti”: alıştırma yaptı. Ve dişi deve ve kadın **طابقت** etti: isteyenine boyun eğdi. Ve **الطبق** kesre ile; ve **المطبق** **كمعظم**: onunla inci kabuğu yapıştırılan bir şey; böylece onun gibi olur. Ve develer hareke ile tek bir **طبقا** geldi; yani: tek bir ayak izi üzere. Ve denir: “Yıldızların **طبق**’ını otlayarak geceledi”; yani: yürüyüşlerindeki hâllerini; ve o mecazdır. Ve **الطبقة**: hâl; çoğulu **الطبقات**. Ve **المطبقات**: belâlar ve şiddetler; Ebû ‘Amr’dan. Ve şiddetli yıla **المطبقة** denir; ve o mecazdır. el-Kumeyt dedi ki:

  وأهل السماحة في المطبقات                      وأهل السكينة في المحفـل

Ve **المطبق** bazen **المطبق** mânâsında olur. Ve koyunlar **طبقا** ve **طبقا** doğurdu: bir kısmı bir kısmının ardından doğurduğunda. el-Umevî dedi ki: Koyunlar bir kısmı bir kısmının ardından doğurduğunda: “Onu **الرجيلاء** doğurttu; ve onu **طبقا** ve **طبقة** doğurttu” denir. Ve **الطبقات**: menziller ve mertebeler. Ve yerden **الطبقة**: **المشارة** benzeri. el-Asma‘î dedi ki: Her eklem **طبق**’tır; çoğulu **أطباق**. Ve **الطبق**: cehennemin dereklerinden bir derektir; Allah bizi ondan korusun. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الطبق**, fetha ile: bâtıl ile zulümdür. İbn Şümeyl dedi ki: “Falanın üzerine **طباقاء** üzere (med ile) sağım yaptılar” denir; yani: hepsi onun üzerine toplandılar. Ve başın **أطباق**’ı: kemikleridir; birbirleriyle örtüşmeleri ve kenetlenmeleri sebebiyle. İbn ‘Abbâd dedi ki: İçinde nadir harfler bulunan kuyuya **ذات طابق** denir. Dedi ki: Ve onu bana **طبقة** olarak yazdı; yani: ard arda. Ve **المطبق عليه**, **الباء**’nın fethasıyla: baygın olan. Ve “Hakkım için bana **طابق** etti”: boyun eğdiğinde ve ikrar ettiğinde. Ve bu, soruya **يطابق** eden bir cevaptır. Ve değirmen **أطبقت** etti: üst **طبق**’ı alta koyduğunda. Ve **جراد مطبق**: genel (yaygın). Ve “İki dudağını **أطبق** et”: yani sus. Ve bulut göğü **أطبق** etti; **طبقها** gibi. Ve **المطبق**, **كمحسن**: yer altında bir zindan. Ve **بيت مطبق**: arûzu kelimenin ortasında bitti. Ve ‘Ubeyd’in **لامية**’si bütünüyle **مطبقة**’dır; bir tek beyit hariç; ez-Zemahşerî nakletti. Ve rükû eden **أطبق** etti: **طبق** gibi. Ve develer yolu **طبقت** etti: kasttan sapmaksızın onu kesti; ve o mecazdır. Ve **الإطباقة**: Mısır’da, Garbiyye amellerinden bir köydür.
