# طبي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طبي

باب الطاء والباء و و ا ي ء معهما
و ط ب، و ب ط، ط ب ي، ط ي ب، ب ط أ، أ ب ط، ب و ط مستعملات
وطب:
الوَطْبَ: سِقاءُ الَّلَبن، وجَمْعُهُ: وِطابٌ وأوطابٌ. وقيل: وَطبَة ووُطُوب.
وبط:
وَبَطَ رأيُ فُلانٍ في هذا الأَمر وُبُوطاً، إذا ضَعُف، ولم يكنْ ذا أَصالةٍ واسْتحكامٍ، قال الكميت:
ولا وابطينَ انتظاراً
أي: بطئتين ويُقالُ: مالَكَ تُوَبِّطُ القَوْمَ، أي تُثَبِّطُهُم عما يريدون، أو تُكْرِههم عنه، والأسمُ: الوُبُوط.
طبي:
كلُّ شيءٍ صَرَفَ شيئاً عن شيء فقد طباه يَطْيبهِ عن رأيه وأمره. قالَ العجّاج:
لا يَطَّبيني العَمَلُ المَقذِيُّ
ولا من الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ
المَقْذِيُّ: الذي يركبه القَذَى، والدَّغْمَرِيُّ: الذي تُريدُ أن تُدَغْمِرَهُ، أي: تخفيه.
والطَّبيُ: من أطباء: من أطباء الضَّرْع، وكلّ شيء لا ضَرْعَ له نحو الكلبة فلها أطباء.
ورجلٌ طَباةٌ: أي: أَحمَقُ ذو شَرٍّ. ويقال: فلان يَطْبَى بالشَّرِّ الناسَ، أي: يفعله بهم ومالك تَطْباني بشرّك!!، أي: نرميني به وما أنا لك بطبيٍّ، أي: بتابعٍ والطُبَاةُ: الذي يَطبَى غيره بشَرّ نَفْسِهِ، أي: يرميه به.
طيب:
طابَ يَطيبُ طِيباً فهو طَيِّبٌ والطِّيبُ على بناء فِعل، والطَّيِّبُ. نعت. والطَّيِّبُ: الحلال. وطابةُ: مدينة الرَّسول صلّى الله عليه وآله وسلّم.
والطّابة: الخَمْرُ، لم يعرفوه.
وطُوبَى: اسْمُ شَجَرة في الجنّة أصلها في دار النّبيّ صلّى الله عليه وآله وسلّم، وفي كلّ دارٍ من دُور أُمَّتِهِ غصنٌ منها.
ويقال: ما أَطْيَبَ هذا، وأَيطَبَهُ، وأَطْيِبٌ به وأَيطِبْ.
ومَطايِبُ اللَّحْمِ وكلِّ شيءٍ، لا يكاد يُفْرَدُ، فإنْ أُفرِد فواحِدُةُ: مَطابٌ ومَطابةٌ، وهو أَطْيَبُهُ.
والطَّيِّباتُ من الكلام: أَفْضَلُهُ وأَحْسَنُهُ.
وطاب القِتالُ، أي: حلّ. وفي الحديث: "يُكْرَهُ أن يَستطيبَ الرَّجلُ بيَمِينِهِ"، أي: يَسْتَنْجي، والطّهور من الطِّيب.
وذهب منه الأَطيَبانِ: الطّعام والنِّكاح.
بطأ:
البُطْءُ: الإبطاء بَطُؤَ في مَشْيِهِ يَبْطُؤُ بُطْءاً وبَطاءً فهو بَطِيءٌ.
ويقال: ما أَبْطَأَ بك عنّا، وقَوْمٌ بِطاءٌ، وفلانٌ بَطُوءٌ مثل: بَطُوع.
وباطية اسم مجهول أَصْلُه.
أبط:
تَأَبَّطَ فلانٌ سَيفاً أو شيئاً، إذا أخذه تحت إبْطِهِ، ومنه سُمِّي: تَأَبَّطَ شرّاً.
بوط:
البُوطةُ: التّي يُذِيبُ فيها الصّاغةُ ونحوهم من الصُّنّاع.

### Türkçe

باب **الطاء** ve **الباء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**

ve **و ط ب** ve **و ب ط** **ط ب ي** **ط ي ب** **ب ط أ** **أ ب ط** **ب و ط** kullanımdadırlar.

**وطب**:
**الوَطْبَ**: sütün kırbası; çoğulu: **وِطابٌ** ve **أوطابٌ**. Ve denildi: **وَطبَة** ve **وُطُوب**.

**وبط**:
Falanın bu işteki görüşü **وَبَطَ** eder, **وُبُوطاً**; zayıfladığı, ve asalet ve sağlamlık sahibi olmadığı zaman. Kümeyt dedi ki:
ولا وابطينَ انتظاراً
yani: yavaş olanlar. Ve denilir: “Sana ne oluyor ki kavmi **تُوَبِّطُ** ediyorsun?”, yani onları istediklerinden **تُثَبِّطُ** ediyorsun; yahut onları ondan tiksindiriyorsun. İsim: **الوُبُوط**.

**طبي**:
Her şey ki bir şeyi bir şeyden çevirdi; muhakkak onu **طباه** etmiştir; onu görüşünden ve işinden **يَطْيبهِ** eder. A‘câc dedi ki:
لا يَطَّبيني العَمَلُ المَقذِيُّ
ولا من الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ
**المَقْذِيُّ**: içine **القَذَى** binen (şey). **الدَّغْمَرِيُّ**: onu **تُدَغْمِرَهُ** etmek istediğin, yani onu gizlediğin (şey).
Ve **الطَّبيُ**: **أطباء**’dan; memenin **أطباء**’sından. Ve memesi olmayan her şey, köpek gibi; onun da **أطباء**’sı vardır.
Ve bir adam **طَباةٌ**: yani aptal, şer sahibi. Ve denilir: Falan, insanları şer ile **يَطْبَى** eder; yani onu onlara yapar. “Senin şerrinle beni ne diye **تَطْباني** ediyorsun!!”, yani onunla beni atıyorsun; hâlbuki ben sana **بطبيٍّ** değilim, yani tâbi değilim. Ve **الطُبَاةُ**: kendi nefsinin şerriyle başkasını **يَطبَى** eden; yani onu onunla atan (kimse).

**طيب**:
**طابَ** **يَطيبُ** **طِيباً**; o hâlde o **طَيِّبٌ**’dir. Ve **الطِّيبُ** **فِعل** vezni üzerinedir. Ve **الطَّيِّبُ**: sıfat. Ve **الطَّيِّبُ**: helâl. Ve **وطابةُ**: Resûl’ün şehri (Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olsun).
Ve **والطّابة**: şarap; onu bilmediler.
Ve **وطُوبَى**: cennette bir ağacın adıdır; kökü Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olsun) evindedir; ve ümmetinin evlerinden her evde ondan bir dal vardır.
Ve denilir: “Bu ne kadar **أَطْيَبَ**”, ve “onu **أَيطَبَهُ**”; ve “onunla **أَطْيِبٌ**” ve “**أَيطِبْ**”.
Ve etin ve her şeyin **مَطايِبُ**’u; neredeyse tekil yapılmaz; eğer tekil yapılırsa bir tanesi: **مَطابٌ** ve **مَطابةٌ**; ve o, onun **أَطْيَبُهُ**’dur.
Ve sözün **الطَّيِّباتُ**’ı: onun en faziletlisi ve en güzeli.
Ve **وطاب القِتالُ**: yani helâl oldu. Ve hadiste: “Erkeğin sağ eliyle **يَستطيبَ** etmesi mekruh görülür”; yani istincâ eder; ve temizlik **الطِّيب**’dendir.
Ve ondan iki **الأَطيَبانِ** gitti: yemek ve nikâh.

**بطأ**:
**البُطْءُ**: yavaşlatma; yürüyüşünde **بَطُؤَ** eder, **يَبْطُؤُ** **بُطْءاً** ve **بَطاءً**; o hâlde o **بَطِيءٌ**’dir.
Ve denilir: “Bize karşı ne kadar **أَبْطَأَ** ettin”; ve bir kavim **بِطاءٌ**; ve falan **بَطُوءٌ**, **بَطُوع** gibi.
Ve **وباطية**: aslı meçhul bir isimdir.

**أبط**:
Falan bir kılıcı veya bir şeyi **تَأَبَّطَ** etti; onu koltuğunun altına aldığı zaman. Ondan dolayı adlandırıldı: **تَأَبَّطَ شرّاً**.

**بوط**:
**البُوطةُ**: kuyumcuların ve onlara benzer sanatkârların içinde erittikleri (kap).
