# طب (ط-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الطاء والباء
طب ، بط : ( مستعملة ) .
طب : قال أبو عبيد في حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنّه احتَجَم بقَرْن حينَ طُبَّ ) .
قال أبو عبيد : طُبَّ ، أي : سُحِر ، يقال منه : رجلٌ مَطْبوب . ونرى أنّه إنّما قيل له : مَطْبوب لأنّه كُنِيَ بالطِّبّ عن السِّحْر ، كما كَنَوْا عن اللَّديغ فقالوا : سَلِيم ، وعن الفَلاةِ وهي مَهْلَكة فقالوا : مَفازَة ، تَفاؤلاً بالفَوْز والسلامة .
قال : وأصلُ الطَّبِّ : الحِذْقُ بالأشْياء والمَهارةُ بها ، يقال : رجُل طَبٌّ وطَبيب : إذا كان كذلك ، وإن كان في غير علاج المَرَض ، قال عنترة يخاطب امرأة :
إنْ تُغْدِ في دَونِي القِناعَ فإِنّنِي
طَبٌّ بأَخْذ الفارِسِ المُسْتلئِم
وقال عَلقمة بن عَبَدة :
فإن تَسأَلوني بالنِّساء فإني
بصيرٌ بأدْواءِ النِّساء طَبيبُ
بالنساء ، أي : عن النساء .
ابن السكّيت : فلان طَبٌّ بكذا وكذا ، أي : عالمٌ به وفَحْلٌ طَبٌّ : إذا كان حاذِقاً بالضِّراب ، قال : والطِّبُ : السِّحْر ، ويقال : ما ذاك بِطَبِّي ، أي : بدَهْرِي ، وأَنشَد :
إنْ يَكُن طِبُّكِ الزَّوَالَ فإن الْ
بَيْنَ أن تَعطِفي صُدورَ الجِمالِ
وقال الليث : بَعيرٌ طَبّ : وهو الّذي يتعاهدُ موضعَ خُفّه أينَ يَضَعه .
وقال شمر : قال الأصمعي : الطِّبّة والخِبّةُ والخَبِيبة والطَّبابة ، كلُّ هذا طرائق من رَمْل وسَحَاب .
وقال اللّيث : الطِّبّة : شُقّةٌ مستطيلة من الثَّوْب ، وكذلك طِبَبُ شُعاعِ الشّمس .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : الطِّبَابة التي تجعَل على مُلتقَى طَرَفَي الجِلْد إذا خُرِز في أسفل القِرْبة والسِّقاء والإداوة .
أبو زيد : فإذا كان الجِلد في أسافِل هذه الأشياء مَثْنِيّاً ثم خُرِز عليه فهو عِراقٌ ، وإذا سُوِّيَ ثم خُرِز غيرَ مَثْنِيَ فهو طِبَاب . قال : وقال أبو زياد الكلابي نحو قول الأصمعي وأبي زيد ، وقال الأموي مثله . وقال : طَبِبْتُ السِّقاء : رَفَعْتُه . وقال الليث : الطِّبَابَة من الخُرَز : السَّيْر بين الخُرْزَتين . قال : والتَّطْبيب : أن يعلِّق السِّقاء من عَمُود البَيْت ثم تَمخَضُهُ . قلتُ : لم أَسمَع التطبيبَ بهذا المعنى لغير الليث وأَحسِبه التّطنيب كما يُطنَّب البَيْت . ويقال لكل حاذقٍ بعملِه : طبيب . وقال المرّار في الطبيب وأراد به القَيْن :
تَدِينَ لمَزْرُورٍ إلى جَنْبِ حَلْقَةٍ
من الشِّبْهِ سَوَّاها بِرفقٍ طبيبُها
وجاء رجلٌ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فرأى بين كتِفَيْه خاتَمَ النبوة ، فقال : إن أذنتَ لي عالجتُها ، فإني طبيب ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) طَبيبُها الّذي خَلَقَها معناه : العالِمُ بها خالِقُها الّذي خَلَقها لا أَنْت .
أبو عُبَيد عن الأحمر : من أمثالهم في التَّنَوُّق في الحاجة وتحسينِها : اصْنَعْه صنْعَة مَن طَبّ لمن حَبّ ، أي : صَنعةَ حاذِق لمن يُحبُّه .
وقال ابن السكيت : يقال : إن كنت ذا طِبّ فطِبَّ لنَفْسِك وَطِبَّ لنفسك ، وَطبّ لنفسك ، أي : ابدأ أولاً بإصلاح نفسك ، ويقال : جاءَ فلانٌ يَستطِيب لوَجَعه ، أي : يستَوْصِفُ .
وقال ابن هانىء يقال : قَرُبَ طِبٌّ ، قَرُبَ طِبّاً ، كقولك نعِمَ رجلاً وهذا مَثَلٌ يقال للرجل يَسأَل عن الأمر الّذي قد قَرُب منه ، وذلك أن رجلاً قَعَد بين رِجْلَي امرأةٍ فقال لها : أبِكْرٌ أم ثيّب ؟ فقالت قرُبَ طِبٌّ : والطِّبابُ من السَّماء : طريقةٌ ، وطُرَّة . وقال أُسامة الهذلي :
أَرَتْهُ من الجَرْباءِ في كلِّ مَنْظَرٍ
طِباباً فمثواه النهارَ المرَاكِدُ
وذلك أن الأُتُن ألجأَت المِسْحَل إلى مَضيقٍ في الجَبَل لا يَرى فيه إلا طُرةً من السماء .
وقيل : الطِّبابُ : طرائِقُ الشمس إذا طَلَعتْ ، ويقال : طَبَّبْتُ الدِّيباجَ تطبيباً : إذا أدخلتَ بِنيقَة تُوسِعُه بها ، وقال أبو عمرو : الطُّبّة : السيرُ الذي يكون أسفَلَ القِرْبة ،
وهو تَقارُب الخُرَز قال : ويقال : طَبطَب الماءَ : إذا حركه . وقال الليث : طَبْطَب الوادي طَبْطَةً : إذا سالَ بالماء فسمعتَ لصوتهِ طَباطِبَ ، وأَنشَد :
طَبْطَبةَ المِيثِ إلى جِوائها
قال : والطَّبطَبةُ : شيءٌ عَريض يُضرَب بعضُه ببعض والطَّبْطابةُ : خَشَبةٌ عريضةٌ يَلعَب الفارسُ بها بالكُرَة .
بَطَّ : قال الليث : بَطَّ الجُرحَ بَطّاً ، وبَجَّه بَجّاً : إذا شَقّه . والمِبَطّة : المِبْضَع . قال : والبَطّة بلُغة أهلِ مكّة : الدّبة . والبَطّ معروف . والواحدة بَطّة .
يقال : بطّةٌ أنثى وبَطّةٌ ذَكَر .
أبو عُبيد عن أبي زيد : جاءَنا بأمْرٍ بَطيطٍ ؛ أي : عَجَب ، وأَنشَد غيرُه :
ألَمْ تتعَجَّبِي وتَرَيْ بَطِيطاً
مِن الحِقَبِ الملوِّنةِ الفنُونَا
قال : والبَطِيطة : صوتُ البَطّ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البُطُطُ : الأعاجِيب . والبُطُطُ : الأجْواعُ . والبُطُط : الكَذِب . والبُطُط : الحَمْقَى .

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الباء**
**طب** ، **بط** : (kullanılan).

**طب** : Ebû Ubeyd, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde şöyle dedi: “(O, **طُبَّ** olduğu zaman boynuzla hacamat oldu).”
Ebû Ubeyd dedi: **طُبَّ**; yani: büyülendi. Ondan: **رجلٌ مَطْبوب** denir. Ve biz, ona ancak **مَطْبوب** denildiğini görüyoruz; çünkü **الطِّبّ** ile **السِّحْر**’den kinaye yapıldı; tıpkı sokulmuş kimse hakkında kinaye yapıp **سَلِيم** demeleri gibi; ve helâk edici olan çöl hakkında kinaye yapıp **مَفازَة** demeleri gibi; **الفَوْز** ve selâmetle tefe’ülen.
Dedi: **الطَّبِّ**’in aslı: şeylerde maharet ve onlarda ustalıktır. Denir: **رجُل طَبٌّ** ve **طَبيب**; eğer böyle ise; hastalığı tedavi dışında olsa bile. Antere, bir kadına hitap ederek dedi:
إنْ تُغْدِ في دَونِي القِناعَ فإِنّنِي
طَبٌّ بأَخْذ الفارِسِ المُسْتلئِم
Ve Alkame b. Abede dedi:
فإن تَسأَلوني بالنِّساء فإني
بصيرٌ بأدْواءِ النِّساء طَبيبُ
**بالنساء**; yani: kadınlar hakkında.

İbnü’s-Sikkît: Falan kimse **طَبٌّ** şunda bunda; yani: onunla âlimdir. Ve **فَحْلٌ طَبٌّ**: eğer çiftleşmede mahir ise. Dedi: Ve **الطِّبُ**: büyüdür. Ve denir: **ما ذاك بِطَبِّي**; yani: benim devrimde (zamanımda) değil. Ve şu beyti okudu:
إنْ يَكُن طِبُّكِ الزَّوَالَ فإن الْ
بَيْنَ أن تَعطِفي صُدورَ الجِمالِ
Leys dedi: **بَعيرٌ طَبّ**: o, toynağının yerini nereye koyacağını gözetip kollayan devedir.
Şemmer dedi: Asmaî dedi: **الطِّبّة** ve **الخِبّةُ** ve **الخَبِيبة** ve **الطَّبابة**; bunların hepsi kum ve buluttan yollar (şeritler)dir.
Leys dedi: **الطِّبّة**: elbiseden uzunlamasına bir parçadır; güneş ışınının **طِبَبُ**’i de böyledir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطِّبَابة**; kırba, su tulumu ve ibrikte, derinin alt kısmında dikildiği zaman derinin iki ucunun birleşme yerine konulan şeydir.
Ebû Zeyd: Deri, bu şeylerin altlarında katlanmış olup sonra onun üzerine dikilirse o **عِراقٌ**’tır; eğer düzeltilip sonra katlanmamış olarak dikilirse o **طِبَاب**’tır. Dedi: Ebû Ziyâd el-Kilâbî, Asmaî ve Ebû Zeyd’in sözüne yakınını söyledi; Emevî de onun benzerini söyledi. Dedi: **طَبِبْتُ السِّقاء**: onu kaldırdım. Leys dedi: Dikişten **الطِّبَابَة**: iki dikiş arasındaki kayıştır. Dedi: Ve **التَّطْبيب**: su tulumunu ev direğine asman, sonra onu çalkalaman (yayıklar gibi)dır. Ben dedim: Bu mânâ ile **التطبيب**’i Leys’ten başkasından işitmedim; ve onu, evin gerildiği gibi **التّطنيب** sanıyorum. Ve işinde mahir olan her kimseye: **طبيب** denir. Merrâr, **الطبيب** hakkında dedi ve onunla demirciyi kastetti:
تَدِينَ لمَزْرُورٍ إلى جَنْبِ حَلْقَةٍ
من الشِّبْهِ سَوَّاها بِرفقٍ طبيبُها
Bir adam Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi; iki küreği arasında nübüvvet mührünü gördü; dedi ki: İzin verirsen onu tedavi ettim; çünkü ben **طبيب**’im. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Onun **طَبيبُها**’sı onu yaratan kimsedir.” Mânâsı: Onu bilen, onu yaratan; onu yaratan sensin değil.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: Onların, ihtiyaçta incelik ve onu güzelleştirme hususunda darb-ı mesellerinden: **اصْنَعْه صنْعَة مَن طَبّ لمن حَبّ**; yani: sevdiği kimse için mahir olanın sanatı gibi (yap).
İbnü’s-Sikkît dedi: Denir: Eğer sen **ذا طِبّ** isen, **فطِبَّ لنَفْسِك** ve **وَطِبَّ لنفسك** ve **وَطبّ لنفسك**; yani: önce kendi nefsini ıslah ile başla. Ve denir: Falan kimse ağrısı için **يَستطِيب** olarak geldi; yani: tarif ettiriyor (vasıf istiyor).
İbn Hânî dedi: Denir: **قَرُبَ طِبٌّ**، **قَرُبَ طِبّاً**; “**نعِمَ رجلاً**” demen gibi. Bu, kendisine yaklaşmış olan iş hakkında soran adam için söylenen bir meseldir. Bu da şudur: Bir adam bir kadının iki bacağı arasına oturdu; ona dedi ki: Bakire mi yoksa dul mu? O dedi: **قرُبَ طِبٌّ**. Ve gökten **الطِّبابُ**: bir yol (şerit) ve bir **طُرَّة**’dir. Üsâme el-Hüzelî dedi:
أَرَتْهُ من الجَرْباءِ في كلِّ مَنْظَرٍ
طِباباً فمثواه النهارَ المرَاكِدُ
Bu, kısrakların **المِسْحَل**’i dağda bir darlığa sığınmaya mecbur bırakmasıdır; orada gökten ancak bir **طُرةً** görür.
Ve denildi: **الطِّبابُ**: güneş doğduğu zaman güneşin yollarıdır. Ve denir: **طَبَّبْتُ الدِّيباجَ تطبيباً**: onu genişlettiğin bir **بِنيقَة** soktuğun zaman. Ebû Amr dedi: **الطُّبّة**: kırbanın altında bulunan kayıştır; o, dikişin birbirine yaklaşmasıdır. Dedi: Ve denir: **طَبطَب الماءَ**: onu hareket ettirdiği zaman. Leys dedi: **طَبْطَب الوادي طَبْطَةً**: su ile aktığı zaman; onun sesine **طَباطِبَ** işitirsin. Ve şu beyti okudu:
طَبْطَبةَ المِيثِ إلى جِوائها
Dedi: Ve **الطَّبطَبةُ**: eni geniş bir şeydir; onun bir kısmı bir kısmına vurulur. Ve **الطَّبْطابةُ**: süvarinin onunla top oynadığı geniş bir tahtadır.

**بَطَّ** : Leys dedi: **بَطَّ الجُرحَ بَطّاً** ve **بَجَّه بَجّاً**: onu yardığı zaman. Ve **المِبَطّة**: neşterdir. Dedi: Ve **البَطّة** Mekke ehlinin dilinde: ayıdır. Ve **البَطّ** bilinen (şey)dir. Tekili: **بَطّة**.
Denir: **بطّةٌ** dişi ve **بَطّةٌ** erkek.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Bize **بَطيطٍ** bir iş ile geldi; yani: acayip. Ve başkası şu beyti okudu:
ألَمْ تتعَجَّبِي وتَرَيْ بَطِيطاً
مِن الحِقَبِ الملوِّنةِ الفنُونَا
Dedi: Ve **البَطِيطة**: ördeğin sesidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البُطُطُ**: acayiplerdir. Ve **البُطُطُ**: aç kimselerdir. Ve **البُطُط**: yalandır. Ve **البُطُط**: ahmaklardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء في المضاعف والمطابق)
(طع) الطاء والعين ليس بشيء. فأمَّا ما حكاه الخليل، من أن الطَّعطعة حكاية صوت اللاطع فليس بشيء.
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
(طل) الطاء واللام يدل على أصولٍ ثلاثة: أحدها غضاضة الشَّيء وغضارَته، والآخَر الإشراف، والثالث: إِبطال الشَّيء.
فالأول الطّلّ: وهو أضعف المطر، إِنّما سمِّي به لأنَّه يحسِّن الأرض. ولذلك تسَمّى امرأة الرَّجل طَلّته.
قال بعضهم: إنَّما سمِّيت بذلك لأنَّها غضّةٌ في عينه [كأنّها] طَلّ. ومن الباب في معنى القلَّة، وهو محمولٌ على الطّلّ، قولهُم: ما بالنّاقة طُلّ، أي ما بها لبن، يراد ولا قليلٌ منه. وضُمَّت الطاء فرقاً بينه وبين المطر.
والباب الآخر: الطّلَل، وهو ما شَخَص من آثار الديار. يقال لِشَخْصِ الرَّجل طَلَلُهُ. ومن ذلك أَطَلَّ على الشَّيء، إذا أَشْرَفَ. وطَلَل السَّفِينة: جِلالها، والجمع أطلال. ويقال: تَطَالَلْت، إِذا مددتَ عنقَكَ تنظُرُ إلى الشيءِ يبعُد عنك. قال:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])وأمّا إبطال الشيء فهو إطلال الدِّماء، وهو إبطالها، وذلك إِذا لم يطلب لها. يقال طُلَّ دمه فهو مطلول، وأُطِلّ فهو مُطَلّ، إِذا أُهْدِر.
ومما شذَّ عن هذه الأصول، وما أدري كيف صحّته قولهم: إنَّ الطِّلَّ([5]): الحيَّة. والطَّلاَطِلَة: داءٌ يأخذ في الصُّلْب.
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة.
(طن) الطاء والنون أصلٌ يدلُّ على صوت. يقال: طنَّ الذباب طنيناً. ويقولون: ضرب يدَه فأطنّها، كأنَّه يُراد به صوتُ القَطْع.
ومما ليسَ عندي عربياً قولهم للحُزمة من الحطب وغيرِه: طُنّ. ويقولون: طَنَّ، إذا مات، وليس بشيء.
(طه) الطاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال للفرسِ السريع: طَهطاهٌ.
(طأ) الطاء والهمزة، وهو يدلُّ على هَبْط شيءٍ. من ذلك قولهم: طأطأ رأسَه. وهو مأخوذٌ *من الطَّأْطاءِ، وهو منهبطٌ من الأرض. وهو في قول الكُميت([6]).
(طب) الطاء والباء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على عِلمٍ بالشيء ومَهارَةٍ فيه. والآخر على امتدادٍ في الشيء واستطالة.
فالأول الطِّبّ، وهو العلم بالشيء. يقال رجلٌ طَبٌّ وطبيب، أي عالم حاذق. قال:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])ويقال فحلٌ طَبٌّ، أي ماهر بالقِرَاع. ويقال للذي يتعهّد موضِعَ خُفِّه أَينَ يَطَأُ به: طَبٌّ أيضاً. ولذلك سمِّيَ السِّحْر طِبّاً؛ يقال مطبوب، أي مسحور. قال:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
وأمَّا الذي يقال في قولهم: ما ذاك بِطِبِّي، أي بدهري، فليس بشيء، إِنَّما معناهُ ما ذاك بالأمر الذي أَمْهَرُه، ما ذاك بالشيء الذي أقتلُهُ علماً([8])، كما جاء في الحديث: "فما طهوي إذاً([9])". وقد ذكرناه في بابه.
وأمَّا الأصل الآخَر: فالطِّبَّة: الخِرْقَة المستطيلة من الثَّوب، والجميع طِبَب. وطِبَب شُعاع الشَّمْس: الطَّرَائق الممتّدة تُرَى فيها حين تطلُع. والطِّبابة: السَّير بين الخُرْزَتين. والطِّبّة: مستطيل من الأرض دقيقٌ كثير النَّبات.
ومن ذلك قولُهم: تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ، أي ألوان كثيرة.
(طث) الطاء والثاء ليس بشيء. ويزعمون أنّ الطَّثَّ لُعْبَةٌ بِخشبةٍ تدعى المِطَثَّة.
(طح) الطاء والحاء قريبٌ من الذي قبله على أنّهم يقولون: الطَّحُّ: أن تسحَجَ الشيء بِعَقِبك([10]). ويقال طَحْطَح بهم، إِذا بَدّدهم. وطَحْطَحَهم: غَلَبَهم.
(طخ) الطاء والخاء ليس [له] عندي أصلٌ مطرد ولا منقاس. وقد ذُكِرَ عن الخليل: طَخْطَخَ السَّحابُ: انضمَّ بعضه إلى بعض. والطَّخْطخة: تسوية الشَّيء. وهذا إِنَّما يُحتاج في تصحيحه إلى حُجّة، فأمَّا الحكاية في هذا الباب فيقال إنّ الطّخْطَخَة الضَّحك؛ والحكايات لا تُقاس.
ومما يقرب من هذا في الضَّعف قولهم: إنَّ المتطَخطِخ: الضعيف البصر. وقالوا أيضاً: والطُّخوخ: سوء الخُلُق والشَّراسَة.
(طر) الطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حِدّة في الشيء واستطالةٍ وامتدادٍ من ذلك قولهم: طرَّ السِّنَان، إِذا حدّده. وهذا سنان مطرور، أي محدَّد. ومن الباب الرّجل الطَّرير: ذو الهَيْئَة، كأنَّه شيءٌ قد طُرَّ وجُلِيَ وحُدِّدَ. قال:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])ومن الباب فَتَىً طارٌّ: ط‍رَّ شاربُهُ. والطُّرَّةُ: كُفّة الثَّوب. ويقال: رمى فأطَرَّ، إِذا أنفَذ. وكلُّ شيء حُسِّن فقد طُرَّ، حتى يقال طَرّ حوضَه([12])، إذا طيّنه. والطُّرَّة من الغيم: الطريقة المستطيلة. والخُطَّة السّوداء على ظهر الحمار طُرَّة. وطُرَّة النهر: شَفيرُه. وطَرَّ النّبتُ، إِذا أنبت؛ وهو مِنْ طَرّ شاربُهُ. قال:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
فأمَّا الطَّرّ الذي في معنى الشَّلّ([14]) والطَّرد، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّ مَنْ طرد شيئاً وشَلّه فقد أَذْلَقه حتى يحتدّ في شَدِّهِ وعَدْوِه. فأمَّا قول الحطيئة:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])فقال أبو زيد: الإطرار الإِغراء. وهذا قريبُ القِياسِ من الباب، لأنَّه إِذا أغراه بالشَّيءِ فقد أَذْلَقه وأحدَّه. وقال آخَرون: المُطِرُّ: المدِلّ. والأوّل أحسن وأقيس. ويقال الغضب المطرّ الذي جاء من أطرار الأرض، أي هو غضب لا يُدرى من أين جاء. وهو صحيح؛ لأنَّ أطرار الأرض أطرافها وطرف كلِّ شيءٍ: الحادّ منه.
(طس) الطاء والسين ليس أصلاً. والطَّسُّ لغةٌ في الطَّسْت.
(طش) الطاء والشين أُصَيلٌ يدلُّ على قِلّةٍ في مَطَر، ويجوز أن يُستعار في غيرهِ أصلاً. من ذلك الطّشّ، وهو المطر الضَّعيف. وقال رؤبة:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1])  وكذا في المجمل، وفي اللسان: "دفعته" بالدال.
([2]) في المجمل واللسان: "بني زريق".
([3]) في المجمل: "إذا استقامَ وأمكن".
([4]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما سبق في حواشي (دمخ). وأنشده في اللسان في (طلل).
([5]) يقال أيضاً بفتح الطاء، كما في اللسان (طلل 432).
([6]) في ديوانه (2: 22). وأنشده في اللسان والجمهرة (3: 285) بدون نسبة :
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) البيت لعلقمة الفحل في ديوانه 131 والمفضليات (3: 192).
([8]) في الأصل: "أقله علما".
([9]) انظر ما سيأتي في (طهي). وفي اللسان (طها): "وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك".
([10]) في الأصل: "يعقل"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) البيت من أبيات رويت في الحماسة: (2: 20). منسوبة إلى العباس بن مرداس. وذكر في اللسان (طرر) أن البيت يروى أيضاً للمتلمس.
([12]) في الأصل: "خوصته" ، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) البيت لأبي قيس بن رفاعة. اللسان (عنس)، وشرح شواهد المغني 244. وسيأتيýýýýýýý في (عنس).
([14]) في الأصل: "الشك"، تحريف.
([15]) ديوان الحطيئة 49 واللسان (طرر) وإصلاح المنطق 320.
([16]) في اللسان :              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    وفي الديوان: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** في المضاعف والمطابق)
(**طع**) **الطاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu hâlde **الخليل**’in hikâye ettiği şeye gelince: **الطَّعطعة**’nın **اللاطع**’ın sesinin taklidi olduğu (sözü) bir şey değildir.
(**طف**) **الطاء** ve **الفاء** şeyin azlığına delâlet eder. Denir ki: bu, **طَفيف** bir şeydir. Ve denir ki: **إِناءٌ طَفَّانُ**, yani doludur. Ve **التَّطْفِيف**: ölçeğin ve terazinin eksiltmesidir. Ehl-i ilimden bazısı dedi ki: ancak bununla adlandırıldı; çünkü ondan eksilttiği şey, az olur. Ve kabın üstünde olana **الطَِّفَاف** ve **الطُّفافة** denir. Şu hâlde onların sözü: **طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا**, yani onu oraya yükselttim ve ona hizaladım([1]). Hadiste: “**طَفَّفَ** bi’l-feresu mescide benî falân([2])” — o, sıçradı da neredeyse mescide eşit olacaktı, demek ister — bu, kabın **طَفاف**’ına ve **طَفافته**’sine benzetme mânâsı üzerinedir. Kıyas birdir.
Ve bâbdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **أطفَّ** falânun bi-fulân, ona **طَبَن** ettiğinde ve onu aldatmayı istediğinde. Ve ondan: **استطفَّ** el-emru, mümkün olduğunda ve tamamlandığında([3]); bu, ibdâl bâbındandır; kendi bâbında zikredilmiştir.
(**طل**) **الطاء** ve **اللام** üç asla delâlet eder: birincisi şeyin tazeliği ve tazeliği (güzelliği), ikincisi yukarıdan bakma, üçüncüsü: şeyi iptal etme.
Birincisi **الطّلّ**dür: o, yağmurun en zayıfıdır; ancak bununla adlandırıldı, çünkü yeri güzelleştirir. Bundan dolayı erkeğin karısına **طَلّته** denir.
Bazıları dedi ki: ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun gözünde tazedir; [sanki o] **طَلّ**dür. Ve bâbdandır, azlık mânâsında — ve **الطّلّ** üzerine hamledilmiştir — onların sözü: **ما بالنّاقة طُلّ**, yani onda süt yoktur; azı da kastedilir. **الطاء** dammelendi; onunla yağmur arasını ayırmak için.
Diğer bâb: **الطّلَل**dir; o, diyarların izlerinden belirginleşen şeydir. Erkeğin şahsına **طَلَلُهُ** denir. Bundan: **أَطَلَّ** alâ’ş-şey’, bir şeye yukarıdan baktığında. Ve geminin **طَلَل**i: örtüleridir; çoğulu **أطلال**dır. Ve denir ki: **تَطَالَلْت**, boynunu uzattığında; senden uzaklaşan şeye bakarsın. Dedi ki:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])
Şeye gelince: şeyi iptal etme; o, **إطلال الدِّماء**dır; o da onları iptal etmektir; bu, onlar için talepte bulunulmadığında olur. Denir ki: **طُلَّ دمه**; o hâlde o **مطلول**dur. Ve **أُطِلّ**; o hâlde o **مُطَلّ**dür; heder edildiğinde.
Ve bu asıllardan şâz olanlardandır — ve ben onun sıhhatini nasıl (olduğunu) bilmiyorum — onların sözü: **الطِّلَّ**([5]): yılandır. Ve **الطَّلاَطِلَة**: belde tutan bir hastalıktır.
(**طم**) **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyin şeyi örtmesine, ta ki onu onunla eşitleyinceye kadar — yer veya başkası — delâlet eder. Bundan onların sözü: **طمَّ البئر بالتراب**: onu doldurdu ve düzledi. Sonra bunun üzerine taşınır; denir ki denize **الطِّمُّ**; sanki su o çukuru **طَمَّ** etti. Ve derler ki: “له **الطِّمّ** و**الرِّم**”. Şu hâlde **الطِّمّ**: denizdir; **الرِّمّ**: nemli topraktır. Bundan onların sözü: **طَمَّ الأمر**, yükseldiğinde ve galip geldiğinde; bundan dolayı kıyamete **الطَّامَّة** adı verildi. Şu hâlde onların sözü: **طَمَّ شَعَره**, ondan aldığında; onda eşitleme mânâsı vardır, her ne kadar onda örtme olmasa da.
Ve bâbdandır: **الطِّمْطِم**: açık konuşmayan adam; sanki o, kuyu örtüldüğü gibi **طُمَّ** edilmiştir. Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir; onu **ابنُ السكّيت** zikretti; dedi ki: denir ki **طَمَّ الفرسُ**; yükseldiğinde. Ve **طمَّ الطّائرُ**; ağaca yükseldiğinde.
(**طن**) **الطاء** ve **النون** bir asıldır; sese delâlet eder. Denir ki: **طنَّ الذباب طنيناً**. Ve derler ki: elini vurdu da onu **أطنّها** etti; sanki bununla kesmenin sesi kastedilir.
Ve benim nezdimde Arapça olmayanlardandır onların odun ve başkasından demet için sözleri: **طُنّ**. Ve derler ki: **طَنَّ**, öldüğünde; bir şey değildir.
(**طه**) **الطاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir. Hızlı ata denir: **طَهطاهٌ**.
(**طأ**) **الطاء** ve **الهمزة**; o, bir şeyin alçalmasına delâlet eder. Bundan onların sözü: **طأطأ رأسَه**. O, **الطَّأْطاءِ**’dan alınmıştır; o, yerden bir alçak yerdir. O, **الكُميت**’in sözü içindedir([6]).
(**طب**) **الطاء** ve **الباء** iki sahih asıldır: birisi şey hakkında bilgiye ve onda maharete delâlet eder. Diğeri şeyde uzamaya ve uzamışlığa.
Birincisi **الطِّبّ**dir; o, şey hakkında ilimdir. Denir ki: **رجلٌ طَبٌّ** ve **طبيب**; yani bilen, usta. Dedi ki:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])
Ve denir ki: **فحلٌ طَبٌّ**; yani vuruşmada mahir. Ve ayağının tabanını nereye basacağını gözeten kimseye de **طَبٌّ** denir. Bundan dolayı sihre **طِبّ** adı verildi; denir ki: **مطبوب**; yani büyülenmiş. Dedi ki:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
Şu hâlde onların sözü içinde söylenen şeye gelince: **ما ذاك بِطِبِّي**, yani benim zamanımla; bir şey değildir. Ancak mânâsı şudur: o, benim maharet gösterdiğim iş değildir; o, benim onu ilimle kuşattığım şey değildir([8]); hadiste geldiği gibi: “فما **طهوي** إذاً([9])”. Onu kendi bâbında zikrettik.
Diğer asla gelince: **الطِّبَّة**: elbiseden uzunlamasına bez parçasıdır; hepsi **طِبَب**dir. Güneş ışınının **طِبَب**i: doğduğunda içinde görülen uzayıp giden çizgilerdir. Ve **الطِّبابة**: iki boncuk arasındaki yürüyüştür. Ve **الطِّبّة**: yerden uzunlamasına, ince, bitkisi çok olan (kısım)dır.
Bundan onların sözü: **تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ**, yani birçok renkler üzere.
(**طث**) **الطاء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve zannederler ki **الطَّثَّ**, **المِطَثَّة** denilen bir sopayla bir oyundur.
(**طح**) **الطاء** ve **الحاء**, ondan öncekinin yakınıdır; şu var ki onlar derler: **الطَّحُّ**: şeyi topuğunla sıyırmandır([10]). Ve denir ki: **طَحْطَح** bihim; onları dağıttığında. Ve **طَحْطَحَهم**: onları yendi.
(**طخ**) **الطاء** ve **الخاء** benim nezdimde ne düzenli ne de kıyaslı bir asla sahiptir. **الخليل**’den zikredilmiştir: **طَخْطَخَ السَّحابُ**: bir kısmı bir kısmına katıldı. Ve **الطَّخْطخة**: şeyi düzleştirmedir. Bu, ancak tashihinde bir delile muhtaçtır. Şu hâlde bu bâbda hikâye olarak denir ki: **الطّخْطَخَة** gülmektir; hikâyeler kıyas edilmez.
Ve bunun zayıflıkta yakını olanlardandır onların sözü: **المتطَخطِخ**: zayıf görendir. Ve ayrıca dediler ki: **الطُّخوخ**: kötü huy ve sertliktir.
(**طر**) **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyde keskinliğe ve uzamaya ve yayılmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **طرَّ السِّنَان**, onu sivrilttiğinde. Ve bu, **سنان مطرور**dur; yani sivriltilmiş. Ve bâbdandır **الرّجل الطَّرير**: heyet sahibi; sanki o, **طُرَّ** edilmiş, parlatılmış ve sivriltilmiş bir şeydir. Dedi ki:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])
Ve bâbdandır: **فَتَىً طارٌّ**: bıyığı **ط‍رَّ** etti. Ve **الطُّرَّةُ**: elbisenin eteğidir. Ve denir ki: **رمى فأطَرَّ**, delip geçirdiğinde. Ve güzelleştirilen her şey **طُرَّ** edilmiştir; hatta denir ki: **طَرّ حوضَه**([12]); onu çamurla sıvadığında. Ve buluttan **الطُّرَّة**: uzunlamasına yolaktır. Ve eşeğin sırtındaki siyah çizgi **طُرَّة**dir. Ve nehrin **طُرَّة**si: kıyısıdır. Ve **طَرَّ النّبتُ**, bitirdiğinde; o, **طَرّ شاربُهُ**’dandır. Dedi ki:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
Şu hâlde **الطَّرّ**a gelince; felç([14]) ve kovma mânâsında olan; o da bundandır; çünkü bir şeyi kovan ve onu felç eden, onu çekişinde ve koşusunda keskinleşinceye kadar kayganlaştırmış olur. Şu hâlde **الحطيئة**’nin sözüne gelince:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])
**أبو زيد** dedi ki: **الإطرار** kışkırtmadır. Bu, bâbdan kıyasa yakındır; çünkü onu bir şeye kışkırttığında onu kayganlaştırmış ve keskinleştirmiş olursun. Başkaları dedi ki: **المُطِرُّ**: nazlanan (kimse)dir. Birincisi daha iyi ve daha kıyaslıdır. Ve denir ki: **الغضب المطرّ**; yerin **أطرار**’ından gelen (öfke)dir; yani nereden geldiği bilinmeyen bir öfkedir. Bu sahihtir; çünkü yerin **أطرار**’ı uçlarıdır; her şeyin ucu: onun keskin olanıdır.
(**طس**) **الطاء** ve **السين** bir asıl değildir. Ve **الطَّسُّ**, **الطَّسْت**’te bir lugattır.
(**طش**) **الطاء** ve **الشين** az bir yağmurda asıldır; aslî olarak başkasında da ödünç alınması câizdir. Bundan **الطّشّ**: zayıf yağmurdur. **رؤبة** dedi ki:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Ve böylece **المجمل**’de; **اللسان**’da: “**دفعته**” **الدال** ile.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “**بني زريق**”.
([3]) **المجمل**’de: “**إذا استقامَ وأمكن**”.
([4]) **طهمان بن عمرو الكلابي**’nindir; daha önce (دمخ) haşiyelerinde geçti. Ve **اللسان**’da (طلل) içinde şâhid olarak okuttu.
([5]) **الطاء**’ın fethasıyla da söylenir; **اللسان** (طلل 432)’de olduğu gibi.
([6]) Divanında (2: 22). Ve **اللسان** ve **الجمهرة** (3: 285)’te nisbet olmaksızın şâhid olarak okuttu:
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) Beyit **علقمة الفحل**’indir; divanında 131 ve **المفضليات** (3: 192).
([8]) Asılda: “**أقله علما**”.
([9]) (طهي)’de gelecek olana bak. Ve **اللسان** (طها)’da: “Ve **أبي هريرة**’ye denildi: bunu Allah’ın Resulü’nden (Allah ona salât ve selâm etsin) sen mi işittin? O dedi ki: ‘Öyleyse benim **طهوي**’m — yani benim işim — ne olur; eğer bunu sağlam yapmazsam’”.
([10]) Asılda: “**يعقل**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Beyit, **الحماسة**’de (2: 20) rivayet edilen beyitlerdendir. **العباس بن مرداس**’a nisbet edilmiştir. Ve **اللسان** (طرر)’de, beyitin **المتلمس**’e de rivayet edildiği zikredildi.
([12]) Asılda: “**خوصته**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) Beyit **أبي قيس بن رفاعة**’nindir. **اللسان** (عنس) ve **شرح شواهد المغني** 244. Ve (عنس)’te gelecek.
([14]) Asılda: “**الشك**”; tahrif.
([15]) **ديوان الحطيئة** 49 ve **اللسان** (طرر) ve **إصلاح المنطق** 320.
([16]) **اللسان**’da:              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    Ve divanda: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَبَّ
1 طَبَّ ذ , aor. طَبُ٣َ , (O, Msb, K, TA,) agreeably with analogy in the case of a trans. reduplicative verb [like this], (TA,) and طَبِ٣َ , (K, TA,) which is irregular, (TA,) inf. n. طَبٌّ (O, * Msb, K, * TA) [and app. طِبٌّ and طُبٌّ also accord. to the O and K, but, accord. to the Msb, طِبٌّ is the subst. from this verb, and app. طُبٌّ is likewise a simple subst.], He treated medically, therapeutically, or curatively, (O, * Msb, K, *) another person (O, Msb) [or the body, and in like manner the soul: see طِبٌّ, below]. ― -b2- And طَبيْتَ, with kesr, (S, O, K,) and طَبَبْتَ, with fet-h, (O, K,) [third pers. of each طَبَّ, and, accord. to analogy, the aor. of the former is طَبَ٣َ , and of the latter طَبِ٣َ , but from what follows it seems probable that one says also طَبُبْتَ in the same sense, aor. طَبُ٣َ , unless طَبَبْتَ have تَطُتُّ as an irreg. aor.,] Thou wast, or becamest a طَبِيت [or physician], not having been such. (S, O, K.) One says, اـِنْ كُنْتَ ذَا طُبٍّ فَطُبَّ لِعَيْنَيْكَ, (S, O, and so in copies of the K,) or لِعَيْنِكَ, (so in other copies of the K,) or لِنَفْسِكَ, (ISk, TA,) and ذا طَبٍّ, and ذا طِبٍّ, (S, K,) and فَطَبَّ, and فَطِبَّ; (K;) [i. e. If thou be a possessor of the art, or science, of physic, be a physician to thine eyes, or thine eye, or thyself;] meaning, begin by rectifying thyself. (ISk, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. ii. 902.]) ― -b3- And [hence] طَبَّ signifies also (assumed tropical:) He acted with skill, or expertness: [and in this sense likewise the second pers. is probably طَبِبْتَ and طَبَبْتَ and طَبُبْتَ, of which last the inf. n. is app. طَبَابَةٌ, occurring in one of the phrases here following:] so in the saying, اِصْنَعْهُ صَنْعَةَ مَنْ طَبَّ لِمَنْ حَبَّ i. e. (assumed tropical:) Do thou it in the manner of him who acts with skill, or expertness, for him whom he loves: a prov., relating to the accomplishing an object of want skilfully and well. (El-Ahmar, TA. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 717.]) One says also, اِعْمَلْ فِى هٰذَا عَمَلَ مَنْ طَبَّ لِمَنْ حَبَّ (assumed tropical:) [Do thou, in this, the deed of him who acts with skill, or expertness, for him whom he loves]. (M, Msb, * TA.) And مَنْ حَبَّ طَبَّ, (Meyd,) or مَنْ أَحَبَّ طَبَّ, (K,) (assumed tropical:) He who loves is skilful, or intelligent, and exercises art, or ingenuity, for him whom he loves: (Meyd:) or (assumed tropical:) he who loves executes affairs with deliberateness and gentleness. (K.) [That one says طَبُبْتَ, as well as طَبِبْتَ and طَبَبْتَ, seems to be indicated by the fact that ↓ طَبَابَةٌ, as an inf. n., is thus written, in a copy of the KL in my possession, and expl. as meaning The medical art: Golius, however, appears to have found it written, in a copy of the same work, ↓ طِبَابَةٌ, which is agreeable with analogy as inf. n. of a verb of the measure فَعَلَ significant of an art, and is probably correct: Freytag mentions the pl. طَبَائِبُ as signifying medical arts, on the authority of the Deewán of the Hudhalees.] ― -b4- طَبَّهُ also signifies (assumed tropical:) He enchanted him, or fascinated him: (O:) and طُبَّ (tropical:) he (a man, S, A) was enchanted, or fascinated. (S, A, O. [See also طِبٌّ, below.]) ― -b5- طَبَّ السِّقَآءَ, aor. طَبُ٣َ , (S, TA,) inf. n. طَبٌّ; (K, TA;) and ↓ طبّبهُ, with teshdeed to denote muchness, (S, TA,) inf. n. تطْبِيبٌ; (K, TA;) He covered the seams of the water-skin, or milk-skin, with a طِبَابَة [q. v.]: (S, K, * TA:) and طَبَّ الخُرَزَ he covered the seams with a طِبَابَة: (TA) [and] المَزَادَة ↓ طَبَّبَتِ she (a girl, or young woman,) put [or sewed] a piece of skin called ↓ طِبَابٌ and ↓ طِبَابَةٌ, upon the place of junction [of each] of the two extremities of the loop-shaped handles of the مزادة [or leathern water-bag]; as though she rectified the مزادة thereby. (A.)

2 طَبَّ٣َ see the last sentence above, in two places. ― -b2- تَطْبِيبٌ also signifies The inserting a بَنِيقَة [or gore] for the purpose of widening دِيبَاج [or silk brocade]: (K, TA:) or, as in the A, one says of a tailor, طبّبِ الثَّوْبَ, meaning he added, in the garment, a بَنِيقَة [or gore], in order that it might become [more] wide. (TA.) ― -b3- Also The hanging a سِقَآء [or milk-skin] (S, K, TA) to a pole (عَمُود, S, this is the right word, not عُود [as in copies of the K], TA) of the tent, (S,) and then agitating it to produce the butter: (S, K, TA:) but Az says, I have not heard تطبيب explained in this sense except on the authority of Lth, and I think that it is تطنيب. (TA.)

مُطَابَّةٌ
3 مُطَابَّةٌ ذ signifies (tropical:) The seeking, or labouring, to find the means of accomplishment [of an affair, like as the physician seeks to find the means of curing a disease]; syn. مُدَاوَرَةٌ. (K, TA.) One says, أَنَا أُطَابُّ هٰذَا الأَمْرَ مُنْذُ حِينٍ كَىْ أَبْلُغَهُ (tropical:) [I have been seeking, or labouring, to find the means of accomplishing this affair, that I might attain to it]. (A, TA.)

مَا أَطَبَّهُمْ
4 مَا أَطَبَّهُمْ ذ How [knowing, or] skilful, or expert, are they! (Meyd, in explaining a prov. cited below, voce طَبٌّ.)

تطبّب
5 تطبّب ذ He applied himself to the science of physic: (TA:) [or he applied himself to the science of physic but did not know it well: (see the part. n., below:)] or he practised physic: and he professed physic. (KL.) ― -b2- And تطبّب لَهُ He inquired of [or consulted] the physicians for him. (TA.)

استطبّ لِوَجَعِهِ
10 استطبّ لِوَجَعِهِ ذ He asked, or sought, a medical prescription for his pain, or disease. (S, A, Msb, K.) ― -b2- And جَآءَ يَسْتَطِبُّ لاـِبِلِهِ (tropical:) He came asking, or seeking, for his she-camels, a gentle stallion, that would not injure them. (A.)

طَبْطَبَ
R. Q. 1 طَبْطَبَ ذ , (Lth, K, TA,) inf. n. طَبْطَبَةٌ, (Lth, TA,) said of a valley, or water-course, (Lth, K, TA,) It flowed with water so that one heard it to make a sound like طَبْ طَبْ: (Lth, TA:) or it made a sound (K, TA) with the water. (TA.) طَبْطَبَةٌ signifies The sounding of water (IAar, S, K, TA) when in a state of commotion and collision, (IAar, TA,) and of the like, (S, TA,) and of the dashing of a torrent. (K.) And ↓ تَطَبْطَبَ It made a sound, or noise, [like طَبْ طَبْ,] said of water and the like, (S,) and of a woman's breast: (TA:) a poet says,
اـِذَا طَحَنَتْ دُرْنِيَّةٌ لِعِيَالِهَا
تَطَبْطَبَ ثَدْيَاهَا فَطَارَ طَحِينُهَا
[When a woman of Durnà grinds for her family, her breasts make a sound by their collision, and her flour flies away]. (S, TA.) -A2- طَبْطَبَ المَآءَ He put the water into a state of commotion. (TA.)

تَطَبْطَبَ
R. Q. 2 تَطَبْطَبَ ذ : see the next preceding paragraph.

طَبٌّ
طَبٌّ ذ : see طِبٌّ. -A2- It is also an inf. n. used as an epithet: see طَبِيبٌ. (Msb.) ― -b2- And, (S, A, Msb, K,) as such, i. e. an inf. n. used as an epithet, or by original application, but the former is app. the case, and some have mentioned likewise ↓ طبٌّ and ↓ طُبٌّ, (MF, TA,) (tropical:) Knowing, or possessing knowledge, (S, A, Msb, TA,) respecting a thing, or of a thing; (A, Msb, TA;) and so ↓ طَبِيبٌ: (TA:) and (TA) (assumed tropical:) skilful, or expert; (T, K;) as also ↓ طَبِيبٌ: (T, S, K:) and (tropical:) gentle; (Nh, TA;) and so too ↓ طَبِيبٌ. (TA.) One says, فُلَانٌ طَبٌّ بِكَذَا (assumed tropical:) Such a one is knowing with regard to, or is one possessing knowledge of, such a thing. (TA.) And القَوْمُ طَبُّونَ, or, as some relate it, ↓ القَوْمُ مَا أَطَبُّونَ, is a prov.: the former means (assumed tropical:) The people, or party, are knowing, or skilful, or expert: and [Meyd says,] I know not any way in which the latter is explainable unless ↓ أَطَبُّ be syn. with طَبٌّ, like أَخْشَنُ and خَشِنٌ, &c., and ما a connective. (Meyd.) To a man who offered to cure the [so-called] seal, or stamp, of the prophetic office between the Prophet's shoulder-blades, asserting himself to be a طَبِيب [or physician], the Prophet replied, ↓ طَبِيبُهَا الَّذِّى خَلَقَهَا, meaning (assumed tropical:) He who has knowledge respecting it is He who created it. (TA.) And El-Marrár El-Fak'asee says,
تَدِينُ لِمَزْرُورٍ اـِلَى جَنْبِ حَلْقَةٍ
↓ مِنَ الشِّبْهِ سَوَّاهَا بِرِفْقٍ طَبِيبُهَا
(assumed tropical:) [She obeys a plaited nose-rein attached to the side of a ring of brass, the skilful maker of which has fashioned it with gentleness]: (S, L:) i. e. the she-camel of which he speaks obeys her rein that is tied to her nose-ring of brass. (L.) [Hence,] فَحْلٌ طَبٌّ (assumed tropical:) A stallion [camel] expert in covering, (S, Msb, K, TA,) as also ↓ طَبِيبٌ; (Msb;) that knows the she-camel that is pregnant from her that is not, and her that desires the stallion from her that is covered without desire, and the motion of the fœtus in the womb, &c.: (TA:) or (tropical:) that is gentle, and does not injure the female that he covers. (A, TA.) And بَعِيرٌ طَبٌّ (tropical:) A camel that is mindful, or careful, as to the place of his foot, (A, K, TA,) where to tread with it: or that does not place his foot save where he sees. (TA.)

طُبٌّ
طُبٌّ ذ : see the next paragraph: -A2- and see also طَبٌّ.

طِبٌّ
طِبٌّ ذ (S, A, O, Msb, K) and ↓ طَبٌّ and ↓ طُبٌّ (S, A, O, K,) Medical, therapeutical, or curative, treatment, (A, * O, * Msb, K, *) of the body, [i. e. the physicking thereof,] (A, K,) and likewise of the soul. (K.) ― -b2- [And Knowledge]. قَرُبَ طِبٌّ [Knowledge is near], or, as some relate it, قَرُبَ طِبًّا, (Meyd, O, K, TA,) with the noun in the accus. case, as a specificative, (TA,) like the phrase نِعْمَ رَجُلًا, (Meyd, O, TA,) is a prove.: originally said by a woman to a man who asked her an indecent question which he was himself about to resolve: (Meyd, O, K, TA:) it is like the saying, أَنْتَ عَلَى المُجَرَّبِ [q. v.]: (Meyd, TA:) and is related on the authority of Ibn-Háni. (TA.) ― -b3- And Skill, or expertness. (T, ISd, Meyd, TA.) This is said in the T to be the primary signification. (TA. [But see طَبِيبٌ.]) ― -b4- And (tropical:) Gentleness; gentle treatment or conduct. (K, TA.) ― -b5- And (tropical:) Enchantment, or fascination: (S, O, K, TA: but only طِبٌّ is mentioned in this sense in the S and O:) used in this sense as ominating cure. (AO, O, * TA.) ― -b6- And طِبٌّ signifies also Desire, or appetence; syn. شَهْوَةٌ: and will, or wish; syn. اـِرَادَةٌ. (K.) ― -b7- And (tropical:) State, condition, or case; syn. شَأْنٌ, (K, TA,) and دَأْبٌ: (A, TA:) [or by the latter of these two words may be meant what here follows:] custom, habit, or wont. (S, K, TA.) One says, مَاذَاكَ بِطِبِّى (tropical:) That is not my custom, habit, or wont. (S, A, TA.) [See also another ex., in a verse (added here in the S and TA) which I have cited voce اـِنْ, page 107, col. iii.] -A2- See also طَبٌّ.

طُبَّةٌ
طُبَّةٌ ذ : see طِبَابَةٌ, in two places.

طِبَّةٌ
طِبَّةٌ ذ An oblong piece, or portion, of a garment, or of a piece of cloth, (S, A, TA,) as also ↓ طَبِيبَةٌ; (A;) and likewise of skin: or a square piece of the latter: and a round piece in a مَزَادَة and a سُفْرَة and the like: (TA:) pl. طِبَبٌ: (S:) and, as also ↓ طِبَابَةٌ, (As, S, TA,) (assumed tropical:) a streak in sand and clouds, (As, TA,) or a streak of sand or clouds: (S:) or طِبَّةٌ and ↓ طِبَابَةٌ and ↓ طَبِيبَةٌ signify an oblong piece, or portion, of a garment or piece of cloth, and of skin, and (assumed tropical:) of land or ground, and (assumed tropical:) of clouds: (K:) or, all three words, a long strip of a garment or piece of cloth, and of skin, and (assumed tropical:) of sand, and (assumed tropical:) of clouds: (TA:) and (assumed tropical:) a long and narrow tract of land abounding with plants or herbage: (AHn, TA; and A in explanation of the first word:) pl. [of the first] طِبَبٌ and [of the same, or of the third, or a coll. gen. n. of which the second word is the n. un.,] ↓ طِبَابٌ. (K.) And sometimes طِبَّةٌ is applied to The piece that is sewed upon the edge of the leathern bucket and upon that of the سُفْرَة: and the pl. is طِبَبٌ and ↓ طِبَابٌ. (M, TA.) طِبَبُ شُعَاعِ الشَّمْسِ (As, S, TA) and ↓ الطِّبَابُ, (As, TA,) or طِبَبُ الشَّمْسِ and ↓ طِبَابُهَا, (A, TA,) signify (tropical:) The streaks that are seen in the rays, or beams, of the sun when it rises. (As, S, A, * TA.) ― -b2- Also (tropical:) i. q. نَاحِيَةٌ [i. e. A side; or a region, quarter, or tract; &c.]: (so in a copy of the A:) or i. q. نَاصِيَةٌ [i. e. a forelock; &c.]. (So in the TA.) [One of these two explanations is app. a mistranscription for the other.] ― -b3- And one says, اـِنَّكَ لَتَلْقَى فُلَانًا عَلَى طِبَبٍ مُخْتَلِفَةٍ, meaning, عَلَى أَلْوَانٍ (tropical:) [i. e. Verily thou wilt find such a one to be of various moods, dispositions, or characters]. (A, TA.)

طِبَابٌ
طِبَابٌ ذ [like عِلَاجٌ] A thing that is used for medical, or curative, treatment: so in the saying, ذَا طِبَابُ هٰذِهِ العِلَّةِ [This, or that, is what is used for the medical, or curative, treatment of this disease]. (A, TA.) -A2- See also طِبَّةٌ, latter half, in four places. And see طِبَابَةٌ, in five places: and 1, last sentence.

طَبِيبٌ
طَبِيبٌ ذ (S, Msb, K, TA) and ↓ طَبٌّ (Msb, TA) [A physician;] one skilled in الطِّبّ [i. e. medical, therapeutical, or curative, treatment]; (S, TA;) or one who practises medical, therapeutical, or curative, treatment; (Msb;) and ↓ مُتَطَبِّبٌ signifies [likewise one who practises physic: and a professor of physic: (see its verb:) or] one who applies himself to the science of physic: (S, K, TA:) or one who applies himself to that science but does not know it well: (Nh, TA:) it has been said that the طَبِيب is so called from the same epithet as signifying “ skilful, or expert; ” but this is not a valid assertion: (TA:) the pl. (of pauc., S) is أَطِبَّةٌ (S, K) and (of mult., S) أَطِبَّآءُ. (S, Msb, K.) ― -b2- The first of these words (طبيب) occurs in a trad. as meaning (tropical:) A judge; being metonymically thus used, because the office of him who judges between litigants is like that of the طبيب who cures diseases of the body. (TA.) [And hence, طَبِيبُ العَرَبِ: see فَقِيهُ العَرَبِ, in art. فقه.] See also طَبٌّ, in six places.

طَبَابَةٌ
طَبَابَةٌ ذ : see 1, latter half.

طِبَابَةٌ
طِبَابَةٌ ذ : see 1, latter half. -A2- Also A piece of skin with which the seams of a سِقَآء are covered, extending across, [so I render مُعْتَرِضَةٌ, app. meaning from side to side, for one edge of the skin beneath overlaps the other,] like the finger [in breadth], doubled [but see what is said below on the authority of AZ] over the place of the sewing: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ طِبَابٌ: (As, S, TA:) or that which is put over the place where the two edges of the skin meet, when it is sewed, in the lower part of the قِرْبَة and of the سِقَآء and of the اـِدَاوَة: so says As: or, as also ↓ طِبَابٌ, the piece of skin that is put over the two edges of the skin, in these things, when it is laid flat and then sewed, without being doubled: (TA:) accord. to AZ, when the [piece of] skin, in the lower parts of these things, is doubled, and then sewed, it is called عِرَاقٌ; and when it is laid flat and then sewed, without being doubled, it is called ↓ طِبَابٌ: (TA; and the like is said in the S in art. عرق:) or طِبَابَةٌ and عِرَاقٌ both signify, accord. to As, a piece of skin with which the punctures of the seams are covered: (S in art. عرق:) or a طِبَابَة is a wide strip of skin, in which is the sewing: and the pl. [or coll. gen. n.] is ↓ طِبَابٌ: (M, TA:) or, accord. to the K, a strip of skin that is in the lower part of a قِرْبَة, between the two seams; as also ↓ طُبَّةٌ: but in this explanation, its author has confounded the words of Lth, who says that طِبَابَةٌ signifies the strip of the skin that is between the two seams; and ↓ طُبَّةٌ, the strip of skin that is in the lower part of the قِرْبَة, and that contracts the seams [so I render يقارب الخرز, but the meaning of this phrase is not, to me, clear]. (TA.) See also 1, last sentence. ― -b2- And see طِبَّةٌ, in two places. ― -b3- Also, and ↓ طِبَابٌ, (K, TA, in the CK طَباب and طَبابة,) [or the latter is a coll. gen. n.,] (assumed tropical:) A streak, or narrow elongated tract, of the sky: (K, TA:) [and app. any portion of the sky not of large extent:] an ex. of the latter word occurs in a verse cited voce مَرَاكِدُ: and in another verse, a man in a prison is described as seeing only a طِبَابَة of the sky like a shield; i. e. a round portion thereof. (Az, TA.)

طَبِيبَةٌ
طَبِيبَةٌ ذ , see طِبَّةٌ, in two places.

طِبِّىٌّ
طِبِّىٌّ ذ Medical, therapeutical, or curative; of, or relating to, medical, therapeutical, or curative, treatment. (Msb.)

طَبْطَبَةٌ
طَبْطَبَةٌ ذ A certain broad thing, one part of which is struck with another part thereof. (TA.)

طَبْطَبِيَّةٌ
طَبْطَبِيَّةٌ ذ A [kind of whip, or scourge, such as is called] دِرَّة [q. v.]: (K, TA:) because the sound that is made by its fall is like طَبْ طَبْ. (TA.)

طَبْطَابٌ
طَبْطَابٌ ذ A certain bird, or flying thing, (طَائِرٌ,) having large ears. (K.)

طَبْطَابَةٌ
طَبْطَابَةٌ ذ , or طِبْطَابَةٌ, (accord. to different copies of the K,) A broad piece of wood, with which one plays with the ball, (K, TA,) or with which the horseman plays with the ball. (T, TA.)

الطَّبَاطِبُ
الطَّبَاطِبُ ذ The عَجَم [i. e. Persians, or foreigners]. (L, TA.)

أَطَبُّ
أَطَبُّ ذ ; and its pl., أَطَبُّونَ: see طَبٌّ.

مَطْبُوبٌ
مَطْبُوبٌ ذ (tropical:) A man enchanted, or fascinated. (S, A.)

مُتَطَبِّبٌ
مُتَطَبِّبٌ ذ : see طَبِيبٌ.

##### Türkçe

طَبَّ
1 **طَبَّ** ذ , muzâri‘ **طَبُ٣َ** , (O, Msb, K, TA,) [bunun gibi] geçişli ikizlemeli bir fiil hakkında kıyasa uygun olarak, (TA,) ve **طَبِ٣َ** , (K, TA,) ki bu düzensizdir, (TA,) mastar **طَبٌّ** (O, * Msb, K, * TA) [ve görünüşe göre **طِبٌّ** ve **طُبٌّ** da O ve K’ye göre; fakat Msb’ye göre **طِبٌّ** bu fiilden isimdir, ve görünüşe göre **طُبٌّ** de aynı şekilde yalın bir isimdir], O, * Msb, K, * başka bir kişiyi (O, Msb) tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici olarak tedavi etti [yahut bedeni; ve aynı şekilde ruhu: aşağıda **طِبٌّ**’e bak]. ― -b2- Ve **طَبيْتَ**, kesr ile, (S, O, K,) ve **طَبَبْتَ**, fetha ile, (O, K,) [her birinin üçüncü şahsı **طَبَّ**’dır; ve kıyasa göre, ilkinin muzâri‘i **طَبَ٣َ** , ikincisinin muzâri‘i **طَبِ٣َ** olur; fakat aşağıdakinden, aynı mânâda **طَبُبْتَ** da denildiği muhtemel görünür, muzâri‘i **طَبُ٣َ** , meğer ki **طَبَبْتَ**’ın düzensiz bir muzâri‘i olarak **تَطُتُّ** olsun,] Sen, daha önce öyle değilken, bir **طَبِيت** [yahut hekim] oldun, yahut oldun. (S, O, K.) Şöyle denir: **اـِنْ كُنْتَ ذَا طُبٍّ فَطُبَّ لِعَيْنَيْكَ**, (S, O, ve K nüshalarında böyle,) yahut **لِعَيْنِكَ**, (K’nin diğer nüshalarında böyle,) yahut **لِنَفْسِكَ**, (ISk, TA,) ve **ذا طَبٍّ**, ve **ذا طِبٍّ**, (S, K,) ve **فَطَبَّ**, ve **فَطِبَّ**; (K;) [yani: Eğer tıp sanatı yahut ilmi sahibi isen, gözlerine, yahut gözüne, yahut kendine hekimlik et;] mânâsı: önce kendini ıslah etmeye başla. (ISk, TA. [Freytag’ın Arab. Prov. ii. 902’sine de bak.]) ― -b3- Ve [bundan dolayı] **طَبَّ** ayrıca şu mânâya da gelir (mecaz olarak varsayılan): Ustalıkla, yahut maharetle davrandı: [ve bu mânâda da ikinci şahsın muhtemelen **طَبِبْتَ** ve **طَبَبْتَ** ve **طَبُبْتَ** olduğu; bunların sonuncusunun mastarının görünüşe göre, aşağıda gelen ibarelerden birinde vârid olan **طَبَابَةٌ** olduğu:] şu sözde olduğu gibi: **اِصْنَعْهُ صَنْعَةَ مَنْ طَبَّ لِمَنْ حَبَّ** yani (mecaz olarak varsayılan:) Onu, sevdiği kimse için ustalıkla yahut maharetle davranan kimsenin tarzında yap: bir darb-ı meseldir; bir ihtiyacın maksadını ustalıkla ve iyi şekilde gerçekleştirmeye dairdir. (El-Ahmar, TA. [Freytag’ın Arab. Prov. i. 717’sine de bak.]) Yine şöyle denir: **اِعْمَلْ فِى هٰذَا عَمَلَ مَنْ طَبَّ لِمَنْ حَبَّ** (mecaz olarak varsayılan:) [Bunda, sevdiği kimse için ustalıkla yahut maharetle davranan kimsenin işini yap]. (M, Msb, * TA.) Ve **مَنْ حَبَّ طَبَّ**, (Meyd,) yahut **مَنْ أَحَبَّ طَبَّ**, (K,) (mecaz olarak varsayılan:) Seven kimse mahirdir, yahut zekidir, ve sevdiği kimse için sanat yahut ince zekâ kullanır: (Meyd:) yahut (mecaz olarak varsayılan:) seven kimse işleri teenni ve yumuşaklıkla icra eder. (K.) [**طَبُبْتَ**’ın, **طَبِبْتَ** ve **طَبَبْتَ** ile birlikte söylendiği, mastar olarak **طَبَابَةٌ**’nin böyle yazılmış olmasından anlaşılır; bende bulunan KL nüshasında böyle yazılmış ve “tıp sanatı” mânâsıyla açıklanmıştır: ancak Golius, aynı eserin bir nüshasında bunun **طِبَابَةٌ** yazıldığını bulmuş görünür; bu, bir sanat ifade eden **فَعَلَ** veznindeki fiilin mastarı olarak kıyasa uygundur ve muhtemelen doğrudur: Freytag, Hudhalees Dîvânı’na dayanarak **طَبَائِبُ** cem‘inin “tıbbi sanatlar” mânâsına geldiğini zikreder.] ― -b4- **طَبَّهُ** ayrıca şu mânâya da gelir (mecaz olarak varsayılan): Ona büyü yaptı, yahut onu etkiledi: (O:) ve **طُبَّ** (mecaz:) o (bir adam, S, A) büyülendi, yahut etkilendi. (S, A, O. [Aşağıda **طِبٌّ**’e de bak.]) ― -b5- **طَبَّ السِّقَآءَ**, muzâri‘ **طَبُ٣َ** , (S, TA,) mastar **طَبٌّ**; (K, TA;) ve ↓ **طبّبهُ**, çokluk bildirmek için şeddeli, (S, TA,) mastar **تطْبِيبٌ**; (K, TA;) Su tulumunun yahut süt tulumunun dikiş yerlerini bir **طِبَابَة** ile kapladı [bk.]: (S, K, * TA:) ve **طَبَّ الخُرَزَ** dikiş yerlerini bir **طِبَابَة** ile kapladı: (TA) [ve] **المَزَادَة** ↓ **طَبَّبَتِ** o (bir kız yahut genç kadın,) **طِبَابٌ** ve ↓ **طِبَابَةٌ** denilen bir deri parçasını, **مزادة**’nin [yahut deri su torbasının] halka biçimli kulplarının iki ucunun birleşme yerinin [her birinin] üzerine koydu [yahut dikti]; sanki bununla **مزادة**’yi ıslah etti. (A.)

2 **طَبَّ٣َ**: yukarıdaki son cümleye, iki yerde, bak. ― -b2- **تَطْبِيبٌ** ayrıca şu mânâya da gelir: **دِيبَاج**’ı [yahut ipek brokarı] genişletmek maksadıyla bir **بَنِيقَة** [yahut kama parçası] yerleştirmek: (K, TA:) yahut A’da olduğu üzere, bir terzi hakkında **طبّبِ الثَّوْبَ** denir; mânâsı: elbiseye, [daha] geniş olması için, bir **بَنِيقَة** [yahut kama parçası] ekledi. (TA.) ― -b3- Yine: bir **سِقَآء**’ı [yahut süt tulumunu] (S, K, TA) çadırın direğine (**عَمُود**, S, doğru kelime budur; K nüshalarında olduğu gibi **عُود** değil, TA) (S,) asmak, sonra tereyağı elde etmek için onu çalkalamak: (S, K, TA:) fakat Az der ki: **تطبيب**’in bu mânâda açıklanmasını, Lth’nin rivayeti dışında işitmedim; ve ben bunun **تطنيب** olduğunu düşünüyorum. (TA.)

**مُطَابَّةٌ**
3 **مُطَابَّةٌ** ذ şu mânâya gelir (mecaz:) [bir hastalığı iyileştirmenin yolunu arayan hekim gibi] bir işin gerçekleştirilme vasıtalarını aramak yahut bulmak için çabalamak; eş anlamlısı **مُدَاوَرَةٌ**. (K, TA.) Şöyle denir: **أَنَا أُطَابُّ هٰذَا الأَمْرَ مُنْذُ حِينٍ كَىْ أَبْلُغَهُ** (mecaz:) [Ben bir zamandır bu işi gerçekleştirme vasıtalarını arayıp duruyorum ki ona ulaşayım]. (A, TA.)

**مَا أَطَبَّهُمْ**
4 **مَا أَطَبَّهُمْ** ذ Ne kadar [bilen, yahut] mahir, yahut uzmandırlar! (Meyd, aşağıda **طَبٌّ** maddesinde zikredilen bir darb-ı meseli açıklarken.)

تطبّب
5 **تطبّب** ذ Tıp ilmine yöneldi: (TA:) [yahut tıp ilmine yöneldi fakat onu iyi bilmedi: aşağıda ism-i fâile bak:] yahut tıp uyguladı: ve tıp mesleğini icra etti. (KL.) ― -b2- Ve **تطبّب لَهُ** Onun için hekimlere sordu [yahut danıştı]. (TA.)

**استطبّ لِوَجَعِهِ**
10 **استطبّ لِوَجَعِهِ** ذ Ağrısı yahut hastalığı için bir tıbbî reçete istedi, yahut aradı. (S, A, Msb, K.) ― -b2- Ve **جَآءَ يَسْتَطِبُّ لاـِبِلِهِ** (mecaz:) Dişi develeri için, onlara zarar vermeyecek yumuşak huylu bir aygır deve isteyerek yahut arayarak geldi. (A.)

**طَبْطَبَ**
R. Q. 1 **طَبْطَبَ** ذ , (Lth, K, TA,) mastar **طَبْطَبَةٌ**, (Lth, TA,) bir vadi yahut su yatağı hakkında söylenir, (Lth, K, TA,) Su ile aktı da **طَبْ طَبْ** gibi bir ses çıkardığını işittin: (Lth, TA:) yahut su ile bir ses çıkardı. (K, TA) (TA.) **طَبْطَبَةٌ**; suyun (IAar, S, K, TA) çalkantı ve çarpışma hâlinde iken, (IAar, TA,) ve benzerinin, (S, TA,) ve selin çarpmasının sesi demektir. (K.) Ve ↓ **تَطَبْطَبَ**; su ve benzeri hakkında (S,) ve bir kadının memesi hakkında (TA:) [**طَبْ طَبْ** gibi] bir ses çıkardı, yahut gürültü yaptı: bir şair der ki,
**اـِذَا طَحَنَتْ دُرْنِيَّةٌ لِعِيَالِهَا
تَطَبْطَبَ ثَدْيَاهَا فَطَارَ طَحِينُهَا**
[Durnâlı bir kadın ailesi için öğüttüğünde, memeleri çarpışmalarından ses çıkarır da unu uçar]. (S, TA.) -A2- **طَبْطَبَ المَآءَ** Suyu çalkantı hâline soktu. (TA.)

**تَطَبْطَبَ**
R. Q. 2 **تَطَبْطَبَ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**طَبٌّ**
**طَبٌّ** ذ : **طِبٌّ**’e bak. -A2- Ayrıca sıfat olarak kullanılan bir mastardır: **طَبِيبٌ**’e bak. (Msb.) ― -b2- Ve, (S, A, Msb, K,) böyle olarak, yani sıfat olarak kullanılan bir mastar olarak, yahut aslî vaz‘ ile; fakat ilkinin durum olduğu görünür; ve bazıları ayrıca ↓ **طبٌّ** ve ↓ **طُبٌّ**’ü de zikretmiştir, (MF, TA,) (mecaz:) bir şey hakkında bilen, yahut bilgi sahibi olan; (S, A, Msb, TA,) ve böylece ↓ **طَبِيبٌ**: (TA:) ve (TA) (mecaz olarak varsayılan:) mahir, yahut uzman; (T, K;) ve yine ↓ **طَبِيبٌ**: (T, S, K:) ve (mecaz:) yumuşak huylu; (Nh, TA;) ve yine ↓ **طَبِيبٌ**. (TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ طَبٌّ بِكَذَا** (mecaz olarak varsayılan:) Falan kimse şu hususta bilendir, yahut şu hususta bilgi sahibidir. (TA.) Ve **القَوْمُ طَبُّونَ**, yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere ↓ **القَوْمُ مَا أَطَبُّونَ**, bir darb-ı meseldir: birincisi (mecaz olarak varsayılan:) Kavim yahut topluluk bilendir, yahut mahirdir, yahut uzmandır demektir: ve [Meyd der ki,] ikincisinin açıklanabilir bir yolu olduğunu bilmiyorum; meğer ki ↓ **أَطَبُّ**, **أَخْشَنُ** ve **خَشِنٌ** vb. gibi, **طَبٌّ** ile eş anlamlı olsun ve **ما** bağlayıcı olsun. (Meyd.) Peygamber’in iki kürek kemiği arasındaki [sözde] nübüvvet mührünü tedavi etmeyi teklif eden, kendisini bir **طَبِيب** [yahut hekim] diye ileri süren bir adama Peygamber şu cevabı verdi: ↓ **طَبِيبُهَا الَّذِّى خَلَقَهَا**, mânâsı (mecaz olarak varsayılan:) Onun hakkında bilgi sahibi olan, onu yaratan Zât’tır. (TA.) Ve El-Marrár El-Fak‘asee der ki,
**تَدِينُ لِمَزْرُورٍ اـِلَى جَنْبِ حَلْقَةٍ
↓ مِنَ الشِّبْهِ سَوَّاهَا بِرِفْقٍ طَبِيبُهَا**
(mecaz olarak varsayılan:) [O, pirinçten bir halkanın yanına bağlı örülmüş bir burun yularına boyun eğer; bunun mahir yapıcısı onu yumuşaklıkla biçimlendirmiştir]: (S, L:) yani sözünü ettiği dişi deve, pirinç burun halkasına bağlanan yularına boyun eğer. (L.) [Bundan dolayı,] **فَحْلٌ طَبٌّ** (mecaz olarak varsayılan:) Çiftleşmede mahir bir aygır [deve], (S, Msb, K, TA,) ve yine ↓ **طَبِيبٌ**; (Msb;) gebe olan dişi deveyi gebe olmayandan, aygırı isteyen dişiyi isteksizce örtülen dişiden, rahimdeki ceninin hareketini vb. bilen: (TA:) yahut (mecaz:) yumuşak huylu olup örttüğü dişiye zarar vermeyen. (A, TA.) Ve **بَعِيرٌ طَبٌّ** (mecaz:) Ayağını basacağı yere dikkat eden bir deve, (A, K, TA,) nereye basacağını: yahut ayağını ancak gördüğü yere basan. (TA.)

**طُبٌّ**
**طُبٌّ** ذ : bir sonraki paragrafa bak: -A2- ve ayrıca **طَبٌّ**’e de bak.

**طِبٌّ**
**طِبٌّ** ذ (S, A, O, Msb, K) ve ↓ **طَبٌّ** ve ↓ **طُبٌّ** (S, A, O, K,) bedenin (A, K,) [yani onun ilaçlanmasının] tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici tedavisi, (A, * O, * Msb, K, *) ve yine ruhun da. (K.) ― -b2- [Ve bilgi]. **قَرُبَ طِبٌّ** [Bilgi yakındır], yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere **قَرُبَ طِبًّا**, (Meyd, O, K, TA,) ismin mansup hâlde, temyiz olarak, (TA,) **نِعْمَ رَجُلًا** ibaresi gibi, (Meyd, O, TA,) bir darb-ı meseldir: aslında, kendisinin çözmek üzere olduğu edepsiz bir soruyu ona soran bir adama bir kadının söylemesidir: (Meyd, O, K, TA:) **أَنْتَ عَلَى المُجَرَّبِ** sözü gibidir [bk.]: (Meyd, TA:) ve İbn-Hâni’den rivayet edilmiştir. (TA.) ― -b3- Ve maharet, yahut uzmanlık. (T, ISd, Meyd, TA.) T’de bunun aslî mânâ olduğu söylenir. (TA. [Fakat **طَبِيبٌ**’e bak.]) ― -b4- Ve (mecaz:) yumuşaklık; yumuşak muamele yahut davranış. (K, TA.) ― -b5- Ve (mecaz:) büyü, yahut etkileme: (S, O, K, TA: fakat S ve O’da bu mânâda yalnız **طِبٌّ** zikredilir:) bu mânâda, şifayı uğurlama olarak kullanılır. (AO, O, * TA.) ― -b6- Ve **طِبٌّ** ayrıca arzu, yahut iştiha; eş anlamlısı **شَهْوَةٌ**: ve irade, yahut dilek; eş anlamlısı **اـِرَادَةٌ**. (K.) ― -b7- Ve (mecaz:) hâl, durum, yahut keyfiyet; eş anlamlısı **شَأْنٌ**, (K, TA,) ve **دَأْبٌ**: (A, TA:) [yahut bu iki kelimeden ikincisiyle burada şu kastedilmiş olabilir:] âdet, alışkanlık, yahut süreklilik. (S, K, TA.) Şöyle denir: **مَاذَاكَ بِطِبِّى** (mecaz:) Bu benim âdetim, alışkanlığım, yahut sürekliliğim değildir. (S, A, TA.) [Bir başka örneğe de bak: **اـِنْ** maddesinde, sayfa 107, sütun iii, benim zikrettiğim bir beyitte (S ve TA’da buraya eklenmiş).] -A2- Ayrıca **طَبٌّ**’e de bak.

**طُبَّةٌ**
**طُبَّةٌ** ذ : iki yerde **طِبَابَةٌ**’ye bak.

**طِبَّةٌ**
**طِبَّةٌ** ذ Elbiseden yahut bir kumaş parçasından uzunlamasına bir parça yahut bölüm, (S, A, TA,) ve yine ↓ **طَبِيبَةٌ**; (A;) ve aynı şekilde deriden: yahut derinin kare bir parçası: ve bir **مَزَادَة**’de ve bir **سُفْرَة**’de ve benzerinde yuvarlak bir parça: (TA:) çoğulu **طِبَبٌ**: (S:) ve yine ↓ **طِبَابَةٌ** ile birlikte, (As, S, TA,) (mecaz olarak varsayılan:) kumda ve bulutlarda bir çizgi, (As, TA,) yahut kum yahut bulut çizgisi: (S:) yahut **طِبَّةٌ** ve ↓ **طِبَابَةٌ** ve ↓ **طَبِيبَةٌ**, elbiseden yahut kumaş parçasından uzunlamasına bir parça yahut bölüm, ve deriden, ve (mecaz olarak varsayılan:) araziden yahut yerden, ve (mecaz olarak varsayılan:) bulutlardan demektir: (K:) yahut üç kelimenin hepsi, elbiseden yahut kumaş parçasından uzun bir şerit, ve deriden, ve (mecaz olarak varsayılan:) kumdan, ve (mecaz olarak varsayılan:) bulutlardan: (TA:) ve (mecaz olarak varsayılan:) bitkiler yahut otlar bakımından zengin uzun ve dar bir arazi şeridi: (AHn, TA; ve ilk kelimenin açıklamasında A:) çoğulu [birincinin] **طِبَبٌ** ve [aynısının, yahut üçüncünün, yahut ikinci kelimenin isim-i vahdesi olduğu bir cins ismin çoğulu olarak] ↓ **طِبَابٌ**. (K.) Ve bazen **طِبَّةٌ**, deri kovasının kenarına ve **سُفْرَة**’nin kenarına dikilen parça için kullanılır: ve çoğulu **طِبَبٌ** ve ↓ **طِبَابٌ**’dur. (M, TA.) **طِبَبُ شُعَاعِ الشَّمْسِ** (As, S, TA) ve ↓ **الطِّبَابُ**, (As, TA,) yahut **طِبَبُ الشَّمْسِ** ve ↓ **طِبَابُهَا**, (A, TA,) (mecaz:) güneş doğduğunda onun ışınlarında yahut şualarında görülen çizgiler demektir. (As, S, A, * TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) i. q. **نَاحِيَةٌ** [yani: bir yan; yahut bir bölge, taraf, yahut saha; vb.]: (A’nın bir nüshasında böyle:) yahut i. q. **نَاصِيَةٌ** [yani: perçem; vb.]. (TA’da böyle.) [Bu iki açıklamadan biri görünüşe göre diğerinin yanlış yazımıdır.] ― -b3- Ve şöyle denir: **اـِنَّكَ لَتَلْقَى فُلَانًا عَلَى طِبَبٍ مُخْتَلِفَةٍ**, mânâsı: **عَلَى أَلْوَانٍ** (mecaz:) [yani: Şüphesiz sen falanı çeşitli hâller, huylar, yahut karakterler üzere bulacaksın]. (A, TA.)

**طِبَابٌ**
**طِبَابٌ** ذ [**عِلَاجٌ** gibi] tıbbî yahut şifâ verici tedavide kullanılan bir şey: şu sözde olduğu gibi: **ذَا طِبَابُ هٰذِهِ العِلَّةِ** [Bu, yahut şu, bu hastalığın tıbbî yahut şifâ verici tedavisinde kullanılan şeydir]. (A, TA.) -A2- Ayrıca **طِبَّةٌ**’nin ikinci yarısına, dört yerde, bak. Ve **طِبَابَةٌ**’ye, beş yerde, bak: ve 1’in son cümlesine.

**طَبِيبٌ**
**طَبِيبٌ** ذ (S, Msb, K, TA) ve ↓ **طَبٌّ** (Msb, TA) [bir hekim;] **الطِّبّ**de [yani tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici tedavide] mahir olan; (S, TA;) yahut tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici tedavi uygulayan; (Msb;) ve ↓ **مُتَطَبِّبٌ** [yine tıp uygulayan: ve tıp mesleğini icra eden: (fiiline bak:) yahut] tıp ilmine yönelen kimse demektir: (S, K, TA:) yahut o ilme yönelir fakat onu iyi bilmez: (Nh, TA:) **طَبِيب**’in, “mahir, yahut uzman” mânâsındaki aynı sıfattan adlandırıldığı söylenmiştir; fakat bu geçerli bir iddia değildir: (TA:) çoğulu (azlık için, S) **أَطِبَّةٌ** (S, K) ve (çokluk için, S) **أَطِبَّآءُ**. (S, Msb, K.) ― -b2- Bu kelimelerin birincisi (**طبيب**) bir hadiste (mecaz:) “kadı” mânâsıyla vârid olmuştur; davalılar arasında hükmeden kimsenin görevi, beden hastalıklarını tedavi eden **طبيب**’in görevi gibi olduğundan, kinaye yoluyla böyle kullanılmıştır. (TA.) [Ve bundan dolayı, **طَبِيبُ العَرَبِ**: **فقه** maddesinde **فَقِيهُ العَرَبِ**’e bak.] Ayrıca **طَبٌّ**’e, altı yerde, bak.

**طَبَابَةٌ**
**طَبَابَةٌ** ذ : 1’in ikinci yarısına bak.

**طِبَابَةٌ**
**طِبَابَةٌ** ذ : 1’in ikinci yarısına bak. -A2- Ayrıca: bir **سِقَآء**’ın dikiş yerlerinin üstünün kaplandığı, enine uzanan [**مُعْتَرِضَةٌ**’yi böyle tercüme ederim; görünüşe göre yan yana demektir; zira alttaki derinin bir kenarı diğerinin üstüne biner], parmak [genişliğinde] gibi, dikiş yerinin üstüne iki katlanmış deri parçası: çoğulu [daha doğrusu cins ismi] ↓ **طِبَابٌ**: (As, S, TA:) yahut, **قِرْبَة**’nin ve **سِقَآء**’ın ve **اـِدَاوَة**’nin alt kısmında, derinin iki kenarı birleştiğinde ve dikildiğinde, birleşme yerinin üstüne konulan şey: As böyle der: yahut, yine ↓ **طِبَابٌ** ile birlikte, bu şeylerde derinin iki kenarının üstüne konulan deri parçası; düz serilip sonra, iki katlanmadan dikildiğinde: (TA:) AZ’ye göre, bu şeylerin alt kısımlarında [deri parçası] iki katlanıp sonra dikilirse ona **عِرَاقٌ** denir; düz serilip iki katlanmadan dikilirse ona ↓ **طِبَابٌ** denir: (TA; ve benzeri S’de **عرق** maddesinde söylenir:) yahut **طِبَابَةٌ** ve **عِرَاقٌ** her ikisi de, As’a göre, dikiş deliklerinin üstünün kaplandığı deri parçası demektir: (S, **عرق** maddesinde:) yahut **طِبَابَةٌ**, içinde dikiş bulunan geniş bir deri şerididir: ve çoğulu [yahut cins ismi] ↓ **طِبَابٌ**’dur: (M, TA:) yahut K’ye göre, **قِرْبَة**’nin alt kısmında, iki dikişin arasında bulunan deri şeridi; ve yine ↓ **طُبَّةٌ**: fakat bu açıklamada, müellifi Lth’nin sözlerini karıştırmıştır; Lth der ki **طِبَابَةٌ**, iki dikişin arasında bulunan deri şerididir; ve ↓ **طُبَّةٌ**, **قِرْبَة**’nin alt kısmında bulunan ve dikişleri birbirine yaklaştıran deri şerididir [**يقارب الخرز**’ü böyle tercüme ederim; fakat bu ibarenin mânâsı bana açık değildir]. (TA.) Ayrıca 1’in son cümlesine bak. ― -b2- Ve **طِبَّةٌ**’ye, iki yerde, bak. ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **طِبَابٌ**, (K, TA, CK’de **طَباب** ve **طَبابة**,) [yahut ikincisi bir cins ismidir,] (mecaz olarak varsayılan:) gökte bir çizgi, yahut dar uzamış bir şerit: (K, TA:) [ve görünüşe göre göğün büyük olmayan herhangi bir parçası:] ikinci kelimenin bir örneği **مَرَاكِدُ** maddesinde zikredilen bir beyitte geçer: ve başka bir beyitte, hapisteki bir adamın, kalkan gibi gökten yalnız bir **طِبَابَةٌ** gördüğü tasvir edilir; yani onun yuvarlak bir parçası. (Az, TA.)

**طَبِيبَةٌ**
**طَبِيبَةٌ** ذ : iki yerde **طِبَّةٌ**’ye bak.

**طِبِّىٌّ**
**طِبِّىٌّ** ذ Tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici; tıbbî, tedavî edici, yahut şifâ verici tedaviye ait, yahut onunla ilgili. (Msb.)

**طَبْطَبَةٌ**
**طَبْطَبَةٌ** ذ Bir kısmı diğer bir kısmına vurulan belirli geniş bir şey. (TA.)

**طَبْطَبِيَّةٌ**
**طَبْطَبِيَّةٌ** ذ [**دِرَّة** denilen türden] bir çeşit kamçı, yahut kırbaç [bk.]: (K, TA:) çünkü düşüşüyle çıkan ses **طَبْ طَبْ** gibidir. (TA.)

**طَبْطَابٌ**
**طَبْطَابٌ** ذ Büyük kulaklı belirli bir kuş, yahut uçan şey (**طَائِرٌ**). (K.)

**طَبْطَابَةٌ**
**طَبْطَابَةٌ** ذ , yahut **طِبْطَابَةٌ**, (K’nin farklı nüshalarına göre,) top ile oynanan geniş bir tahta parçası, (K, TA,) yahut süvarinin top ile oynadığı şey. (T, TA.)

**الطَّبَاطِبُ**
**الطَّبَاطِبُ** ذ **عَجَم** [yani Farslar, yahut yabancılar]. (L, TA.)

**أَطَبُّ**
**أَطَبُّ** ذ ; ve onun çoğulu **أَطَبُّونَ**: **طَبٌّ**’e bak.

**مَطْبُوبٌ**
**مَطْبُوبٌ** ذ (mecaz:) Büyülenmiş, yahut etkilenmiş bir adam. (S, A.)

**مُتَطَبِّبٌ**
**مُتَطَبِّبٌ** ذ : **طَبِيبٌ**’e bak.
