# طثر — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AB%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AB%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AB%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: طثر

ط ث ر
طرث ، طثر ، ثرط ، رثط : مستعملة .
طرث : قال الليث : الطُّرْثُوثُ : نَباتٌ كالقُطْر مستطيلٌ دَقيقٌ يَضرِب إلى الحُمرة يَيبسُ وهو دِباغ للمعدة منه مُرّ ، ومنه حُلو ، يُجعَل في الأدوية .
قلتُ : رأيتُ الطرْثُوث الذي وَصَفه الليث في البادية وأَكَلْت منه ، وهو كما وَصَفه ، وليس بالطُّرْثوث الحامض الذي يكون في جبال خُراسانَ ، لأن الطُرْثوث الذي عندنا له وَرَق عريضٌ ، مَنبِتة الجبال ، وطُرْثوث البادية لا وَرَق له ولا ثمَرَ ، ومَنبِتة الرِّمال وسهولةُ الأرض ، وفيه حَلاوةٌ مُشرَبة عُفوصَة ، وهو أحمرُ مستديرُ الرأس كأنه ثُومَة ذَكَر الرَّجُل .
والعَرَب تقول : طَراثِيثُ لا أَرْطى لها وذآنِينُ لا رمْثَ لها ، لأنهما لا يَنْبُتانِ إلا معهما ، يُضرَبان مَثَلاً للذي يُستأصَل فلا تَبقَى له بقيّة بعد ما كان له أصلٌ وقَدْرٌ ومال .
وأَنشَد الأصمعيّ :
فالأَطيَبان بها الطُّرْثوث والضَّرَب
طثر : أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا عَلاَ اللبنَ دَسَمُه ، وخُثورتهُ رأسَه فهو مطثَّر ، ينال : خُذْ طَثْرةَ سِقائك .
وقال الليث : لبنٌ خاثرٌ . قال : وأسَدٌ طَيْثارٌ لا يُبالِي على ما أَغارَ .
وقال أبو عمرو : الطثْرة : الحمأَة تَبقَى أسفلَ الحَوْض .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد : يقال : إنهم لفي طثرة عَيْشٍ : إذا كان خَيرُهم كثيراً . وقال مرة : إنهم لفي طثْرة ، أي : في كَثرةٍ من اللبن والسَّمْن والأَرقط ، وأَنشَد :
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ طثرته
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ
والطّثْر : الخيرُ الكثير ، وبه سُمّي ابنُ الطَّثْرِيّة .
وقال أبو عَمْرو : الطثَارُ : البَقُّ ، واحدُها طثرة .
ثرط : أهمَلَه الليث ، ورَوَى أبو عُبيد عن أبي عَمرو الشَّيْباني أنه قال : الثَّرطئةُ بالهمز بعد الطاءَ : الرَّجُل الثقيل .
قلتُ : إن كانت الهمزة أصليةً فالكلمة رُباعية ، وإن لم تكن أصليةً فهي ثلاثية ، والعِزْقيءُ مثلُه ونظيره .
رثط : أهمله الليث .
وفي ( النوادر ) : أَرثَط الرجلُ في قُعوده .
ورَثَط ورَطم ورَضم وأَرطم . كله بمعنى واحد .

### Türkçe

ط ث ر
**طرث** ، **طثر** ، **ثرط** ، **رثط** : kullanımdadır.

**طرث** : Leys dedi: **الطُّرْثُوثُ** : **القُطْر** gibi bir bitkidir; uzunca, ince; kızıllığa çalar; kurur; mideden (gelen) bir tabaklamadır; ondan acı olanı vardır, ondan tatlı olanı vardır; ilaçlarda yapılır.

Dedim: Leys’in bedevîlikte vasfettiği **الطرْثُوث**’u gördüm ve ondan yedim; o, onu vasfettiği gibidir; Horasan dağlarında olan ekşi **الطُّرْثوث** değildir. Çünkü bizdeki **الطُرْثوث**’un geniş yaprağı vardır; bitiş yeri dağlardır. Bedevîliğin **طُرْثوث**’unun ise yaprağı da meyvesi de yoktur; bitiş yeri kumlar ve yerin düzlüğüdür. Onda buruklukla karışık bir tatlılık vardır; o, kırmızıdır, başı yuvarlaktır; sanki bir sarımsak; adamın erkeğini zikretti.

Araplar der: **طَراثِيثُ**; ona **أَرْطى** yoktur; ve **ذآنِينُ**; ona **رمْثَ** yoktur. Çünkü ikisi ancak onlarla birlikte biterler; kökü, değeri ve malı varken kökünden kazınıp da ondan bir kalıntı kalmayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

Asmaî rivayet etti:
فالأَطيَبان بها الطُّرْثوث والضَّرَب

**طثر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Sütün yağı ve pıhtılığı üstüne çıktığında, onun başı (üstü) ise o **مطثَّر**’dir; (şöyle) denir: “Tulumu(n)un **طَثْرة**’sini al.”

Leys dedi: Pıhtılaşmış süt. Dedi: Ve **طَيْثار** bir aslan; neye saldırdıysa aldırmaz.

Ebû Amr dedi: **الطثْرة** : havuzun altında kalan çamur.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: “Onlar **طثرة عَيْشٍ** içindedir” denir; hayırları çok olduğunda. Bir kere de dedi: “Onlar **طثْرة** içindedir”, yani: süt, sadeyağ ve **الأَرقط**’tan bir çokluk içindedirler. Ve inşad etti:
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ طثرته
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ

**الطّثْر** : çok hayırdır; onunla **ابنُ الطَّثْرِيّة** adlandırıldı.

Ebû Amr dedi: **الطثَارُ** : tahta kurusu; onun teki **طثرة**’dir.

**ثرط** : Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd, Ebû Amr eş-Şeybânî’den rivayet etti ki o dedi: **الثَّرطئةُ**; **الطاءَ**’dan sonra hemze ile: ağır adam.

Dedim: Eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; aslî değilse üçlüdür; **العِزْقيءُ** onun gibidir ve onun benzeridir.

**رثط** : Leys onu ihmal etti.

( **النوادر** )’de: Adam, oturuşunda **أَرثَط** etti.

Ve **رَثَط** ve **رَطم** ve **رَضم** ve **أَرطم**. Hepsi bir mânâdadır.
