# طحر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طحر

طحرت العين قذاها تطحره طحرا: رمت به، قال زهير:
  بمقلة لا تـغـر صـادقة                      يطحر عنها القذاة حاجبها قال ابن بري: لا تغر، أي لا تلحقها غرة في نظرها، أي هي صادقة النظر. وقوله  يطحر  إلى آخره، أي حاجبها مشرف على عينها، فلا يصل إليها قذاة، فهي طحورة وطحور، قال طرفة:
  طحوران عوار القذي فتراهما                      كمكحولتي مذعورة أم فرقد الطحر: الجماع، وقد طحر المرأة: جامعها، وقيل: هو نوع من الجماع. طحر الحجام: استأصل القلفة في الختان، كأطحر، كذا في المحكم، وقال الأصمعي: ختن الخاتن الصبي فأطحر قلفته، إذا استأصلها، قال: وقال أبو زيد: اختن هذا الغلام ولا تطحر، أي لا تستأصل. وقال أبو زيد أيضا: يقال: طحره طحرا، وهو أن يبلغ بالشيء أقصاه. وفي الأساس: وأطحر الحجام الختان، وأسحته: استأصله، وختنه الخاتن فلم يغذف ولم يطحر، أي لم يبق شيئا من جلد، ولم يستأصل، بل وسطا بين ذلك. والطحير، كأمير هكذا في سائر النسخ، ومثله في الصحاح، وفي المحكم: الطحر والطحار بالضم: نوع من الزحير يعلو فيه النفس وقيل: صوت فوق الزحير، كذا في المحكم، فعله طحر يطحر طحيرا، فعله طحر يطحر طحيرا، وقيده الجوهري طحر يطحر بالكسر، كضرب يضرب. وقيل: هو الزحر عند المسألة وفي حديث الناقة القصواء: فسمعنا لها طحيرا، هو النفس العالي. في الصحاح: الطحور، كصبور: السريع. الطحور: القوس البعيدة الرمي، كالمطحر، بكسر الميم، قال ابن سيده: قوس طحورو مطحر، وفي التهذيب عن الليث: مطحرة، قال ابن دريد: وذكروا على تذكير العود. كأنهم قالوا: عود مطحر: إذا رمت بسهمها صعدا فلم تقصد الرمية، وقيل: هي التي تبعد السهم، قال كعب بن زهير:
  شرقات بالسم من صـلـبـي                      وركوضا من السراء طحورا

  وقال ابن دريد: والمطحر، كمنبر: الأسد، وهو مجاز. المطحر: السهم البعيد الذهاب، كذا في المحكم، يقال: سهم مطحر: يبعد إذا رمى، قال أبو ذؤيب:
  فرمى فأنفذ صاعديا مطحـرا                      بالكشح فاشتملت عليه الأضلع. وقال أبو حنيفة: أطحر سهمه: فصه جدا، وأنشد بيت أبي ذؤيب صاعديا مطحرا بالضم، هكذا ضبطه. وفي التهذيب: وقيل: المطحر من السهام: الذي قد ألزق قذذه. المطحرة، بهاء: الحرب الزبون. يقال: ما في السماء طحر، بالفتح، وطحر وطحرة، محركتين لمكان حرف الحلق.وروى الأزهري عن ابن الأعرابي: يقال: ما في السماء طحرة ولا غياية. وروى عن الباهلي: ما في السماء طحرة وطخرة، بالحاء والخاء، وطحرورة، بالضم، وطخرورة، بالحاء والخاء، وطحور، بالضم، وطحرية، كعفرية، أي لطخ من السحاب القليل، وقال الأصمعي: هي قطع مستديرة رقاق. ونصل مطحر، كمكرم: مسال مطول، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: طحرت العين العرمض: قذفته، وأنشد الأزهري يصف عين ماء تفور بالماء:
  ترى الشرير يغ يطفو فوق طاحرة                      مسحنطرا ناظرا نحو الشناغـيب الشريريغ: الضفدع الصغير. والطاحرة: العين التي ترمي ما يطرح فيها لشدة جمزة مائها من منبعها وقوة فورانه. والطحر: الدفع والإبعاد، ومنه حديث يحيى بن يعمر  فإنك تطحرها  ، أي تبعدها وتقصيها، وقيل: أراد تدحرها، أي تبعدها. والطحر: التمدد. وقدح مطحر، بالكسر، إذا كان يسرع خروجه فائزا، قال ابن مقبل يصف قدحا:
  فشذب عنه النسع ثم غـدا بـه                      محلى من اللائي يفدين مطحرا وقناة مطحرة: ملتوية في الثقاف وثابة. وفي التهذيب: القناة إذا التوت في الثقاف فوثبت، فهي مطحرة. وفي الصحاح: الطحرور، بالحاء والخاء: اللطخ من السحاب القليل، وهذا الذي أحال عليه المصنف في المادة الآتية قريبا، كما يأتي بيانه. ويقال: مافي النحي طحرة، أي شيء. وما على العريان طحرة، أي ثوب. ونقل الأزهري عن الباهلي: ما عليه طحور، أي ثوب، وكذلك ما عليه طحرور. وفي الصحاح: وما على فلان طحرة، إذا كان عاريا، وطحرية مثل طحربة بالياء والباء جميعا. وما على الإبل طحرة، أي شيء من وبر، إذا نسلت أوبارها. والطحرور: السحابة. والطحارير: قطع السحاب المتفرقة، واحدها طحرورة. قال الأزهري: وهي الطحارير والطخارير، لقزع السحاب. ومن المجاز: لقوسه طحير.

### Türkçe

**طحرت العين قذاها تطحره طحرا**: Onu attı; onunla fırlattı. Züheyr dedi ki:
  “Bir gözbebeğiyle ki aldatmaz, doğru sözlüdür;                      onun üzerinden **القذاة**’yi kaşı atar.”
İbn Berrî dedi ki: “**لا تغر**”, yani bakışında ona bir aldanış erişmez; yani o, bakışı doğru olandır. Ve onun sözü “**يطحر**” ilâ âhirihi: yani onun kaşı gözünün üzerinde çıkıntılıdır; böylece ona **قذاة** ulaşmaz; o hâlde o **طحورة** ve **طحور**’dur. Tarafe dedi ki:
  “İkisi de **طحوران**; **القذي**’nin tek gözlülüğünü giderir; böylece onları görürsün                      sanki sürmeli iki göz gibi; ürkmüş bir **أم فرقد**’in.”

**الطحر**: cinsel birleşme; ve “**طحر المرأة**”: onunla cinsel birleşti. Ve denildi ki: o, cinsel birleşmenin bir türüdür.

**طحر الحجام**: sünnette **القلفة**’yi kökünden kesti; **أطحر** gibi. “**المحكم**”de böyledir. Asma‘î dedi ki: “Sünnetçi çocuğu sünnet etti de onun **قلفة**’sini **أطحر** etti”; onu kökünden kestiği zaman. Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: “Bu oğlanı sünnet et ve **لا تطحر**”; yani kökünden kesme. Ebû Zeyd ayrıca dedi: “**طحره طحرا** denir”; o da, bir şeyle onun en son sınırına varmandır.”

“**الأساس**”ta: “Hacamatçı sünneti **أطحر** etti ve onu kazıdı: onu kökünden kesti; ve sünnetçi onu sünnet etti de ne **يغذف** etti ne de **يطحر** etti”; yani deriden bir şey bırakmadı ve kökünden kesmedi; bilakis bunun arasında orta bir yol tuttu.

Ve **الطحير** — **أمير** gibi; bütün nüshalarda böyledir; “**الصحاح**”ta da böyledir. “**المحكم**”de: **الطحر** ve **الطحار** (ötre ile): nefesin yükseldiği bir tür **الزحير**; ve denildi ki: **الزحير**’in üstünde bir sestir; “**المحكم**”de böyledir. Fiili: **طحر يطحر طحيرا**. Cevherî onu kesre ile kayıtladı: **طحر يطحر**; **ضرب يضرب** gibi. Ve denildi ki: o, isteme esnasında **الزحر**’dır. Ve **الناقة القصواء** hadîsinde: “Onun için bir **طحيرا** işittik”; o, yüksek nefestir.

“**الصحاح**”ta: **الطحور** — **صبور** gibi: hızlı olan.

**الطحور**: atışı uzak olan yay; **المطحر** gibi; mîm’in kesresiyle. İbn Sîde dedi ki: **قوس طحورو مطحر**. “**التهذيب**”de Leys’ten: **مطحرة**. İbn Düreyd dedi ki: “Ve **العود**’un müzekker oluşu üzerine zikrettiler.” Sanki onlar şöyle dediler: “**عود مطحر**: oku yukarı doğru attığı zaman da hedefi kastetmediği zaman.” Ve denildi ki: o, oku uzaklaştıran (yayı)dır. Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
  “Sert bir (yay)dan zehirle **شرقات**;                      ve bolluktan koşuşla **طحورا**.”

İbn Düreyd dedi ki: Ve **المطحر** — **منبر** gibi: aslan; bu mecazdır.

**المطحر**: gidişi uzak olan ok; “**المحكم**”de böyledir. Denir ki: **سهم مطحر**: atıldığı zaman uzaklaşır. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Attı da yukarı doğru giden, uzak giden bir (oku) delip geçirdi;                      böğürde; kaburgalar onu kuşattı.”

Ebû Hanîfe dedi ki: “Onun okunu **أطحر** etti”: onun **فص**’unu çok (yaptı). Ve Ebû Züeyb’in beytini “**صاعديا مطحرا**”yı ötre ile inşâd etti; onu böyle ضبط etti. “**التهذيب**”de: Ve denildi ki: oklardan **المطحر**: **قذذه**’si yapıştırılmış olandır.

**المطحرة** (tâ’ ile): şiddetli savaş.

Denir ki: “Gökte **طحر** yoktur” (fetha ile); ve **طحر** ve **طحرة** (harekeli ikisi), boğaz harfi sebebiyle. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: “Gökte ne **طحرة** vardır ne **غياية**.” Bâhilî’den rivayet etti: “Gökte **طحرة** ve **طخرة** (hâ ve hâ’ ile), ve **طحورورة** (ötre ile), ve **طخرورة** (hâ ve hâ’ ile), ve **طحور** (ötre ile), ve **طحرية** — **عفرية** gibi — vardır”; yani az buluttan bir leke. Asma‘î dedi ki: “Onlar, ince yuvarlak parçalardır.”

**ونصل مطحر** — **مكرم** gibi: uzun, uzatılmış bir **مسال**; Sâgânî nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **طحرت العين العرمض**: onu fırlattı. Ezherî, suyla kaynayan bir su gözünü vasfederek inşâd etti:
  “Küçük kurbağayı görürsün; bir **طاحرة**’nin üstünde yüzüp durur;                      büzülmüş; bakar **الشناغيب**’e doğru.”
**الشريريغ**: küçük kurbağa. **الطاحرة**: içine atılanı, suyunun kaynağından şiddetli sıçraması ve fışkırmasının kuvveti sebebiyle fırlatan göz.

**الطحر**: itme ve uzaklaştırma; ondan, Yahyâ b. Ya‘mer hadîsi: “**فإنك تطحرها**”; yani onu uzaklaştırırsın ve en uzağa götürürsün. Ve denildi ki: “**تدحرها**”yı kastetti; yani onu uzaklaştırırsın.

**الطحر**: uzanma.

**وقدح مطحر** (kesre ile): çıkışı hızlı olup kazanan olduğu zaman. İbn Mukbil, bir **قدح**’ı vasfederek dedi ki:
  “Ondan kayışı yonttu; sonra onunla sabahladı;                      süslenmiş; fidye veren kadınlardan; **مطحرا**.”

**وقناة مطحرة**: **الثقاف**’ta eğrilmiş, sıçrayıcı. “**التهذيب**”de: **القناة** **الثقاف**’ta eğrildiği zaman da sıçradığı zaman, o **مطحرة**’dir.

“**الصحاح**”ta: **الطحرور** (hâ ve hâ’ ile): az buluttan leke; bu, musannifin az sonra gelen maddede kendisine havale ettiği şeydir; beyanı geleceği üzere.

Ve denilir ki: “**مافي النحي طحرة**”; yani bir şey. Ve “Çıplağın üzerinde **طحرة** yoktur”; yani elbise. Ezherî, Bâhilî’den nakletti: “Onun üzerinde **طحور** yoktur”; yani elbise; yine bunun gibi “Onun üzerinde **طحرور** yoktur.” “**الصحاح**”ta: “Falanın üzerinde **طحرة** yoktur”; çıplak olduğu zaman. Ve **طحرية**: **طحربة** gibi; yâ ve bâ’ ile birlikte.

Ve “Develerin üzerinde **طحرة** yoktur”; yani yünden bir şey; yünleri döküldüğü zaman.

**الطحرور**: bulut.

**الطحارير**: dağınık bulut parçaları; onun bir teki **طحرورة**’dur. Ezherî dedi ki: “Onlar, bulutun **قزع**’ı için **الطحارير** ve **الطخارير**’dir.”

Ve mecazdandır: “Yayının **طحير**’i vardır.”
