# طحمر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD%D9%85%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طحمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: طَحْمَر

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء)‏
من ذلك (الطَّلَنْفح)، وهو السَّمِين. وهذا إنِّما هو تهويلٌ وتقبيحٌ، والزائد فيه اللام والنون، وهو من طفح، إذا امتلأَ. ومنه السَّكران الطَّافح، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطُّحْلب)(1)، معروف. والباء فيه زائدة، وإنّما هو من طَحَل، وهو من اللَّون. وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك (طَحْمَر)، إذا وَثَب، والحاء زائدة، وإِنَّما هو طمر.‏
ومن ذلك (طَرْمَحَ) البناء: أطاله. ومنه اسم الطِّرِمّاح. والأصل فيه الطَّرَح، وهو البعيدُ والطَّوِيل، وقد فسرناه.‏
ومن ذلك (طَرْفََشَتْ) عينُه: أظلَمَتْ. والشّين زائدة، وأصله من طُرِفَت: أصابها طَرَفُ شيءٍ فاغرورقَتْ، وعند ذلك تُظْلِمُ، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطلخف(2)): الشديد. واللام زائدة، وهو الطَّخَف، وهو الشِّدَّة(3).‏
ومن ذلك (الطُّلْخُوم)، وهو الماء الآجِن(4). والميم زائدة، وإنما هو من الطّلْخ، وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك الشَّباب (المُطْرَهِمّ(5)). وهذا مما زيدت فيه الراء، وأصله مُطَهَّمٌ، وقد مضى.‏
ومن ذلك قولهم: ما في السماء (طَحْرَبة(6))، أي سحابة، والباء زائدة، كأنَّه شيءٌ يَطْحَر المطرَ طَحْراً ، أي يدفعُه ويرمِي به.‏
ومن ذلك الرَّغِيف (الطَّملَّس): الجافّ، وهي منحوتةٌ من كلمتين: طَلَسَ وطَمَسَ، وكلاهما يدلُّ على ملاسةٍ في الشيء.‏
ومما وُضِعَ ولا يكاد يكون له قياس: (الطَّفَنَّش): الواسع صُدورِ القَدَمين.‏
و(طَرسَم) الرَّجُّل: أطرق.‏
و(الطِّرْفِسَانُ): الرَّملة العظيمة.‏
(والطّثْرَج) فيما يقال: النَّمْل(7). قال:‏
* أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ(8) *‏
و(طَلْسَم) الرَّجُلُ: كرَّه وجهَه.‏
ويقولون: (الطِّلْخام): الفِيل(9).‏
و(اطْرَخَمَّ): تَعَظَّمَ.‏
ويقولون: (الطُّمْرُوس): الكذَّاب. و(الطُّرْمُوس) خُبز المَلَّة؛ و(الطِّرْمِساء): الظلمة. ويجوز أن تكون هذه الكلمة مما زيدت فيه الرَّاء، كأنَّها من طَمَس.‏
ويقولون: (طَرْبَلَ) الرَّجُل، إذا مدَّ ذُيولَه.‏
وكلُّ الذي ذكرناه مما لا قياس له، وكأنَّ النّفس شاكّة في صحّته(10)، وإن كنّا سمعناه. والله أعلم بالصواب.‏
(تم كتاب الطاء)‏
---------------------
(1) بضم الطاء مع ضم اللام وفتحها، ويقال أيضاً، كزبرج، وهو الخضرة تعلو الماء المزمن.‏
(2) يقال بكسر الطاء مع فتح اللام خفيفة أو مشددة، ويقال بفتح الطاء واللام أيضاً.‏
(3) لم يذكر ابن فارس ولا غيره من أصحاب المعجمات هذا المعنى في مادة (طخف).‏
(4) والطلخوم أيضاً، العظيم الخلق.‏
(5) قال ابن أحمر:‏
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا‏
(6) يقال بفتح الطاء والراء، وكسرهما وضمهما.‏
(7) في الأصل: "فيما يقال له الرمل"، صوابه من المجمل واللسان.‏
(8) لمنظور بن مرثد الأسدي، وكلمة "فراخ"، من المجمل واللسان. وقبله في اللسان:‏  *والبيض في متونها كالمدرج*.‏
(9) قيده في اللسان بأنه الفيل الأنثى، وكذا في القاموس.‏
(10) في الأصل: "وكأن النفس شاكلة في صحته".‏

كتاب الظاء:
ـ

### Türkçe

(**باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء**)
Bunlardan (**الطَّلَنْفح**): o, şişmandır. Bu ancak bir büyütme ve çirkinleştirmedir; onda زائد olan **اللام** ve **النون**’dur; ve o, **طفح**’tandır; dolduğunda. Ondan: sarhoş **الطَّافح**; ve geçmiştir.

Bunlardan (**الطُّحْلب**)(1): bilinen. Onda **الباء** zâiddir; ancak o, **طَحَل**’dandır; ve o, renktendir. Onu zikretmiştik.

Bunlardan (**طَحْمَر**): sıçradığında; ve **الحاء** zâiddir; ancak o, **طمر**’dır.

Bunlardan (**طَرْمَحَ**) bina: onu uzattı. Ondan **الطِّرِمّاح** ismi. Aslı onda **الطَّرَح**’tır; ve o, uzak ve uzundur; onu açıklamıştık.

Bunlardan (**طَرْفََشَتْ**) gözü: karardı. Ve **الشّين** zâiddir; ve aslı **طُرِفَت**’tendir: ona bir şeyin kenarı isabet etti de yaşardı; ve o sırada kararır; ve geçmiştir.

Bunlardan (**الطلخف**(2)): şiddetli. Ve **اللام** zâiddir; ve o, **الطَّخَف**’tır; ve o, **الشِّدَّة**(3)’dir.

Bunlardan (**الطُّلْخُوم**): ve o, bayat sudur(4). Ve **الميم** zâiddir; ancak o, **الطّلْخ**’tandır; onu zikretmiştik.

Bunlardan gençlik (**المُطْرَهِمّ**(5)). Bu, içinde **الراء**’ın artırıldığı şeylerdendir; ve aslı **مُطَهَّمٌ**’dur; ve geçmiştir.

Bunlardan onların sözü: gökte (**طَحْرَبة**(6)) yoktur; yani bulut; ve **الباء** zâiddir; sanki o, yağmuru **طَحْراً** ile **يَطْحَر** eden bir şeydir; yani onu iter ve onunla fırlatır.

Bunlardan somun (**الطَّملَّس**): kuru; ve o, iki kelimeden yontulmuştur: **طَلَسَ** ve **طَمَسَ**; ve ikisi de şeyde bir pürüzsüzlüğe delâlet eder.

Konulmuş olup neredeyse onun için bir kıyas bulunmayan şeylerdendir: (**الطَّفَنَّش**): iki ayağın göğüsleri geniş olan.

Ve (**طَرسَم**) adam: başını eğdi.

Ve (**الطِّرْفِسَانُ**): büyük kum tepeciği.

Ve (**الطّثْرَج**) denildiğine göre: karınca(7). Dedi ki:
* أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ(8) *

Ve (**طَلْسَم**) adam: yüzünü çirkinleştirdi.

Ve derler: (**الطِّلْخام**): fil(9).

Ve (**اطْرَخَمَّ**): büyüklendi.

Ve derler: (**الطُّمْرُوس**): yalancı. Ve (**الطُّرْمُوس**) **خُبز المَلَّة**’dir; ve (**الطِّرْمِساء**): karanlıktır. Ve caizdir ki bu kelime, içinde **الراء**’ın artırıldığı şeylerden olsun; sanki o, **طَمَس**’tandır.

Ve derler: (**طَرْبَلَ**) adam; eteklerini uzattığında.

Ve zikrettiğimizin hepsi, kıyası olmayan şeylerdendir; ve sanki nefis onun sıhhatinde şüphe edicidir(10); her ne kadar onu işitmiş olsak da. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

(**تم كتاب الطاء**)

---------------------
(1) **الطاء**’ın dammesiyle, **اللام**’ın dammesi ve fethasıyla; ve ayrıca denilir, **زبرج** gibi; ve o, uzun süreli suyun üzerine çıkan yeşilliktir.
(2) **الطاء**’ın kesresiyle, **اللام**’ın fethasıyla, hafif veya şeddeli olarak denilir; ve **الطاء** ve **اللام**’ın fethasıyla da denilir.
(3) İbn Fâris ve mu‘cem sahiplerinden başkası bu manayı (**طخف**) maddesinde zikretmedi.
(4) Ve **الطلخوم** da: yaratılışı büyük olan.
(5) İbn Ahmer dedi ki:
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا
(6) **الطاء** ve **الراء**’ın fethasıyla; ve kesreleriyle ve dammeleriyle denilir.
(7) Asılda: “denildiğine göre ona kum” (şeklinde); doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
(8) Manzûr b. Mersed el-Esedî’nindir; ve “**فراخ**” kelimesi, **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ve ondan önce **اللسان**’da:  *والبيض في متونها كالمدرج*.
(9) **اللسان**’da onu, dişi fil diye kayıtladı; ve **القاموس**’ta da böyledir.
(10) Asılda: “ve sanki nefis onun sıhhatinde şekilli” (şeklinde).

Kitâbu’z-**الظاء**:
ـ
