# طحم (ط-ح-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ح - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء والميم معهما
ح ط م، ط م ح، ط ح م، م ح ط، ح م ط، م ط ح كلهن مستعملات
حطم:
الحَطْمُ: كَسْرُك الشَّيْءَ اليابس كالعظام ونحوها، حَطَمْتُه فانحَطَمَ، والحُطامُ: ما تَحَطَّمَ منِه، وقِشْر البَيْض حُطام، قال الطرماح:
كأنَّ حُطامَ قَيْضِ الصَّيْف فيه		فَراشُ صَميم أقحاف الشؤون
والحَطْمَةُ: السَّنة الشديدة.
وحَطْمةُ الأسَد في المال: عَيْثه وفَرْسُه.
والحُطَمَةُ: النّار، وقيل: الحُطَمَةُ: بابٌ من جهنّم.
والحَطيم: حِجْر مَكّة.
طحم:
طَحْمة السَّيْل: دَفّاعُه ومُعْظَمُه. وطَحْمةُ الفِتْنة: جَوْلة الناس عندها، قال:
تَرمي بنا خِنْدُفُ يوم الايسادْ		طَحْمةَ إبليسٍ ومَرداةَ الراد
محط:
مَحَّطْتَ الوَتَرَ: أمرَرْتَ الأصابعَ عليه لتُصلِحَه، وكذلك تُمَحِّطُ العَقَبَ فَتُخَلَّصُه، والبازي يُمُحِّطُ ريشه: يُذهبه، وتقول: امتَحَطَ البازي.
طمح:
طَمَّحَ الفَرَسُ رأسه أي رفعه، وكذلك طَمَّحَ يَدَيْه.
وطَمَحاتُ الدَّهْر: شَدائدُه، وربّما خُفِّف قال:
باتَتْ همومي في الصَّدْر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دَهرٍ ما كنت أدرؤهـا
وطَمَّحْتُ الشْيَء وغيرَه في الهواء أي رَمَيْتُ به تطميحاً. وطَمَح ببَصَره إذا رَمَى به إلى الشيْء. وفَرَس طامِحُ البَصَر والطَّرْف، قال:
طَمَحْتَ رُؤوسُكم لتبلُغَ عِزَّنا		إن الذليل بأن يُضامَ جـديرُ
حمط:
الحَمَطيط وجمعهُ الحَماطيط، والحَماط: نبْت.
والحَماطة: حُرْقة يجدُها الرجلُ في حَلْقه، تقول. أجدُ في حَلْقي حَماطةً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve **الميم**’in onlarla birlikte olduğu bölüm
**ح ط م**، **ط م ح**، **ط ح م**، **م ح ط**، **ح م ط**، **م ط ح**: hepsinin kullanımı vardır.

**حطم**:
**الحَطْمُ**: senin kuru şeyi, kemikler ve benzerleri gibi, kırmandır; **حَطَمْتُه** de (kırdım) ve **فانحَطَمَ** (böylece kırıldı). **الحُطامُ**: ondan parçalanmış olan şeydir; yumurtanın kabuğu **حُطام**dır. **الطرماح** dedi ki:
Sanki onda yazın yumurtasının **حُطام**ı vardır;
**الشؤون**’un kafataslarının katı (kısmının) kelebeği.

**الحَطْمَةُ**: şiddetli yıl.
Malda aslanın **حَطْمةُ**si: onun karıştırması ve parçalayışı.
**الحُطَمَةُ**: ateş; ve denildi ki: **الحُطَمَةُ**: cehennemden bir kapıdır.
**الحَطيم**: Mekke’nin **حِجْر**’idir.

**طحم**:
Selin **طَحْمة**si: onun itişi ve onun en büyük kısmı. Fitnenin **طَحْمةُ**si: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Dedi ki:
Bizi **خِنْدُفُ** atar **الايسادْ** gününde,
İblis’in **طَحْمة**sine ve **الراد**’ın **مَرداة**sine.

**محط**:
**مَحَّطْتَ الوَتَرَ**: onu düzeltmek için parmakları onun üzerinden geçirdin; ve aynı şekilde **تُمَحِّطُ العَقَبَ** da, böylece onu kurtarırsın. **البازي** tüylerini **يُمُحِّطُ**: onu giderir; ve dersin ki: **امتَحَطَ البازي**.

**طمح**:
At başını **طَمَّحَ** etti; yani onu kaldırdı; ve aynı şekilde ellerini **طَمَّحَ** etti.
**طَمَحاتُ الدَّهْر**: onun şiddetleridir; ve belki hafifletilir. Dedi ki:
Gamlarım göğüste geceledi, onları tutuşturur,
Bir dehrin **طَمْحاتُ**ı; ben onları savar değildim.

Ve **طَمَّحْتُ** şeyi ve başkasını havada; yani onu bir **تطميحاً** ile attım. Ve bakışıyla **طَمَح** etti; onu şeye doğru attığı zaman. Ve bakışı ve bakışı (göz ucu) **طامِحُ** olan bir at. Dedi ki:
Başlarınız **طَمَحْتَ** etti ki izzetimize ulaşasınız;
Şüphesiz zelil, horlanmaya layıktır.

**حمط**:
**الحَمَطيط** ve onun çoğulu **الحَماطيط**; ve **الحَماط**: bir bitkidir.
**الحَماطة**: adamın boğazında bulduğu yanmadır; dersin: Boğazımda bir **حَماطةً** buluyorum.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَحْمَةُ السيلِ: دُفْعَتُهُ ومعظمه، وكذلك طُحْمَةُ الليل. وأتتنا طَحْمَةٌ من الناس، أي جماعة. ورجلٌ طُحَمَةٌ: شديد العراك. والطَحْماءُ: ضربٌ من النبت.

##### Türkçe

**طَحْمَةُ السيلِ**: onun itişi ve onun çoğu; aynı şekilde **طُحْمَةُ الليل**. Ve bize insanlardan bir **طَحْمَةٌ** geldi; yani bir cemaat. Ve bir adam **طُحَمَةٌ**: çetin boğuşmalı. Ve **الطَحْماءُ**: bitkiden bir tür.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ط م
حطم ، حمط ، طمح ، طحم ، مطح ، محط : مستعملات .
حطم : قال : الليث : الحَطْمُ : كَسْرُك الشيءَ اليَابِسَ كالعَظْم ونحوه ، حَطَمْتُه فانْحَطَم ، والحُطام : ما تكَسَّر من ذلك ، وقِشْرُ البَيْض إذَا تكَسَّر حُطَامه . وقال الطِّرِمَّاحُ :
كأنَّ حُطَامَ قَيْضِ الصَّيْفِ فِيهِ
فَرَاشُ صَمِيم أقحَافِ الشُّؤُون
والحَطْمَةُ : السّنَةُ الشَّدِيدةُ ، وحَطْمةُ الأسَدِ : عَيْثُه وفَرْسُه للمال .
وحِجْرُ مَكَّة يقال له : الحَطيم مِمَّا يَلِي المِيزَاب .
أبو داود عن النضر : الحَطِيمُ : الذي فيه المِيْزَاب ، وإنما سُمِّي حَطيماً لأن البَيْت رُفِعَ وتُرِك ذَاكَ مَحْطُوماً .
أخبرني المنذري عن الحرّاني عن ابن السكيت : يقال : رجل حُطَمَة إذا كان كَثِيرَ الأَكْلِ .
وقال أبو زيد : يقال للنار الشديدة : حُطَمة .
وحَطَمَ فُلاَناً أهلُه إذا كَبِرَ فيهم كأنهم صَيَّرُوه شَيْخاً محْطُوماً بُطُولِ الصّحْبَة .
وقالت عائِشَةُ في النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعدما حَطَمْتُمُوه .
ويقال للجَوَارس حَاطُوم وهَاضوم وحُطَامُ الدنيا : عَرَضُها وأَثَرُها وزِينَتُها .
وقال الله جلّ وعزّ : ( أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ ) ( الهُمَزة : 4 ) ، الحُطَمَةُ : اسْمٌ من أَسْمَاء النار .
ويقال : شَرُّ الرِّعَاءِ الحُطَمَةُ ، وهو الراعي الذي لا يمكن رَعِيَّتُه من المَرَاتَع الخَصِيبَة ويقبضها ولا يَدَعُها تَنْتشر في المَرْعَى .
ويقال : راعٍ حُطَمٌ بغير هاء إذا كان عنيفاً كأنه يَحْطِمها أي يكسرها إذا ساقها أو أَسَامَها لعُنفه بها ، ومنه قول الراجز :
قَدْ حَشَّها اللَّيْلُ بِسَوَّاقٍ حُطَم
ويقال : فلانٌ قد حَطَمَتْه السِّنُّ إذا أَسَنَّ وضَعُفَ .
وقال أبو زيد : يقال للعَكَرَةِ من الإبلِ حُطَمَة لحَطْمِها الكلأ وكذلك الغَنَم إذا كَثُرت .
وحُطامُ الدنيا : كُلُّ ما فيها من مَالٍ يَفْنَى ولا يَبْقَى .
ويقال للهاضوم حَاطُوم .
وفَرَسٌ حَطِمٌ إذا هُزِل أو أسَنَّ فَضَعُفَ .
الأصمعي : إذا تكسر يَبِيسُ البَقْلِ فهو حُطَام .
شمر : الحُطَمِيَّةُ من الدُّرُوعِ : الثَّقِيلَةُ العَرِيضَةُ .
وقال بعضهم : هي التي تَكْسِر السُّيُوفَ وكان لعلي رضي الله عنه دِرْعٌ يقال لها : الحُطَمِيَّةُ .
حمط : قال ابن دريد : حمطْتُ الشيءَ حَمْطاً إذا قَشَرْته .
وقال الليث : الحَمَطِيط : نَبْتٌ وجمعه الحَمَاطِيطُ .
قلت : ولَمْ أسمع الحَمَط بمعنى القَشْر لغير ابن دريد ، ولا الحَمَطِيطُ في باب النبات لغير الليث .
وقرأْتُ بخط شمر ليونس أنه قال : يقال : إذا ضَرَبْتَ فأَوْجِع ولا تُحْمِّط ، فإن التحميط ليس بشيء . يقول بالغ . قال : والتحميط : أن يُضْرَب الرَّجلُ فيقول : ما أوجعني ضَرْبُه أي لم يُبَالِغ .
وأما قول المُتَلَمِّس في تشبيهه وشْيَ الحُلَلِ بالحَمَاطِيط :
كأنّما لَوْنُها والصُّبْح مُنْقَشِعٌ
قَبْلَ الغَزَالَةِ أَلْوَانُ الحَمَاطِيط
فإن أَبَا سعيد قال : الحَماطِيط جمع حَمَطيطٍ : وهي دودة تكون في البَقْل أيَّام الربيع مُفَصَّلَةٌ بحمرة ، يُشَبَّه بها تفصِيلُ البَنَان بالحِنّاء . شبّه المتلمس وشْي الْحُلَلِ بأَلْوَان الحَماطيط .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : قال : الحَمَاطَةُ : حُرْقَةٌ يجدها الرجل في حلْقِه .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو عَمْرو : إذا يَبِسَ الأَفَانَى فهو الحَمَاطُ .
قُلْتُ : الحَمَاطَةُ عند العَرَب هي الحَلَمَةُ وهي من الجَنْبَةِ ، وأما الأفَانَى فهُوَ من العُشْبِ الذي يَتَنَاثر .
وقال شمر : الحَمَاطُ : من ثمر اليَمَنِ معروف عندهم يُؤْكَلُ . قلت : وهو يشبه
التِّين .
قلت : وقيل : إنه مِثْلُ فِرْسِكِ الخَوْخِ .
وقال الأصمعي : العَرَبُ تقول لجِنْس من الحَيَّات . شيطانُ الحَمَاط .
وأنشد الفرّاء :
عَنْجَرِدٌ تَحْلِفُ حِينَ أَحْلِفُ .
كمِثْل شيطان الحَمَاطِ أَعْرَفُ
العَنْجَرِدُ : المرأةُ السَّلِيطَةُ . وقيل : الحَماطُ بلغة هُذَيل : شجَرٌ عِظامٌ تنبت في بلادهم تأْلَفُها الحيَّاتُ .
وأنشد بعضهم :
كأَمْثَال العِصِيِّ من الحَمَاطِ
وحَمَاط : موضع ذكره ذو الرُّمَّة في شِعْره :
فَلَمَّا لَحِقْنَا بالحُمُول وقد عَلَتْ
حَمَاطَ وَحِرْبَاءُ الضُّحَى مُتَشَاوِسُ
وقال الأصمعي : يقال : أصبت حَماطَةَ قلبه ، كقولك : أَصبت حَبَّةَ قلبه وأَسْوَد قلبه ، وأنشد الأصمعي :
ليْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَة قَلْبه
عَمْرٌ و بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ
ثعلب : عن ابن الأعرَابي أنه ذكر عن كعب أنه قال : أسماء النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الكتب السالفة : محمد ، وأحمد ، والمُتَوَكِّل والمُخْتار ، وحِمْيَاطا ، ومعناه حَامِي الحُرَم ، وفارِقْلِيطا أي يَفْرُق بين الحق والباطل .
طحم : قال الليث : طَحَمَةُ السَّيْلِ : دُفَّاعُ مُعْظَمه .
وطَحَمَةُ الفِتْنَةِ : جَوْلَةُ الناس عندها .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَتَتْنا طُحْمَةٌ من الناس وطَحْمَةٌ وكذلك طَحْمَةُ السيْلِ وطُحْمَتُه بفتح الطاء وضمها ، وهم أكثر من القَادِيَة ، والقادِيَة : أوَّلُ من يطْرَأُ عَلَيْك .
والطَّحْمَاء : نبت معروف .
وقال الأصمعي : الطَّحُوم والطَّحُورُ : الدَّفُوعُ . وقَوْسٌ طَحُورٌ وطَحُومٌ بمعنى وَاحِد .
محط : قال اللَّيثُ : المَحْطُ كما يَمْحَطُ البازِي ريشَه أي يَدْهُنه .
يقال : اَمتحَط البازي .
ويقال : مَحَّطَتُ الوَتَرَ وهو أَنْ يُمِرَّ الأصابعَ لتُصْلِحَه ، وكذلك تَمْحِيطُ العَقَب تَخْلِيصُه .
وقال النَّضْرُ المُمَاحَطَةُ : شِدَّةُ سِنان الجمل الناقَةَ إذا اسْتَناخَها ليضْرِبها ، يقال : سانَّها وما حَطَها مِحَاطاً شَدِيداً حتى ضَرَب بها الأرض .
وامْتَحطَ سيْفَه من غِمْدِه وامْتَخَطه إذا اسْتَلَّهُ من جَفْنِه .
طمح : قال الليث : يقال : طَمَحَ فلان ببصره إذا رَمَى به إلى الشيء ، وفرس طامحُ البصر ، وقال أبو دُوادٍ :
طَوِيلٌ طامح الطَّرْف
إلى مِقْرَعَةِ الكَلْبِ
ويقال للفرس إذا رفع يديه قد طمّح تَطْمِيحاً .
قال أبو عمرو : الطَّامِحُ من النساء : التي تُبْغِضُ زوجها وتنظر إلى غيره .
وأنشد :
بَغَى الوُدَّ من مطْروفَةِ العَيْن طامح
وطَمَحَت بعينها إذا رمت ببصرها إلى الرجل ، وإذا رفعت بصرها يقال : طَمَحَت ، وطمحَ به : ذَهَب به ، قال ابنُ مُقْبِل :
قُوَيْرَحُ أَعْوَامٍ رَفيعٌ قَذالُه
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلُ يَطْمَح
يطمح : يجري ويذهب بالكَهْلِ وبَزِّه . وامرأَة طَمَّاحَة : تُكثِرُ نظرَها يَميناً وشمالاً إلى غير زوْجها .
وقال : طَمَحَاتُ الدَّهْرِ : شدائِدُه ، وربما خفّف ، قال الشاعر :
باتَتْ هُمُومِي في الصَّدْرِ تَحْضَؤُها
طَمْحَاتُ دهرٍ ما كُنْتُ أَدْرَؤُها
قال : ما هاهنا صلة .
وإذا رَمَيْتَ بشيء في الهواء قلتَ : طَمَّحْتُ به تطميحاً .
والطَّمّاحُ : من أسماء العرب .
مطح : أهمله الليث . وقال ابن دريد : المَطْحُ : الضربُ باليد ، قال : ومَطَحَ الرجلُ جاريته إذا نكحها . قلت : أما الضرب باليد مَبْسُوطة فهو البَطْحُ ، ولا أَعْرِفُ المطجَ بالميم إلا أن تكون الباءُ أبدلت ميماً .

##### Türkçe

ح ط م
**حطم** ، **حمط** ، **طمح** ، **طحم** ، **مطح** ، **محط** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**حطم** : dedi: el-Leys: **الحَطْمُ**: senin kuru şeyi, kemik ve benzeri gibi, kırmandır; **حَطَمْتُه** de(=onu kırdım), böylece **فانْحَطَم** (=kırıldı). **الحُطام**: bundan kırılan şeydir; yumurtanın kabuğu kırıldığı zaman onun kırıntısı **حُطَامه**(dır). Et-Tırimmâh dedi:
Sanki yazın kuruluğunun kırıntısı onun içinde,
**الشُّؤُون**’un kafataslarının katı (kısmının) kelebeği(dir).

**الحَطْمَةُ** : şiddetli yıl(=kıtlık yılı)dır. **حَطْمةُ الأسَدِ** : onun mala musallat oluşu ve onu parçalayıp yemesidir.

Mekke’nin **حِجْرُ**’una, **المِيزَاب**’a bitişik olan taraftan dolayı, **الحَطيم** denir.

Ebu Dâvûd, en-Nadr’dan: **الحَطِيمُ**: içinde **المِيْزَاب** bulunan (yerdir). Ancak **حَطيماً** diye adlandırıldı; çünkü **البَيْت** yükseltildi ve şu (kısım) **مَحْطُوماً** bırakıldı.

El-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: denir: çok yiyen olursa adam **حُطَمَة**(dir).

Ebu Zeyd dedi: şiddetli ateşe **حُطَمة** denir.

Bir kimseyi, ailesi, içlerinde yaşlanınca **حَطَمَ** eder; sanki onu, uzun beraberlik sebebiyle, **مَحْطُوماً** bir şeyh kılmışlardır.

Âişe, Peygamber hakkında ( صلى الله عليه وسلم ), onu **حَطَمْتُمُوه**’dan sonra dedi.

Ve **الجَوَارس**’a **حَاطُوم** ve **هَاضوم** denir. **حُطَامُ الدنيا**: onun geçici malı, izi ve süsüdür.

Allah, aziz ve celil, dedi: ( **أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ** ) ( **الهُمَزة** : 4 ); **الحُطَمَةُ**: ateşin isimlerinden bir isimdir.

Ve denir: çobanların şerri **الحُطَمَةُ**’dır; o, sürüsünü verimli otlaklardan yararlandırmayan, onları tutup (otlağı) sıkıca kapayan ve onların merada yayılmasına izin vermeyen çobandır.

Ve denir: sert olursa, هاء’sız, çoban **حُطَم**(dır); sanki onları, yani kırar, onları sürdüğünde veya otlattığında, onlara karşı sertliğinden dolayı. Ondan, recez söyleyenin sözü:
Gece onu, **حُطَم** bir sürücü ile (geceleyin) otlattı.

Ve denir: yaşlılığa eriyip zayıflayınca, falanı yaşlılık **حَطَمَتْه**.

Ebu Zeyd dedi: develerden **العَكَرَة**’ye, otu kırıp ezmesinden dolayı, **حُطَمَة** denir; koyun da çoğalınca (böyledir).

**حُطامُ الدنيا**: onda bulunan, yok olup kalmayan, her maldır.

**الهاضوم**’a **حَاطُوم** denir.

Ve at **حَطِم**(dir) eğer zayıflayıp erirse veya yaşlanıp zayıflarsa.

El-Asma‘î: baklanın kurusu kırılıp parçalanınca o **حُطَام**’dır.

Şemmer: zırhlardan **الحُطَمِيَّةُ**: ağır, geniş (olan)dır.

Bazıları dedi: o, kılıçları kıran (zırh)dır. Ali’nin, رضي الله عنه, **الحُطَمِيَّةُ** denilen bir zırhı vardı.

**حمط** : İbn Düreyd dedi: **حمطْتُ** şeyi **حَمْطاً** (yaparım) eğer onu soyarsam.

El-Leys dedi: **الحَمَطِيط**: bir bitkidir; onun çoğulu **الحَمَاطِيطُ**’tur.

Dedim: kabuk soyma manasında **الحَمَط**’ı, İbn Düreyd’den başkasından işitmedim; bitkiler babında **الحَمَطِيطُ**’u da el-Leys’ten başkasından (işitmedim).

Şemmer’in yazısıyla Yûnus’a dair okudum ki o dedi: denir: vurduğun zaman acıt ve **تُحْمِّط** etme; çünkü **التحميط** bir şey değildir; (yani) abartarak (vur). Dedi: **التحميط**: adamın dövülmesi ve (sonra) “onun vuruşu beni acıtmadı” demesidir; yani (vuran) abartmadı.

El-Mutelammis’in, **الحَمَاطِيط** ile **الحُلَل**’in nakışını benzetmesindeki sözüne gelince:
Sanki onun rengi ve sabah, açılıp dağılırken,
**الغَزَالَة**’den önce, **الحَمَاطِيط**’in renkleri(dir).

Şüphesiz Ebu Saîd dedi: **الحَماطِيط** , **حَمَطيط**’in çoğuludur; o, bahar günlerinde baklada bulunan, kırmızılıkla bölümlenmiş bir kurtçuktur; parmak boğumlarının kınayla bölümlenmesi ona benzetilir. El-Mutelammis, **الْحُلَل**’in nakışını **الحَماطيط**’in renklerine benzetti.

Ebu Ubeyd, el-Asma‘î’den: dedi: **الحَمَاطَةُ**: adamın boğazında bulduğu bir yanmadır.

Ebu Ubeyd dedi: Ebu Amr dedi: **الأَفَانَى** kuruyunca o **الحَمَاطُ**’tur.

Dedim: Araplar katında **الحَمَاطَةُ** , **الحَلَمَةُ**’dir; o da **الجَنْبَة**’dendir. أما **الأفَانَى** ise, o, dağılıp saçılan ottandır.

Şemmer dedi: **الحَمَاطُ**: Yemen’in meyvesinden, onların yanında bilinen, yenilen (bir şey)dir. Dedim: o,
incire benzer.

Dedim: ve denildi ki: o, şeftalinin **فِرْسِك**’i gibidir.

El-Asma‘î dedi: Araplar, yılanların bir cinsine, **شيطانُ الحَمَاط** der.

El-Ferrâ’ okuttu:
Ben yemin ettiğim zaman yemin eden bir **عَنْجَرِد**.
**شيطان الحَمَاط**’ın benzeri gibi, bilirim.

**العَنْجَرِدُ**: dili sivri kadın(=ağzı bozuk kadın)dır. Ve denildi: **الحَماطُ** , Hüzeyl’in dilinde: onların beldelerinde biten iri ağaçlardır; yılanlar ona alışır.

Bazıları okuttu:
**الحَمَاط**’tan, değneklerin benzerleri gibi.

Ve **حَمَاط**: Zü’r-Rumme’nin şiirinde andığı bir yerdir:
Yüklerle yetiştiğimizde ve yükseldi,
**حَمَاط** ve kuşluk vaktinin kertenkele(si) huysuz (bir halde).

El-Asma‘î dedi: denir: onun kalbinin **حَماطَة**’sine isabet ettim; “kalbinin **حَبَّة**’sine isabet ettim” ve “kalbinin **أَسْوَد**’ine (isabet ettim)” sözün gibi. El-Asma‘î okuttu:
Keşke karga, kalbinin **حَمَاطَة**’sini atmış olsaydı,
Amr’ı, ve körelmeyen oklarıyla.

Sa‘leb: İbnü’l-A‘râbî’den: o, Ka‘b’dan zikretti ki o dedi: önceki kitaplarda Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) isimleri: Muhammed, Ahmed, **المُتَوَكِّل** ve **المُخْتار** , ve **حِمْيَاطا**; manası: harem(ler)i koruyan. Ve **فارِقْلِيطا**; yani hak ile bâtılı ayırır.

**طحم** : el-Leys dedi: **طَحَمَةُ السَّيْلِ**: onun çoğunun itişi(=şiddetle akıp sürmesi)dir.

**طَحَمَةُ الفِتْنَةِ**: onun yanında insanların dolaşmasıdır.

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: bize insanlardan bir **طُحْمَة** ve bir **طَحْمَة** geldi; ve aynı şekilde selin **طَحْمَة**’si ve onun **طُحْمَتُه**’si, طاء’nın fethasıyla ve zammıyla. Ve onlar, **القَادِيَة**’den daha çokturlar. **القادِيَة**: sana ilk gelen (kimse)dir.

**الطَّحْمَاء**: bilinen bir bitkidir.

El-Asma‘î dedi: **الطَّحُوم** ve **الطَّحُورُ**: itişlerdir. Ve **قَوْسٌ طَحُورٌ** ve **طَحُومٌ** bir manadadır.

**محط** : el-Leys dedi: **المَحْطُ** , doğanın tüyünü yağlaması gibi; yani onu yağlar.

Denir: doğan **اَمتحَط** etti.

Ve denir: kirişi **مَحَّطَتُ**; o, onu düzeltmek için parmakları (üzerinden) geçirmendir. Ve aynı şekilde **تَمْحِيطُ العَقَب**: onu arıtıp ayıklamaktır.

En-Nadr dedi: **المُمَاحَطَةُ**: devenin, çöktürmek istediğinde, dişi deveye karşı dişinin şiddetidir; denir: onunla diş dişe geldi ve onu, şiddetli bir **مِحَاطاً** ile **حَطَها** etmedi; nihayet onunla yere vurdu.

Kılıcını kınından **امْتَحطَ** etti ve onu, kılıfından çekip çıkardığında, **امْتَخَطه** etti.

**طمح** : el-Leys dedi: denir: falan, bakışıyla **طَمَحَ** etti; yani onu şeye doğru attı. Ve at, bakışı **طامحُ** (olan)dır. Ebu Duvâd dedi:
Uzun, bakışı **طامح** (olan),
Köpeğin tokmağına.

Ve at için, iki elini kaldırdığı zaman, **طمّح** etti, **تَطْمِيحاً** (denir).

Ebu Amr dedi: kadınlardan **الطَّامِحُ**: kocasından nefret eden ve başkasına bakan (kadın)dır.

Okuttu:
**طامح** bir **مطْروفَةِ العَيْن**’dan sevgi istedi.

Ve gözüyle **طَمَحَت** etti; eğer bakışıyla adama doğru attıysa. Ve eğer bakışını kaldırdıysa denir: **طَمَحَت**. Ve **طمحَ به**: onu götürdü. İbn Mukbil dedi:
Yüksek enseli, yüzücü (develerin) küçük sürüsü,
Yaşlıyı ve yaşlı **يَطْمَح** ederken, onun elbisesini soymakla (meşgul) kalır.

**يطمح**: koşar ve yaşlıyı ve elbisesini götürür. Ve kadın **طَمَّاحَة**: kocasından başkasına, sağa sola bakışını çoğaltır.

Ve dedi: **طَمَحَاتُ الدَّهْرِ**: onun şiddetleridir. Ve bazen hafifletilir. Şair dedi:
Göğüste dertlerim geceleyin onu (içinde) kaynatır,
Benim savmadığım bir zamanın **طَمْحَات**’ı.

Dedi: buradaki **ما** صلة’dir.

Ve havada bir şey attığın zaman dersin: onunla **طَمَّحْتُ** ettim, **تطميحاً**.

**الطَّمّاحُ**: Arapların isimlerindendir.

**مطح** : el-Leys onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: **المَطْحُ**: elle vurmaktır. Dedi: adam, cariyesini, onunla cima ettiğinde, **مَطَحَ** eder. Dedim: elle, açık (avuçla) vurma **البَطْحُ**’tır. Ve ben, ميم ile **المطج**’ı bilmem; إلا ki باء, ميم’e بدل edilmiş olsun.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والحاء وما يثلثهما)
(طحر) الطاء والحاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الحَفز والرَّمْي والقذْف. يقولون: طَحَرَتِ العينُ قَذاها، إذا قذَفَتْ به. يقال طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ، إذا رمت به. وقوس مِطحَرٌ، إذا حَفَزت سَهْمَها فرمت به صُعُداً. وحربٌ مِطحرةٌ: زَبُون. والطَّحِير: النَّفَس العالي، وسمِّيَ بذلك لأنَّ صاحبه يَطحَر. قال الكميت:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  الزَّفيرَ الطَّحِيرَا([1])فأمَّا المُطْحَر من النِّصال، فهو المُطوَّل المسال([2]). قال الهُذَليّ([3]):
* من مُطْحَراتِ الإِلالِ([4]) *
(طحل) الطاء والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على لونٍ غير صافٍ ولا مُشرقٍ. من ذلك الطُّحْلة، وهو لون الغُبْرة. ويقال رمادٌ أطحل، وشرابٌ أطحل، إذا لم يكن صافياً. والطِّحال معروف، وممكنٌ أن يكون سمِّيَ بذلك لكُدْرَةِ لونه. ويقال طَحِلَ الماء: فسد وتغيَّر.
(طحم) الطاء والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ  يدلُّ على تجمُّع وتكاثف. من ذلك الطّحمة([5]) من النَّاس، وهي الجماعة الكثيفة. وطُحْمة اللَّيل وطَحْمَتهُ، وطُحْمة السَّيل وطَحمته: مُعْظَمه. قال الخليل: طَحْمَة الفتنة: جَوْلَةُ النَّاس عندها. ويقال للرَّجُل الشَّديد العِراك: طُحَمَة. والباب كلُّه واحد.
(طحن) الطاء والحاء والنون أصلٌ صحيحٌ، وهو فتُّ الشيء ورَفْتُهُ([6]) بما يدور عليه من فوقِهِ. يقال طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً. والطّحْن: الدَّقيق. ويقولون: "أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً". والجعجعة: صوت الرَّحَى. ومن الباب: كتيبةٌ طَحُونٌ: تطحَنُ ما لَقِيَت. ويقال للأضراسِ الطَّواحِن.
ومن الباب الطُّحَن([7]): دويْبَّة تغيِّب نفسَها في ترابٍ قد سوَّتْهُ وأدارته.وَطَحَنتِ الأفعى، إذا تلوَّت([8]) مستديرة.
(طحو) الطاء والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على البسط والمدِّ. من ذلك الطَّحْو وهو كالدَّحْو، وهو البَسْط. قال الله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾، أي بَسَطها، وقال تعالى في موضع آخر: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾، ويقال طحا بك هَمُّكَ يطحو، إذا ذَهَبَ بك في الأمر ومدَّ بك فيه. قال علقمة:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])والمُدوِّمة الطَّواحِي: النُّسور تستدير حول القَتْلَى. وقال الشَّيْبَاني: طَحَيْت: اضطجَعْت. والطَّاحِي: الجمع الكثير، وسمِّيَ بذلك لأنَّهُ يجرُّ على الشيء، كما يسمَّى جرَّاراً. قال:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) في الهاشميات ص 93 أبيات من هذا الوزن والروي.
([2]) كذا وردت الكلمة في الأصل، وليست في المجمل.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي؛ وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي  79.
([4]) البيت بتمامه فيها:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
 ([5]) الطحمة مثلثة الطاء، ولكن يفهم من صنيعه بعد أنه يعرف فيها لغتين فقط: الضم والفتح، وهما ما نص عليه صاحب اللسان. أما صاحب القاموس فيروي اللغات الثلاث.
([6]) الرفت: الدق والكسر. وفي الأصل: "ورقته"، تحريف.
([7]) ويقال أيضاً: "الطحنة".
([8])في الأصل: "تولت".
([9]) الآية 6 من سورة الشمس.
([10]) الآية 30 من سورة النازعات.
([11]) ديوان علقمة  131 والمفضليات (2: 191).
([12]) لصخر الغي الهذلي من قصيدة في شرح السكري للهذليين 21 ونسخة الشنقيطي 91. وصدره:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**الحاء** وما يثلثهما)
(**طحر**) **الطاء** ve**الحاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; dürtme, atma ve fırlatmaya delâlet eder. Derler ki: **طَحَرَتِ العينُ قَذاها**, onu fırlattığı zaman. Denir ki: **طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ**, onu fırlattığı zaman. Ve **قوس مِطحَرٌ**, okunu dürttüğü, sonra onunla yukarıya doğru fırlattığı zaman. Ve **حربٌ مِطحرةٌ**: geri püskürten. Ve **الطَّحِير**: yüksek nefes; bununla adlandırıldı, çünkü onun sahibi **يَطحَر**. **الكميت** dedi ki:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  الزَّفيرَ الطَّحِيرَا([1])فakat **المُطْحَر** ok uçlarından olana gelince, o, uzun, keskin([2]) olandır. **الهُذَليّ**([3]) dedi ki:
* من مُطْحَراتِ الإِلالِ([4]) *

(**طحل**) **الطاء** ve**الحاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; saf olmayan ve parlak olmayan bir renge delâlet eder. Bundan: **الطُّحْلة**, o, toz rengidir. Ve denir ki: **رمادٌ أطحل** ve **شرابٌ أطحل**, saf olmadığı zaman. Ve **الطِّحال** bilinen (şey)dir; ve onun, renginin bulanıklığından dolayı bununla adlandırılmış olması mümkündür. Ve denir ki: **طَحِلَ الماء**: bozuldu ve değişti.

(**طحم**) **الطاء** ve**الحاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; toplanma ve yoğunlaşmaya delâlet eder. Bundan: insanlardan **الطّحمة**([5]), o, sık (kalabalık) topluluktur. Ve **طُحْمة اللَّيل** ve **طَحْمَتهُ**, ve **طُحْمة السَّيل** ve **طَحمته**: onun çoğu (en büyük kısmı). **الخليل** dedi ki: **طَحْمَة الفتنة**: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Ve şiddetli boğuşan adama **طُحَمَة** denir. Ve babın hepsi birdir.

(**طحن**) **الطاء** ve**الحاء** ve**النون** sahih bir asıldır; o, şeyin ufalanması ve onun ezilmesi([6])dir; onun üstünden, onun üzerinde dönen şey ile. Denir ki: **طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً**. Ve **الطّحْن**: un. Ve derler ki: "**أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً**". Ve **الجعجعة**: değirmenin sesi. Ve babdan: **كتيبةٌ طَحُونٌ**: karşılaştığını öğütür. Ve azı dişlerine **الطَّواحِن** denir.
Ve babdan **الطُّحَن**([7]): kendisini, düzleştirdiği ve çevirdiği bir toprak içinde gizleyen küçük bir canlıdır. Ve **طَحَنتِ الأفعى**, kıvrılıp dolandığı([8]) zaman, yuvarlak (hâlde).

(**طحو**) **الطاء** ve**الحاء** ve **الحرف المعتل** sahih bir asıldır; yayma ve uzatmaya delâlet eder. Bundan: **الطَّحْو**, ve o, **الدَّحْو** gibidir; o, yaymadır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾ yani onu yaydı; ve başka bir yerde dedi ki: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾. Ve denir ki: **طحا بك هَمُّكَ يطحو**, işte seni götürdüğü ve onda seni uzattığı zaman. **علقمة** dedi ki:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])Ve **المُدوِّمة الطَّواحِي**: akbabalar, ölülerin etrafında döner. Ve **الشَّيْبَاني** dedi ki: **طَحَيْت**: uzandım. Ve **الطَّاحِي**: çok kalabalık; bununla adlandırıldı, çünkü o, şeyin üzerine sürüklenir; nasıl ki “sürükleyici” diye adlandırılır. Dedi ki:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــــ
([1]) **الهاشميات**’te s. 93 bu vezin ve kafiye üzere beyitler.
([2]) Kelime asılda böyle vârid olmuştur; ve **المجمل**’de değildir.
([3]) O, **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’dir; ve kasidesi **شرح السكري للهذليين** 180’de ve **نسخة الشنقيطي** 79’dadır.
([4]) Beyit bütünüyle onda:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
 ([5]) **الطحمة** **الطاء**’ın üçlü (harekeli)si üzeredir; fakat onun işinden sonra anlaşılır ki onda yalnız iki dili bilir: zamme ve fetha; ve bunlar, **صاحب اللسان**’ın üzerine nass ettiği şeydir. Ama **صاحب القاموس** üç dili rivayet eder.
([6]) **الرفت**: dövme ve kırmadır. Asılda: "**ورقته**", tahriftir.
([7]) Ayrıca denir ki: "**الطحنة**".
([8]) Asılda: "**تولت**".
([9]) **سورة الشمس**’in 6. âyeti.
([10]) **سورة النازعات**’ın 30. âyeti.
([11]) **ديوان علقمة** 131 ve **المفضليات** (2: 191).
([12]) **صخر الغي الهذلي**’nindir; **شرح السكري للهذليين** 21’de ve **نسخة الشنقيطي** 91’dedir. Ve صدرُه:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ح م
ومن المجاز‏:‏ أشدّ من حطمة السيل تحت طحمة الليل وهي معظم سواده‏.‏
وطرقتنا طحمة من الناس‏.‏
ودفعوا إلى طحمة الفتنة‏.‏

##### Türkçe

ط ح م
Ve mecazdan: Selin **حطمة**sinden daha şiddetlidir; gecenin **طحمة**sı altında; ve o, onun siyahlığının çoğudur.
Ve bize insanlardan bir **طحمة** geldi.
Ve fitnenin **طحمة**sına itildiler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَحْمَةُ السيلِ وطُحْمَتُه، بفتح الطاء وضمها: دُفَّاعُ
مُعْظَمِه، وقيل: دُفْعَتُه الأُولى ومُعْظَمُه، وكذلك طُحْمَة الليلِ؛ وأَنشد ابن بري لعُمارة بنِ عُقَيْلٍ:
أَجالتْ حَصاهُنَّ الدَّوادي، وحَيَّضَتْ
عليهنَّ حَيْضاتُ السُّيول الطَّواحِمِ.
وأَتَتْنا طُحْمةٌ
من الناس وطَحْمةٌ أَي جماعة، وفي المحكم: أَي دُفْعَةٌ، وهم أكثر من القادِيةَ، والقادِيَةُ أَوَّلُ من يطرأْ عليك، وقيل: طُحْمَةُ الناس جَماعتُهم. وطَحْمَةُ الفِتْنة: جَوْلَةُ الناسِ عندها. ورجل طُحَمة مثال هُمَزة: شديدُ العِراكِ. وقوس طَحُومٌ: سريعة السهم. الأَصمعي: الطَّحُوم والطَّحُورُ الدَّفُوعُ. وقوس طَحُومٌ وطَحُورٌ بمعنى واحد. والطَّحْمَةُ: ضَرْبٌ من النبت، وهي الطَّحْماءُ؛ وقال أَبو حنيفة: الطَّحْمَةُ من الحَمْض وهي عريضة الورق كثيرة الماء. والطَّحْماءُ: نَبْتةٌ سُهْلِيَّةٌ حَمْضِيَّةٌ، قال: والطَّحْماء أَيضاً النَّجِيل، وهو خَيْر الحَمْض كُلِّه، وليس له حَطبٌ ولا خَشَبٌ إنما يَنْبُتُ نباتاً تأْكله الإبل. الأَزهري: الطَّحْماء نبت معروف.

##### Türkçe

**طَحْمَةُ السيلِ** ve **طُحْمَتُه**—**الطاء**’ın fethasıyla ve zammıyla: onun çoğunun itmesi/akışı. Ve denildi: onun ilk itmesi/akışı ve çoğu; ve aynı şekilde **طُحْمَةُ الليلِ**. İbn
Berrî, Umâre b. Ukayl için inşâd etti:
أَجالتْ حَصاهُنَّ الدَّوادي، وحَيَّضَتْ
عليهنَّ حَيْضاتُ السُّيول الطَّواحِمِ.

Ve bize insanlardan bir **طُحْمةٌ**
ve bir **طَحْمةٌ** geldi; yani bir cemaat. Ve el-Muḥkem’de: yani bir itme/akış; ve onlar **القادِيةَ**’den daha çokturlar. Ve **القادِيَةُ**: sana ilk ansızın gelen kimsedir. Ve denildi: **طُحْمَةُ الناس** onların cemaatidir. **طَحْمَةُ الفِتْنة**: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Ve **طُحَمة** (vezninde) bir adam—**هُمَزة** misali: boğuşması şiddetli. Ve **طَحُومٌ** bir yay: oku hızlı. el-Asma‘î: **الطَّحُوم**
ve **الطَّحُورُ** itici/akıcadır. Ve **طَحُومٌ** ve **طَحُورٌ** bir yay, tek bir mânâdadır. Ve **الطَّحْمَةُ**: bitkiden bir türdür; o **الطَّحْماءُ**’dır. Ebû Hanîfe dedi: **الطَّحْمَةُ** **الحَمْض**’dandır; yaprağı geniş, suyu çoktur. Ve **الطَّحْماءُ**: düzlüklere ait, **حَمْضِيَّةٌ** bir bitkidir. Dedi: ve **الطَّحْماء** ayrıca **النَّجِيل**’dir; ve o, **الحَمْض**’ın hepsinin hayırlısıdır. Onun ne odunu ne de kerestesi vardır; ancak bir bitişle biter; develerin yediği bir bitiş. el-Ezherî: **الطَّحْماء** bilinen bir bitkidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( طَحْمَةُ الوَادِي واللَّيْلِ والسَّيْلِ ) ، اقتصرَ | الجوهريُّ على الأَخِيريْن ( مثلَّثةً ) ضُبِطَ في | الصِّحاح بالفتحِ والضمِّ معاً فيهما : | ( دُفْعَتُه ) الأُولَى ، ومعظمُه ، وقيل : دُفّاعُ | مُعْظَمِه . | | وجَعَلَ الزَّمَخْشريُّ طَحْمَةَ الليلِ من | المَجازِ ، وقال : هو مُعْظَمُ سَوادِه ، يقال : | أشدُّ من حَطْمةِ السَّيْل تحتَ طَحْمَةِ اللَّيلِ . | | ( و ) من المَجاز : الطَّحْمَةُ ( مِنَ النَّاسِ : | جَمَاعَتُهم ) ، كذا في الأساس والصِّحاح ، | وفي المُحْكَم : أي دُفْعَةٌ وهُمْ أَكْثَرُ من | الْقَادِيَةِ ، والقادِيَةُ : أَوَّلُ مَنْ يَطْرَأُ عليكَ . | | ( وأَبو طَحْمَةَ عَدِيُّ بنُ حَارِثَةَ ) | الدّارِمِيُّ : ( مِنَ الشُّرَفَاءِ ) وابنُه هُزَيْمٌ من | الشُّجْعان ، حضَر مع المُهَلَّبِ في قِتَالِ | الأَزَارِقَةِ ، وَمَعَ عَدِيِّ بنِ أَرْطَأَةَ في قِتَالِ | يَزيدَ بنِ المُهَلَّبِ ، وأَخْبَارُهُ وَاسِعَةٌ في | مَعارفِ ابنِ قُتَيْبَةَ . قلتُ : وَحفِيدُه | التَّرْجُمانُ بنُ هُزَيْمِ بنِ أَبِي طَحْمَةَ ، كَان | شَرِيفاً . | | ( و ) الطُّحَمَةُ ، ( كَهُمَزَةٍ : الإِبِلُ | الكَثِيرَةُ ) . | | ( و ) أيضاً : ( الرَّجلُ الشَّدِيدُ الْعِرَاكِ ) | نقلَه الجوهريُّ . | | ( والطَّحْماءُ : نَبْتٌ ) سُهْلِيٌّ حَمْضِيٌّ ، | ( أو هو النَّجِيلُ ) ، قاله أَبُو حَنِيفةَ ، قال : | وهو خَيْرُ الحَمْضِ كلِّه ، وَلَيْسَ لَهُ حَطَبٌ | ولا خَشَبٌ ، إنما يَنْبُتُ نَبَاتاً تَأْكُلُه الإبلُ ، | ( كالطَّحْمَةِ ) . قال أبو حَنِيفةَ : هي من | الحَمْض ، وهي عريضةُ الوَرَقِ ، كَثِيرةُ الماءِ . | | ( والمّطْحُومُ : المَمْلُوءُ ) . وقد طَحَمَهُ | طَحْماً . | | ( و ) قال الأَصمعيُّ : ( الطَّحُومُ ) | والطَّحُورُ : ( الدَّفُوعُ ) . | | وَقوْسٌ طَحُومٌ وطَحُورٌ بمعنًى واحد . | | وقيل : قَوْسٌ طَحُومٌ : سَرِيعَةُ السَّهمِ . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : |

| | سُيُولٌ طَوَاحِمُ ، أَيْ دَوَافِعُ ، وأنشدَ ابنُ | بَرِّيٍّ لعُمَارةَ بنِ عُقَيْل : | أ % ( أجَالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوَارِي وَحَيَّضَتْ % | عليهنَّ حَيْضاتُ السُّيُولِ الطَّواحِمِ ) % | ويُقال : دُفِعُوا إلى طَحْمَةِ الفِتْنَةِ ، وهي | جَوْلَةُ النَّاسِ عِنْدَهَا ، وهو مَجاز . |

##### Türkçe

| | ( **طَحْمَةُ الوَادِي واللَّيْلِ والسَّيْلِ** ) , (el-Cevherî) yalnız son ikisiyle yetindi; (üç vecihli olarak) ضبط edildi; **الصِّحاح**’ta ikisinde de fetih ve zamme ile birlikte ضبط edildi: | (onun) **دُفْعَتُه** ilk(olanı), ve onun çoğu; ve denildi: onun çoğunun itişi. | | Ve ez-Zemahşerî **طَحْمَةَ الليلِ**’i mecazdan kıldı ve dedi: o, onun karalığının çoğudur; denilir: **حَطْمةِ السَّيْل**’den daha şiddetli, **طَحْمَةِ اللَّيلِ** altında. | | ( Ve ) mecazdandır: **الطَّحْمَةُ** (insanlardan: onların topluluğu); **الأساس** ve **الصِّحاح**’ta böyledir; **المُحْكَم**’de: yani bir itiştir ve onlar **الْقَادِيَةِ**’den daha çokturlar; ve **القادِيَةُ**: sana ilk ansızın gelen kimsedir. | | ( Ve **أَبو طَحْمَةَ عَدِيُّ بنُ حَارِثَةَ** ) ed-Dârimî: (şereflilerdendir); ve oğlu Huzeym yiğitlerdendir; el-Muheleb ile birlikte **الأَزَارِقَةِ** ile savaşta hazır bulundu; ve **عَدِيِّ بنِ أَرْطَأَةَ** ile birlikte **يَزيدَ بنِ المُهَلَّبِ** ile savaşta (hazır bulundu); onun haberleri **مَعارفِ ابنِ قُتَيْبَةَ**’da geniştir. Dedim: ve onun torunu **التَّرْجُمانُ بنُ هُزَيْمِ بنِ أَبِي طَحْمَةَ**; şerefli idi. | | ( Ve ) **الطُّحَمَةُ** , ( **كَهُمَزَةٍ** : çok deve(ler) ) . | | ( Ve ) ayrıca: (çetin boğuşmalı adam); el-Cevherî onu nakletti. | | ( Ve **الطَّحْماءُ** : bir bitkidir ) düzlüklere ait, tuzlu/ekşi (hamdî); (yahut o **النَّجِيلُ**’dir); bunu Ebû Hanîfe söyledi; dedi: ve o, hamdın hepsinin en hayırlısıdır; onun ne odunu vardır ne kerestesi; ancak bir bitiş olarak biter ki develer onu yer; ( **كالطَّحْمَةِ** ). Ebû Hanîfe dedi: o hamddandır; o, geniş yapraklı, suyu çoktur. | | ( Ve **المّطْحُومُ** : dolu olan ) . Ve onu **طَحَمَهُ** **طَحْماً** (ile) doldurdu. | | ( Ve ) el-Asma‘î dedi: ( **الطَّحُومُ** ) ve **الطَّحُورُ** : ( **الدَّفُوعُ** ) . | | Ve **قوْسٌ طَحُومٌ** ve **طَحُورٌ** bir mânâ ile. | | Ve denildi: **قَوْسٌ طَحُومٌ** : oku hızlı (olan). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **سُيُولٌ طَوَاحِمُ** , yani itici(ler); ve İbn Berrî, Umâre b. Ukayl için inşâd etti: | أ % ( **أجَالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوَارِي وَحَيَّضَتْ % | عليهنَّ حَيْضاتُ السُّيُولِ الطَّواحِمِ** ) % | Ve denilir: **دُفِعُوا إلى طَحْمَةِ الفِتْنَةِ**; ve o, onun yanında insanların dolaşmasıdır; ve o mecazdır. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَحَمَهُ
1 طَحَمَهُ ذ , [aor. طَحَمَ ,] inf. n. طَحْمٌ, He filled it. (TA.)

طَحْمَةٌ
طَحْمَةٌ ذ (S, K) and ↓ طُحْمَةٌ (K, and thus also in some copies of the S) and ↓ طِحْمَةٌ (K) The دُفْعَة [as meaning tide, or rush,] of a torrent, (S, K,) and so [as meaning tide] of a valley, (K,) and so [as meaning irruption, or invasion,] of night; (S, K;) and the greater, or main, part of a torrent, and of night: (S:) or the first دُفْعَة, and the greater, or main, part: or the impulse, or driving, of the greater, or main, part [of a torrent]: and accord. to Z, طحمةُ اللَّيْلِ is tropical, and means (tropical:) the greater, or main, part of the blackness of night. (TA.) ― -b2- And (tropical:) A company, or congregated body, of men: (S, A, K, TA:) or, as in the M, a rush, or rushing body, of men, more in number than such as are termed قَادِيَة, which means the first that come to one, or come upon one. (TA.) ― -b3- And طَحْمَةُ الفِتْنَةِ means (tropical:) The جَوْلَة [or wheeling about, or the defeat, and return to fight,] of men on the occasion of فتنة [i. e. conflict and faction, or the like]. (TA.) -A2- See also طَحْمَآءُ.

طُحْمَةٌ
طُحْمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

طِحْمَةٌ
طِحْمَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

طُحَمَةٌ
طُحَمَةٌ ذ A man vehement in conflict. (S, K.) -A2- And Numerous camels. (K.)

طَحْمَآءُ
طَحْمَآءُ ذ A species of plant, (S, K,) growing in plain, or soft, land, of the kind called حَمْض: (TA:) or i. q. نَجِيلٌ, (AHn, K, TA,) which is the best of all the حَمْض, [herbaceous, i. e.] not having wood fit for fuel nor such as is fit for carpentry, and eaten by the camels; (AHn, TA;) as also ↓ طَحْمَةٌ, (K, TA,) which is said by AHn to be of the kind called حَمْض, broad in the leaves, and having much juice. (TA.)

طَحْومٌ
طَحْومٌ ذ That impels, or propels, much, or vehemently: (K:) applied to a bow; as also طَحُورٌ: or a bow of which the arrow is swift. (TA.)

سُيُولٌ طَوَاحِمُ
سُيُولٌ طَوَاحِمُ ذ i. q. دَوَافِعُ [i. e. Torrents pouring as though impelling, or propelling, themselves]. (TA.)

مَطْحُومٌ
مَطْحُومٌ ذ Filled. (K.)

##### Türkçe

**طَحَمَهُ**
1 **طَحَمَهُ** ذ , [muzâri‘ **طَحَمَ** ,] mastar ismi **طَحْمٌ**, Onu doldurdu. (TA.)

**طَحْمَةٌ**
**طَحْمَةٌ** ذ (S, K) ve ↓ **طُحْمَةٌ** (K, ve böylece S’nin bazı nüshalarında da) ve ↓ **طِحْمَةٌ** (K) Bir selin **دُفْعَة**’si [gelgit, yahut hücum, mânâsında], (S, K,) ve böylece [gelgit mânâsında] bir vadinin (K,) ve böylece [gece’nin irruption’u, yahut istilâsı, mânâsında]; (S, K;) ve bir selin ve gecenin daha büyük, yahut ana, kısmı: (S:) yahut ilk **دُفْعَة**, ve daha büyük, yahut ana, kısım: yahut daha büyük, yahut ana, kısmın [bir selin] itmesi, yahut sürmesi: ve Z’ye göre, **طحمةُ اللَّيْلِ** mecazdır, ve (mecaz:) gecenin karalığının daha büyük, yahut ana, kısmı demektir. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) erkeklerden bir cemaat, yahut toplanmış bir topluluk: (S, A, K, TA:) yahut M’de olduğu üzere, erkeklerden bir hücum, yahut hücum eden bir topluluk; sayıca **قَادِيَة** diye adlandırılanlardan daha çok; ki bu, bir kimseye ilk gelen, yahut bir kimsenin üzerine ilk gelen demektir. (TA.) ― -b3- Ve **طَحْمَةُ الفِتْنَةِ** (mecaz:) **فتنة** [yani çatışma ve fırkalaşma, yahut benzeri] vukuunda erkeklerin **جَوْلَة**’si [yahut dönüp dolaşması, yahut bozguna uğrayıp dönerek savaşması] demektir. (TA.) -A2- Ayrıca **طَحْمَآءُ**’a da bak.

**طُحْمَةٌ**
**طُحْمَةٌ** ذ : bir önceki paragraf’a bak.

**طِحْمَةٌ**
**طِحْمَةٌ** ذ : bir önceki paragraf’a bak.

**طُحَمَةٌ**
**طُحَمَةٌ** ذ Çatışmada şiddetli bir adam. (S, K.) -A2- Ve çok sayıda develer. (K.)

**طَحْمَآءُ**
**طَحْمَآءُ** ذ Bir bitki türü, (S, K,) **حَمْض** denilen türden, düz, yahut yumuşak, arazide yetişen: (TA:) yahut **نَجِيلٌ** ile aynı (AHn, K, TA), ki bu, bütün **حَمْض**’ların en iyisidir; [otsu, yani] yakacak için uygun odunu olmayan ve marangozluk için uygun olanı bulunmayan, ve develerin yediği; (AHn, TA;) bunun gibi ↓ **طَحْمَةٌ** da, (K, TA,) ki AHn tarafından **حَمْض** denilen türden olduğu, yapraklarda geniş olduğu, ve çok suyu bulunduğu söylenir. (TA.)

**طَحْومٌ**
**طَحْومٌ** ذ Çok, yahut şiddetle, iten, yahut sevk eden: (K:) bir yaya uygulanır; bunun gibi **طَحُورٌ** da: yahut oku hızlı olan bir yay. (TA.)

**سُيُولٌ طَوَاحِمُ**
**سُيُولٌ طَوَاحِمُ** ذ **دَوَافِعُ** ile aynı [yani kendilerini iter, yahut sevk eder, gibi dökülen seller]. (TA.)

**مَطْحُومٌ**
**مَطْحُومٌ** ذ Doldurulmuş. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَحَمَ
طَحَمَ A ( n. ac. طَحْم 1 )
a.  [ 'Ala ] [ coll. ], Rushed upon.

b.  Filled.
طَحْمَة 1t ,  طِحْمَة 2t ,  طُحْمَة 3t , Impetuosity, headlong rush ( of a torrent ); onset,   irruption ( of the darkness ).
b.  Company, large body of men.

طَحُوْم
طَحُوْم 26 ,
a.  Propelling; impetuous.

طَحْمَآءُ
طَحْمَآءُ 42 ,
a.  A certain plant.

##### Türkçe

طَحَمَ
**طَحَمَ** A (mastar-ı aslî: **طَحْم** 1)
a. [ ‘Ala ] [ cem‘î ], Üzerine atıldı.

b. Doldurdu.
**طَحْمَة** 1t , **طِحْمَة** 2t , **طُحْمَة** 3t , Atılganlık, baş aşağı hücum (bir selin); saldırı, ansızın basma (karanlığın).
b. Topluluk, büyük bir adamlar kitlesi.

طَحُوْم
**طَحُوْم** 26 ,
a. İtici; atılgan.

طَحْمَآءُ
**طَحْمَآءُ** 42 ,
a. Belli bir bitki.
