# طحن (ط-ح-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ح - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء والنون معهما
ط ح ن، ح ن ط، ن ح ط، ن ط ح، ط ن ح مستعملات
طحن:
الطِّحْن: الطَّحين المطحون، والطَّحْن الفِعل، والطِّحانة: فعل الطَّحّان.
والطّاحُونة: الطَّحّانة التي تدور بالماء.
وكلُّ سِنٍّ منالأضراس طاحنة.
والطُّحَنَةُ: دُوَيْبَّةِ كالجُعَل، ويُجْمَع على طُحَن.
والطّحون: الكتيبة من الخيل تَطْحَن كُلَّ شيءٍ بحَوافرها.
حنط:
الحِنْطة: البُرُّ. والحِناطةُ: حِرفة الحَنّاط، وهو بَيّاع البُرِّ.
والحَنُوط: يُخلَط من الطِّيب للميِّت خاصَّةً، وفي الحديث: "أنّ ثَمُوداً لمّا أيقَنُوا بالعذاب تَكَفَّنُوا بالأَنْطاع وتَحَنَّطوا بالصبَّرِ".
نحط:
النَّحْطةُ: داءٌ يُصيب الخَيْل والإبِل في صُدورها، فلا تكاد تسلم مه.
والنَّحْطُ شِبْه الزَّفير، والقَصَّار يَنْحِط إذا ضَرَب بثوبِه على الحَجَر، ليكون أروَحَ له، قال الراجز:
مالكَ لا تنْحِطُ يا فلاّح		إنَّ النَّحيطَ للسُّقاةِ راحُ
أي راحة. والنَّحّاط: الرَّجل المتكبِّر، وقال النابغة:
وتَنْحِطْ حَصانٌ آخِرَ اللَّيْل نَحْطةً		تَقَضَّبُ منها أو تكادُ ضُلوعُها
نطح:
النَّطْح للكِباش ونحوها، وتَناطَحَتِ الأمواح والسُّيُول والرجال في الحروب.
والنَّطيح: ما يأتيكَ من أمامِك من الظِّباء والطَّيْر وما يُزْجَر.
والنَّطيحة: ما تناطَحا فماتا، كان أهل الجاهلية يأكلونَها فنُهِيَ عنها.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve **النون**’un onlarla birlikte olduğu bölüm
**ط ح ن**، **ح ن ط**، **ن ح ط**، **ن ط ح**، **ط ن ح** kullanımdadırlar.

**طحن**:
**الطِّحْن**: öğütülmüş un olan **الطَّحين**; **الطَّحْن** ise fiildir; **الطِّحانة**: değirmencinin fiilidir.
**والطّاحُونة**: su ile dönen değirmendir.
Azı dişlerinden her bir diş **طاحنة**’dır.
**والطُّحَنَةُ**: **الجُعَل** gibi bir küçük canlıdır; **طُحَن** üzerine cem‘ edilir.
**والطّحون**: atlardan bir bölüktür; toynaklarıyla her şeyi ezer.

**حنط**:
**الحِنْطة**: buğday olan **البُرّ**. **والحِناطةُ**: **الحَنّاط**’ın mesleğidir; o, buğdayın satıcısıdır.
**والحَنُوط**: özellikle ölü için güzel kokudan karıştırılır; hadiste: “Şüphesiz **ثَمُوداً** azaba yakîn edince **بالأَنْطاع** ile kefenlendiler ve **بالصبَّرِ** ile **تَحَنَّطوا**.”

**نحط**:
**النَّحْطةُ**: göğüslerinde atlara ve develere isabet eden bir hastalıktır; ondan neredeyse kurtulamaz.
**والنَّحْطُ**: nefes verme benzeri bir şeydir; **القَصَّار** elbisesiyle taşa vurduğu zaman **يَنْحِط** eder; kendisi için daha rahat olsun diye. Râciz dedi ki:
Mâlike lâ tenḥiṭu yâ fellâḥ		inne’n-neḥîṭa li’s-suḳâti râḥu
Yani: rahat. **والنَّحّاط**: kibirli adamdır. **النابغة** dedi ki:
Ve tenḥiṭ ḥaṣânun âḫira’l-leyli neḥṭaten		teḳaḍḍabu minhâ ev tekâdu ḍulûʿuhâ

**نطح**:
**النَّطْح** koçlar ve benzerleri içindir; dalgalar, seller ve savaşlarda adamlar **تَناطَحَتِ**.
**والنَّطيح**: ceylanlardan ve kuşlardan, ve kovulan şeylerden, önünden sana gelen şeydir.
**والنَّطيحة**: iki şeyin birbirini boynuzlayıp da ölmeleridir; câhiliye ehli onu yerdi, ondan nehyedildi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَحَنَتِ الرحى تَطْحَنُ. وطَحَنْتُ أنا البُرَّ. والطَحْنُ: المصدر. والطِحْنُ: الدقيق. وطَحَّنَتِ الأفعى: تَرَحَّتْ واستدارت، فهي مِطْحانٌ. قال الشاعر:
بخَرْشاءٍ مِطْحانٍ كأن فحيحـهـاإذا فَزِعَتْ ماءٌ هُريقَ على جَمْرِ
والطاحونَةُ: الرَحى. والطَواحِنُ: الأضراس. والطَحَّانَةُ والطَحونُ: الإبل الكثيرة. والطَحونُ: الكتيبة تَطْحَنُ ما لقيتْ. والطُحَنُ: دويْبَّةٌ. وقال جندل:
إذا رآني واحداً أو فـي عَـيَنْيَعْرِفُني أطَراقَ إطراق الطُحَنْ
والطَحَّانُ، إن جعلته من الطَحْنِ أجريتَه وإن جعلته من الطَحِّ أو الطَحا، وهو المنبسط من الأرض، لم تُجْرِه.

##### Türkçe

**طَحَنَتِ** değirmen taşı **تَطْحَنُ** (öğütür). Ve ben **طَحَنْتُ** **البُرَّ**’ı (buğdayı) öğüttüm. Ve **الطَحْنُ**: mastardır. Ve **الطِحْنُ**: un’dur. Ve **طَحَّنَتِ** yılan: **تَرَحَّتْ** (kımıldadı) ve döndü; artık o **مِطْحانٌ**’dır. Şair dedi ki:
**بخَرْشاءٍ مِطْحانٍ كأن فحيحـهـا
إذا فَزِعَتْ ماءٌ هُريقَ على جَمْرِ**
Ve **الطاحونَةُ**: değirmen taşıdır. Ve **الطَواحِنُ**: azı dişleridir. Ve **الطَحَّانَةُ** ve **الطَحونُ**: çok develerdir. Ve **الطَحونُ**: karşılaştığını öğüten (ezip geçen) bölüktür. Ve **الطُحَنُ**: küçük bir hayvancıktır. Ve Cündel dedi ki:
**إذا رآني واحداً أو فـي عَـيَنْي
يعْرِفُني أطَراقَ إطراق الطُحَنْ**
Ve **الطَحَّانُ**; onu **الطَحْنِ**’den kılarsan onu i‘râb ettirirsin; onu **الطَحِّ**’den veya **الطَحا**’dan—ki o, yerden yayvan olandır—kılarsan onu i‘râb ettirmezsin.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ط ن
حنط ، حطن ، طحن ، نطح ، نحط ، طنح : مستعملات
طحن : قال الليث : الطِّحْنُ : الطَّحِين المَطْحُون ، والطَّحْنُ : الفِعْلُ ، والطَّحَانَةُ : فِعْلُ الطَّحَّان .
قال : والطّاحُونةُ والطَّحَّانَةُ : التي تدور بالماء ، والجميعُ الطّوَاحِين .
قال : وكلّ سِنَ من الأضراس طاحِنَة . والطُّحَنَةُ : دُوَيْبَّةٌ كالجُعَلِ والجميع الطُّحَن قلتُ : الطُّحَنُ يَكون في الرَّمْل . ويقال له الحْلَك ولا يُشْبِه الْجُعَل .
وقال أبو خَيْرَة : الطُّحَنُ هو لَيثُ عِفِرِّينَ مِثْلُ الفُسْتُقَةِ ، لَوْنُه لوْنُ التُّرَاب .
وقال غَيْرُه : هو على هيئة العَظايَة . تَشْتَال بذَنبها كما تفعلُ الخَلِفَةُ من الإبل ، يقول لها الصِّبْيان : اطحَنِي لنا جِرَاباً ، فيطحِّنُ
بنفسه في الأرض حتى يغيب فيها . حكى ذلك كله أبو حاتم عن الأعْرَاب .
ابن الأعرابي قال : إذا كان الرجلُ نهاية في القِصَر فهو الطُّحَنَةُ .
وروى أبو نصر عن الأصمعي قال : الطُّحَنَةُ : دابَّةٌ دون القُنْفُذ تكون في الرمل تظّهَرُ أَحْيَاناً وتَدُور كأَنَّها تطحن ثم تَغُوصُ ، ويجتمع صِبيان الأعراب لها إذا ظهرت ويصيحون بها اطْحَنِي جِرَاباً أو جرابَيْن .
ويقال : طَحَنَتِ الأفْعَى إذا دَخَلَتْ في الرَّمْلِ ورقَّقَتْه فوقها وأَخْرَجَتْ عَيْنَيها .
وقال الراجز يصف حَيَّة :
حَوَاه حاوٍ طال ما اسْتَبَاثَا
ذكورَها الطُّحَّنَ والأناثا
وحكى النَّضْرُ عن الجَعدِي قال : الطاحن هو الراكس من الدَّقُوقَةِ الذي يَقُوم في وسط الكُدْسِ ) .
ومن أَمْثالهم : ( أسْمَعُ جَعْجَعَةً ولا أَرى طِحْناً ) وقد مرَّ تفسيره .
أبو عُبَيد عن الفَرَّاء قال . إذا كانت الإبِل رِفَاقاً أو معها أَهْلُها فهي الطَّحَّانَةُ والطَّحُونُ ، والرَّطّانَةُ والرَّطون .
وقال غيره : الطّحُون : اسم للحرب ، وقيل هي الكَتِيبَةُ من كتَائِب الخَيْل إذا كانت ذات شَوْكةٍ وكثْرَةٍ .
نطح : الليثُ : النَّطحُ لِلكباش ونحوها ، وتنَاطحَتِ الأمواجُ والسُّيول والرِّجال في الحَرْب .
أبو عُبَيْد : نَطَحَ يَنْطَح ويَنْطِحُ ، قال : والنَّطِيح : الذي يَسْتَقْبِلُك من الظِّبَاءِ والطُّيورِ وما يُزْجَر ، قلت : وغيره يُسَمِّيهِ النَّاطِح .
وأما النَّطِيحَةُ في سُورة المائدة ( 3 ) فهي الشَّاةُ المَنْطوحَةُ تموتُ فلا يَحِلُّ أكلُها ، وأُدخِلَت الهاءُ فيها لأنها جُعِلت اسما لا نَعْتاً .
وقال أبو عُبَيدة : من دوائر الخَيْل دائرة اللَّطاةِ ، وهي التي وسْطَ الجَبْهة ، قال فإن كانت دائرتانِ قالوا : فَرَسٌ نَطِيحٌ ، قال : ويُكْرهُ دائرتا النَّطيح .
ويقال : انْتَطَحَتِ الكِباشُ وتنَاطَحَت بمعنًى واحد ، وقال :
اللَّيل داجٍ والكِباشُ تَنْتَطِحْ
ويقال : أَصَابهُ ناطِحٌ أي أمْر شَديدٌ ، وكلُّ أمر شديدٍ ذي مَشَقَّةٍ ناطحٌ ، قال الراعي :
كَئِيبٌ يَرُدُّ اللَّهْفَتَيْن لأُمِّه
وقد مَسَّهُ مِنَّا ومِنْهُنَّ ناطِحُ
يصف رجُلاً غيُورا .
نحط : قال الليث : النَّحْطَةُ : داءٌ يُصيبُ الخيْلَ والإبِل في صُدورها ، فلا تكاد تسلَم منه .
قال : والنَّحْطُ : شِبْه الزَّفير .
يقال : نَحَطَ فهو منْحوط مثل نَحَزَ فهو منحوز ، وهو سُعال خَشِن قلَّما تسلَم منه .
والقَصَّارُ ينْحِطُ إذا ضَرَبَ بِثَوبِه على الحَجَر ليكونَ أرْوَحَ له ، وهو النَّحِيطُ ، وقال الشاعر أنشده الفرَّاء :
وتَنْحِطْ حَصَانٌ آخر اللَّيْلِ نَحْطةً
تَقَضَّبُ منها أو تَكادُ ضُلوعُها
حنط : الليث : الحِنْطةُ : البُرُّ ، والحَنَّاطُ : بَيَّاعُه ، والحِنَاطةُ : حِرْفَتُه .
قال : والحَنُوط : يُخْلَطُ من الطيب للميت خاصَّة ، وفي الحديث أنَّ ثمُودَ لمّا استيقَنُوا بالعَذَاب تكَفَّنوا بالأَنْطَاع وتَحَنَّطُوا بالصَّبِر . قلت : هو الحَنُوط والحِناطِ . وروى ابن المُبَارَك عن ابن جُرَيْجٍ قلتُ لِعَطَاء : أَيُّ الحِنَاطِ أحَبُّ إليك ؟ قال : الكافور ، قُلت : فأَين يُجْعل منه ؟ قال : في مرافِغِه ، قلت : وفي بطْنِه ؟ قال نعم ، قلت : وفي مَرْجِعِ رِجْلَيْه ومأْبِضِه ؟ قال : نعم ، قلت : وفي عينيه وأنفه وأذنيه ؟ قال : نعم . قلت : أيابساً يُجْعل الكافورُ أم يُبَلُّ بماءٍ ؟ قال : لا بَلْ يابساً ، قلت : أتَكْرَهُ المِسْكَ حِنَاطاً ؟ قال : نعم .
قلْتُ : وهذا يَدُلّ على أن كلَّ ما يُطَيَّب به الميت من ذَرِيرةٍ أو مِسْكٍ أو عَنْبَرٍ أو كافور وغيره من قَصَبٍ هِنْدِي أو صَنْدلٍ مدقوق فهو كلّه حَنوط وحِناط .
قال شمر : الرُّفْغَان : أصْلا الفَخِذَين . قال : وقال بعض أعراب بني تميم : الرُّفْغُ من المرأة : ما حَوْل فَرْجها ، وقد رَفَغ الرجل المرأةَ إذا قَعَد بين فخذيها ، وفي الحديث ( إذا الْتقَى الرُّفْغَان فقد وجَبَ الغُسْل ) .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للبَقْل إذا بَلَغ أن يُحْصَدَ حانِطٌ ، وقد حَنَطَ الزَّرعُ وأَحْنَطَ وأَجَزَّ وأشْوى إذا بلَغ أن يُحْصَد ، قال : وأوَرَس الرَّمْثُ وأحْنَطَ ، ومِثْله خَضَبَ العرْفَجُ .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : يقال للرِّمث أوّل ما يتفَطَّر ليخرج ورَقه قد أقْمَل ، فإذا زاد قليلاً قيل : قد أدْبى ، فإذا ظهرت خُضْرَته قيل : بَقَلَ ، فإذا ابْيَضَّ وأدرَكَ قِيلَ حَنَط .
شَمِر : يقال : أحْنَطَ فهو حانِطٌ ومُحْنِطٌ كلاهما ، وإنَّه لَحَسنُ الحانِطِ ، قال : والحانِطُ والوارِسُ واحد ، وأنشد :
تَبَدَّلْن بَعْد الرَّفض في حانِط الغَضَى
أباناً وغُلاَّناً بِهِ يَنْبُتُ السِّدْرُ
وقال غيره : رجلٌ حانِطٌ : كثيرُ الحِنْطَةِ ، وإنه لحانِطُ الصُّرَّةِ أي عَظيمُها يَعْنونَ صُرَّةَ الدراهم .
ويقال : حَنَطَ ونَحَطَ إذا زَفَر ، وقال الزَّفَيَانُ :
وانْجَدَل المِسْحَلُ يَكْبُو حانِطا
أراد ناحطاً يَزْفِرُ فَقَلَبَه . وأهل اليَمن يسمون النَّبْلَ الذي يُرْمَى به حَنْطاً .
وفي ( نوادر الأعْراب ) : فُلانٌ حانِطٌ إليّ ومُسْتَحْنِطٌ إليّ ومُسْتَقْدِمٌ إليّ ونَاتِلٌ إليّ ومُسْتَنْتِلٌ إلَيّ إذا كان مائلاً عليه مَيْل عَداوة وشحناء .
أَخْبَرَني المنذري عن الطُّوسِيّ عن الخَزّاز أن ابن الأعْرابي أَنشدَه :
لو أَنَّ كابِيةَ بنَ حُرْقُوصٍ بهم
نَزَلَتْ قَلُوصِي حين أَحْنَطَها الدَّمُ
أَحْنَطها أي رَمَّلَها ودَمَّاها وجف عليها .
وذكرت الْحِنْطىء في باب الرباعي ، وهو القصير ، وعَنْزٌ حِنْطِئَةٌ ، لأن الهمزة أصلية .
طنح : أهمله الليث ، وقال ابن دريد : أخبرني عبد الرحمن عن عمه الأصمعي قال : يقال : طَنِحَتِ الإبلُ إذا سَمِنَت بالحاء ، وطَنِخَت بالخاء إذا بَشِمَت ، قال : وغيره يجعلهما واحداً .
قلتُ : ولم يُسْمَع طنح بالحاء لغيره . وأما طنخ فمعناه اتّخم وهو صحيح .
حطن : أهمله الليث ، والحِطَانُ : التيس ، فإن كان فِعَّالاً فالنون أصلية من حطن ، وإن جعلته فعلاناً فهو من الحَطِّ .

##### Türkçe

**ح ط ن**
**حنط** , **حطن** , **طحن** , **نطح** , **نحط** , **طنح** : kullanımdadırlar.

**طحن** : el-Leys dedi: **الطِّحْنُ**: öğütülmüş un, öğütülmüş olan; **الطَّحْنُ**: fiildir; **الطَّحَانَةُ**: değirmencinin fiilidir.
Dedi: **والطّاحُونةُ** ve **الطَّحَّانَةُ**: su ile dönen (değirmen)dir; hepsinin çoğulu **الطّوَاحِين**’dir.
Dedi: azı dişlerinden her bir diş **طاحِنَة**’dir. **والطُّحَنَةُ**: **الجُعَل** gibi bir küçük canlıdır; çoğulu **الطُّحَن**. Dedim: **الطُّحَنُ** kumda olur. Ona **الحْلَك** denir ve **الْجُعَل**’e benzemez.
Ebû Hayra dedi: **الطُّحَنُ**; **لَيثُ عِفِرِّينَ**’dir, **الفُسْتُقَة** gibi; rengi toprağın rengidir.
Başkası dedi: **العَظايَة** biçimi üzeredir. Kuyruğuyla, develerden **الخَلِفَة**’nin yaptığı gibi, (kumu) savurur; çocuklar ona: “Bize bir **جِرَاباً** öğüt!” derler; o da kendisiyle yerde öğütür de içinde kayboluncaya kadar (kuma) girer. Bunun hepsini Ebû Hâtim, bedevîlerden nakletti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam boy kısalıkta nihayet (derecesinde) olursa o **الطُّحَنَةُ**’dir.
Ebû Nasr, el-Asma‘î’den rivayet etti; dedi: **الطُّحَنَةُ**: **القُنْفُذ**’den aşağı (küçük) bir hayvandır; kumda olur; bazen görünür ve sanki öğütüyormuş gibi döner, sonra dalar (kuma gömülür). Göründüğünde bedevî çocukları onun için toplanır ve ona “**اطْحَنِي جِرَاباً**” yahut “**جرابَيْن**” diye bağırırlar.
Ve denir: yılan **طَحَنَتِ الأفْعَى**; kuma girdiği, onu üstünde incelttiği ve iki gözünü çıkardığı zaman.
Râciz, bir yılanı vasfederek dedi:
حَوَاه حاوٍ طال ما اسْتَبَاثَا
ذكورَها الطُّحَّنَ والأناثا
En-Nadr, el-Ca‘dî’den nakletti; dedi: **الطاحن**; **الدَّقُوقَةِ**’den **الراكس** olan, **الكُدْسِ**’in ortasında duran (şey)dir).
Onların darb-ı mesellerindendir: ( **أسْمَعُ جَعْجَعَةً ولا أَرى طِحْناً** ) ve onun tefsiri geçmişti.
Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan: dedi: Develer **رِفَاقاً** (yumuşak huylu) olursa yahut yanlarında ehilleri olursa, onlar **الطَّحَّانَةُ** ve **الطَّحُونُ**’dur; ve **الرَّطّانَةُ** ve **الرَّطون**.
Başkası dedi: **الطّحُون**: savaş için bir isimdir; ve denildi ki: atlı birliklerin taburlarından, dikenli (güçlü) ve çokluk sahibi olduğu zaman, o (tabur)dur.

**نطح** : el-Leys: **النَّطحُ** koçlar ve benzerleri içindir; dalgalar, seller ve savaşta adamlar **تنَاطحَتِ** (birbirine çarpıştı).
Ebû ‘Ubeyd: **نَطَحَ** **يَنْطَح** ve **يَنْطِحُ**; dedi: **النَّطِيح**: ceylanlardan, kuşlardan ve ürkütülen (hayvan)lardan sana karşı gelen (şey)dir. Dedim: başkası ona **النَّاطِح** adını verir.
**النَّطِيحَةُ** ise Mâide sûresinde (3), boynuzlanmış koyundur; ölür, onun yenmesi helâl olmaz. Ona **الهاء** sokuldu; çünkü sıfat değil isim kılındı.
Ebû ‘Ubeyde dedi: Atların dairelerinden **دائرة اللَّطاةِ** vardır; o, alnın ortasındaki (daire)dir. Eğer iki daire olursa “**فَرَسٌ نَطِيحٌ**” derler. Dedi: **دائرتا النَّطيح** mekruh görülür.
Ve denir: koçlar **انْتَطَحَتِ** ve **تنَاطَحَت**; tek bir mânâ iledir. Ve dedi:
اللَّيل داجٍ والكِباشُ تَنْتَطِحْ
Ve denir: Ona **ناطِحٌ** isabet etti; yani şiddetli bir iş. Meşakkat sahibi her şiddetli iş **ناطِحٌ**’tır. er-Râ‘î dedi:
كَئِيبٌ يَرُدُّ اللَّهْفَتَيْن لأُمِّه
وقد مَسَّهُ مِنَّا ومِنْهُنَّ ناطِحُ
Kıskanç bir adamı vasfeder.

**نحط** : el-Leys dedi: **النَّحْطَةُ**: atlara ve develere göğüslerinde isabet eden bir hastalıktır; ondan neredeyse kurtulmaz.
Dedi: **النَّحْطُ**: nefese benzer (bir ses).
Denir: **نَحَطَ**; o hâlde o **منْحوط**’tur; tıpkı **نَحَزَ**; o hâlde o **منحوز**’dur; o, kaba bir öksürüktür; ondan pek az kurtulunur.
Ve **القَصَّارُ** (çulhacı/keçeci) **ينْحِطُ**; elbisesiyle taşı dövdüğü zaman, kendisi için daha rahat olsun diye; o da **النَّحِيطُ**’tur. Şair dedi; el-Ferrâ onu okuttu:
وتَنْحِطْ حَصَانٌ آخر اللَّيْلِ نَحْطةً
تَقَضَّبُ منها أو تَكادُ ضُلوعُها

**حنط** : el-Leys: **الحِنْطةُ**: buğdaydır; **الحَنَّاطُ**: onun satıcısıdır; **الحِنَاطةُ**: onun mesleğidir.
Dedi: **الحَنُوط**: özellikle ölü için güzel kokudan karıştırılır. Hadiste: Semûd azabı kesin olarak anlayınca **بالأَنْطَاع** ile kefenlendiler ve **بالصَّبِر** ile **تَحَنَّطُوا**. Dedim: o, **الحَنُوط** ve **الحِناطِ**’tır. İbnü’l-Mübârek, İbn Cüreyc’den rivayet etti: Atâ’ya dedim: “**الحِنَاطِ**’ın hangisi sana daha sevimlidir?” Dedi: “Kâfûr.” Dedim: “Ondan nereye konur?” Dedi: “**في مرافِغِه**.” Dedim: “Karnına da mı?” Dedi: “Evet.” Dedim: “İki ayağının dönüş yerine ve **مأْبِضِه**’ne de mi?” Dedi: “Evet.” Dedim: “Gözlerine, burnuna ve kulaklarına da mı?” Dedi: “Evet.” Dedim: “Kâfûr kuru olarak mı konur, yoksa su ile ıslatılır mı?” Dedi: “Hayır; bilakis kuru olarak.” Dedim: “Misk’i **حِنَاطاً** (tahnit) olarak kerih görür müsün?” Dedi: “Evet.”
Dedim: Bu, ölüye **ذَرِيرةٍ** yahut misk yahut amber yahut kâfûr ve başkası gibi, **قَصَبٍ هِنْدِي** yahut dövülmüş sandal ile güzel koku verilen her şeyin, hepsinin **حَنوط** ve **حِناط** olduğuna delâlet eder.
Şemmer dedi: **الرُّفْغَان**: iki uyluğun iki köküdür. Dedi: Benî Temîm’den bazı bir bedevî dedi: Kadından **الرُّفْغُ**: ferci çevresinde olan (yerdir). Adam, kadını **رَفَغ** etmiştir; iki uyluğu arasında oturduğu zaman. Hadiste: ( **إذا الْتقَى الرُّفْغَان فقد وجَبَ الغُسْل** ).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: sebze, biçilmeye ulaştığı zaman ona **حانِطٌ** denir. Ekin **حَنَطَ** etti ve **أَحْنَطَ** etti ve **أَجَزَّ** etti ve **أشْوى** etti; biçilmeye ulaştığı zaman. Dedi: **الرَّمْثُ** **أوَرَس** etti ve **أحْنَطَ** etti; bunun benzeri: **العرفجُ** **خَضَبَ** etti.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Denir: **الرِّمث** yaprağını çıkarmak için ilk yarıldığı zaman **قد أقْمَل**; biraz artınca “**قد أدْبى**” denir; yeşilliği görününce “**بَقَلَ**” denir; beyazlayıp olgunlaşınca “**حَنَط**” denir.
Şemmer: Denir: **أحْنَطَ**; o hâlde o **حانِطٌ** ve **مُحْنِطٌ**; ikisi de. Ve o, elbette **حَسنُ الحانِطِ**’tır. Dedi: **الحانِطُ** ile **الوارِسُ** birdir. Ve okudu:
تَبَدَّلْن بَعْد الرَّفض في حانِط الغَضَى
أباناً وغُلاَّناً بِهِ يَنْبُتُ السِّدْرُ
Başkası dedi: **رجلٌ حانِطٌ**: buğdayı çok olan (adam). Ve o, elbette **حانِطُ الصُّرَّةِ**’dir; yani onun büyüğü; dirhem kesesini kastederler.
Ve denir: **حَنَطَ** ve **نَحَطَ**; nefes verip hırladığı zaman. **الزَّفَيَانُ** dedi:
وانْجَدَل المِسْحَلُ يَكْبُو حانِطا
**ناحطاً** (nefes vereni) kastetti; nefes veriyordu; onu ters çevirdi. Yemen ehli, atılan ok’a **حَنْطاً** adını verirler.
( **نوادر الأعْراب** )’da: “Falan bana karşı **حانِطٌ**’tır ve bana karşı **مُسْتَحْنِطٌ**’tır ve bana karşı **مُسْتَقْدِمٌ**’dir ve bana karşı **نَاتِلٌ**’dir ve bana karşı **مُسْتَنْتِلٌ**’dir”; ona düşmanlık ve kin meyliyle meyledici olduğu zaman.
Münzirî bana haber verdi; et-Tûsî’den; el-Hazzâz’dan: İbnü’l-A‘râbî ona şu beyti okuttu:
لو أَنَّ كابِيةَ بنَ حُرْقُوصٍ بهم
نَزَلَتْ قَلُوصِي حين أَحْنَطَها الدَّمُ
**أَحْنَطها**: yani onu kumlandırdı, kanlandırdı ve (kan) onun üzerinde kurudu.
Ve **الْحِنْطىء**’i rubâî bâbında zikrettim; o, kısa (boylu)dur. Ve **عَنْزٌ حِنْطِئَةٌ**; çünkü hemze aslîdir.

**طنح** : el-Leys onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: Abdurrahman bana haber verdi; amcası el-Asma‘î’den; dedi: Denir: develer **طَنِحَتِ الإبلُ**; **بالحاء** ile; semirdikleri zaman. Ve **طَنِخَت**; **بالخاء** ile; tıka basa yedikleri zaman. Dedi: başkası ikisini bir yapar.
Dedim: **طنح** **بالحاء** onun dışındakinden işitilmedi. **طنخ** ise mânâsı: tıka basa yemek/yağ bağlamak; ve o sahihtir.

**حطن** : el-Leys onu ihmal etti. **الحِطَانُ**: tekedir. Eğer onu **فِعَّالاً** yaparsan, nûn aslîdir; **حطن**’dandır. Eğer onu **فعلاناً** yaparsan, o **الحَطِّ**’dandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والحاء وما يثلثهما)
(طحر) الطاء والحاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الحَفز والرَّمْي والقذْف. يقولون: طَحَرَتِ العينُ قَذاها، إذا قذَفَتْ به. يقال طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ، إذا رمت به. وقوس مِطحَرٌ، إذا حَفَزت سَهْمَها فرمت به صُعُداً. وحربٌ مِطحرةٌ: زَبُون. والطَّحِير: النَّفَس العالي، وسمِّيَ بذلك لأنَّ صاحبه يَطحَر. قال الكميت:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  الزَّفيرَ الطَّحِيرَا([1])فأمَّا المُطْحَر من النِّصال، فهو المُطوَّل المسال([2]). قال الهُذَليّ([3]):
* من مُطْحَراتِ الإِلالِ([4]) *
(طحل) الطاء والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على لونٍ غير صافٍ ولا مُشرقٍ. من ذلك الطُّحْلة، وهو لون الغُبْرة. ويقال رمادٌ أطحل، وشرابٌ أطحل، إذا لم يكن صافياً. والطِّحال معروف، وممكنٌ أن يكون سمِّيَ بذلك لكُدْرَةِ لونه. ويقال طَحِلَ الماء: فسد وتغيَّر.
(طحم) الطاء والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ  يدلُّ على تجمُّع وتكاثف. من ذلك الطّحمة([5]) من النَّاس، وهي الجماعة الكثيفة. وطُحْمة اللَّيل وطَحْمَتهُ، وطُحْمة السَّيل وطَحمته: مُعْظَمه. قال الخليل: طَحْمَة الفتنة: جَوْلَةُ النَّاس عندها. ويقال للرَّجُل الشَّديد العِراك: طُحَمَة. والباب كلُّه واحد.
(طحن) الطاء والحاء والنون أصلٌ صحيحٌ، وهو فتُّ الشيء ورَفْتُهُ([6]) بما يدور عليه من فوقِهِ. يقال طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً. والطّحْن: الدَّقيق. ويقولون: "أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً". والجعجعة: صوت الرَّحَى. ومن الباب: كتيبةٌ طَحُونٌ: تطحَنُ ما لَقِيَت. ويقال للأضراسِ الطَّواحِن.
ومن الباب الطُّحَن([7]): دويْبَّة تغيِّب نفسَها في ترابٍ قد سوَّتْهُ وأدارته.وَطَحَنتِ الأفعى، إذا تلوَّت([8]) مستديرة.
(طحو) الطاء والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على البسط والمدِّ. من ذلك الطَّحْو وهو كالدَّحْو، وهو البَسْط. قال الله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾، أي بَسَطها، وقال تعالى في موضع آخر: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾، ويقال طحا بك هَمُّكَ يطحو، إذا ذَهَبَ بك في الأمر ومدَّ بك فيه. قال علقمة:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])والمُدوِّمة الطَّواحِي: النُّسور تستدير حول القَتْلَى. وقال الشَّيْبَاني: طَحَيْت: اضطجَعْت. والطَّاحِي: الجمع الكثير، وسمِّيَ بذلك لأنَّهُ يجرُّ على الشيء، كما يسمَّى جرَّاراً. قال:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) في الهاشميات ص 93 أبيات من هذا الوزن والروي.
([2]) كذا وردت الكلمة في الأصل، وليست في المجمل.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي؛ وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي  79.
([4]) البيت بتمامه فيها:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
 ([5]) الطحمة مثلثة الطاء، ولكن يفهم من صنيعه بعد أنه يعرف فيها لغتين فقط: الضم والفتح، وهما ما نص عليه صاحب اللسان. أما صاحب القاموس فيروي اللغات الثلاث.
([6]) الرفت: الدق والكسر. وفي الأصل: "ورقته"، تحريف.
([7]) ويقال أيضاً: "الطحنة".
([8])في الأصل: "تولت".
([9]) الآية 6 من سورة الشمس.
([10]) الآية 30 من سورة النازعات.
([11]) ديوان علقمة  131 والمفضليات (2: 191).
([12]) لصخر الغي الهذلي من قصيدة في شرح السكري للهذليين 21 ونسخة الشنقيطي 91. وصدره:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**الحاء** وما يثلثهما)
(**طحر**) **الطاء** ve**الحاء** ve**الراء** sahih bir asıldır; **الحفز** ve**الرمي** ve**القذف**e delâlet eder. Derler ki: **طَحَرَتِ العينُ قَذاها**, onu onunla **قذَفَتْ** ettiği zaman. Denir: **طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ**, onunla **رمت** ettiği zaman. Ve **قوس مِطحَرٌ**, okunu **حَفَزت** edip onunla yukarıya doğru **رمت** ettiği zaman. Ve **حربٌ مِطحرةٌ**: **زَبُون**. Ve**الطَّحِير**: yüksek nefes; bununla adlandırıldı, çünkü onun sahibi **يَطحَر**. **الكميت** dedi ki:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  الزَّفيرَ الطَّحِيرَا([1])فakat **المُطْحَر** (ok) uçlarından olana gelince, o **المُطوَّل المسال**dır([2]). **الهُذَليّ**([3]) dedi ki:
* من مُطْحَراتِ الإِلالِ([4]) *

(**طحل**) **الطاء** ve**الحاء** ve**اللام** sahih bir asıldır; saf olmayan ve parlak olmayan bir renge delâlet eder. Bundan: **الطُّحْلة**, o, toz rengidir. Ve denir: **رمادٌ أطحل** ve**شرابٌ أطحل**, saf olmadığı zaman. Ve**الطِّحال** bilinen (şey)dir; ve onun, renginin bulanıklığı sebebiyle bununla adlandırılmış olması mümkündür. Ve denir: **طَحِلَ الماء**: bozuldu ve değişti.

(**طحم**) **الطاء** ve**الحاء** ve**الميم** sahih bir asıldır; toplanma ve yoğunlaşmaya delâlet eder. Bundan: insanlardan **الطّحمة**([5]), o, sık topluluktur. Ve**طُحْمة اللَّيل** ve**طَحْمَتهُ**, ve**طُحْمة السَّيل** ve**طَحمته**: onun çoğu (en büyük kısmı). **الخليل** dedi: **طَحْمَة الفتنة**: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Ve şiddetli boğuşma sahibi adama denir: **طُحَمَة**. Ve babın hepsi birdir.

(**طحن**) **الطاء** ve**الحاء** ve**النون** sahih bir asıldır; o, şeyin ufalanması ve onun **رَفْتُهُ**([6])dur; onun üstünden onun üzerinde dönen şey ile. Denir: **طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً**. Ve**الطّحْن**: un. Ve derler: "**أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً**". Ve**الجعجعة**: değirmenin sesi. Ve babdan: **كتيبةٌ طَحُونٌ**: karşılaştığını öğütür. Ve azı dişlerine denir: **الطَّواحِن**.
Ve babdan **الطُّحَن**([7]): kendisini, düzleştirdiği ve çevirdiği bir toprağın içinde gizleyen küçük bir canlıdır. Ve**طَحَنتِ الأفعى**, kıvrılıp dolandığı([8]) zaman, yuvarlak olarak.

(**طحو**) **الطاء** ve**الحاء** ve**الحرف المعتل** sahih bir asıldır; yayma ve uzatmaya delâlet eder. Bundan: **الطَّحْو**, o, **الدَّحْو** gibidir; o, yaymadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾ yani onu yaydı; ve başka bir yerde dedi: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾. Ve denir: **طحا بك هَمُّكَ يطحو**, işte seni götürdüğü ve onda seni uzattığı zaman. **علقمة** dedi:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])Ve**المُدوِّمة الطَّواحِي**: leşlerin etrafında dönen akbabalardır. Ve**الشَّيْبَاني** dedi: **طَحَيْت**: yattım. Ve**الطَّاحِي**: çok kalabalık; bununla adlandırıldı, çünkü o, şeyin üzerine sürüklenir; nasıl ki **جرَّاراً** diye adlandırılır. Dedi ki:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــــ
([1]) **الهاشميات**’te s. 93, bu vezin ve kafiye üzere beyitler.
([2]) Kelime asılda böyle vârid olmuştur; ve **المجمل**’de değildir.
([3]) O, **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’dir; ve kasidesi **شرح السكري للهذليين** 180’de ve **نسخة الشنقيطي** 79’dadır.
([4]) Beyit bütünüyle orada:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
 ([5]) **الطحمة** **الطاء**’da üçlüdür; fakat onun işinden sonra anlaşılır ki onda yalnız iki dili bilir: zamme ve fetha; ve bunlar **صاحب اللسان**’ın nass ettiği şeydir. Amma **صاحب القاموس** üç dili rivayet eder.
([6]) **الرفت**: dövme ve kırmadır. Asılda: "**ورقته**", tahrif.
([7]) Ve ayrıca denir: "**الطحنة**".
([8]) Asılda: "**تولت**".
([9]) **سورة الشمس**’in 6. âyeti.
([10]) **سورة النازعات**’ın 30. âyeti.
([11]) **ديوان علقمة** 131 ve**المفضليات** (2: 191).
([12]) **صخر الغي الهذلي**’nindir; **شرح السكري للهذليين** 21’de ve**نسخة الشنقيطي** 91’dedir. Ve onun صدر’ı:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ح ن
هو طحان جيد الطحن نقي الطحن وهو الطحين وهو كحماز الطاحونة وهي الطحانة‏.‏
وأكلت طواحنك ولا أكلت‏.‏
وأطرق إطراق الطحن وهو ليث عفرين دويبة مثل الفستقة يقول له الصبيان‏:‏ اطحن لنا جرابنا فيطحن بنفسه الأرض حتى يغيب فيها‏.‏
قال جندل‏:‏ إذا رآني حالياً أو في عين يعرفني أطرق إطراق الطحن العين‏:‏ أهل الدار‏.‏
وتقول‏:‏ قعد على الإحن وأطرق كالطحن‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طحنتهم المنون‏.‏
وكتيبة طحون‏.‏

##### Türkçe

ط ح ن
O, **طحان**: öğütmesi iyi, öğütmesi temizdir; ve o, **الطحين**’dir; ve o, **كحماز** gibidir; **الطاحونة**: değirmendir; ve o, **الطحانة**’dır.‏
Ve “Senin **طواحن**’larını yedim; ve yemedim.”‏
Ve **إطراق** etti: **إطراق الطحن**; ve o, **ليث عفرين**’dir; fıstık gibi bir küçük hayvancık; çocuklar ona derler ki: “Bize torbamızı öğüt”; böylece kendi kendine yeri öğütür, ta ki onun içinde kayboluncaya kadar.‏
**جندل** dedi: “Beni süslü hâlde yahut bir gözde görse, beni tanır; **أطرق إطراق الطحن**.” **العين**: ev halkıdır.‏
Ve dersin: “**الإحن** üzerine oturdu ve **كالطحن** gibi **أطرق** etti.”‏
Mecazdan: “**المنون** onları öğüttü.”‏
Ve **كتيبة طحون**.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري: الطِّحْنُ الطَّحِينُ المَطْحُونُ، والطَّحْنُ الفعل، والطِّحَانةُ فعل الطَّحّانِ. وفي إِسلام عمر، رضي الله عنه: فأَخرَجَنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، في صَفَّينِ له كَدِيدٌ ككَدِيدِ الطَّحِينِ؛ ابن الأَثير: الكَدِيدُ الترابُ الناعم، والطَّحينُ المَطْحُون، فعيل بمعنى مفعول. ابن سيده: طَحَنَه يَطْحَنُه طَحْناً، فهو مَطْحُون وطَحِينٌ، وطَحَّنَه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
عَيْشُها العِلْهزُ المُطَحَّنُ بالفَثْـ
ـثِ، وإيضاعُها القَعُودَ الوَسَاعا
والطِّحْنُ، بالكسر: الدقيق. والطَّاحُونة والطَّحّانة: التي تدور بالماء، والجمع الطَّواحِينُ. والطَّحّان: الذي يَلي الطَّحِينَ، وحِرْفته الطِّحانةُ. الجوهري: طَحَنَتِ الرَّحَى تَطْحَنُ وطَحَنْتُ أَنا البُرَّ، والطَّحْنُ المصدر، والطَّاحونة الرَّحَى. وفي المثل: أَسمَعُ جَعْجَعَةً ولا أَرى طِحْناً. والطَّواحِنُ: الأَضراسُ كلها من الإِنسان وغيره على التشبيه، واحدتها طاحِنَة. الأَزهري: كل سنٍّ من الأَضراس طاحِنَة. وكَتِيبة طَحُون: تَطْحَنُ كُلَّ شيء. والطُّحَنُ: على هيئة أُم حُبَيْن، إلا أَنَّها أَلطف منها، تَشْتَالُ بذَنَبِها كما تَفْعَلُ الخَلِفَة من الإِبل، يقول لها الصبيان: اطْحَني لنا جِرَابنا، فتَطْحَنُ بنفسها في الأَرض حتى تغيب فيها في السهل ولا تَراها إلا في بَلُّوقَةٍ من الأَرض. والطُّحَنُ: لَيْثُ عِفِرِّينَ؛ وقوله:
إذا رآني واحداً، أَو في عَيَنْ
يَعْرِفُني، أَطْرَقَ إِطْراقَ الطُّحَنْ.
إنما عنى إحدى هاتين الحشرتين؛ قال ابن بري: الرجز لجَندَلِ بن المُثَنَّى الطُّهَوِيِّ. الأَزهري: الطُّحَنة دُويبة كالجُعَل، والجمع الطُّحَنُ. قال: والطُّحَنُ يكون في الرمل، ويقال إنه الحُلَكُ ولا يُشْبِهُ الجُعَلَ، وقال: قال أَبو خيرة الطُّحَنُ هو لَيْثُ عِفِرِّين مثل الفُستُقة، لونه لون التراب يَندَسُّ في التراب؛ وقال غيره: هو على هيئة العِظَاية يَشتالُ بذنبه كما تفعلُ الخَلِفَة من الإِبل، وحكى الأَزهري عن الأَصمعي قال: الطُّحَنة دابة دون القُنفُذ، تكون في الرمل تظهر أَحياناً وتدور كأَنها تَطْحَنُ، ثم تَغُوص، وتجتمع صبيان الأَعراب لها إذا ظهرت فيصيحون بها: اطْحَني جِراباً
أَو جِرابَين. ابن سيده: والطُّحَنَة دويبة صُفيراءُ طرفِ الذنب حَمراءِ، ليست بخالصة اللون، أَصغر رأْساً وجَسَداً من الحِرْباءِ، ذنبها طُول إصبع، لا تَعَضُّ. وطَحَنَتِ الأَفْعَى الرملَ إذا رَقَّقَته ودخلت فيه فغيبت نفسها وأَخرجت عينها، وتسمَّعى الطَّحُون. والطّاحِنُ: الثور القليل الدَّوَران الذي في وَسَطِ الكُدْسِ. والطَّحّانةُ والطَّحُونُ: الإبل إذا كانت رِفاقاً ومعها أَهلها؛ قال اللحياني: الطَّحُون من الغنم ثلثمائة؛ قال ابن سيده: ولا أَعلم أَحداً حكى الطَّحُونَ في الغنم غيره. الجوهري: الطَّحَّانة والطَّحُون الإبل الكثيرة. والطُّحَنَةُ: القصير فيه لُوثة؛ عن الزجاجي. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: إذا كان الرجل نهاية في القِصَرِ فهو الطُّحَنة؛ قال ابن بري: وأَما الطويل الذي فيه لُوثَةٌ فيقال له عُسْقُدٌ. قال: وقال ابن خالويه أَقْصَرُ القِصَارِ الطُّحَنَةُ، وأَطول الطِّوالِ السَّمَرْ طُولُ. وحرب طَحُونٌ: تَطْحَنُ كل شيء. الأَزهري: والطَّحُون اسم للحرب، وقيل: هي الكتيبة من كتائب الخيل إذا كانت ذات شوكة وكثرة؛ قال الراجز:
حَواه حاوٍ، طالَ ما استباثا
ذُكورَها والطُّحَّنَ الإِناثا
(* قوله «والطحن الإناثا» كذا بالأصل مضبوطاً، ولم نجد الرجز في عبارة الأزهري ولذلك لم ينطبق الشاهد على ما قبله). الجوهري: الطَّحُون الكتيبة تَطْحَنُ ما لَقِيَتْ، قال: وحكى النضر عن الجَعْدِي قال: الطاحِنُ هو الراكِسُ من الدَّقُوقَة التي تقوم في وَسَطِ الكُدْسِ. الجوهري: طَحَنَتِ الأَفْعَى تَرَحَّتْ واستدارت، فهي مِطْحانٌ؛ قال الشاعر: بخَرْشاءَ مِطْحانٍ كأَنَّ فَحِيحَها،
إذا فَزِعَتْ، ماءٌ هَرِيقَ على جَمْرِ.
والطَّحَّانُ إن جعلته من الطَّحْن أَجريته، وإن جعلته من الطَّحِّ أَو الطَّحاءِ، وهو المنبسط من الأَرض، لم تُجْره؛ قال ابن بري: لا يكون الطَّحَّان مصروفاً إلا من الطَّحْنِ، ووزنه فَعَّال، ولو جعلته من الطَّحاءِ لكان قياسُه طَحْوان لا طَحَّان، فإِن جعلته من الطَّحِّ كان وزنه فَعْلان لا فَعَّال.

##### Türkçe

الأزهري: **الطِّحْنُ**: öğütülmüş **الطَّحِينُ** **المَطْحُونُ**dur; **الطَّحْنُ** ise fiildir,
**الطِّحَانةُ** da **الطَّحّانِ**ın fiilidir. **عمر**’in İslâm’a girişi hakkında, رضي الله عنه: “Bizi **رسولُ الله**، صلى الله عليه وسلم، iki saf hâlinde çıkardı; onda **كَدِيدٌ** vardı, **الطَّحِينِ**in **كَدِيدِ**i gibi.”; ابن الأَثير: **الكَدِيدُ** ince topraktır; **الطَّحينُ** ise öğütülmüş olandır; **فعيل** vezninde **مفعول** mânâsınadır. ابن سيده: **طَحَنَه يَطْحَنُه طَحْناً**: onu öğüttü; o da **مَطْحُون** ve **طَحِينٌ**dur; ve **طَحَّنَه**; ابن الأَعرابي şu beyti okudu:
عَيْشُها العِلْهزُ المُطَحَّنُ بالفَثْـ
ـثِ، وإيضاعُها القَعُودَ الوَسَاعا

**الطِّحْنُ** (kesre ile): undur. **الطَّاحُونة** ve **الطَّحّانة**: su ile dönen (değirmen)dir; çoğulu **الطَّواحِينُ**dur. **الطَّحّان**: **الطَّحِينَ** ile meşgul olan kimsedir; mesleği **الطِّحانةُ**dır. الجوهري: **طَحَنَتِ الرَّحَى تَطْحَنُ**: değirmen taşı öğütür; ben de **البُرَّ**ı öğüttüm; **الطَّحْنُ** mastardır; **الطَّاحونة** ise **الرَّحَى**dır. Meselde: “**جَعْجَعَةً** işitiyorum, fakat **طِحْناً** görmüyorum.” **الطَّواحِنُ**: benzetme yoluyla, insandan ve başkasından bütün azı dişleridir; tekili **طاحِنَة**dir. الأَزهري: azı dişlerden her bir diş **طاحِنَة**dir. **كَتِيبة طَحُون**: her şeyi öğütür. **الطُّحَنُ**: **أُم حُبَيْن** suretinde, ancak ondan daha latiftir; develerden **الخَلِفَة**nin yaptığı gibi kuyruğuyla sallanır; çocuklar ona: “Bize torbamızı öğüt.” derler; o da kendisiyle yerde öğütür de düz yerde toprağın içinde kayboluncaya kadar (iner) ve onu ancak yerden bir **بَلُّوقَةٍ** içinde görürsün.

**الطُّحَنُ**: **لَيْثُ عِفِرِّينَ**dir; ve onun sözü:
إذا رآني واحداً، أَو في عَيَنْ
يَعْرِفُني، أَطْرَقَ إِطْراقَ الطُّحَنْ.
Ancak bu iki haşereden birini kastetmiştir; ابن بري dedi: bu recez, **جَندَلِ بن المُثَنَّى الطُّهَوِيِّ**indir. الأَزهري: **الطُّحَنة** **الجُعَل** gibi küçük bir canlıdır; çoğulu **الطُّحَنُ**dur. Dedi: **الطُّحَنُ** kumda olur; onun **الحُلَكُ** olduğu söylenir ve **الجُعَلَ**e benzemez. Dedi: أَبو خيرة dedi: **الطُّحَنُ** **لَيْثُ عِفِرِّين**dir; **الفُستُقة** gibi; rengi toprağın rengidir, toprağın içinde gizlenir; başkası dedi: **العِظَاية** suretindedir; develerden **الخَلِفَة**nin yaptığı gibi kuyruğuyla sallanır. الأَزهري, الأَصمعي’den nakletti; dedi: **الطُّحَنة** kirpiden küçük bir hayvandır; kumda olur; bazen görünür ve sanki öğütüyormuş gibi döner, sonra dalar; göründüğünde bedevî çocukları onun için toplanır da ona bağırırlar: “Bir torba öğüt,
ya da iki torba.” ابن سيده: **الطُّحَنَة** kuyruğun ucunda kızıllık bulunan sarımsı bir küçük canlıdır; rengi saf değildir; **الحِرْباءِ**dan başça ve gövdece daha küçüktür; kuyruğu bir parmak boyudur; ısırmaz. **طَحَنَتِ الأَفْعَى الرملَ**: kumunu incelttiği ve içine girip kendini gizlediği, gözünü çıkardığı zaman; ona **الطَّحُون** denir. **الطّاحِنُ**: yığının ortasında bulunan, az dönen öküzdür. **الطَّحّانةُ** ve **الطَّحُونُ**: develer, eğer uysal sürüler hâlinde olup yanlarında ehilleri varsa; اللحياني dedi: koyundan **الطَّحُون** üç yüzdür; ابن سيده dedi: koyunda **الطَّحُونَ**u ondan başka nakleden birini bilmiyorum. الجوهري: **الطَّحَّانة** ve **الطَّحُون** çok devedir. **الطُّحَنَةُ**: içinde **لُوثة** bulunan kısa boylu (kimse)dir; الزجاجي’den. الأَزهري, ابن الأَعرابي’den: adam kısalıkta nihayet derecede olursa o **الطُّحَنة**dir; ابن بري dedi: içinde **لُوثَةٌ** bulunan uzun olana ise **عُسْقُدٌ** denir. Dedi: ابن خالويه dedi: kısaların en kısası **الطُّحَنَةُ**dir; uzunların en uzunu **السَّمَرْ طُولُ**dur. **حرب طَحُونٌ**: her şeyi öğütür. الأَزهري: **الطَّحُون** savaşın adıdır; ve denildi ki: o, eğer şiddet ve çokluk sahibi olursa atlı birliklerin taburlarından bir taburdur; recez söyleyen dedi:
حَواه حاوٍ، طالَ ما استباثا
ذُكورَها والطُّحَّنَ الإِناثا
(* “والطحن الإناثا” sözü asılda böyle harekelenmiş olarak (bulunmaktadır); recezi الأَزهري’nin ibaresinde bulamadık; bu sebeple şahit, kendinden önce olana uymadı). الجوهري: **الطَّحُون** karşılaştığını öğüten taburdur. Dedi: النضر, الجَعْدِي’den nakletti; dedi: **الطاحِنُ** yığının ortasında duran **الدَّقُوقَة**dan **الراكِسُ**tur. الجوهري: **طَحَنَتِ الأَفْعَى**: gevşedi ve döndü; o hâlde o **مِطْحانٌ**dır; şair dedi:
بخَرْشاءَ مِطْحانٍ كأَنَّ فَحِيحَها،
إذا فَزِعَتْ، ماءٌ هَرِيقَ على جَمْرِ.

**الطَّحَّانُ**u eğer **الطَّحْن**den yaparsan onu i‘râb edersin; eğer onu **الطَّحِّ**den yahut **الطَّحاءِ**dan yaparsan—ki o yerin yayvan olanıdır—onu i‘râb etmezsin; ابن بري dedi: **الطَّحَّان** ancak **الطَّحْنِ**den olursa munsarif olur; vezni **فَعَّال**dır. Eğer onu **الطَّحاءِ**dan yapsaydın kıyası **طَحْوان** olurdu, **طَحَّان** değil. Eğer onu **الطَّحِّ**den yaparsan vezni **فَعْلان** olur, **فَعَّال** değil.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ح ن * * طحَنَتِ * الرحى البر ونحوه و * طَحَنَ * الرجل أيضا من باب قطع و * الطِّحْنُ * بالكسر الدقيق و * الطَّاحُونة * الرحى و * الطَّوَاحِنُ * الأضراس و * الطَّحَّانُ * إن جعلته من الطحن أجريته وإن جعلته من الطح أو الطحا وهو المنبسط من الأرض لم تجره

##### Türkçe

* **ط ح ن** * * **طحَنَتِ** değirmen taşı buğdayı ve benzerini öğüttü ve * **طَحَنَ** adam da ayrıca “قطع” babındandır ve * **الطِّحْنُ** kesre ile: un ve * **الطَّاحُونة** değirmen taşı ve * **الطَّوَاحِنُ** azı dişleri ve * **الطَّحَّانُ** eğer onu **الطحن**’dan kılarsan onu i‘rablı kılarsın; eğer onu **الطح** veya **الطحا**’dan kılarsan—ki o yerden yayvan olandır—onu i‘rablı kılmazsın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( طَحَنَ البُرَّ ، كمَنَعَ ) ، يَطْحَنُه طَحْناً ( وطَحَّنَهُ ) ، بالتّشْديدِ : ( جَعَلَهُ دَقِيقاً ) ، فهو مَطْحُونٌ وطَحِينٌ ومطحنٌ ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأعْرابيِّ :
عَيْشُها العِلْهزُ المُطَحَّنُ بالفَثِّوإِيضاعُها القَعُودَ الوَسَاعا ( و ) طَحَنَتِ ( الأَفْعَى ) : تَرَحَّتْ و ( اسْتَدارَتْ ، فهي مِطْحانٌ ) ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ :
بخَرْشاءَ مِطْحانٍ كأَنَّ فَحِيحَهاإذا فَزِعَتْ ماءٌ هُرِيقَ على جَمْرِ ( والطِّحْنُ ، بالكسْرِ : الدَّقيقُ ) المَطْحونُ ؛ ( ومنه المَثَلُ : أَسْمَعُ جَعْجَعَةً ولا أَرْى طِحْناً .
( و ) الطُّحَنُ ، ( كصُرَدٍ : القصيرُ .
( و ) أَيْضاً : ( دُوَيْبَّةٌ ) على هَيْئةِ أُمِّ حُبَيْن ، إلاَّ أَنها أَلْطَفُ منها ، تَشْتَالُ ذَنَبَها كما تَفْعَلُ الخَلِفَة مِن الإِبِلِ ، يقولُ صِبْيانُ الأَعْرابِ لها إذا ظَهَرَتْ : اطْحَني لنا جِرَابنا ، فتَطْحَنُ بنفْسِها في الأَرضِ حتى تَغِيبَ فيها في السَّهْل ولا تَراها إلاَّ في بَلُّوقَةٍ مِن الأَرْضِ .
وقالَ الأَزْهرِيُّ : الطُّحَنُ دُوَيْبَّةٌ كالجُعَلِ ، والجَمْعُ الطُّحَنُ .
قالَ الأصْمعيُّ : هي دُونَ القُنْفُد ، فتكونُ في الرَّمْل تَظْهرُ أَحْياناً وتَدُورُ كأنَّها تَطْحَنُ ثم تَغُوصُ .
( و ) الطُّحَنُ : ( لَيْثُ عِفِرِّينَ ) مِثْل الفُسْتُقةِ ، لوْنُه لَوْن التّرابِ يَنْدَسُّ في الأرْضِ ؛ عن أَبي خَيْرَةَ ؛ وفي الصِّحاحِ : وقوْلُه :
إذا رآني واحِداً أَو في عَيَنْيَعْرِفُني أَطْرَقَ إطْراقَ الطُّحَنْ

إنَّما عَنَى إحْدَى هاتَيْن الحَشَرَتَيْن .
قالَ ابنُ بَرِّي : الرَّجْز لجَنْدَلِ بنِ المُثَنَّى الطُّهَوِيِّ .
( والطَّاحونةُ : الرَّحَى ) ، والجَمْعُ الطَّواحِين .
( والطَّواحِنُ : الأَضْراسُ ) كلُّها مِن الإِنْسانِ وغيرِهِ ، على التَّشْبيهِ ، وحِدَتُها طاحِنَةٌ .
( و ) الطَّحُونُ ، ( كصَبُورٍ : نحوُ الثَّلَثِمِائةٍ من الغَنَمِ ) ؛ عن اللَّحْيانيِّ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : ولا أَعْلَم أَحَداً حَكَى الطَّحُونَ مِن الغَنَم غيرَهُ .
( و ) الطَّحُونُ : ( الكَتِيبةُ العَظِيمةُ ) .
قالَ الجَوْهرِيُّ : تَطْحَنُ ما لَقِيَتْ ؛ وهو مجازٌ .
( و ) قالَ الأَزْهرِيُّ : الطَّحُونُّ : اسمُ ( الحَرْبِ ) ؛ وقيلَ : هي الكَتِيبةُ من كتِائِبِ الخَيْل إذا كانتْ ذات شَوْكةٍ وكثْرَةٍ .
( و ) الطَّحُونُ : ( الإِبِلُ الكثيرَةُ كالطَّحَّانةِ ) ، مُشدَّدةً ، نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
وقيلَ الطَّحَّانَةُ والطَّحُونُ : الإِبلُ إذا كانتْ رِفاقاً ومعها أَهْلُها .
( و ) حَكَى النَّضْر عن الجعْدِيّ أَنّه قالَ : ( الطَّاحِنُ الَّراكِسُ مِن الدَّقُوقةِ التي تكونُ في وَسَطِ الكُدْسِ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
قالَ : ( والطَّحَّانُ : مَصْرُوفٌ إن لم تَجْعَلْهُ من الطَّحِّ ) أَو الطَّحاءِ ، وهو المُنْبَسط مِن الأرضِ ، وإن جَعَلْته مِن الطَّحْن أَجْرَيْته .
قالَ ابنُ بَرِّي : لا يكونُ الطَّحَّانُ مَصْروفاً إلاَّ مِن الطَّحْنِ ، ووَزْنه فَعَّال ، ولو جَعَلْته مِن الطَّحاءِ لكانَ قِياسُه طَحْوان لا طَحَّان ، فإن جَعَلْته مِن الطَّحِّ كان وَزْنُه فَعْلان لا فَعَّال . ( وحِرْفَتُه ) الطِّحَانَةُ ، ( ككِتابَةٍ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الطَّحَّانَةُ : التي تَدُورُ بالماءِ .
وقالَ الزجَّاجُ : الطُّحَنَةُ : القَصيرُ فيه لُوثَة .

ونَقَلَ الأزْهرِيُّ عن ابنِ الأَعْرابي : إذا كانَ الرَّجُل نِهايَة في القِصَرِ فهو الطُّحَنَة .
وقالَ ابنُ بَرِّي : وأَمَّا الطَّويلُ الذي فيه لُوثَةٌ فيُقالُ له عُسْقُدٌ .
قالَ : وقالَ ابنُ خَالَوَيْه : أَقْصَرُ القِصَارِ : الطُّحَنَة ، وأَطْوَل الطِّوالِ : السَّمَرْ طُولُ .
وحَرْبٌ طَحُونٌ : تَطْحَنُ كلَّ شيءٍ .
وطَحَنَتْهُم المَنُون .
والطَّحينَةُ : خثارَةُ دُهْنِ السّمْسم .
والطَّاحونَةُ : موْضِعٌ بَيْنه وبينَ الإِسْكَنْدريَّة مغرباً سِتَّة وثَلاثُون مِيلاً ، منه : أَبو يَعْقوب إسْحقُ بنُ الحجَّاجِ الطَّاحونيُّ مِن شيوخِ أَبي عبدِ اللهاِ المُقْرىءِ الأَصْبهانيّ .
والطَّواحِين : قَرْيتانِ بشرقية مِصْر .
ومشتول الطَّواحِين : تقدَّمَ ذِكْرُها في اللامِ .

##### Türkçe

: **طَحَنَ البُرَّ** , **كمَنَعَ**), onu **يَطْحَنُه** **طَحْناً** (ve **طَحَّنَهُ**), şeddeli olarak: (onu un yaptı), artık o **مَطْحُونٌ** ve **طَحِينٌ** ve **مطحنٌ**dur; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
عَيْشُها العِلْهزُ المُطَحَّنُ بالفَثِّوإِيضاعُها القَعُودَ الوَسَاعا (ve) **طَحَنَتِ** (**الأَفْعَى**) : gevşedi ve (döndü, o hâlde o **مِطْحانٌ**dur); onu el-Cevherî nakletti; ve inşâd etti:
بخَرْشاءَ مِطْحانٍ كأَنَّ فَحِيحَهاإذا فَزِعَتْ ماءٌ هُرِيقَ على جَمْرِ (ve **الطِّحْنُ**, kesre ile: un) öğütülmüş (undur); (ve ondan mesel: “Ben bir gürültü işitiyorum, fakat un görmüyorum.”
(ve) **الطُّحَنُ**, (**كصُرَدٍ**: kısa boylu).
(ve) ayrıca: (bir küçük canlı) **أُمِّ حُبَيْن** suretinde, ancak ondan daha latiftir; devenin **الخَلِفَة**si yaptığı gibi kuyruğunu kaldırır; Arap bedevîlerinin çocukları ona, göründüğü zaman: “Bize tulumumuzu öğüt.” derler; o da kendisiyle yerde öğütür; düz arazide onun içinde kayboluncaya kadar (öğütür) ve onu ancak yerden bir **بَلُّوقَةٍ** içinde görürsün.
El-Ezherî dedi: **الطُّحَنُ** bir küçük canlıdır, **الجُعَلِ** gibi; çoğulu **الطُّحَنُ**dur.
El-Asma‘î dedi: O, **القُنْفُد**dan küçüktür; kumda olur, bazen görünür ve sanki öğütüyormuş gibi döner, sonra dalar.
(ve) **الطُّحَنُ**: (**لَيْثُ عِفِرِّينَ**) fıstık gibi; rengi toprağın rengi; yere sokulur; Ebû Hayra’dan; ve **الصِّحاح**’ta: onun sözü:
إذا رآني واحِداً أَو في عَيَنْيَعْرِفُني أَطْرَقَ إطْراقَ الطُّحَنْ

Ancak iki haşereden birini kastetti.
İbn Berrî dedi: Recez, Cendel b. el-Musennâ et-Tuhavî’nindir.
(ve **الطَّاحونةُ**: değirmen taşı), çoğulu **الطَّواحِين**.
(ve **الطَّواحِنُ**: azı dişleri), insanın ve başkasının hepsi; benzetme üzere; tekili **طاحِنَةٌ**.
(ve) **الطَّحُونُ**, (**كصَبُورٍ**: koyundan yaklaşık üç yüz [baş] kadar); el-Lahyânî’den.
İbn Sîde dedi: Koyundan **الطَّحُونَ**u ondan başkasının rivayet ettiğini bilmiyorum.
(ve) **الطَّحُونُ**: (büyük tabur).
El-Cevherî dedi: Karşılaştığını öğütür; bu mecazdır.
(ve) el-Ezherî dedi: **الطَّحُونُّ**: (savaşın) adıdır; ve denildi ki: O, at taburlarından, dikenli ve çok olduğu zaman taburdur.
(ve) **الطَّحُونُ**: (çok deve; **الطَّحَّانةِ** gibi), şeddeli olarak; el-Cevherî onu nakletti.
Ve denildi ki **الطَّحَّانَةُ** ve **الطَّحُونُ**: develer, eğer bölük bölük iseler ve yanlarında ehilleri varsa.
(ve) en-Nadr, el-Ca‘dî’den, onun şöyle dediğini hikâye etti: (**الطَّاحِنُ الَّراكِسُ مِن الدَّقُوقةِ التي تكونُ في وَسَطِ الكُدْسِ**); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Dedi: (ve **الطَّحَّانُ**: eğer onu **الطَّحِّ**den yapmazsan sarf olunur) yahut **الطَّحاءِ**dan; o, yerin yayvan olanıdır; eğer onu **الطَّحْن**dan yaparsan onu (gayr-i munsarif olarak) yürütürsün.
İbn Berrî dedi: **الطَّحَّانُ** ancak **الطَّحْن**dan (gelirse) sarf olunur; vezni **فَعَّال**dır; eğer onu **الطَّحاءِ**dan yapsaydın kıyası **طَحْوان** olurdu, **طَحَّان** değil; eğer onu **الطَّحِّ**den yapsan vezni **فَعْلان** olur, **فَعَّال** değil. (ve mesleği) **الطِّحَانَةُ**, (**ككِتابَةٍ**).
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الطَّحَّانَةُ**: su ile dönen (şey).
Ez-Zeccâc dedi: **الطُّحَنَةُ**: içinde gevşeklik bulunan kısa boylu.

El-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: Adam kısalıkta nihayet olursa o **الطُّحَنَة**dir.
İbn Berrî dedi: Uzun olup içinde gevşeklik bulunan ise ona **عُسْقُدٌ** denir.
Dedi: Ve İbn Hâlaveyh dedi: Kısaların en kısası: **الطُّحَنَة**; uzunların en uzunu: **السَّمَرْ طُولُ**.
Ve **حَرْبٌ طَحُونٌ**: her şeyi öğütür.
Ve **طَحَنَتْهُم المَنُون**.
Ve **الطَّحينَةُ**: susam yağının tortusu.
Ve **الطَّاحونَةُ**: İskenderiye ile onun arasında, batıya doğru otuz altı mil (uzaklıkta) bir yer; ondan: Ebû Ya‘kūb İshâk b. el-Haccâc **الطَّاحونيُّ**, Ebû Abdillâh el-Mukrî el-İsfahânî’nin şeyhlerindendir.
Ve **الطَّواحِين**: Mısır’ın doğusunda iki köy.
Ve **مشتول الطَّواحِين**: onun zikri **اللام**da geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَحَنَ البُرَّ
1 طَحَنَ البُرَّ ذ , aor. طَحَنَ , inf. n. طَحْنٌ, (S, Msb, K,) said of a man, (S,) He ground the wheat; i. e. he made the wheat into دَقِيق [i. e. flour]; and so [but app. in an intensive sense] ↓ طحّنهُ. (K.) ― -b2- [Hence] one says, طَحَنَهُمْ فَأَهْلَكَهُمْ (assumed tropical:) [He crushed them and destroyed them]. (T and M and K in art. دم.) And حَرْبٌ تَطْحَنُ كُلَّ شَىْءٍ (assumed tropical:) [A war that crushes every thing]. (TA. [See also طَحُونٌ.]) And طَحَنَتْهُمُ المَنُونُ (assumed tropical:) [Time, or death, reduced them to dust]. (TA.) ― -b3- And one says also, طَحَنَتِ الرَّحَى [The mill-stone ground; or revolved]. (S.) ― -b4- And [hence,] طَحَنَتِ الأَفْعَى The viper turned round about; or coiled itself. (S, K. *)

2 طَحَّنَ see the preceding paragraph, first sentence.

طَحْنٌ
طَحْنٌ ذ : see what next follows.

طِحْنٌ
طِحْنٌ ذ Flour; (S, MA, K;) as also ↓ طَحِينٌ: (MA:) or ground wheat and the like; [or meal;] and sometimes the inf. n., ↓ طَحْنٌ, is used in this sense. (Msb.) Hence the prov., أَسْمَعُ جَعْجَعَةً وَلَا أَرَى طِحْنًا [I hear a sound of the mill, or mill-stone, but I see not flour]. (K.)

طُحَنٌ
طُحَنٌ ذ A certain small creeping thing, (دُوَيْبَّةٌ, S, K, TA,) in form like [the species of lizard, or reptile, called] أُمّ حُبَيْن, [see art. حبن,] but more slender (أَلْطَفُ) than this latter, that raises its tail like as does the pregnant camel, and, when bidden to grind, by the children of the Arabs of the desert, grinds with itself the ground until it becomes concealed in the soft soil; and one never sees it but in a tract of ground such as is termed بَلُّوقَة: Az says that ↓ طُحَنَةٌ signifies a certain small creeping thing (دويبّة) like the [beetle called] جُعَل; and that طُحَنٌ is the pl.: [but, properly speaking, the latter is a coll. gen. n., and the former is the n. un.:] As says that it is [a creature] smaller than the hedge-hog, that comes into existence in the sands, appearing sometimes, and turning round as though grinding, and then diving [into the sand]: (TA: [see also عَوَانَةٌ:]) and, (K,) accord. to Aboo-Kheyreh, (TA,) the طُحَن is what is called لَيْثُ عِفِرِّينَ [q. v. in art. عفر], (K, TA, in the CK لَيْثُ عِفْرِينَ,) resembling the pistachio-nut, in colour like the dust, that buries itself in the earth. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] Short: (K:) [or] accord. to Zj, ↓ طُحَنَةٌ signifies short, having in him لُوثَة [app. meaning stupidity, or the like]; and IB says that he who is tall, having in him لوثة, is termed عُسْقُدٌ: (TA:) accord. to IAar, short in the utmost degree: (Az, TA:) accord. to IKh, the shortest of the short; and the tallest of the tall is termed سَمَرْ طُولٌ. (TA.)

طُحَنَةٌ
طُحَنَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

طَحُونٌ
طَحُونٌ ذ (assumed tropical:) A war (حَرْبٌ) that crushes (تَطْحَنُ) everything. (TA.) And [hence] الطَّحُونُ is a name for (assumed tropical:) War. (Az, K, * TA.) ― -b2- And [hence also] (tropical:) A كَتِيبَة [or troop] that crushes (تَطْحَنُ) what it meets: (S, TA:) or a great كَتِيبَة: (K:) or a كتيبة of horsemen, mighty, or valorous, and numerous. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Numerous camels; as also ↓ طَحَّانَةٌ: (S, K:) or both signify camels when they are [many, and are] such as are termed رِفَاق, and have their owners with them; (TA;) as also رَطُونٌ and رَطَّانَةٌ: (As, TA in art. رطن, q. v.:) and the former, about three hundred sheep or goats; (K;) accord. to Lh; but ISd says, I know not any other who has mentioned the طحون of sheep or goats. (TA.)

طَحِينٌ
طَحِينٌ ذ and ↓ مَطْحُونٌ (Msb, TA) and ↓ مُطَحَّنٌ (TA) Ground wheat (Msb, TA) and the like thereof. (Msb.) ― -b2- For the first, see also طِحْنٌ.

طِحَانَةٌ
طِحَانَةٌ ذ The craft, or occupation, of the طَحَّان [or miller]. (K.)

طَحِينَةٌ
طَحِينَةٌ ذ The dregs of the oil of sesame. (TA.)

طَحَّانٌ
طَحَّانٌ ذ [meaning A miller, or grinder of wheat and the like,] is thus, perfectly decl., if you do not derive it from الطَّحُّ: (K, TA:) i. e. طَحَّان, if you derive it from الطَّحْنُ, is perfectly decl.; but if you derive it from الطَّحُّ, or from الطَّحَا which signifies “ the expanded tract of land, ” it is imperfectly decl.: (S, TA:) if from الطَّحُّ, it is of the measure فَعْلَانُ, not فَعَّالٌ; and if from الطَّحَا, it would be by rule طَحْوَانُ. (IB, TA.)

طَحَّانَةٌ
طَحَّانَةٌ ذ : see طَاحُونَةٌ: ― -b2- and see also طَحُونٌ.

طَاحِنٌ
طَاحِنٌ ذ The bull, of those that tread the wheat, that stands [الَّذِى يَقُومُ, for which الَّّتِى تَقُومُ is erroneously put in the K and TA,] in the middle of the heap thereof and around which the other bulls turn: (K, TA:) mentioned by En-Nadr, on the authority of El-Jaadee. (TA.)

طَيْحَنٌ
[ طَيْحَنٌ ذ , mentioned by Freytag as meaning A frying-pan (“ sartago ”), is evidently a mistranscription, for طَيْجَنٌ.]

طَاحِنَةٌ
طَاحِنَةٌ ذ , (Msb, TA,) in which the ة is added to give intensiveness to the signification, (Msb,) [or to convert the epithet طَاحِنٌ into a subst.,] sing. of طَوَاحِنُ, (Msb, TA,) which signifies (assumed tropical:) The أَضْرَاس [as meaning the molar teeth, or grinders,] (S, Msb, K, TA) of a man and of others; as being likened to a mill. (TA.)

طَاحُونٌ
طَاحُونٌ ذ : see what next follows.

طَاحُونَةٌ
طَاحُونَةٌ ذ A mill: (S, Msb, K:) [also called in the present day ↓ طَاحُونٌ: and the same meaning is assigned by Golius and Freytag, by the latter as on the authority of the K, (in which I do not find it,) to ↓ مِطْحَنَةٌ, pl. مَطَاحِنُ; and by Golius to ↓ مِطْحَانٌ likewise:] or a mill that is turned by water; (Lth, MA, Mgh;) as also ↓ طَحَّانَةٌ: (Lth, Mgh, TA:) or this signifies a mill that is turned by a beast [as طاحونة and طاحون do in the present day]: (MA, Mgh:) pl. of the first طَوَاحِينُ. (Msb, TA.)

مَطْحَنَةٌ
[ مَطْحَنَةٌ ذ is said by Golius, as on the authority of the KL, (in which however I do not find it,) to signify A place where grinding is performed.]

مِطْحَنَةٌ
مِطْحَنَةٌ ذ : see طَاحُونَةٌ.

مُطَحَّنٌ
مُطَحَّنٌ ذ : see طَحِينٌ.

مِطْحَانٌ
مِطْحَانٌ ذ A viper turning round about; or coiling itself. (S, K.) A poet says,
بِخَرْسَآءَ مِطْحَانٍ كَأَنَّ فَحِيحَهَا
اـِذَا فَزِعَتْ مَآءٌ هُرِيقَ عَلَى جَمْرِ
[With a coiling viper, as though its hissing, when it is frightened, were the sound of water poured upon live coals]. (S, TA.) ― -b2- See also طَاحُونَةٌ.

مَطْحُونٌ
مَطْحُونٌ ذ : see طَحِينٌ. ― -b2- Also (tropical:) Milk: so called as being likened to corn ready-ground, and fit for food. (L in art. مسد.)

##### Türkçe

**طَحَنَ البُرَّ**
1 **طَحَنَ البُرَّ** ذ , aor. **طَحَنَ** , inf. n. **طَحْنٌ**, (S, Msb, K,) bir adam hakkında söylenir, (S,) Buğdayı öğüttü; yani buğdayı **دَقِيق** [yani un] hâline getirdi; ve böylece [fakat görünüşe göre pekiştirme mânâsında] ↓ **طحّنهُ**. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı] denir ki, **طَحَنَهُمْ فَأَهْلَكَهُمْ** (mecaz kabul edilir:) [Onları ezdi ve helâk etti]. (T ve M ve K, md. **دم**’de.) Ve **حَرْبٌ تَطْحَنُ كُلَّ شَىْءٍ** (mecaz kabul edilir:) [Her şeyi ezen bir savaş]. (TA. [Ayrıca **طَحُونٌ**’a da bak.]) Ve **طَحَنَتْهُمُ المَنُونُ** (mecaz kabul edilir:) [Zaman, yahut ölüm, onları toza çevirdi]. (TA.) ― -b3- Ve ayrıca denir ki, **طَحَنَتِ الرَّحَى** [Değirmen taşı öğüttü; yahut döndü]. (S.) ― -b4- Ve [bundan dolayı,] **طَحَنَتِ الأَفْعَى** Engerek etrafında döndü; yahut kıvrılıp dolandı. (S, K. *)

2 **طَحَّنَ**: önceki paragrafın, ilk cümlesine bak.

**طَحْنٌ**
**طَحْنٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**طِحْنٌ**
**طِحْنٌ** ذ Un; (S, MA, K;) ve ayrıca ↓ **طَحِينٌ**: (MA:) yahut öğütülmüş buğday ve benzeri; [yahut öğütülmüş tahıl;] ve bazen mastar ismi olan ↓ **طَحْنٌ**, bu mânâda kullanılır. (Msb.) Bundan dolayı darbımesel: **أَسْمَعُ جَعْجَعَةً وَلَا أَرَى طِحْنًا** [Değirmenin, yahut değirmen taşının sesini işitiyorum, fakat un görmüyorum]. (K.)

**طُحَنٌ**
**طُحَنٌ** ذ Şekilce [**أُمّ حُبَيْن** denilen türden kertenkeleye, yahut sürüngene; md. **حبن**’e bak] benzeyen, fakat ondan daha ince ( **أَلْطَفُ** ) olan; kuyruğunu gebe devenin yaptığı gibi kaldıran; ve Arap bedevî çocukları tarafından “öğüt” diye emredildiğinde, yumuşak toprağın içinde gizleninceye kadar kendisiyle birlikte yeri öğüten; ve **بَلُّوقَة** diye adlandırılan türden bir arazi parçası dışında asla görülmeyen; belirli küçük bir sürünen şeydir, ( **دُوَيْبَّةٌ**, S, K, TA,). Az der ki ↓ **طُحَنَةٌ**, [**جُعَل** denilen] böceğe benzer belirli küçük bir sürünen şeyi (دويبّة) ifade eder; ve **طُحَنٌ** onun çoğuludur: [fakat doğru olarak, ikincisi cins isim topluluğudur, birincisi ise tekil isimdir:] As der ki, o, kirpiden daha küçük olan; kumlarda meydana gelen; bazen görünen; sonra öğütüyormuş gibi dönüp duran; sonra da [kuma] dalan [bir mahlûktur]: (TA: [ayrıca **عَوَانَةٌ**’a da bak:]) ve, (K,) Ebû-Hayre’ye göre, (TA,) **طُحَن** denilen şey, **لَيْثُ عِفِرِّينَ** diye adlandırılandır [md. **عفر**’de bk.], (K, TA, CK’de **لَيْثُ عِفْرِينَ**, ) fıstık tanesine benzeyen, rengi toz gibi olan, kendini toprağa gömen. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] Kısa: (K:) [yahut] Zc’ye göre, ↓ **طُحَنَةٌ** kısa, kendisinde **لُوثَة** bulunanı (görünüşe göre ahmaklık yahut benzeri mânâda) ifade eder; ve İB der ki, uzun olup kendisinde لوثة bulunan kimseye **عُسْقُدٌ** denir: (TA:) İAar’a göre, en uç derecede kısa: (Az, TA:) İKh’ye göre, kısaların en kısası; ve uzunların en uzunu **سَمَرْ طُولٌ** diye adlandırılır. (TA.)

**طُحَنَةٌ**
**طُحَنَةٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragrafın kendisine bak.

**طَحُونٌ**
**طَحُونٌ** ذ (mecaz kabul edilir:) Her şeyi ezen ( **تَطْحَنُ** ) bir savaş ( **حَرْبٌ** ). (TA.) Ve [bundan dolayı] **الطَّحُونُ**, (mecaz kabul edilir:) Savaş için bir addır. (Az, K, * TA.) ― -b2- Ve [bundan dolayı ayrıca] (mecaz:) Karşılaştığını ezen ( **تَطْحَنُ** ) bir **كَتِيبَة** [yahut birlik]: (S, TA:) yahut büyük bir **كَتِيبَة**: (K:) yahut atlılardan oluşan, güçlü yahut yiğit, ve çok sayıda bir **كتيبة**. (TA.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilir:) Çok sayıda develer; ve ayrıca ↓ **طَحَّانَةٌ**: (S, K:) yahut ikisi de, [çok olduklarında ve] **رِفَاق** diye adlandırılan türden olup sahipleri yanlarında bulunan develeri ifade eder; (TA;) ve ayrıca **رَطُونٌ** ve **رَطَّانَةٌ**: (As, TA, md. **رطن**’da, bk.:) ve birincisi, Lh’ye göre, yaklaşık üç yüz koyun yahut keçi; (K;) fakat ISd der ki, koyun yahut keçi hakkında **طحون**’u zikreden başka birini bilmiyorum. (TA.)

**طَحِينٌ**
**طَحِينٌ** ذ ve ↓ **مَطْحُونٌ** (Msb, TA) ve ↓ **مُطَحَّنٌ** (TA) Öğütülmüş buğday (Msb, TA) ve onun benzeri. (Msb.) ― -b2- Birincisi için ayrıca **طِحْنٌ**’a da bak.

**طِحَانَةٌ**
**طِحَانَةٌ** ذ **طَحَّان**’ın [yahut değirmencinin] sanatı yahut mesleği. (K.)

**طَحِينَةٌ**
**طَحِينَةٌ** ذ Susam yağının tortusu. (TA.)

**طَحَّانٌ**
**طَحَّانٌ** ذ [mânâsı: buğday ve benzerini öğüten, yani değirmenci,] böyledir, tam i‘râblıdır; eğer onu **الطَّحُّ**’dan türetmezsen: (K, TA:) yani **طَحَّان**, onu **الطَّحْنُ**’dan türetirsen tam i‘râblıdır; fakat onu **الطَّحُّ**’dan, yahut “geniş arazi parçası” mânâsına gelen **الطَّحَا**’dan türetirsen nâkıs i‘râblıdır: (S, TA:) eğer **الطَّحُّ**’dan ise, vezni **فَعْلَانُ**’dır, **فَعَّالٌ** değil; ve eğer **الطَّحَا**’dan olsaydı, kaide gereği **طَحْوَانُ** olurdu. (IB, TA.)

**طَحَّانَةٌ**
**طَحَّانَةٌ** ذ : **طَاحُونَةٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **طَحُونٌ**’a da bak.

**طَاحِنٌ**
**طَاحِنٌ** ذ Buğdayı çiğneyenlerden olan öküz; onun yığınının ortasında duran (K ve TA’da yanlışlıkla konulan **الَّّتِى تَقُومُ** yerine **الَّذِى يَقُومُ**), ve etrafında diğer öküzlerin döndüğü: (K, TA:) En-Nadr tarafından, El-Câdî’nin rivayetiyle zikredilmiştir. (TA.)

**طَيْحَنٌ**
[ **طَيْحَنٌ** ذ , Freytag tarafından “kızartma tavası” (“sartago”) mânâsında zikredilmiştir; bu, açıkça bir yanlış yazımdır; doğrusu **طَيْجَنٌ**’dur.]

**طَاحِنَةٌ**
**طَاحِنَةٌ** ذ , (Msb, TA,) burada **ة** mânâyı pekiştirmek için eklenmiştir, (Msb,) [yahut sıfat olan **طَاحِنٌ**’i isim yapmak için,] **طَوَاحِنُ**’un tekilidir, (Msb, TA,) ki bu, (mecaz kabul edilir:) bir insanın ve başkalarının **أَضْرَاس**’ını [azı dişleri, yahut öğütücüler mânâsında] (S, Msb, K, TA) ifade eder; değirmene benzetildikleri için. (TA.)

**طَاحُونٌ**
**طَاحُونٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**طَاحُونَةٌ**
**طَاحُونَةٌ** ذ Bir değirmen: (S, Msb, K:) [günümüzde ayrıca ↓ **طَاحُونٌ** diye de adlandırılır: ve aynı mânâ, Golius ve Freytag tarafından, ikincisi K’nin rivayetiyle (onda bulamıyorum) ↓ **مِطْحَنَةٌ**’ye, çoğulu **مَطَاحِنُ**; ve Golius tarafından ayrıca ↓ **مِطْحَانٌ**’a nispet edilmiştir:] yahut su ile döndürülen bir değirmen; (Lth, MA, Mgh;) ve ayrıca ↓ **طَحَّانَةٌ**: (Lth, Mgh, TA:) yahut bu, bir hayvan tarafından döndürülen değirmeni ifade eder [günümüzde **طاحونة** ve **طاحون**’un yaptığı gibi]: (MA, Mgh:) birincinin çoğulu **طَوَاحِينُ**’dur. (Msb, TA.)

**مَطْحَنَةٌ**
[ **مَطْحَنَةٌ** ذ , Golius tarafından KL’nin rivayetiyle (onda ise bulamıyorum) “öğütmenin yapıldığı yer” mânâsına geldiği söylenir.]

**مِطْحَنَةٌ**
**مِطْحَنَةٌ** ذ : **طَاحُونَةٌ**’a bak.

**مُطَحَّنٌ**
**مُطَحَّنٌ** ذ : **طَحِينٌ**’e bak.

**مِطْحَانٌ**
**مِطْحَانٌ** ذ Etrafında dönen; yahut kıvrılıp dolanan bir engerek. (S, K.) Bir şair der ki,
بِخَرْسَآءَ مِطْحَانٍ كَأَنَّ فَحِيحَهَا
اـِذَا فَزِعَتْ مَآءٌ هُرِيقَ عَلَى جَمْرِ
[Dolanan bir engerek ile; sanki onun tıslaması, korktuğu zaman, kızgın kömür üzerine dökülen suyun sesi gibidir]. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca **طَاحُونَةٌ**’a da bak.

**مَطْحُونٌ**
**مَطْحُونٌ** ذ : **طَحِينٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Süt: yiyeceğe elverişli, öğütülmüş tahıla benzetildiği için böyle adlandırılmıştır. (L, md. **مسد**’de.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَحَنَ
طَحَنَ A ( n. ac. طَحْن 1 ),
a.  Ground; pulverized, crushed.

طَحَّنَ
طَحَّنَ II ,
a.  see I .

تَطَحَّنَ
تَطَحَّنَ V ,
a.  Pass. of I.

طَحْنَة
طَحْنَة 1t ,
a.  A grinding.

طِحْن
طِحْن 2 ,
a.  Flour; meal.

مَطْحَنَة
مَطْحَنَة 17t , ( pl. مَطَاْحِنُ 44 ),
a.  Place of grinding; mill.

مِطْحَنَة
مِطْحَنَة 20t , ( pl. مَطَاْحِنُ 44 ),
a.  Mill-stone.

b.  see 40 .

طَاْحِن
طَاْحِن 21 ,
a.  Grinder.

طَاْحِنَة
طَاْحِنَة 21t , ( pl. طَوَاْحِنُ 41 ),
a.  Molar tooth.

طِحَاْنَة
طِحَاْنَة 23t ,
a.  Miller's trade, milling.

طَحِيْن
طَحِيْن 25 ,
a.  see 2 .

طَحِيْنَة
طَحِيْنَة 25t ,
a.  Ground sesame.

طَحُوْن
طَحُوْن 26 ,
a.  Crushing ( war ).

b.  Numerous camels.

طَحَّاْن
طَحَّاْن 28 ,
a.  Miller.

طَاْحُوْن
طَاْحُوْن 40 ,  طَاْحُوْنَة 40t , ( pl. طَوَاْحِيْنُ 66 ),
a.  Mill.

مِطْحَاْن
مِطْحَاْن 45 ,
a.  A coiling serpent.

##### Türkçe

**طَحَنَ**
**طَحَنَ** A ( n. ac. **طَحْن** 1 ),
a. Öğüttü; toz etti, ezdi.

**طَحَّنَ**
**طَحَّنَ** II ,
a. I’e bak.

**تَطَحَّنَ**
**تَطَحَّنَ** V ,
a. I’in edilgeni.

**طَحْنَة**
**طَحْنَة** 1t ,
a. Bir öğütme.

**طِحْن**
**طِحْن** 2 ,
a. Un; öğütülmüş tahıl.

**مَطْحَنَة**
**مَطْحَنَة** 17t , ( pl. **مَطَاْحِنُ** 44 ),
a. Öğütme yeri; değirmen.

**مِطْحَنَة**
**مِطْحَنَة** 20t , ( pl. **مَطَاْحِنُ** 44 ),
a. Değirmen taşı.

b. 40’a bak.

**طَاْحِن**
**طَاْحِن** 21 ,
a. Öğüten.

**طَاْحِنَة**
**طَاْحِنَة** 21t , ( pl. **طَوَاْحِنُ** 41 ),
a. Azı dişi.

**طِحَاْنَة**
**طِحَاْنَة** 23t ,
a. Değirmencilik sanatı, öğütme.

**طَحِيْن**
**طَحِيْن** 25 ,
a. 2’ye bak.

**طَحِيْنَة**
**طَحِيْنَة** 25t ,
a. Öğütülmüş susam.

**طَحُوْن**
**طَحُوْن** 26 ,
a. Ezici (savaş).

b. Çok sayıda deve.

**طَحَّاْن**
**طَحَّاْن** 28 ,
a. Değirmenci.

**طَاْحُوْن**
**طَاْحُوْن** 40 ,  **طَاْحُوْنَة** 40t , ( pl. **طَوَاْحِيْنُ** 66 ),
a. Değirmen.

**مِطْحَاْن**
**مِطْحَاْن** 45 ,
a. Kıvrılan bir yılan.
