# طحو (ط-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ح - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء** bölümü
**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadırlar.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **فحَطَأَ**. Ve başını elimle bir **حطأة** ile **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن **حَطَأْتُ** كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek **يَحُوطُ** **عانتَهُ**: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir: Ona **حيِطةً** ile **حاطَهُ**; yani onu gözetip kolladıysa.
Ve atlar falan kimseyi **احتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve ilmi onun en uç noktasına ulaşırsa, onu **أحاط** olur; denir: Bu, hakkında ilmen **أَحَطْتُ** olmadığım bir iştir.
Ve **الحائِط** adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط**. Ve dersin ki: Bir **حائِطاً**ı **حَوَّطتُ**.
Ve **الحِواطُ**: yiyecek için edinilen bir ağıl; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ **الحِواطِ**
Ve şöyle rivayet edilir: لئيمة **الحُوّاط**.
Ve **الحُوّاطُ**: onlar, onu **يحوطونها**; bundan men ederler.
Ve **الحائِط**ın çoğulu: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْوِ**ya benzer; o, yaymadır. Ve onda iki lehçe vardır: **طحا** **يَطْحُو** ve **طَحَى** **يَطْحَى**.
Ve gamın seni **طحا**; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **يَطْحَى** **طَحْياً** ve **طَحْواً** ile götürür. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
Ve insanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirini **يَطْحَى**; yani iter.
Ve **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında Ebû’d-Dukayş’e sordum. Dedi ki: Onlar, ölülerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey ki gidip yok olduysa, **طاح** **يَطيحُ** **طَيْحاً** ve **طَوْحاً** -iki lehçe-; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **طوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye sevk ettim. Ebû’n-Necm dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir gider. Adam, elbisesini bir helâk yerine attığında, elbisesiyle **طوَّح**. Ve onunla **طيّح** da bunun gibidir.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: tırnaklara ve kuşun pençelerine yapışan; pislikten, çamurdan ve benzerinden olan şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطّاء**ı cezmedilmiş.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والحاء وما يثلثهما)
(طحر) الطاء والحاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الحَفز والرَّمْي والقذْف. يقولون: طَحَرَتِ العينُ قَذاها، إذا قذَفَتْ به. يقال طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ، إذا رمت به. وقوس مِطحَرٌ، إذا حَفَزت سَهْمَها فرمت به صُعُداً. وحربٌ مِطحرةٌ: زَبُون. والطَّحِير: النَّفَس العالي، وسمِّيَ بذلك لأنَّ صاحبه يَطحَر. قال الكميت:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  الزَّفيرَ الطَّحِيرَا([1])فأمَّا المُطْحَر من النِّصال، فهو المُطوَّل المسال([2]). قال الهُذَليّ([3]):
* من مُطْحَراتِ الإِلالِ([4]) *
(طحل) الطاء والحاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على لونٍ غير صافٍ ولا مُشرقٍ. من ذلك الطُّحْلة، وهو لون الغُبْرة. ويقال رمادٌ أطحل، وشرابٌ أطحل، إذا لم يكن صافياً. والطِّحال معروف، وممكنٌ أن يكون سمِّيَ بذلك لكُدْرَةِ لونه. ويقال طَحِلَ الماء: فسد وتغيَّر.
(طحم) الطاء والحاء والميم أصلٌ صحيحٌ  يدلُّ على تجمُّع وتكاثف. من ذلك الطّحمة([5]) من النَّاس، وهي الجماعة الكثيفة. وطُحْمة اللَّيل وطَحْمَتهُ، وطُحْمة السَّيل وطَحمته: مُعْظَمه. قال الخليل: طَحْمَة الفتنة: جَوْلَةُ النَّاس عندها. ويقال للرَّجُل الشَّديد العِراك: طُحَمَة. والباب كلُّه واحد.
(طحن) الطاء والحاء والنون أصلٌ صحيحٌ، وهو فتُّ الشيء ورَفْتُهُ([6]) بما يدور عليه من فوقِهِ. يقال طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً. والطّحْن: الدَّقيق. ويقولون: "أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً". والجعجعة: صوت الرَّحَى. ومن الباب: كتيبةٌ طَحُونٌ: تطحَنُ ما لَقِيَت. ويقال للأضراسِ الطَّواحِن.
ومن الباب الطُّحَن([7]): دويْبَّة تغيِّب نفسَها في ترابٍ قد سوَّتْهُ وأدارته.وَطَحَنتِ الأفعى، إذا تلوَّت([8]) مستديرة.
(طحو) الطاء والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على البسط والمدِّ. من ذلك الطَّحْو وهو كالدَّحْو، وهو البَسْط. قال الله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾، أي بَسَطها، وقال تعالى في موضع آخر: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾، ويقال طحا بك هَمُّكَ يطحو، إذا ذَهَبَ بك في الأمر ومدَّ بك فيه. قال علقمة:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])والمُدوِّمة الطَّواحِي: النُّسور تستدير حول القَتْلَى. وقال الشَّيْبَاني: طَحَيْت: اضطجَعْت. والطَّاحِي: الجمع الكثير، وسمِّيَ بذلك لأنَّهُ يجرُّ على الشيء، كما يسمَّى جرَّاراً. قال:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
والله أعلم.
--------------ـــــ
([1]) في الهاشميات ص 93 أبيات من هذا الوزن والروي.
([2]) كذا وردت الكلمة في الأصل، وليست في المجمل.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي؛ وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي  79.
([4]) البيت بتمامه فيها:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
 ([5]) الطحمة مثلثة الطاء، ولكن يفهم من صنيعه بعد أنه يعرف فيها لغتين فقط: الضم والفتح، وهما ما نص عليه صاحب اللسان. أما صاحب القاموس فيروي اللغات الثلاث.
([6]) الرفت: الدق والكسر. وفي الأصل: "ورقته"، تحريف.
([7]) ويقال أيضاً: "الطحنة".
([8])في الأصل: "تولت".
([9]) الآية 6 من سورة الشمس.
([10]) الآية 30 من سورة النازعات.
([11]) ديوان علقمة  131 والمفضليات (2: 191).
([12]) لصخر الغي الهذلي من قصيدة في شرح السكري للهذليين 21 ونسخة الشنقيطي 91. وصدره:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** ve **الحاء** ve onları üçleyen şey)
(**طحر**) **الطاء** ve **الحاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; dürtme ve atma ve fırlatmaya delâlet eder. Derler ki: **طَحَرَتِ العينُ قَذاها**; onu fırlattığı zaman. Denir: **طَحَرتْ عينُ الماء العِرمِضَ**; onunla attığı zaman. Ve **قوس مِطحَرٌ**; okunu dürttüğü, sonra onunla yukarıya doğru atıp fırlattığı zaman. Ve **حربٌ مِطحرةٌ**: **زَبُون**. Ve **الطَّحِير**: yüksek nefes; bununla adlandırıldı, çünkü sahibi **يَطحَر**. **الكميت** dedi:
بأهازيجَ من أغانيِّها الجُـ *** ـشِّ وإتباعها  **الزَّفيرَ الطَّحِيرَا**([1])
Artık **المُطْحَر** ise, **النِّصال**dan, o **المُطوَّل المسال**dır([2]). **الهُذَليّ**([3]) dedi:
* من **مُطْحَراتِ الإِلالِ**([4]) *

(**طحل**) **الطاء** ve **الحاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; saf olmayan ve parlak olmayan bir renge delâlet eder. Bundan: **الطُّحْلة**; o, toz rengidir. Ve denir: **رمادٌ أطحل** ve **شرابٌ أطحل**; saf olmadığı zaman. Ve **الطِّحال** mâlûmdur; ve mümkündür ki bununla adlandırılmış olsun, renginin bulanıklığı sebebiyle. Ve denir: **طَحِلَ الماء**: bozuldu ve değişti.

(**طحم**) **الطاء** ve **الحاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; toplanma ve yoğunlaşmaya delâlet eder. Bundan: insanlardan **الطّحمة**([5]); o, sık topluluktur. Ve **طُحْمة اللَّيل** ve **طَحْمَتهُ**; ve **طُحْمة السَّيل** ve **طَحمته**: onun çoğu. **الخليل** dedi: **طَحْمَة الفتنة**: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Ve şiddetli boğuşmalı adama denir: **طُحَمَة**. Ve babın hepsi birdir.

(**طحن**) **الطاء** ve **الحاء** ve **النون** sahih bir asıldır; o, şeyin ufalanması ve onun **رَفْتُهُ**([6])dür; üstünden onun üzerinde dönen şeyle. Denir: **طَحَنَتِ الرَّحَى طَحْناً**. Ve **الطّحْن**: un. Ve derler ki: " **أسمعُ جَعْجَعَةً ولا أرى طِحْناً** ". Ve **الجعجعة**: değirmenin sesi. Ve babdan: **كتيبةٌ طَحُونٌ**: karşılaştığını öğütür. Ve azı dişlerine denir: **الطَّواحِن**.
Ve babdan **الطُّحَن**([7]): kendisini, düzleştirdiği ve çevirdiği bir toprağın içinde gizleyen küçük bir canlıdır. Ve **طَحَنتِ الأفعى**; yuvarlak olarak kıvrıldığı zaman([8]).

(**طحو**) **الطاء** ve **الحاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; yayma ve uzatmaya delâlet eder. Bundan **الطَّحْو**; o, **الدَّحْو** gibidir; o, yaymadır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا **طَحَاهَا**([9])﴾ yani onu yaydı; ve başka bir yerde dedi: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ **دَحَاهَا**([10])﴾. Ve denir: **طحا بك هَمُّكَ يطحو**; işte seni götürdüğü ve onda seni uzattığı zaman. **علقمة** dedi:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])
Ve **المُدوِّمة الطَّواحِي**: akbabalar; ölülerin etrafında dönerler. Ve **الشَّيْبَاني** dedi: **طَحَيْت**: yattım. Ve **الطَّاحِي**: çok kalabalık; bununla adlandırıldı, çünkü şeyin üzerine sürüklenir; nasıl ki **جرَّاراً** diye adlandırılır. Dedi:
* من الأَنَسِ **الطاحِيْ** عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
Ve Allah daha iyi bilir.

--------------ـــــ
([1]) **الهاشميات**’te s. 93 bu vezin ve kafiye üzere beyitler.
([2]) Kelime asılda böyle vârid olmuştur; ve **المجمل**’de değildir.
([3]) O, **أمية بن أبي عائذ الهذلي**’dir; ve kasidesi **شرح السكري للهذليين** 180’de ve **نسخة الشنقيطي** 79’dadır.
([4]) Beyit bütünüyle onda:
فلما رآهن بالجلهتين  *** يكبون في مطحرات الإلال.
([5]) **الطحمة** **الطاء**’ı üçlüdür; lâkin onun yapışından sonra anlaşılır ki onda yalnız iki dili bilir: zamme ve fetha; ve bunlar, **صاحب اللسان**’ın nass ettiği şeydir. Amma **صاحب القاموس** üç dili rivayet eder.
([6]) **الرفت**: dövme ve kırmadır. Asılda: " **ورقته** ", tahriftir.
([7]) Ve ayrıca denir: " **الطحنة** ".
([8]) Asılda: " **تولت** ".
([9]) **سورة الشمس**’tan 6. âyet.
([10]) **سورة النازعات**’tan 30. âyet.
([11]) **ديوان علقمة** 131 ve **المفضليات** (2: 191).
([12]) **صخر الغي الهذلي**’nindir; **شرح السكري للهذليين** 21’de ve **نسخة الشنقيطي** 91’dedir. Ve صدر’ü:  *وخفض عليك القول واعلم بأنني *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ح و
طحا الله الأرض طحواً‏.‏
وطحا بك الهوى‏.‏
وطحا بك همك‏:‏ ذهب بك‏.‏
قال‏:‏ طحا بك قلب في الحسان طروب وضربته ضربة طحا منها أي امتد‏.‏
وضربته فطحوته‏:‏ مددته على الأرض‏.‏
وطحا بالكرة‏:‏ رمى بها‏.‏
وطحا الجارح بالأرنب‏:‏ ذهب بها‏.‏
وطحا بفلان شحمه إذا سمن‏.‏
ومظلة طاحية‏:‏ عظيمة منبسطة‏.‏

##### Türkçe

ط ح و
Allah yeri **طحا** etti, **طحواً**.
Ve heva seni **طحا** etti.
Ve kaygın seni **طحا** etti: seni götürdü.
Dedi ki: “Güzeller içinde şen bir kalp seni **طحا** etti”; ve ona bir darbe vurdum, ondan **طحا** etti; yani uzadı.
Ve ona vurdum da onu **فطحوته** ettim: onu yer üzerine uzattım.
Ve topu **طحا** etti: onunla attı.
Ve yırtıcı kuş tavşanla **طحا** etti: onunla gitti.
Ve falanın yağı, semirdiği zaman, onu **طحا** etti.
Ve **طاحية** bir gölgelik: büyük, yayvan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ح و * * طَحَاهُ * بسطه مثل دحاه وبابه عدا

##### Türkçe

* ط ح و * * **طَحَاهُ** * onu yaydı; **دحاه** gibi. Ve onun bâbı **عدا**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!طَحَا ، كسَعَى ) ، *!يَطْحَى *!طَحْياً : ( بَسَطَ ) ؛ هكذا ذَكَرَه ابنُ سِيدَه .
وفيه

لُغَةٌ أُخْرَى : *!طَحاهُ *!طَحْواً ، كدَحاهُ دَحْواً بسَطَهُ ؛ فهي يائِيَّةٌ واوِيَّةٌ ؛ فإشارَةُ المصنِّفِ بالواوِ فقط قُصُورٌ لا يَخْفى .
( و ) *!طَحا أَيْضاً : ( انْبَسَطَ ) ، فهو لازِمٌ متعدَ .
( و ) أَيْضاً : ( اضْطَجَعَ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ عن أَبي عَمْروٍ .
( و ) قالَ أَبو عَمْروٍ : طَحا الرجُلُ : ( ذَهَبَ في الأرضِ ) . يقالُ : ما أَدْرِي أَيْنَ طَحا ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) يقالُ : طَحا ( به قَلْبُه ) ، إذا ( ذَهَبَ به في كلِّ شيءٍ ) ؛ ومنه قولُ عَلْقَمَة بنِ عبدَةَ :
طَحا بكَ قلبٌ في الحِسانِ طَرُوبُ
بُعَيْدَ الشَّبابِ عَصْرَ حانَ مَشِيبُ ( وطَحا *!يَطْحو : بَعُدَ ) .
قالَ شيْخُنا : ذِكْرُ *!يَطْحُو مُسْتدركٌ موهم .
قُلْتُ : ولعلَّه ذَكَرَه هنا إشارَة إلى أنَّه مِن حَدِّ دَعا لا كسَعَى ، فهو لإزالَةِ الوَهْمِ فتأَمَّل .
( و ) أَيْضاً : ( هَلَكَ .
( و ) أَيْضاً : إذا ( أَلْقَى إنْساناً على وجْهِه ) ؛ وقيلَ : بَطَحَهُ ؛ وقيلَ : صَرَعَهُ .
( *!والطَّحا ) ، مَقْصورٌ : ( المُنْبَسِطُ من الأرْضِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) طَحا ، ( بِلا لامٍ ويُمَدُّ : أَرْبَعُ قُرىً بمِصْرَ ) ، اثْنَتانِ في الشَّرْقيةِ إحْداهُما طَحا المَرْجِ ؛ والثالثةُ مِن أعْمالِ الفيُّوم وتُعْرفُ *!بطَحا الخَرابِ ، والرابعةُ بالأشمونين ، وهي *!طَحا المدينَةِ وتُعْرفُ أَيْضاً بأُمِّ عامْودَيْن ، وهي مدينَةٌ عامِرَةٌ ، وإليها نُسِبَ الإمامُ الكبيرُ أَبو جَعْفرٍ أَحمدُ بنُ سلامَةَ بنِ إسْماعيل القُضاعِيُّ الطَّحاوِيُّ الحَنَفيُّ ابنُ أُخْتِ الإمامِ المزني ، له مُؤَلَّفاتٌ جَلِيلةٌ منها شَرْحُ معانِي الآثارِ ، تُوفِي بمِصْرَ سَنَة 329 ، وله مقامٌ مَعْروفٌ بالقَرافةِ ، يُزارُ ويُسْتجابُ عنْدَه الدُّعاءُ .

وذَكَرَ ابنُ الأثيرِ من هذه المدينَةِ : يَعْقوبُ بنُ عريبِ بنِ عبدِ كلالٍ الرعينيّ *!الطَّحاوِيّ ، وقالَ : شَهِدَ فَتْح مِصْر .
وفي التّكْملةِ بَعْدَ ما ذَكَر الطَّحاوِي قالَ : وهذه تدلُّ على أَنَّها مَمْدودَةٌ ، ولو لم يكن كذلكَ لقيلَ *!طَحَوِيٌّ كما يقالُ في النِّسْبةِ إلى الرَّحا رَحَويٌّ ، أَو يكونُ مِن تَغْييراتِ النَّسَبِ .
( *!والطَّاحِي : الجَمْعُ العَظيمُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) في يمينِ بعضِ العَرَبِ : لا والقَمَرِ *!الطَّاحِي ، أَي : ( المُرْتَفِعُ .
( و ) الطَّاحِي أَيْضاً : ( المُنْبَسِطُ ) على وجْهِ الأرضِ .
( و ) الطَّاحِي : ( الذي مَلأَ كلَّ شيءٍ كَثْرَةً ) ؛ ومنه قولُ أَبي صَخْرٍ الهُذَليّ :
له عَسْكَرٌ *!طاحِي الضِّفَافِ عَرَمْرَم ( و ) يقالُ : ( مِظَلَّةٌ *!طاحِيَةٌ *!ومَطْحِيَةٌ *!ومَطْحُوَّةٌ ) : أَي ( عَظِيمةٌ ) مُنْبَسِطَةٌ .
ونَصّ التَّهْذيب : يقالُ للبَيْتِ العَظيمِ مِظَلَّةٌ *!مَطْحُوَّةٌ ومَطْحِيَّةٌ *!وطاحِيَةٌ ، وهو الضخْمُ .
( والبَقْلَةُ *!المُطَحِّيَةُ كمُحَدِّثَةٍ : النَّابتَةُ على وجْهِ الأرضِ ) قد افْتَرَشَتْها .
( و ) ما في السَّماءِ ( *!طَحْيَةٌ من سَحابٍ ) : أَي ( قِطْعَةٌ منه ) ، وإعْجامُ الخاءِ لُغَةٌ فيه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!طَحاهُ *!يَطْحُوهُ ، كدَحاهُ يَدْحُوهُ ، زِنَةً ومَعْنىً .
*!والطَّحْيُ مِنَ النَّاسِ : الرُّذالُ .
والقَوْمُ *!يَطْحَى بعضُهم بعضاً : أَي يَدْفَعُ .
والمُدَوِّمَةُ *!الطَّواحِي : هي النُّسورُ تَستدِيرُ حولَ القَتْلى .
*!وطَحا بكَ هَمُّكَ : ذَهَبَ بكَ في مذْهبٍ بعيدٍ .

*!وطَحا بالكُرَةِ : رَمَى بها .
*!وطَحا الجارِحُ بالأَرْنبِ : ذَهَبَ بها .
وطَحا بفلانٍ شَحْمُه : أَي سَمِنَ .
ونامَ فلانٌ *!فتَطَحَّى : اضْطَجَعَ في سَعَةٍ من الأرْضِ .
*!والمُطَحِّي ، كمحدِّثٍ : الَّلازقُ بالأرضِ .
ورأَيْتُه *!مُطَحِّياً ، كمحدِّثٍ : أَي مُنْبَطِحاً .
وقالَ الأَصْمعيُّ : إذا ضَرَبَه حتى يَمْتدَّ من الضَّرْبةِ على الأرْضِ قيلَ : طَحَا منها .
وقالَ الفرَّاءُ : يقالُ شَرِبَ حتى *!طَحَّى ، أَي مَدَّ رِجْلَيْه .
*!وطَحَّى البَعيرُ إلى الأرضِ إمَّا خَلاءً ، وإمَّا هُزالاً : أَي لَزِقَ بها .
والرَّجُلُ إذا دَعَوْه لنَصْرٍ أَو مَعْروفٍ فلم يَأْتِهِم ؛ كُلُّه بالتَّشْديدِ ، وكأَنَّه رَدَّ على الأصْمعي التَّخْفِيفَ .
وفرسٌ *!طاحٍ : أَي مُشْرِفٌ .
*!وطاحِيَةُ بنُ سود بنِ الحجرِ بنِ عِمْران : أَبو بَطْنٍ مِن الأزْدِ ، والنِّسْبةُ إليه *!الطاحِيُّ والطحاوِيُّ .
*!وطاحِيَةُ : محلَّةٌ بالبَصْرةِ نَزلَها هذا البَطْن .
وقالَ أَبو زَيْدٍ في كتابِ خَبْئَةٍ : أَقْبَلَ التَّيْسُ في *!طَحْيائِهِ ، يريدُ هبيبه .
(

##### Türkçe

: ( و **طَحَا ، كسَعَى** ) ، **يَطْحَى** **طَحْياً** : ( yaydı )؛ İbn Sîde onu işte böyle zikretti.
Ve onda

Başka bir lügat: **طَحاهُ** **طَحْواً** ، **كدَحاهُ دَحْواً** ( onu yaydı )؛ öyleyse o yâîdir vâvîdir; musannifin yalnız vâv ile işaret etmesi bir kusurdur, gizli kalmaz.
( و ) **طَحا** da: ( yayıldı )؛ böylece o, lâzım (geçişsiz)dir, müteaddî (geçişli)dir.
( و ) yine: ( uzandı/yattı )؛ Cevherî onu Ebû Amr’dan nakletti.
( و ) Ebû Amr dedi: طَحا الرجلُ : ( yerde gitti ) . Denir: ما أَدْرِي أَيْنَ طَحا ; Cevherî onu nakletti.
( و ) denir: طَحا ( به قَلْبُه ) ، eğer ( onu her şeyde götürdü ) ise؛ ve ondan Alkame b. Abede’nin sözü:
طَحا بكَ قلبٌ في الحِسانِ طَرُوبُ
بُعَيْدَ الشَّبابِ عَصْرَ حانَ مَشِيبُ ( و**طَحا** **يَطْحو** : uzak oldu ) .
Şeyhimiz dedi: **يَطْحُو**’nun zikri müstedrektir, vehim vericidir.
Ben dedim: Belki onu burada, onun دَعا haddinden, سَعَى gibi değil, olduğuna işaret olarak zikretti; böylece vehmi gidermek içindir; öyleyse düşün.
( و ) yine: ( helâk oldu ).
( و ) yine: eğer ( bir insanı yüzü üzerine attı ) ise؛ ve denildi: onu yüzüstü yatırdı; ve denildi: onu yere serdi.
( **والطَّحا** ) ، maksûr: ( yerden düz olan )؛ Cevherî onu nakletti.
( و ) طَحا ، ( lamsız ve meddedilir: Mısır’da dört köy )؛ ikisi Şarkıyye’dedir, onların birisi طَحا المَرْجِ’dir; üçüncüsü Feyyûm amellerindendir ve **بطَحا الخَرابِ** diye bilinir; dördüncüsü Eşmûnîn’dedir, o **طَحا المدينَةِ**’dir ve ayrıca Ümmü Âmûdeyn diye bilinir; o mamur bir şehirdir; ve ona büyük imam Ebû Ca‘fer Ahmed b. Selâme b. İsmâ‘îl el-Kudâ‘î **الطَّحاوِيُّ** el-Hanefî, imam Müzenî’nin kız kardeşinin oğlu, nisbet edildi; onun celîl telifleri vardır, onlardan biri Şerhu Me‘ânî’l-Âsâr’dır; Mısır’da 329 senesinde vefat etti; ve onun Karâfe’de معروف bir makamı vardır; ziyaret edilir ve onun yanında dua kabul olunur.

Ve İbnü’l-Esîr bu şehirden zikretti: Ya‘kûb b. ‘Arîb b. ‘Abd Kilâl er-Ru‘aynî **الطَّحاوِيّ**; ve dedi: Mısır’ın fethine şahit oldu.
Ve Tekmile’de, طحاوي’yi zikrettikten sonra dedi: Bu, onun meddedilmiş olduğuna delâlet eder; eğer böyle olmasaydı, nisbet hakkında rahâ’ya rahavî denildiği gibi **طَحَوِيٌّ** denilirdi; yahut nesebin değişikliklerindendir.
( **والطَّاحِي : الجَمْعُ العَظيمُ** )؛ İbnü’l-A‘râbî’den.
( و ) bazı Arapların yemininde: لا والقَمَرِ **الطَّاحِي** ، yani: ( yükselen ).
( و ) **الطَّاحِي** ayrıca: ( yer yüzü üzerinde yayılmış olan ).
( و ) **الطَّاحِي** : ( çoklukça her şeyi dolduran )؛ ve ondan Ebû Sahr el-Hüzelî’nin sözü:
له عَسْكَرٌ **طاحِي الضِّفَافِ** عَرَمْرَم ( و ) denir: ( **مِظَلَّةٌ طاحِيَةٌ ومَطْحِيَةٌ ومَطْحُوَّةٌ** ) : yani ( büyük ) yayılmış.
Tehzîb’in nassı: büyük eve **مِظَلَّةٌ مَطْحُوَّةٌ** ve **مَطْحِيَّةٌ** ve **طاحِيَةٌ** denir; ve o iridir.
( **والبَقْلَةُ المُطَحِّيَةُ كمُحَدِّثَةٍ** : ( yer yüzü üzerinde biten ) ) onu yaymış (üstünü kaplamış)tır.
( و ) gökte ( **طَحْيَةٌ من سَحابٍ** ) : yani ( ondan bir parça )؛ ve خاء’nın i‘câmı onda bir lügattir.
Ve ona müstedrek olanlardandır:
**طَحاهُ** **يَطْحُوهُ** ، **كدَحاهُ يَدْحُوهُ** ، vezin ve mânâca.
**والطَّحْيُ مِنَ النَّاسِ** : ( reziller ).
Ve kavim: **يَطْحَى** bazısı bazısını: yani iter.
Ve **المُدَوِّمَةُ الطَّواحِي** : o, ölülerin etrafında dönen akbabalardır.
**وطَحا بكَ هَمُّكَ** : seni uzak bir mezhebe götürdü.

**وطَحا بالكُرَةِ** : onunla attı.
**وطَحا الجارِحُ بالأَرْنبِ** : onunla gitti.
Ve طَحا بفلانٍ شَحْمُه : yani semirdi.
Ve falan uyudu da **فتَطَحَّى** : yerden bir genişlikte uzandı.
**والمُطَحِّي ، كمحدِّثٍ** : ( yere yapışık olan ).
Ve onu **مُطَحِّياً ، كمحدِّثٍ** gördüm: yani yüzüstü yatmış.
Ve Asma‘î dedi: onu vurup da vuruştan dolayı yerde uzayıp giderse: طَحَا منها denilir.
Ve Ferrâ dedi: içti de **طَحَّى** denilir; yani iki ayağını uzattı.
**وطَحَّى البَعيرُ إلى الأرضِ** ya boşluktan, ya zayıflıktan: yani ona yapıştı.
Ve adam, onu bir yardıma yahut bir iyiliğe çağırdıklarında onlara gelmezse; hepsi teşdîd iledir; ve sanki Asma‘î’ye tahfîfi reddetmiştir.
Ve bir at **طاحٍ** : yani yüksekçe/üstte duran.
**وطاحِيَةُ بنُ سود بنِ الحجرِ بنِ عِمْران** : Ezd’den bir batnın babasıdır; ona nisbet **الطاحِيُّ** ve الطحاوِيُّ’dir.
**وطاحِيَةُ** : Basra’da bir mahalledir; bu batn oraya inmiştir.
Ve Ebû Zeyd, Kitâbu Hab’e’de dedi: tekeyi **طَحْيائِهِ** içinde geldi; onunla heybebini (koşuşunu) kastediyor.
(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طحو and طحى

طَحَا
1 طَحَا ذ , aor. يَطْحُو, inf. n. طَحْوٌ; and طَحَى, aor. يَطْحَى, inf. n. طَحْىٌ; two dial. vars., though only طَحَى, like سَعَى, is mentioned in the K; (TA;) He spread [a thing]; spread [it] out, or forth; expanded [it] ; or extended [it]. (K, TA.) You say, طَحَوْتُهُ, like دَحَوْتُهُ, i. e. I spread it; &c. (S.) ― -b2- And you say, القَوْمُ يَطْحَى بَعْضُهُمْ بَعْضًا The people, or party, repel one another. (TA.) -A2- طَحَى, (K,) or طَحَا, (TA,) also signifies It, or he, became spread, spread out or forth, expanded, or extended; (K, TA;) being intrans. as well as trans. (TA.) Accord. to As, (TA,) طَحَا مِنَ الضَّرْبَةِ means He became extended (S, TA) upon the ground (TA) in consequence of the blow: (S, TA:) [and this is probably meant by what here follows:] طَحَا is said when one throws down a man upon his face; (K, TA;) or when he spreads, or extends, him; or when he prostrates him on the ground: (TA:) but accord. to Fr, one says, ↓ شَرِبَ حَتَّى طَحَّى i. e. [He drank until] he stretched out his legs: and البَعِيرُ ↓ طحّى اـِلَى الأَرْضِ i. e. The camel stuck to the ground, either from emptiness or from emaciation: and in like manner one says of a man when people call him to aid or to do an act of kindness: the verb being in all these instances with teshdeed: as though, by saying this, he contradicted As as to its being without teshdeed. (TA.) Accord. to AA, (S,) طَحَيْتُ means I lay, or lay upon my side, or laid my side upon the ground. (S, K. *) And you say, ↓ نَامَ فُلَانٌ فَتَطَحَّى i. e. [Such a one slept, and] lay, or lay upon his side, in a wide space of ground. (TA.) ― -b2- Also, i. e. طَحَا, (AA, S,) or طَحَى, (K,) He (a man, AA, S) went away into the country, or in the land: (AA, S, K:) like طَهَا. (S in art. طهو.) One says, مَا أَدْرِى أَيْنَ طَحَا [I know not whither he has gone away &c.]. (S.) And طَحَا بِهِ قَلْبُهُ His heart carried him away (ذَهَبَ بِهِ) in [the pursuit of] anything: (S, K:) whence the saying of Alkameh Ibn-'Abadeh,
طَحَا بِكَ قَلْبٌ فِى الحِسَانِ طَرُوبُ
بُعَيْدَ الشَّبَابِ عَصْرَ حَانَ مَشِيبُ
[A heart much affected with emotion has carried thee away in the pursuit of the beauties long after youthfulness, in the time when entering upon hoariness has arrived: بُعَيْدَ being here a dim. used for the purpose of enhancement]. (S, TA.) And طَحَى بِكَ هَمَّكَ Thy anxiety has carried thee away in a far-extending course. (TA.) And طَحَى بِالكُرَةِ He threw the ball. (TA.) And طَحَى بِفُلَانٍ شَحْمُهُ Such a one became fat. (TA.) ― -b3- طَحَا, aor. يَطْحُو, signifies also He, or it, was or became, distant, or remote. (K.)

2 ١َ٢َّ٣َ see 1, former half, in two places.

5 تَ١َ٢َّ٣َ see 1, latter half.

طَحًا
طَحًا ذ An expanded tract of land. (S, K.) -A2- [And the same word, app., written in the TA طحى, is there expl. as meaning The lower, or baser, or the lowest, or basest, of mankind, or of the people.]

طَحْيَةٌ
طَحْيَةٌ ذ A portion of clouds; as also طَخْيَةٌ. (K.)

أَقْبَلَ التَّيْسُ فِى طَحْيَائِهِ
أَقْبَلَ التَّيْسُ فِى طَحْيَائِهِ ذ is expl. by AZ as meaning [The he-goat came] in his state of rattling at rutting-time (فِى هَبِيبِهِ). (TA. [But probably the right expression is فى طَخْيَائِهِ: see طَخْيَآءُ.])

طَحَّانُ
طَحَّانُ ذ as derived from الطَّحَا: see طَحَّانٌ, in art. طحن.

طَاحٍ
طَاحٍ ذ Spread; spread out, or forth; expanded; or extended. (S, * K. [See also مُطَحٍّ.]) And That has filled everything by its multitude: (K, TA:) in this sense [or in the former sense as is implied in the S] applied to an army. (TA.) And one says مِظَلَّةٌ طَاحِيَةٌ and ↓ مَطْحُوَّةٌ and ↓ مَطْحِيَّةٌ, meaning A great (T, K, TA) spreading (TA) tent. (T, K, * TA.) And المُدَوِّمَةُ الطَّوَاحِى The vultures that circle [in the sky] around the bodies of the slain. (S, TA.) ― -b2- Also High, elevated, or lofty: so in the phrase لَا وَالقَمَرِ الطَّاحِى [No, by the high moon]; an oath of some of the Arabs. (TA.) [And Tall as applied to a horse: so طاحى is expl. in the TA; but this, being without the article ال, is a mistake for طَاحٍ.] ― -b3- And A great congregated body of men. (IAar, K.)

مَطْحُوَّةٌ
مَطْحُوَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَطْحِيَّةٌ
مَطْحِيَّةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُطَحٍّ
مُطَحٍّ ذ Spread, expanded, or extended; [like طَاحٍ;] or thrown down upon his face; or lying, and stretching himself, upon his face, on the ground. (TA.) And Cleaving, or sticking, to the ground. (TA.) And بَقْلَةٌ مُطَحِّيَةٌ A herb, or leguminous plant, growing upon the surface of the earth, (K, TA,) having spread itself upon it. (TA.)

##### Türkçe

**طحو** ve **طحى**

**طَحَا**
1 **طَحَا** ذ, muzâri‘ **يَطْحُو**, mastar ismi **طَحْوٌ**; ve **طَحَى**, muzâri‘ **يَطْحَى**, mastar ismi **طَحْىٌ**; iki lehçe varyantı; ancak K’da yalnız **طَحَى**, **سَعَى** gibi, zikredilmiştir; (TA;) O, [bir şeyi] yaydı; [onu] yaydı, açtı yahut ileriye doğru yaydı; [onu] genişletti; yahut [onu] uzattı. (K, TA.) **طَحَوْتُهُ**, **دَحَوْتُهُ** gibi, yani Onu yaydım; vb. dersin. (S.) ― -b2- Ve **القَوْمُ يَطْحَى بَعْضُهُمْ بَعْضًا** dersin: Kavim yahut topluluk birbirini geri iter. (TA.) -A2- **طَحَى**, (K,) yahut **طَحَا**, (TA,) ayrıca şu mânaya gelir: O, yahut o (kimse), yayılmış oldu, yayılıp açılmış oldu yahut ileriye doğru yayılmış oldu, genişlemiş oldu yahut uzamış oldu; (K, TA;) geçişsiz olduğu gibi geçişli de olarak. (TA.) As’a göre, (TA,) **طَحَا مِنَ الضَّرْبَةِ** demek: O, darbenin sonucunda yere (TA) uzanmış oldu (S, TA): (S, TA:) [ve muhtemelen burada bunu izleyenle kastedilen budur:] **طَحَا**, bir kimse bir adamı yüzüstü yere attığında söylenir; (K, TA;) yahut onu yaydığında yahut uzattığında; yahut onu yere kapanır hâle getirdiğinde: (TA:) fakat Fr’a göre, **شَرِبَ حَتَّى طَحَّى** denir; yani [O, içti de] bacaklarını uzattı: ve **البَعِيرُ طحّى اـِلَى الأَرْضِ** yani Deve, ya boşluktan ya da zayıflıktan yere yapıştı: ve aynı şekilde, insanlar bir adamı yardıma yahut bir iyilik yapmaya çağırdıklarında onun hakkında da söylenir: fiil, bu örneklerin hepsinde şeddeli olarak; sanki bunu söylemekle, şeddesiz oluşu hususunda As’a muhalefet etmiş gibidir. (TA.) AA’ya göre, (S,) **طَحَيْتُ** demek: Ben yattım, yahut yan üstü yattım, yahut yanımı yere koydum. (S, K. *) Ve **نَامَ فُلَانٌ فَتَطَحَّى** dersin; yani [Falan uyudu da] geniş bir yer üzerinde yattı, yahut yan üstü yattı. (TA.) ― -b2- Ayrıca, yani **طَحَا**, (AA, S,) yahut **طَحَى**, (K,) O (adam, AA, S) kır’a, yahut araziye gitti: (AA, S, K:) **طَهَا** gibi. (S, md. **طهو**.) **مَا أَدْرِى أَيْنَ طَحَا** dersin: [Nereye gidip uzaklaştığını vb. bilmiyorum]. (S.) Ve **طَحَا بِهِ قَلْبُهُ**: Kalbi onu (ذَهَبَ بِهِ) bir şeyin [peşinde] alıp götürdü: (S, K:) buradan Alkameh İbn-‘Abadeh’in sözü:
طَحَا بِكَ قَلْبٌ فِى الحِسَانِ طَرُوبُ
بُعَيْدَ الشَّبَابِ عَصْرَ حَانَ مَشِيبُ
[Gençlikten çok sonra, ağarmaya girişin geldiği vakitte, güzellerin peşinde seni alıp götüren, duygulanmaya çok meyyal bir kalp: burada **بُعَيْدَ**, artırma maksadıyla kullanılan bir küçültmedir]. (S, TA.) Ve **طَحَى بِكَ هَمَّكَ**: Kaygın seni uzaklara uzanan bir gidişte alıp götürdü. (TA.) Ve **طَحَى بِالكُرَةِ**: Topu attı. (TA.) Ve **طَحَى بِفُلَانٍ شَحْمُهُ**: Falanın yağı onu şişmanlattı (yani falan şişmanladı). (TA.) ― -b3- **طَحَا**, muzâri‘ **يَطْحُو**, ayrıca şu mânaya gelir: O, yahut o (şey), uzak idi yahut uzak oldu. (K.)

2 **١َ٢َّ٣َ**: 1’in ilk yarısına, iki yerde, bak.

5 **تَ١َ٢َّ٣َ**: 1’in son yarısına bak.

**طَحًا**
**طَحًا** ذ: Yayılmış bir arazi parçası. (S, K.) -A2- [Ve aynı kelime, görünüşe göre TA’da **طحى** yazılmış olarak, orada şu mânada açıklanmıştır: İnsanların yahut halkın aşağısı yahut daha aşağısı, yahut en aşağısı.]

**طَحْيَةٌ**
**طَحْيَةٌ** ذ: Bulutlardan bir parça; **طَخْيَةٌ** da böyledir. (K.)

**أَقْبَلَ التَّيْسُ فِى طَحْيَائِهِ**
**أَقْبَلَ التَّيْسُ فِى طَحْيَائِهِ** ذ: AZ tarafından şu mânada açıklanmıştır: [Erkek keçi geldi] kızgınlık vaktindeki takırdama hâlinde (فِى هَبِيبِهِ). (TA. [Fakat muhtemelen doğru ibare **فى طَخْيَائِهِ**’dir: **طَخْيَآءُ**’a bak.])

**طَحَّانُ**
**طَحَّانُ** ذ, **الطَّحَا**’dan türetilmiş olarak: **طَحَّانٌ**’a, md. **طحن**’da, bak.

**طَاحٍ**
**طَاحٍ** ذ: Yayılmış; yayılmış, açılmış yahut ileriye doğru yayılmış; genişlemiş; yahut uzamış. (S, * K. [Ayrıca **مُطَحٍّ**’a da bak.]) Ve Çokluğu ile her şeyi doldurmuş olan: (K, TA:) bu mânada [yahut S’de ima edildiği üzere önceki mânada] orduya uygulanır. (TA.) Ve **مِظَلَّةٌ طَاحِيَةٌ** ve ↓ **مَطْحُوَّةٌ** ve ↓ **مَطْحِيَّةٌ** denir; mânası: büyük (T, K, TA) yayvan/yayılan (TA) çadır. (T, K, * TA.) Ve **المُدَوِّمَةُ الطَّوَاحِى**: Öldürülenlerin bedenleri etrafında [gökte] dönen akbabalar. (S, TA.) ― -b2- Ayrıca: Yüksek, yüceltilmiş yahut ulu: **لَا وَالقَمَرِ الطَّاحِى** ibaresinde olduğu gibi: Arapların bazısının yemini. (TA.) [Ve ata nispetle “uzun”: TA’da **طاحى** böyle açıklanmıştır; fakat bu, başında **ال** olmaksızın, **طَاحٍ** yerine bir hatadır.] ― -b3- Ve: Erkeklerden büyük, toplanmış bir topluluk. (IAar, K.)

**مَطْحُوَّةٌ**
**مَطْحُوَّةٌ** ذ: Bir önceki paragrafın sonuna bak.

**مَطْحِيَّةٌ**
**مَطْحِيَّةٌ** ذ: Bir önceki paragrafın sonuna bak.

**مُطَحٍّ**
**مُطَحٍّ** ذ: Yayılmış, genişlemiş yahut uzamış; [**طَاحٍ** gibi;] yahut yüzüstü atılmış; yahut yerde yüzüstü yatıp kendini uzatan. (TA.) Ve: Yere yapışan yahut yere tutunan. (TA.) Ve **بَقْلَةٌ مُطَحِّيَةٌ**: Yeryüzünün yüzeyi üzerinde biten, (K, TA,) onun üzerine yayılmış olan, (TA,) bir ot yahut baklagil bitkisi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَحَا
طَحَا U ( n. ac. طَحْو 1 ) طَحَى A ( n. ac. طَحْو 1 )
a.  Went away, departed; passed away, perished.

b.  Threw down; spread, stretched out on the ground.

c.  Spread or stretched himself out.

d.  [ Bi ], Agitated, distracted ( care ).

طَحْيَة
طَحْيَة [ 1tI ],
a.  A portion of cloud.

طَحًا
طَحًا [ 4A ],
a.  Flat land.

طَاحٍ
طَاحٍ [ 21 ],
a.  Spread, expanded; high, lofty.

طَاحِيَة
طَاحِيَة ( pl. طَوَاحٍ [ 41 ] ),
a.  fem. of طَاْحِو 21 .

##### Türkçe

طَحَا
**طَحَا** U ( n. ac. **طَحْو** 1 ) **طَحَى** A ( n. ac. **طَحْو** 1 )
a. Gitti, ayrıldı; geçip gitti, yok oldu.

b. Aşağı attı; yere yaydı, serdi.

c. Kendini yaydı yahut uzattı.

d. [ Bi ], Çalkaladı, dağıttı (kaygıyı).

طَحْيَة
**طَحْيَة** [ 1tI ],
a. Bulutun bir parçası.

طَحًا
**طَحًا** [ 4A ],
a. Düz arazi.

طَاحٍ
**طَاحٍ** [ 21 ],
a. Yayılmış, genişlemiş; yüksek, yüce.

طَاحِيَة
**طَاحِيَة** ( pl. **طَوَاحٍ** [ 41 ] ),
a. **طَاْحِو** 21’in müennesi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طحو
طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)
طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى) + كائن + شيئاً:  يمد ويبسط ويمهد السطح للمشي والسير والسكن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الجزء المسطح والمستوي من الشيء، ضد الخشن والناتئ والشئز"، وهي:
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ، صَحَفَ - يَصْحُفُ، طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)، دَحَا - يَدْحُو (دَحَى - يَدْحَى)، سَطَحَ - يَسْطَحُ، سَهُلَ - يَسْهُلُ
طحى - طحاها
 	﴿والأرض بعد ذلك دحاها (30)أخرج منها ماءها ومرعاها(31)﴾ النازعات
 	﴿والأرض وما طحاها (6)﴾ الشمس
معجم الفرائد القرآنية
ط ح و
"طَحَاهَا" في قوله تعالى :" وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا " (6) الشمس .
طَحا الشيء: وسَّعه، وطحاها: وسَّعها، وبسطها .
"دَحَاهَا"في قوله تعالى"وَالأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا"(30) النازعات.
دحا الشيء: أي بسطه ومدّه ومهّده .و إذا كانت الأرض دائماً مبسوطة وممدودة فهذا يعني أنها بيضوية .
مختار الصحاح
● [طحا] ط ح ا: طَحَاهُ بسطه مثل دحاه وبابه عدا
الراغب
طحا
- الطحو: كالدحو، وهو بسط الشيء والذهاب به. قال تعالى: }والأرض وما طحاها{ [الشمس/6]، قال الشاعر:
- 298 - طحا بك قلب في الحسان طروب
(هذا شطر بيت، وعجزه:
بعيد الشباب عصر حان مشيب
وهو مطلع قصيدة مفضلية لعلقمة بن عبدة في المفضليات ص 391؛ وديوانه ص 33)
أي: ذهب.
ملخص اللسان:
1. طَحَاه بسطه، طَحَا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى
2. ومِظَلَّة طاحِيةٌ وَمِطْحِيَّةٌ عَظيمةٌ،و يقال للبيت العظيم،
3. وطَحَا به قَلْبَهُ وهَمُّه  يَطْحَى طَحْواً: ذهب به في مذهبٍ بعيدٍ،
4. طَحَّى  الرجلُ إلى الأَرض إذا ما دَعَوْه في نَصْرٍ أَو معروفٍ فلمْ يأْتِهِم،
5. وطَحا إذا هَلَكَ.
لسان العرب
● - طحا: طَحَاه طَحْواً وطُحُوّاً: بسطه. وطَحَى الشيء يَطْحِيه طَحْياً:  بَسَطَه أَيضاً. الأَزهري: الطَّحْو كالدَّحْو، وهو البَسْطُ، وفيه لغتان  طَحَا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى. والطَّاحِي :  المُنْبَسِطُ. وفي التنزيل العزيز: والأرضِ وما طَحاها؛ قال الفراء:  طَحاها ودَحاها واحدٌ، قال شمر: معناه ومَنْ دَحاها فأَبدَل الطاءَ من  الدَّالِ، قال: ودَحاها وسَّعَها. وطَحَوْته مثلُ دَحَوْته أَي بَسَطْته. قال  ابن سيده: وأَما قِراءَة الكِسائي طَحِيَها بالإمالَة، وإن كانت من  ذَواتِ الواوِ، فإنما جاز ذلك لأَنّها جاءتْ مع ما يجوز أَن يُمال، وهو  يَغْشاها وبَناها، على أَنهم قد قالوا مِظَلَّة مَطْحِيَّة، فلولا أن الكسائي  أَمال تَلاها من قوله تعالى: والقَمَرِ إذا تَلاها، لقُلْنا إنه حمله على  قولهم مِظَلَّة مَطْحِيَّة ومَِظلَّة مَطْحُوَّة: عظيمة . ابن سيده:  ومِظَلَّة طاحِيةٌ وَمِطْحِيَّةٌ عَظيمةٌ، وقد طَحاها طحْواً وطَحْياً. أبو  زيد: يقال للبيت العظيم: مِظَلَّةٌ مَطْحُوَّةٌ ومَطْحِيَّة وطاحية، وهو  الضخْمُ.  وضَربَه ضرْباً طَحَا منه أَي امْتَدَّ. وطَحَا به قَلْبَهُ وهَمُّه  يَطْحَى طَحْواً: ذهب به في مذهبٍ بعيدٍ، مأْخوذٌ من ذلك. وطَحَا بك  قَلْبُكَ يَطْحى طَحياً: ذهب. قال: وأَقبَل التَّيْسُ في طَحْيائه أَي هِبَابِه.  وطَحَا يَطْحُو طُحُوّاً: بعُدَ؛ عن ابن دُريدٍ. والقومُ يَطْحَى بعضُهم  بعضاً أَي يَدفَع. ويقال: ما أَدْرِي أَينَ طَحَا، من طَحَا الرجلُ إذا  ذهب في الأرضِ. والطَّحا مقصورٌ: المُنْبَسِطُ من الأرض. والطَّحْيُ من  الناسِ: الرُّذالُ.  والمُدوِّمَةُ الطَّواحي: هي النُّسورُ تَسْتديرُ حولَ القَـتْلى.  ابن شميل: المُطَحِّي اللازِقُ بالأرض. رأيته مُطَحِّياً أَي  مُنْبَطِحاً. والبَقْلة المُطَحِّية: النابتَةُ على وجه الأَرضِ قد افْتَرَشَـتْها.  وقال الأصمعي فيما رَوى عنه أبو عبيد: إذا ضرَبَه حتى يمتدّ من  الضَّرْبَةِ على الأَرضِ قيل طَحَا منها؛ وأَنشد لصَخْر الغَيّ:  وخَفِّضْ عَليكَ القَولَ، واعْلَم بأَنَّني  منَ الأَنَسِ الطَّاحِي عليكَ العَرَمْرَمِ  وضَرَبَه ضرْبةً طَحا منها أَي امْتَدَّ؛ وقال:  له عَسْكَرٌ طاحِي الضِّفَافِ عَرَمْرَم  ومنه قيل طَحا به قلْبُه أَي ذهب به في كلِّ مَذْهَبٍ؛ قال عَلْقَمة بنُ  عَبدَة:  طَحا بكَ قلبٌ، في الحِسانِ طَرُوبُ،  بُعَيْدَ الشَّبابِ، عَصْرَ حانَ مَشيبُ  قال الفراء: شَرِبَ حتى طَحَّى، يريدُ مَدَّ رجليه؛ قال: وطَحَّى  البعيرُ إلى الأَرض إِمّا خِلاءً وإمّا هُزالاً أَي لَزِقَ بها. وقد طَحَّى  الرجلُ إلى الأَرض إذا ما دَعَوْه في نَصْرٍ أَو معروفٍ فلمْ يأْتِهِم، كلُّ  ذلك بالتشديد؛ قال الأصمعي: كأَنه رَدَّ قوله بالتخفيف  (* قوله «قال  الأصمعي كأنه رد قوله بالتخفيف» هكذا في الأصل وعبارة التهذيب، قلت كأنه  يعني الفراء عارض بهذا الكلام ما قال الأصمعي في طحا بالتخفيف.)  والطاحي: الجمع العظيمُ. والطائحُ: الهالكُ، وطَحا إذا مَدَّض الشيءَ،  وطَحا إذا هَلَكَ. وطَحَوْته إذا بَطَحْته وصَرَعْته فطَحَّى: انْبَطَح  انبطاحاً. والطاحي: المُمْتَدُّ. وطحَـيْتُ أَي اضْطَجَعت. وفَرَسٌ طاحٍ  أَي مُشْرِفٌ. وقال بعضُ العرب في يمينٍ له: لا والقمرِ الطاحي أَي  المُرْتَفِعِ.  والطُّحَيُّ: موضعٌ؛ قال مُلَيْح:  فأَضْحَى بأَجْزاعِ الطُّحَيِّ، كأَنه  فَكِيكُ أُسارَى فُُكَّ عنه السلاسِلُ  وطاحيةُ: أَبو بَطْنٍ من الأزْدِ، من ذلك.
مقاييس اللغة:
(طحو) الطاء والحاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على البسط والمدِّ. من ذلك الطَّحْو وهو كالدَّحْو، وهو البَسْط. قال الله تعالى: ﴿وَالأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا([9])﴾، أي بَسَطها، وقال تعالى في موضع آخر: ﴿وَالأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحَاهَا([10])﴾، ويقال طحا بك هَمُّكَ يطحو، إذا ذَهَبَ بك في الأمر ومدَّ بك فيه. قال علقمة:
طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ *** بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ([11])
والمُدوِّمة الطَّواحِي: النُّسور تستدير حول القَتْلَى. وقال الشَّيْبَاني: طَحَيْت: اضطجَعْت. والطَّاحِي: الجمع الكثير، وسمِّيَ بذلك لأنَّهُ يجرُّ على الشيء، كما يسمَّى جرَّاراً. قال:
* من الأَنَسِ الطاحِيْ عليكَ العَرمْرَمِ([12]) *
والله أعلم.
القاموس المحيط:
و طَحا، كسَعَى بَسَطَ، وانْبَسَطَ، واضْطَجَعَ، وذَهَبَ في الأرضِ، و به قَلْبُه ذَهَبَ به في كلِّ شيءٍ. وطَحا يَطْحُو بَعُدَ، وهَلَكَ، وألْقَى إنْساناً على وجهِهِ. والطَّحا المُنْبَسِطُ من الأرضِ، وبِلا لامٍ ويُمَدُّ أرْبَعُ قُرًى بِمِصْرَ. والطاحِي الجَمْعُ العَظيمُ، والمُرْتَفِعُ، والمُنْبَسِطُ، والذي قد مَلأَ كلَّ شيءٍ كَثْرَةً. ومِظَلَّةٌ طاحِيَةٌ ومَطْحِيَّةٌ ومَطْحُوَّةٌ عَظِيمَةٌ. والبَقْلَةُ المُطَحِّيَةُ، كمُحَدِّثَةٍ النابِتَةُ على وجْهِ الأرضِ. وطَحْيَةٌ من سَحابٍ قِطْعَةٌ منه.
تاج العروس:
( وطحا كسعى ) يطحى طحيا ( بسط ) هكذا ذكره ابن سيده وفيه لغة أخرى طحاه طحوا كدحاه
دحوا بسطه فهى يائية واوية فاشارة المصنف بالواو فقط قصور لا يخفى ( و ) طحا أيضا ( انبسط ) فهو لازم متعد ) ( و ) أيضا ( اضطجع ) نقله الجوهرى عن أبى عمرو ( و ) قال أبو عمرو طحا الرجل ( ذهب في الارض ) يقال ما أدرى أين طحا نقله الجوهرى ( و ) يقال طحا ( به قلبه ) ادا ( ذهب به في كل شئ ) ومنه قول علقمة بن عبدة طحابك قلب في الحسان طروب * بعيد الشباب عصر حان مشيب ( وطحا يطحو بعد ) قال شيخنا ذكر يطحو مستدرك موهم * قلت ولعله ذكره هنا اشارة الى انه من حد دعا لا كسعى فهو لازالة الوهم فتأمل ( و ) أيضا ( هلك و ) أيضا إذا ( ألقى انسانا على وجهه ) وقيل بطحه وقيل صرعه ( والطحا ) مقصور ( المنبسط من الارض ) نقله الجوهرى ( و ) طحا ( بلا لام ويمد أربع قرى بمصر ) اثنتان في الشرقية احداهما طحا المرج والثالثة من أعمال الفيوم وتعرف بطحا الخرب والرابعة بالاشمونين وهى طحا المدينة وتعرف أيضا بأم عامودين وهى مدينة عامرة واليها نسب الامام الكبير أبو جعفر أحمد بن سلامة بن اسمعيل القضاعى الطحاوي الحنفي ابن أخت الامام المزني له مؤلفات جليلة منها شرح معاني الاثار توفى بمصر سنة 329 وله مقام معروف بالقرافة يزار ويستجاب عنده الدعاء وذكر ابن الاثير من هذه المدينة يعقوب بن عريب بن عبد كلال الرعينى الطحاوي وقال شهد فتح مصر وفى التكملة بعد ما ذكر الطحاوي قال وهذه تدل على أنها ممدودة ولو لم يكن كذلك لقيل طحوى كما يقال في النسبة الى الرحا رحوى أو يكون من تغييرات النسب ( والطاحى الجمع العظيم ) عن ابن الاعرابي ( و ) في يمين بعض العرب لا والقمر الطاحى أي ( المرتفع و ) الطاحى أيضا ( المنبسط ) على وجه الارض ( و ) الطاحى ( الذى ملاء كل ء شئ كثرة ) ومنه قول أبى صخر الهذلى * له عسكر طاحى الضفاف عرمرم * ( و ) يقال ( مظلة طاحية ومطحية ومطحوة ) أي ( عظيمة ) منبسطة ونص التهذيب يقال للبيت العظيم مظلة مطحوه ومطحية وطاحية وهو الضخم ( والبقلة المطحية كمحدثه النابتة على وجه الارض ) قد افترشتها ( و ) ما في السماء ( طحية من سحاب ) أي ( قطعة منه ) واعجام الخاء لغة فيه * ومما يستدرك عليه طحاه يطحوه كدحاه يدحوه زنة ومعنى والطحى من الناس الرذال والقوم يطحى بعضهم بعضا أي يدفع والمدومة الطواحى هي النسور تستدير حول القتلى وطحابك همك ذهب بك في مذهب بعيد وطحا بالكرة رمى بها وطحا الجارح بالارنب ذهب بها وطحا بفلان شحمه أي سمن ونام فلان فتطحى اضطجع في سعة من الارض والمطحى كمحدث اللازق بالارض ورأيته مطحيا كمحدث أي منبطحا وقال الاصمعي إذا ضربه حتى يمتد من الضربة على الارض قيل طحا منها وقال الفراء يقال شرب حتى طحى أي مد رجليه وطحى البعير الى الارض اما خلاء واما هزالا أي لزق بها والرجل إذا دعوه لنصر أو معروف فلم يأتهم كله بالتشديد وكأنه رد على الاصمعي التخفيف وفرس طاح أي مشرف وطاحية بن سود بن الحجر بن عمران أبو بطن ممن الازد والنسبة إليه الطاحى والطحاوى وطاحية محلة
بالبصرة نزلها هذا البطن وقال أبو زيد في كتاب خبئة أقبل التيس في طحيائه يريد هبيبه

##### Türkçe

طحو
**طَحَا** - **يَطْحُو** (**طَحَى** - **يَطْحَى**)
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 14:03 yazar: Administrator
**طَحَا** - **يَطْحُو** (**طَحَى** - **يَطْحَى**) + bir varlık + bir şeyi: uzatır ve yayar ve yürümek, gidip gelmek ve ikamet etmek için yüzeyi düzler ve hazırlar.

Ve lafız, “şeyin düz ve seviyeli kısmını beyan etme; pürüzlü, çıkıntılı ve **الشئز**’in zıddı” lafızları grubuna mensuptur; bunlar şunlardır:
**قَرْطَسَ** - **يُقَرْطِسُ**، **صَحَفَ** - **يَصْحُفُ**، **طَحَا** - **يَطْحُو** (**طَحَى** - **يَطْحَى**)، **دَحَا** - **يَدْحُو** (**دَحَى** - **يَدْحَى**)، **سَطَحَ** - **يَسْطَحُ**، **سَهُلَ** - **يَسْهُلُ**

**طحى** - **طحاها**
	﴿Ve yer, bundan sonra onu **دحاها** (30) ondan suyunu ve otlağını çıkardı (31)﴾ **النازعات**
	﴿Ve yer ve onu **طحاها** (6)﴾ **الشمس**

Kur’ânî ferîdeler sözlüğü
ط ح و
“**طَحَاهَا**” Yüce sözünde: “Ve yer ve onu **طَحَاهَا**” (6) **الشمس**.
**طَحا** şeyi: onu genişletti; ve **طحاها**: onu genişletti, ve onu yaydı.

“**دَحَاهَا**” Yüce sözünde: “Ve yer, bundan sonra onu **دَحَاهَا**” (30) **النازعات**.
**دحا** şeyi: yani onu yaydı ve uzattı ve düzledi. Ve eğer yer daima yayılmış ve uzatılmış ise, bu onun oval olduğu anlamına gelir.

Muhtârü’s-sıhâh
● [**طحا**] ط ح ا: **طَحَاهُ** onu yaydı; **دحاه** gibi; ve bâbı **عدا**.

Râgıb
**طحا**
- **الطحو**: **الدحو** gibi; o, şeyi yaymak ve onunla gitmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ve yer ve onu **طحاها**﴾ [**الشمس**/6]; şair dedi ki:
- 298 -
**طحا** seninle bir kalp, güzellerde coşkun
(Bu bir beytin yarısıdır; ve onun ikinci yarısı:
gençlikten sonra, bir çağ; ihtiyarlık vakti geldi
ve o, **المفضليات**’ta **علقمة بن عبدة**’nin bir **مفضلية** kasidesinin matlaıdır s. 391; ve divanı s. 33)
Yani: gitti.

Lisân’ın özeti:
1. **طَحَاه** onu yaydı; **طَحَا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
2. Ve **مِظَلَّة طاحِيةٌ وَمِطْحِيَّةٌ**: büyük; ve büyük eve denir.
3. Ve **طَحَا** onunla kalbini ve kaygısı **يَطْحَى طَحْواً**: onu uzak bir yola götürdü.
4. **طَحَّى** adam yere, eğer onları bir yardımda veya iyilikte çağırdılar da onlara gelmediyse.
5. Ve **طَحا**: helâk oldu.

Lisânü’l-ʿArab
● - **طحا**: **طَحَاه** **طَحْواً** ve **طُحُوّاً**: onu yaydı. Ve **طَحَى** şey **يَطْحِيه** **طَحْياً**: onu yine yaydı. **الأَزهري**: **الطَّحْو** **الدَّحْو** gibidir; o, yaymadır; ve onda iki lugat vardır: **طَحَا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**. Ve **الطَّاحِي**: yayılmış olan. Ve aziz tenzilde: “ve yer ve onu **طَحاها**”; **الفراء** dedi ki: **طَحاها** ve **دَحاها** birdir. **شمر** dedi ki: manası “ve onu **دَحاها** yapan”; böylece **الطاء**’ı **الدَّالِ**’den bedel kıldı. Dedi ki: ve **دَحاها** onu genişletti. Ve **طَحَوْته** **دَحَوْته** gibidir; yani onu yaydım. **ابن سيده** dedi ki: **الكِسائي**’nin **طَحِيَها**’yı imâle ile okumasına gelince, her ne kadar **ذَواتِ الواوِ**’dan ise de, bu ancak şu sebeple caiz oldu: çünkü o, imâle yapılması caiz olanla birlikte geldi; o da **يَغْشاها** ve **بَناها**’dır; ayrıca onların **مِظَلَّة مَطْحِيَّة** dediklerini de göz önüne alarak. Eğer **الكسائي** Yüce sözünden “ve ay, onu izlediğinde” ifadesindeki **تَلاها**’yı imâle etmemiş olsaydı, derdik ki: onu onların “**مِظَلَّة مَطْحِيَّة** ve **مَِظلَّة مَطْحُوَّة**: büyük” sözlerine hamletti. **ابن سيده**: ve **مِظَلَّة طاحِيةٌ وَمِطْحِيَّةٌ**: büyük; ve onu **طحْواً** ve **طَحْياً** ile **طَحاها**. **أبو زيد**: büyük eve denir: **مِظَلَّةٌ مَطْحُوَّةٌ** ve **مَطْحِيَّة** ve **طاحية**; o, iri olandır. Ve onu bir vuruşla vurdu ki ondan **طَحَا**; yani uzadı. Ve onunla kalbini ve kaygısı **يَطْحَى طَحْواً**: onu uzak bir yola götürdü; bu, ondan alınmıştır. Ve “seninle kalbin **طَحَا**” **يَطْحى طَحياً**: gitti. Dedi ki: ve teke, onun **طَحْيائه**’sinde, yani koşuşunda geldi. Ve **طَحَا يَطْحُو طُحُوّاً**: uzaklaştı; **ابن دُريد**’den. Ve kavim, bazısı bazısını **يَطْحَى**: yani iter. Ve denir: bilmiyorum nerede **طَحَا**; adamın **طَحَا**’sından, yani yerde gitti. Ve **الطَّحا** (maksûr): yerin yayılmış kısmı. Ve insanlardan **الطَّحْيُ**: aşağılıklar. Ve **المُدوِّمَةُ الطَّواحي**: öldürülenlerin etrafında dönen akbabalardır. **ابن شميل**: **المُطَحِّي** yere yapışık olandır. Onu **مُطَحِّياً** gördüm; yani yüzüstü uzanmış. Ve **البَقْلة المُطَحِّية**: yer yüzünde biten, onu döşemiş olan. Ve **الأصمعي**’nin, **أبو عبيد**’in ondan rivayet ettiği üzere dedi ki: onu vurup da darbeden yere uzayıncaya kadar (uzatınca) “ondan **طَحَا**” denir. Ve **صَخْر الغَيّ**’den inşad etti:
وخَفِّضْ عَليكَ القَولَ، واعْلَم بأَنَّني
منَ الأَنَسِ **الطَّاحِي** عليكَ العَرَمْرَمِ
Ve onu bir darbeyle vurdu, ondan **طَحا**; yani uzadı. Ve dedi ki:
له عَسْكَرٌ **طاحِي** الضِّفَافِ عَرَمْرَم
Ve bundan “kalbi onunla **طَحا**” denildi; yani onu her yola götürdü. **عَلْقَمة بنُ عَبدَة** dedi ki:
**طَحا بكَ قلبٌ، في الحِسانِ طَرُوبُ،**
**بُعَيْدَ الشَّبابِ، عَصْرَ حانَ مَشيبُ**
**الفراء** dedi ki: “içti, ta ki **طَحَّى**”; yani bacaklarını uzattı. Dedi ki: ve deve yere **طَحَّى**; ya boşluk (otlak) sebebiyle ya da zayıflık sebebiyle; yani ona yapıştı. Ve adam, onları bir yardım veya iyilik için çağırdıklarında onlara gelmezse, yere **طَحَّى**; bütün bunlar şeddeli iledir. **الأصمعي** dedi ki: sanki onun sözünü hafifletme ile reddetti.
(* “**قال الأصمعي كأنه رد قوله بالتخفيف**” ifadesi: asılda ve **التهذيب** ibaresinde böyledir.)
Ve **الطاحي**: büyük topluluk. Ve **الطائح**: helâk olan. Ve **طَحا**: şeyi uzattı. Ve **طَحا**: helâk oldu. Ve **طَحَوْته**: onu yüzüstü yatırdığım ve devirdiğim zaman; böylece **طَحَّى**: yüzüstü uzandı, uzanışla. Ve **الطاحي**: uzanmış olan. Ve **طحَـيْتُ**: yani uzandım. Ve **فَرَسٌ طاحٍ**: yani yüksekçe (müşrif). Ve bazı Araplar bir yeminde dedi ki: “hayır, **القمرِ الطاحي**’ye andolsun”; yani yüksek olan. Ve **الطُّحَيُّ**: bir yer. **مُلَيْح** dedi ki:
فأَضْحَى بأَجْزاعِ **الطُّحَيِّ**، كأَنه
فَكِيكُ أُسارَى فُُكَّ عنه السلاسِلُ
Ve **طاحيةُ**: **الأزْد**’den bir batnın babasıdır; bundan (adı)dır.

Maqâyîsü’l-luğa:
(**طحو**) **الطاء** ve **الحاء** ve illetli harf, yayma ve uzatmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الطَّحْو** gelir; o **الدَّحْو** gibidir; o, yaymadır. Yüce Allah dedi ki: ﴿ve yer ve onu **طَحَاهَا**﴾ yani onu yaydı; ve başka bir yerde dedi ki: ﴿ve yer, bundan sonra onu **دَحَاهَا**﴾. Ve denir: “kaygın seninle **طحا**” **يطحو**, eğer işte seni götürdü ve onda seni uzattıysa. **علقمة** dedi ki:
**طحا بك قلبٌ في الحِسانِ طَروبُ** *** **بُعَيدَ الشَّبابِ عَصْرَ حان مشيبُ**
Ve **المُدوِّمة الطَّواحِي**: akbabalar, öldürülenlerin etrafında döner. Ve **الشَّيْبَاني** dedi ki: **طَحَيْت**: uzandım. Ve **الطَّاحِي**: çok topluluk; ona bu ad verildi, çünkü o şeyin üzerinde sürükler; tıpkı “sürükleyici” diye adlandırıldığı gibi. Dedi ki:
* من الأَنَسِ **الطاحِيْ** عليكَ العَرمْرَمِ *
Ve Allah daha iyi bilir.

El-Kâmûsü’l-muhît:
Ve **طَحا**; **سَعَى** gibi: yaydı; ve yayıldı; ve uzandı; ve yerde gitti; ve onunla kalbi: onu her şeyde götürdü. Ve **طَحا يَطْحُو**: uzaklaştı; ve helâk oldu; ve bir insanı yüzü üzerine attı. Ve **الطَّحا**: yerin yayılmış kısmı. Ve **طَحا** (lâmsız) ve uzatılır: Mısır’da dört köy. Ve **الطاحِي**: büyük topluluk; ve yüksek olan; ve yayılmış olan; ve çoklukça her şeyi doldurmuş olan. Ve **مِظَلَّةٌ طاحِيَةٌ** ve **مَطْحِيَّةٌ** ve **مَطْحُوَّةٌ**: büyük. Ve **البَقْلَةُ المُطَحِّيَةُ** ( **مُحَدِّثَةٍ** gibi): yer yüzünde biten. Ve **طَحْيَةٌ** buluttan: ondan bir parça.

Tâcü’l-ʿarûs:
(ve **طحا** **سعى** gibi) **يطحى طحيا** (yaydı); bunu **ابن سيده** zikretti; ve onda başka bir lugat vardır: **طحاه طحوا** **كدحاه**.
**دحوا**: onu yaydı; o halde o **يائية** ve **واوية**’dir; bu sebeple musannifin yalnız **الواو** ile işaret etmesi, gizli olmayan bir eksikliktir. (ve) **طحا** ayrıca (yayıldı); o halde lâzım ve müteaddîdir. (ve) ayrıca (uzandı); bunu **الجوهرى** **أبى عمرو**’dan nakletti. (ve) **أبو عمرو** dedi: adam **طحا** (yerde gitti); “bilmiyorum nerede **طحا**” denir; bunu **الجوهرى** nakletti. (ve) denir: **طحا** (onunla kalbi) eğer (onu her şeyde götürdüyse). Ve bundan **علقمة بن عبدة**’nin sözü: **طحابك قلب في الحسان طروب** * **بعيد الشباب عصر حان مشيب**. (ve **طحا يطحو**: uzaklaştı) şeyhimiz dedi: **يطحو**’yu zikretmesi, müstedrek olup vehim vericidir. * Dedim: belki onu burada zikretmesi, onun **دعا** haddinden olduğunu, **سعى** gibi olmadığını işaret içindir; böylece vehmi gidermek içindir; öyleyse düşün. (ve) ayrıca (helâk oldu). (ve) ayrıca eğer (bir insanı yüzü üzerine attı). Ve denildi: onu yüzüstü yatırdı; ve denildi: onu devirdi. (ve **الطحا**) maksûr (yerin yayılmış kısmı); bunu **الجوهرى** nakletti. (ve) **طحا** (lâmsız; ve Mısır’da dört köy uzatılır): ikisi **الشرقية**’dedir; birisi **طحا المرج**; üçüncüsü **الفيوم** amellerindendir ve **طحا الخرب** diye bilinir; dördüncüsü **الاشمونين**’dedir; o **طحا المدينة**’dir ve ayrıca **أم عامودين** diye bilinir; o mamur bir şehirdir. Ve ona nispetle büyük imam **أبو جعفر أحمد بن سلامة بن اسمعيل القضاعى الطحاوي الحنفي**; imam **المزني**’nin kız kardeşinin oğludur; onun değerli telifleri vardır; onlardan: **شرح معاني الاثار**; Mısır’da 329 senesinde vefat etti; ve **القرافة**’de bilinen bir makamı vardır; ziyaret edilir ve yanında dua kabul olunur. Ve **ابن الاثير** bu şehirden **يعقوب بن عريب بن عبد كلال الرعينى الطحاوي**’yi zikretti ve dedi: Mısır’ın fethine şahit oldu. Ve **التكملة**’de, **الطحاوي**’yi zikrettikten sonra dedi: ve bunlar, onun uzatılmış olduğuna delâlet eder; eğer böyle olmasaydı, nispetle **طحوى** denirdi; tıpkı **الرحا**’ya nispetle **رحوى** denildiği gibi; yahut nispet değişikliklerindendir. (ve **الطاحى**: büyük topluluk) **ابن الاعرابي**’den. (ve) bazı Arapların yemini içinde: “hayır, **القمر الطاحى**’ye” yani (yüksek olan). (ve) **الطاحى** ayrıca (yer yüzünde yayılmış olan). (ve) **الطاحى** (çoklukça her şeyi dolduran). Ve bundan **أبى صخر الهذلى**’nin sözü: * له عسكر **طاحى** الضفاف عرمرم * (ve) denir: (**مظلة طاحية ومطحية ومطحوة**) yani (büyük), yayılmış. Ve **التهذيب**’in nassı: büyük eve denir: **مظلة مطحوه ومطحية وطاحية**; o, iri olandır. (ve **البقلة المطحية** **كمحدثه**: yer yüzünde biten) onu döşemiştir. (ve) gökte (**طحية من سحاب**) yani (ondan bir parça). Ve **الخاء**’ın i‘câmı onda bir lugattır. * Ve bunun üzerine müstedrek olanlardandır: **طحاه يطحوه** **كدحاه يدحوه** vezin ve mana bakımından. Ve insanlardan **الطحى**: aşağılıklar. Ve kavim, bazısı bazısını **يطحى**: yani iter. Ve **المدومة الطواحى**: öldürülenlerin etrafında dönen akbabalardır. Ve “kaygın seninle **طحا**”: seni uzak bir yola götürdü. Ve **طحا بالكرة**: onunla attı. Ve yırtıcı **طحا بالارنب**: onu götürdü. Ve “falancanın yağı **طحا**”: yani semirdi. Ve falan uyudu da **فتطحى**: geniş bir yerde uzandı. Ve **المطحى** **كمحدث**: yere yapışık. Ve onu **مطحيا** **كمحدث** gördüm: yani yüzüstü uzanmış. Ve **الاصمعي** dedi: onu vurup da darbeden yere uzayıncaya kadar (uzatınca) “ondan **طحا**” denir. Ve **الفراء** dedi: “içti, ta ki **طحى**”; yani bacaklarını uzattı. Ve deve yere **طحى**; ya boşluk ya zayıflık sebebiyle; yani ona yapıştı. Ve adam, onları bir yardım veya iyilik için çağırdıklarında onlara gelmezse; hepsi şeddeli iledir. Ve sanki **الاصمعي**’ye hafifletme ile reddiyedir. Ve **فَرَس طاح**: yani yüksekçe. Ve **طاحية بن سود بن الحجر بن عمران**: **الأزد**’den bir batnın babasıdır; nispeti ona: **الطاحى** ve **الطحاوى**. Ve **طاحية**: Basra’da bir mahalle; bu batn oraya indi. Ve **أبو زيد** **خبئة** kitabında dedi: “teke onun **طحيائه**’sinde geldi”; onunla koşuşunu kasteder.
