# طح (ط-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والطاء
حط ، طح : مستعملان .
حط : قال الليث : الحَطّ : وضع الأحمال عن الدوابّ . تقول : حَطَطْت عنها . وإذا طَنِي البعيرُ فالتزقت رئته بجنبه يقال : حَطَ الرجلُ عن جنب بعيره بساعده دَلْكاً على حيال الطَنَى ، حتى ينفصل عن الجَنْب . تقول حَطّ عنه ، وحَطّ ، قال : والحَطّ الحَدْر من العُلُوّ . وأنشد :
كجلمُود صخر حَطّه السيلُ من عَلي
والفعل اللازم الانحطاط . ويقال للهَبُوط : حَطُوط .
وقال الأصمعي : الحطّ : الاعتماد على السير . وناقة حَطُوط ، وقد حَطّت في سيرها . وقال النابغة :
فما وخَدتْ بمثلك ذات غَرْب
حَطُوطٌ في الزمام ولا لَجُونُ
وقال الأعشى :
فلا لعمر الذي حَطّت مناسِمُها
تَخْدِي وسِيق إليه الباقر الغُيُل
حَطَّت في سيرها وانحطت أي اعتمدت .
يقال ذلك للنجيبة السَّريعَة . قال ذلك الليث . ويقال : حَطّ الله عنك وِزْرَك في الدعاء أي خَفّف عن ظهرك ما أثقله من
الإزْر .
وقال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( وَقُولُواْ حِطَّةٌ ) ( البَقَرَة : 58 ) قال : معناه : قولوا مسألتنا حطةٌ أي حُطّ ذنوبنا عنّا . وكذلك القراءة . قال : ولو قرئت ( حِطَّةً ) كان وَجْهاً في العربية ، كأن قيل لهم : قولوا احطُط عنا ذنوبنا حِطّة . فحرَّفوا هذا القول وقالوا لفظة غير هذه اللفظة التي أُمروا بها . وجملة ما قالوا إنه أمر عظيم سمَّاهم الله به فاسقين .
وأخبرني المنذري عن ابن فهم عن محمد ابن سَلاّم عن يونس في قوله ) وَقُولُواْ حِطَّةٌ ( هذه حكاية ، هكذا أمروا .
وقال الفراء في قوله ) وَقُولُواْ حِطَّةٌ ) ( البَقَرَة : 58 ) يقال والله أعلم : وقولوا ما أمرتم به : حِطّة أي هي حِطَّة . فخالفوا إلى كلام بالنَبَطِيَّة . فذلك قوله ) فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ ) ( البقرة : 59 ) .
وروى سَعِيد بن جُبَير عن ابن عباس في قوله : ( وَادْخُلُواْ الْبَابَ سُجَّدًا ) ( البَقَرَة : 58 ) قال : رُكّعاً ، ) وَقُولُواْ حِطَّةٌ ( : مغفرة ، قالوا : حنطة ، ودخلوا على أستاههم ، فذلك قوله ) فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ ( الآية . وقال الليث : بلغنا أن بني إسرائيل حين قيل لهم : ( وقولوا حطة إنما قيل لهم ذلك كي يستحِطّوا بها أوزارهم ، فتُحطَّ عنهم . قال : ويقال حَطّ الله عنك وِزْرك ، ولا أنقض ظهرك .
وقال ابن الأعرابي : قيل لهم قولوا حطة فقالوا حنطة سَمَقاثا أي حِنْطة جيّدة .
قال وقوله : أي كلمة بها تحطّ عنكم خطاياكم ، وهي لا إلاه إلاّ الله .
الفراء : حَطّ السعرُ وانحطّ حُطوطاً وكَسَر وانكسر ، يريد فَتَر ، وقال : سعر مقطوط ، وقد قُطَّ السعرُ وقَطَّ السعرُ ، وقطَّ الله الشَّعر إذا غلا .
وقال الليث : الحَطَاطة : بَثْرة تخرج في الوجه صغيرة تُقَيِّح ولا تَقْرح ، وأنشد :
ووجه قد جلوتِ أميم صاف
كقَرْن الشمس ليس بذي حَطَاط
قال : وربما قالوا للجارية الصغيرة : يا حَطَاطة .
وقال الأصمعي : الحَطَاط : البثر ، الواحدة حَطَاطة . وأنشد :
قام إلى عذراء في الغُطاط
يمشي بمثل قائم الفُسطاط
بمكفهرّ اللون ذي حَطاط
وقال أبو زيد : الأجرب العين الذي تَبْثُر عينه ويلازمها الحَطَاط وهو الظَبظاب والجُدْجُد .
وقال الليث : جارية محطوطة المتن مَحْدُودة حسِنة وقال النابغة :
محطوطة المتنين غير مفاضة
وقال أبو عمرو : حطّ وحَتّ بمعنى واحد .
وفي الحديث جلس رسول الله إلى غصن شجرة يابسة فقال بيده وحَطّ ورقها مَعناه : وحَت ورقها .
والحطيطة : ما يُحَطّ من جملة الحساب فيُنقص منه ، اسم من الحطّ ، وتجمع حطائط ، يقال حطّ عنه حطيطة وافية .
والمِحطّ من الأدواتِ قال ابن دريد : حطّ الأديم بالمِحطّ يحطّه حطّاً وهو أن ينقشه به ويقال يصقل به الأديم . وقال غيره : المِحَطّ من أدوات النَطَاعين والذين يجلّدون الدفاتر : حديدة معطوفة الطرف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الحُطُط : الأبدان الناعمة ، والحُطُط أيضاً : مراكد السفل .
عمرو عن أبيه الحِطّة : نقصان المرتبة . وأديم محطوط : وأنشد :
تثير وتُبدي عن عروق كأنها
أعِنّة خَرّاز تُحَطّ وتُبْشَر
أبو عمرو الحُطائط : الصغير من الناس وغيرهم وأنشد :
والشيخ مثل النسر والحطائط
والنسوة الأرامل المَبَالط
ويقول صبيان الأعراب في أحاجيهم : ما حُطَائط بُطائط يميس تحت الحائط ، يعنون الذّرّة والحِطاط شِدة العَدْو . والكعب الحطيط : الأدرم . والحِطَّان : التيس . وحِطّان من أسماء العرب .
طح : الليث : الطَحّ : أن يضع الرجل عقبه على شيء ثم يَسْحَجُه بها . قال : والمِطَحَّة من الشاة : مُؤخّر ظِلْفها ، وتحت الظلف في موضع المِطَحّة عُظَيم كالفَلْكة .
وقال الكسائي : طحّان فعلان من الطّحّ : ملحق بباب فعلان وفعلى ، وهو السَحْج .
وقال أحمد بن يحيى : يقال لهنة مثل الفَلْكة تكون في رِجل الشاة تسحَج بها الأرض : المَطَحَّة .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الطُّحُج : المَسَاحج .
وقال ابن دريد : طححت الشيء طَحّاً إذا بسطت وأنشد :
قد ركبتْ منبسطاً مُنَطَحاً
تحسبه تحت السراب الملحا
أبو زيد : ما على رأسه طِحْطِحة أي ما عليه شعرة .
وقال اللحياني : أتانا وما عليه طِحْطِحة ولا طِحْربة .
وقال الليث : الطَّحْطَحة : تفريق الشيء هلاكاً ، وأنشد :
فيمسى نابذا سلطان قَسْر
كضوء الشمس طحطحه الغروب
ويروي بالخاء : طخطخهُ . وقال رؤبة :
طحطحه آذِيّ بحر مُتْأق
وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه قال يقال : طحطح في ضَحِكه . وطخْطخ : وطهطه ، وكتكت ، وكدكد ، وكركر بمعنى واحد .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء**
**حط** , **طح** : ikisi de kullanımdadır.
**حط** : Leys dedi: **الحَطّ**: yükleri binek hayvanlarından indirmektir. Dersin ki: “Ondan (hayvandan) indirdim.” Ve deve **طَنِي** olursa, akciğeri böğrüne yapışır; “Adam, devenin böğründen koluyla, **الطَنَى** hizasında ovma ile indirdi” denir; ta ki böğürden ayrılıncaya kadar. “Ondan indirdi” dersin, ve “indirdi” (dersin). Dedi: ve **الحَطّ** yükseklikten aşağı iniştir. Şu beyit okundu:
كجلمُود صخر حَطّه السيلُ من عَلي
Ve lâzım fiil **الانحطاط**tır. Ve iniş için: **حَطُوط** denir.
Asmaî dedi: **الحطّ**: yürüyüşe dayanmak (yürüyüşe yüklenmek)tir. Ve **حَطُوط** bir dişi deve; yürüyüşünde **حَطّت** etmiştir. Nâbiga dedi:
فما وخَدتْ بمثلك ذات غَرْب
حَطُوطٌ في الزمام ولا لَجُونُ
A‘şâ dedi:
فلا لعمر الذي حَطّت مناسِمُها
تَخْدِي وسِيق إليه الباقر الغُيُل
Yürüyüşünde **حَطَّت** etti ve **انحطت**; yani dayandı (yüklenip yürüdü).
Bu, hızlı soylu deve için söylenir. Bunu Leys söyledi. Ve duada “Allah senden yükünü indirsin” denir; yani sırtını ağırlaştıran şeyi **الإزْر**den hafifletsin.
Ebû İshâk, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: ( **وَقُولُواْ حِطَّةٌ** ) ( **البَقَرَة** : 58 ) dedi: manası: “İsteğimiz **حِطَّةٌ**dur” deyin; yani günahlarımızı bizden indir. Kıraat da böyledir. Dedi: eğer ( **حِطَّةً** ) diye okunsaydı Arapçada bir vecih olurdu; sanki onlara: “Bizden günahlarımızı indir; bir **حِطّة** (olarak)” denilmiş gibi. Sonra bu sözü tahrif ettiler ve kendilerine emredilen bu lafızdan başka bir lafız söylediler. Söylediklerinin toplamı: bunun büyük bir iş olduğu, Allah’ın bununla onları fâsıklar diye adlandırdığıdır.
Münzirî bana, İbn Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan, Yûnus’tan, ( **وَقُولُواْ حِطَّةٌ** ) sözü hakkında haber verdi: Bu bir hikâyedir; işte böyle emrolundular.
Ferrâ, ( **وَقُولُواْ حِطَّةٌ** ) ( **البَقَرَة** : 58 ) sözü hakkında dedi: Allah en iyi bilendir; “Size emredileni söyleyin: **حِطّة**”; yani “o, **حِطَّة**dir.” Sonra Nabatîce bir söze saptılar. İşte bu, O’nun sözü: ( **فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ قَوْلاً غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ** ) ( **البقرة** : 59 )dir.
Saîd b. Cübeyr, İbn Abbâs’tan, ( **وَادْخُلُواْ الْبَابَ سُجَّدًا** ) ( **البَقَرَة** : 58 ) sözü hakkında rivayet etti: “Rükû ederek” dedi; ( **وَقُولُواْ حِطَّةٌ** ): “mağfiret” (demektir). “**حنطة**” dediler ve kalçaları üzerinde girdiler; işte bu, O’nun sözü: ( **فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُواْ** ) âyettir. Leys dedi: Bize ulaştı ki Benî İsrail’e “( **وقولوا حطة** )” denildiğinde, onlara bu ancak onunla yüklerini indirmeleri için söylenmişti; böylece onlardan indirilirdi. Dedi: “Allah senden yükünü indirsin” denir; “sırtını bozmasın.”
İbnü’l-A‘râbî dedi: Onlara “**حطة** deyin” denildi; onlar “**حنطة سَمَقاثا**” dediler; yani iyi buğday.
Dedi: ve onun sözü: yani sizin hatalarınızı sizden indiren bir kelime; o da “**لا إلاه إلاّ الله**”dır.
Ferrâ: “Fiyat **حَطّ** etti ve **انحطّ** etti, **حُطوطاً**; ve kırdı ve kırıldı”; “gevşedi”yi kasteder. Ve dedi: “**سعر مقطوط**”; ve “fiyat **قُطَّ** edildi” ve “fiyat **قَطَّ** etti”; ve “Allah saç(ı) **قَطَّ** etti” (denir) eğer pahalandıysa.
Leys dedi: **الحَطَاطة**: yüzde çıkan küçük bir sivilce; irinlenir, fakat yara olmaz. Şu beyit okundu:
ووجه قد جلوتِ أميم صاف
كقَرْن الشمس ليس بذي حَطَاط
Dedi: bazen küçük cariyeye: “Ey **حَطَاطة**” derler.
Asmaî dedi: **الحَطَاط**: sivilceler; tekili **حَطَاطة**. Şu beyit okundu:
قام إلى عذراء في الغُطاط
يمشي بمثل قائم الفُسطاط
بمكفهرّ اللون ذي حَطاط
Ebû Zeyd dedi: gözü uyuz olup gözü sivilcelenen ve ona **الحَطَاط**ın yapışıp kaldığı kimse; o **الظَبظاب** ve **الجُدْجُد**dür.
Leys dedi: sırtı basık, bel kemiği belirgin, güzel bir cariye. Nâbiga dedi:
محطوطة المتنين غير مفاضة
Ebû Amr dedi: **حطّ** ve **حَتّ** bir manadadır.
Hadiste: Resûlullah kuru bir ağacın dalına oturdu; eliyle vurdu ve yapraklarını **حَطّ** etti; manası: yapraklarını **حَتّ** etti.
**الحطيطة**: hesabın toplamından indirilen şey; ondan eksiltilir; **الحطّ**tan bir isimdir. **حطائط** olarak çoğul yapılır. “Ondan tam bir **حطيطة** indirdi” denir.
Ve aletlerden **المِحطّ**: İbn Düreyd dedi: deriyi **المِحطّ** ile **حطّ** eder; onu **حطّاً** eder; bu, onunla deriyi nakşetmesidir. Ve “deri onunla parlatılır” denir. Başkası dedi: **المِحَطّ**, **النَطَاعين**in ve defterleri ciltleyenlerin aletlerindendir: ucu kıvrık bir demir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الحُطُط**: yumuşak bedenlerdir; **الحُطُط** ayrıca: aşağı yerlerin oturaklarıdır.
Amr, babasından: **الحِطّة**: mertebenin eksilmesidir. Ve **أديم محطوط**. Şu beyit okundu:
تثير وتُبدي عن عروق كأنها
أعِنّة خَرّاز تُحَطّ وتُبْشَر
Ebû Amr: **الحُطائط**: insanlardan ve başkalarından küçük olan. Şu beyit okundu:
والشيخ مثل النسر والحطائط
والنسوة الأرامل المَبَالط
Bedevî çocukları bilmecelerinde derler ki: “Ne **حُطَائط بُطائط**; duvarın altında salınır”; **الذّرّة**yi kastederler. Ve **الحِطاط**: koşmanın şiddetidir. Ve **الكعب الحطيط**: dişleri dökülmüş olan. Ve **الحِطَّان**: teke. Ve **حِطّان** Arapların isimlerindendir.
**طح** : Leys: **الطَحّ**: adamın topuğunu bir şeyin üzerine koyup onunla onu sürtmesidir. Dedi: koyunun **المِطَحَّة**si: tırnağının arkasıdır; ve tırnağın altında, **المِطَحّة** yerinde, küçük bir kemik vardır; **الفَلْكة** gibi.
Kisâî dedi: **طحّان** “**فعلان**” veznindedir; **الطّحّ**tan (gelir); **فعلان** ve **فعلى** babına ilhak edilmiştir; o, sürtmedir (**السَحْج**).
Ahmed b. Yahyâ dedi: koyunun ayağında, yerle sürtünerek aşındırdığı, **الفَلْكة** gibi bir şeye: **المَطَحَّة** denir.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطُّحُج**: sürtünmeler (**المَسَاحج**)dir.
İbn Düreyd dedi: “Şeyi **طححت** ettim, **طَحّاً**” derim; onu yaydığım zaman. Şu beyit okundu:
قد ركبتْ منبسطاً مُنَطَحاً
تحسبه تحت السراب الملحا
Ebû Zeyd: başında **طِحْطِحة** yoktur; yani onda bir kıl yoktur.
Lihyânî dedi: Bize geldi; üzerinde ne **طِحْطِحة** vardı ne de **طِحْربة**.
Leys dedi: **الطَّحْطَحة**: bir şeyi helâk ederek dağıtmaktır. Şu beyit okundu:
فيمسى نابذا سلطان قَسْر
كضوء الشمس طحطحه الغروب
**الخاء** ile de rivayet edilir: **طخطخهُ**. Rü’be dedi:
طحطحه آذِيّ بحر مُتْأق
Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: “Gülmesinde **طحطح** etti” denir. Ve **طخْطخ**: ve **وطهطه** ve **كتكت** ve **كدكد** ve **كركر** bir manadadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء في المضاعف والمطابق)
(طع) الطاء والعين ليس بشيء. فأمَّا ما حكاه الخليل، من أن الطَّعطعة حكاية صوت اللاطع فليس بشيء.
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
(طل) الطاء واللام يدل على أصولٍ ثلاثة: أحدها غضاضة الشَّيء وغضارَته، والآخَر الإشراف، والثالث: إِبطال الشَّيء.
فالأول الطّلّ: وهو أضعف المطر، إِنّما سمِّي به لأنَّه يحسِّن الأرض. ولذلك تسَمّى امرأة الرَّجل طَلّته.
قال بعضهم: إنَّما سمِّيت بذلك لأنَّها غضّةٌ في عينه [كأنّها] طَلّ. ومن الباب في معنى القلَّة، وهو محمولٌ على الطّلّ، قولهُم: ما بالنّاقة طُلّ، أي ما بها لبن، يراد ولا قليلٌ منه. وضُمَّت الطاء فرقاً بينه وبين المطر.
والباب الآخر: الطّلَل، وهو ما شَخَص من آثار الديار. يقال لِشَخْصِ الرَّجل طَلَلُهُ. ومن ذلك أَطَلَّ على الشَّيء، إذا أَشْرَفَ. وطَلَل السَّفِينة: جِلالها، والجمع أطلال. ويقال: تَطَالَلْت، إِذا مددتَ عنقَكَ تنظُرُ إلى الشيءِ يبعُد عنك. قال:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])وأمّا إبطال الشيء فهو إطلال الدِّماء، وهو إبطالها، وذلك إِذا لم يطلب لها. يقال طُلَّ دمه فهو مطلول، وأُطِلّ فهو مُطَلّ، إِذا أُهْدِر.
ومما شذَّ عن هذه الأصول، وما أدري كيف صحّته قولهم: إنَّ الطِّلَّ([5]): الحيَّة. والطَّلاَطِلَة: داءٌ يأخذ في الصُّلْب.
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة.
(طن) الطاء والنون أصلٌ يدلُّ على صوت. يقال: طنَّ الذباب طنيناً. ويقولون: ضرب يدَه فأطنّها، كأنَّه يُراد به صوتُ القَطْع.
ومما ليسَ عندي عربياً قولهم للحُزمة من الحطب وغيرِه: طُنّ. ويقولون: طَنَّ، إذا مات، وليس بشيء.
(طه) الطاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال للفرسِ السريع: طَهطاهٌ.
(طأ) الطاء والهمزة، وهو يدلُّ على هَبْط شيءٍ. من ذلك قولهم: طأطأ رأسَه. وهو مأخوذٌ *من الطَّأْطاءِ، وهو منهبطٌ من الأرض. وهو في قول الكُميت([6]).
(طب) الطاء والباء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على عِلمٍ بالشيء ومَهارَةٍ فيه. والآخر على امتدادٍ في الشيء واستطالة.
فالأول الطِّبّ، وهو العلم بالشيء. يقال رجلٌ طَبٌّ وطبيب، أي عالم حاذق. قال:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])ويقال فحلٌ طَبٌّ، أي ماهر بالقِرَاع. ويقال للذي يتعهّد موضِعَ خُفِّه أَينَ يَطَأُ به: طَبٌّ أيضاً. ولذلك سمِّيَ السِّحْر طِبّاً؛ يقال مطبوب، أي مسحور. قال:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
وأمَّا الذي يقال في قولهم: ما ذاك بِطِبِّي، أي بدهري، فليس بشيء، إِنَّما معناهُ ما ذاك بالأمر الذي أَمْهَرُه، ما ذاك بالشيء الذي أقتلُهُ علماً([8])، كما جاء في الحديث: "فما طهوي إذاً([9])". وقد ذكرناه في بابه.
وأمَّا الأصل الآخَر: فالطِّبَّة: الخِرْقَة المستطيلة من الثَّوب، والجميع طِبَب. وطِبَب شُعاع الشَّمْس: الطَّرَائق الممتّدة تُرَى فيها حين تطلُع. والطِّبابة: السَّير بين الخُرْزَتين. والطِّبّة: مستطيل من الأرض دقيقٌ كثير النَّبات.
ومن ذلك قولُهم: تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ، أي ألوان كثيرة.
(طث) الطاء والثاء ليس بشيء. ويزعمون أنّ الطَّثَّ لُعْبَةٌ بِخشبةٍ تدعى المِطَثَّة.
(طح) الطاء والحاء قريبٌ من الذي قبله على أنّهم يقولون: الطَّحُّ: أن تسحَجَ الشيء بِعَقِبك([10]). ويقال طَحْطَح بهم، إِذا بَدّدهم. وطَحْطَحَهم: غَلَبَهم.
(طخ) الطاء والخاء ليس [له] عندي أصلٌ مطرد ولا منقاس. وقد ذُكِرَ عن الخليل: طَخْطَخَ السَّحابُ: انضمَّ بعضه إلى بعض. والطَّخْطخة: تسوية الشَّيء. وهذا إِنَّما يُحتاج في تصحيحه إلى حُجّة، فأمَّا الحكاية في هذا الباب فيقال إنّ الطّخْطَخَة الضَّحك؛ والحكايات لا تُقاس.
ومما يقرب من هذا في الضَّعف قولهم: إنَّ المتطَخطِخ: الضعيف البصر. وقالوا أيضاً: والطُّخوخ: سوء الخُلُق والشَّراسَة.
(طر) الطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حِدّة في الشيء واستطالةٍ وامتدادٍ من ذلك قولهم: طرَّ السِّنَان، إِذا حدّده. وهذا سنان مطرور، أي محدَّد. ومن الباب الرّجل الطَّرير: ذو الهَيْئَة، كأنَّه شيءٌ قد طُرَّ وجُلِيَ وحُدِّدَ. قال:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])ومن الباب فَتَىً طارٌّ: ط‍رَّ شاربُهُ. والطُّرَّةُ: كُفّة الثَّوب. ويقال: رمى فأطَرَّ، إِذا أنفَذ. وكلُّ شيء حُسِّن فقد طُرَّ، حتى يقال طَرّ حوضَه([12])، إذا طيّنه. والطُّرَّة من الغيم: الطريقة المستطيلة. والخُطَّة السّوداء على ظهر الحمار طُرَّة. وطُرَّة النهر: شَفيرُه. وطَرَّ النّبتُ، إِذا أنبت؛ وهو مِنْ طَرّ شاربُهُ. قال:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
فأمَّا الطَّرّ الذي في معنى الشَّلّ([14]) والطَّرد، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّ مَنْ طرد شيئاً وشَلّه فقد أَذْلَقه حتى يحتدّ في شَدِّهِ وعَدْوِه. فأمَّا قول الحطيئة:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])فقال أبو زيد: الإطرار الإِغراء. وهذا قريبُ القِياسِ من الباب، لأنَّه إِذا أغراه بالشَّيءِ فقد أَذْلَقه وأحدَّه. وقال آخَرون: المُطِرُّ: المدِلّ. والأوّل أحسن وأقيس. ويقال الغضب المطرّ الذي جاء من أطرار الأرض، أي هو غضب لا يُدرى من أين جاء. وهو صحيح؛ لأنَّ أطرار الأرض أطرافها وطرف كلِّ شيءٍ: الحادّ منه.
(طس) الطاء والسين ليس أصلاً. والطَّسُّ لغةٌ في الطَّسْت.
(طش) الطاء والشين أُصَيلٌ يدلُّ على قِلّةٍ في مَطَر، ويجوز أن يُستعار في غيرهِ أصلاً. من ذلك الطّشّ، وهو المطر الضَّعيف. وقال رؤبة:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1])  وكذا في المجمل، وفي اللسان: "دفعته" بالدال.
([2]) في المجمل واللسان: "بني زريق".
([3]) في المجمل: "إذا استقامَ وأمكن".
([4]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما سبق في حواشي (دمخ). وأنشده في اللسان في (طلل).
([5]) يقال أيضاً بفتح الطاء، كما في اللسان (طلل 432).
([6]) في ديوانه (2: 22). وأنشده في اللسان والجمهرة (3: 285) بدون نسبة :
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) البيت لعلقمة الفحل في ديوانه 131 والمفضليات (3: 192).
([8]) في الأصل: "أقله علما".
([9]) انظر ما سيأتي في (طهي). وفي اللسان (طها): "وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك".
([10]) في الأصل: "يعقل"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) البيت من أبيات رويت في الحماسة: (2: 20). منسوبة إلى العباس بن مرداس. وذكر في اللسان (طرر) أن البيت يروى أيضاً للمتلمس.
([12]) في الأصل: "خوصته" ، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) البيت لأبي قيس بن رفاعة. اللسان (عنس)، وشرح شواهد المغني 244. وسيأتيýýýýýýý في (عنس).
([14]) في الأصل: "الشك"، تحريف.
([15]) ديوان الحطيئة 49 واللسان (طرر) وإصلاح المنطق 320.
([16]) في اللسان :              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    وفي الديوان: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** في المضاعف والمطابق)
(**طع**) **الطاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu hâlde **الخليل**’in hikâye ettiği, **الطَّعطعة**’nın **اللاطع**’ın sesinin taklidi olduğu (sözü) bir şey değildir.

(**طف**) **الطاء** ve **الفاء** şeyin azlığına delâlet eder. Denir: bu, az bir şeydir: **شيءٌ طفيف**. Ve denir: **إِناءٌ طَفَّانُ**, yani dolu. Ve **التَّطْفِيف**: ölçeği ve tartıyı eksiltmektir. Bazı ilim ehli dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü ondan eksilttiği şey az olur. Ve kabın üstünde olana **الطَِّفَاف** ve **الطُّفافة** denir. Şu hâlde onların sözü: **طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا**, yani onu oraya yükselttim ve ona hizaladım([1]). Hadiste: “**طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان**([2])” — şüphesiz o, sıçradı da neredeyse mescide eşit olacaktı demek ister — bu, kabın **طَفاف**’ına ve **طَفافته**’sine benzetme mânâsı üzerinedir. Kıyas birdir.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: onların sözü: **أطفَّ فلانٌ بفلان**, ona yaltaklandı ve onu aldatmak istediği zaman. Ve ondan: **استطفَّ الأمرُ**, mümkün olup tamamlandığı zaman([3]); bu, ibdâl bâbındandır; kendi bâbında zikredilmiştir.

(**طل**) **الطاء** ve **اللام** üç asla delâlet eder: birincisi şeyin tazeliği ve tazeliği (güzelliği), ikincisi yukarıdan bakma, üçüncüsü: şeyi iptal etme.
Birincisi **الطّلّ**: yağmurun en zayıfıdır; ancak bununla adlandırıldı, çünkü yeri güzelleştirir. Bu yüzden erkeğin karısına **طَلّته** denir.
Bazıları dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun gözünde tazedir; [sanki o] **طَلّ** gibidir. Ve bâbdan, azlık mânâsında olup **الطّلّ** üzerine hamledilen, onların sözü: **ما بالنّاقة طُلّ**, yani onda süt yok; azı da yok demek istenir. **الطاء** zamme ile getirildi; onunla yağmur arasını ayırmak için.
Diğer bâb: **الطّلَل**; o, diyarların izlerinden belirginleşen şeydir. Erkeğin şahsına **طَلَلُهُ** denir. Bundan: **أَطَلَّ على الشَّيء**, bir şeye yukarıdan baktığı zaman. Ve **طَلَل السَّفِينة**: onun örtüleridir; çoğulu **أطلال**. Ve denir: **تَطَالَلْت**, boynunu uzattığın zaman; senden uzak olan şeye bakarsın. Dedi:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])
Şeye gelince: şeyi iptal etmek; o, **إطلال الدِّماء**’dır; yani onları iptal etmektir; bu, onlar için talepte bulunulmadığı zamandır. Denir: **طُلَّ دمه**; o hâlde o **مطلول**’dür. Ve **أُطِلّ**; o hâlde o **مُطَلّ**’dür; heder edildiği zaman.
Ve bu asıllardan şâz olan şeylerden — doğruluğu nasıl, bilmiyorum — onların sözü: şüphesiz **الطِّلَّ**([5]): yılandır. Ve **الطَّلاَطِلَة**: belde tutan bir hastalıktır.

(**طم**) **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyin, şeyi örtmesine delâlet eder; ta ki onu onunla eşitlesin; yer veya başkası. Bundan: onların sözü: **طمَّ البئر بالتراب**: onu doldurdu ve düzledi. Sonra bunun üzerine taşınır da denir: denize **الطِّمُّ**; sanki su o çukuru **طَمَّ** etti. Ve derler: “**له الطِّمّ والرِّم**”. **الطِّمّ**: denizdir; **الرِّمّ**: nemli topraktır. Bundan: onların sözü: **طَمَّ الأمر**, yükselip galip geldiği zaman; bu yüzden kıyamete **الطَّامَّة** adı verildi. Şu hâlde onların sözü: **طَمَّ شَعَره**, ondan aldığı zaman; onda düzleme mânâsı vardır, örtme olmasa bile.
Ve bâbdan: **الطِّمْطِم**: açık konuşmayan adam; sanki o, kuyu örtüldüğü gibi **طُمَّ** edilmiştir. Ve bu asıldan şâz olan şeylerden, **ابنُ السكّيت**’in zikrettiği bir şey: dedi: denir: **طَمَّ الفرسُ**; yükseldiği zaman. Ve **طمَّ الطّائرُ**; ağaca yükseldiği zaman.

(**طن**) **الطاء** ve **النون** bir asıldır; sese delâlet eder. Denir: **طنَّ الذباب طنيناً**. Ve derler: elini vurdu da onu **أطنّها** etti; sanki bununla kesmenin sesi kastedilir.
Ve benim nezdimde Arapça olmayan şeylerden: odun ve başkasından demete **طُنّ** demeleri. Ve derler: **طَنَّ**, öldüğü zaman; bir şey değildir.

(**طه**) **الطاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir. Hızlı ata **طَهطاهٌ** denir.

(**طأ**) **الطاء** ve **الهمزة**; o, bir şeyin alçalmasına delâlet eder. Bundan: onların sözü: **طأطأ رأسَه**. O, **الطَّأْطاءِ**’dan alınmıştır; o, yerden bir çöküntüdür. O, **الكُميت**’in sözü içindedir([6]).

(**طب**) **الطاء** ve **الباء** iki sahih asıldır: birincisi, şey hakkında bilgiye ve onda maharete delâlet eder. Diğeri, şeyde uzamaya ve uzamışlığa.
Birincisi **الطِّبّ**: şeyin ilmidir. Denir: **رجلٌ طَبٌّ** ve **طبيب**; yani bilen, usta. Dedi:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])
Ve denir: **فحلٌ طَبٌّ**; yani vuruşmada mahir. Ve ayağının bastığı yeri gözeten kimseye de **طَبٌّ** denir. Bu yüzden sihre **طِبّ** adı verildi; denir: **مطبوب**; yani büyülenmiş. Dedi:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
Şu hâlde onların sözü içinde söylenen şeye gelince: **ما ذاك بِطِبِّي**, yani “benim dehrimle”; bu bir şey değildir; ancak mânâsı: o, benim maharet gösterdiğim iş değildir; o, benim ilimle kuşattığım şey değildir([8]); hadiste geldiği gibi: “**فما طهوي إذاً**([9])”. Onu kendi bâbında zikrettik.
Diğer asla gelince: **الطِّبَّة**: elbiseden uzunlamasına bez parçasıdır; hepsi **طِبَب**. Ve güneş ışınının **طِبَب**’i: doğduğu vakit içinde görülen uzamış çizgilerdir. Ve **الطِّبابة**: iki boncuk arasında yürüyüştür. Ve **الطِّبّة**: yerden uzunlamasına, ince, bitkisi çok olan (parça).
Bundan: onların sözü: **تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ**; yani birçok türden.

(**طث**) **الطاء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve zannederler ki **الطَّثَّ**, **المِطَثَّة** denilen bir sopayla (oynanan) bir oyundur.

(**طح**) **الطاء** ve **الحاء**, ondan öncekinin yakınıdır; şu var ki onlar derler: **الطَّحُّ**: şeyi topuğunla kazımandır([10]). Ve denir: **طَحْطَح بهم**, onları dağıttığı zaman. Ve **طَحْطَحَهم**: onları yendi.

(**طخ**) **الطاء** ve **الخاء** benim nezdimde ne düzenli ne de kıyaslanır bir asla sahiptir. **الخليل**’den zikredilmiştir: **طَخْطَخَ السَّحابُ**: bir kısmı bir kısmına toplandı. Ve **الطَّخْطخة**: şeyi düzleştirmektir. Bu, ancak tashihinde bir delile muhtaçtır. Şu hâlde bu bâbda hikâye olarak denir ki: **الطّخْطَخَة** gülmektir; hikâyeler kıyaslanmaz.
Ve bunun zayıflıkta yakını olan şeylerden: onların sözü: şüphesiz **المتطَخطِخ**: zayıf görendir. Ve ayrıca dediler: **الطُّخوخ**: kötü huy ve sertliktir.

(**طر**) **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyde keskinliğe ve uzamaya ve uzanıp yayılmaya delâlet eder. Bundan: onların sözü: **طرَّ السِّنَان**, onu sivrilttiği zaman. Ve bu, **سنان مطرور**’dur; yani sivriltilmiş. Ve bâbdan: **الرّجل الطَّرير**: görünüş sahibi; sanki o, **طُرَّ** edilmiş, parlatılmış ve sivriltilmiş bir şeydir. Dedi:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])
Ve bâbdan: **فَتَىً طارٌّ**: bıyığı **ط‍رَّ** etti (yeni bıyığı çıktı). Ve **الطُّرَّةُ**: elbisenin eteği. Ve denir: attı da **أطَرَّ** etti; delip geçirdiği zaman. Ve güzelleştirilen her şey **طُرَّ** edilmiştir; hatta denir: **طَرّ حوضَه**([12]); onu çamurla sıvadığı zaman. Ve buluttan **الطُّرَّة**: uzunlamasına çizgidir. Ve eşeğin sırtındaki siyah çizgi **طُرَّة**’dir. Ve nehrin **طُرَّة**’si: kıyısıdır. Ve **طَرَّ النّبتُ**, bitirdiği zaman; o, **طَرّ شاربُهُ**’dandır. Dedi:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
Şu hâlde felç([14]) ve kovma mânâsındaki **الطَّرّ**’a gelince; o da bundandır; çünkü bir şeyi kovan ve onu felç eden, onu çekişinde ve koşusunda keskinleşsin diye kayganlaştırıp sivriltmiştir. Şu hâlde **الحطيئة**’nin sözü:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])
**أبو زيد** dedi: **الإطرار** kışkırtmadır. Bu, bâbdan kıyasa yakındır; çünkü onu bir şeye kışkırttığı zaman onu kayganlaştırmış ve sivriltmiştir. Başkaları dedi: **المُطِرُّ**: nazlanan (kendini beğenmiş)tir. Birincisi daha güzel ve daha kıyasîdir. Ve denir: **الغضب المطرّ**; yerin **أطرار**’ından gelen (öfke); yani nereden geldiği bilinmeyen bir öfkedir. Bu sahihtir; çünkü yerin **أطرار**’ı onun kenarlarıdır; her şeyin kenarı: onun keskin olanıdır.

(**طس**) **الطاء** ve **السين** asıl değildir. Ve **الطَّسُّ**, **الطَّسْت**’te bir lehçedir.

(**طش**) **الطاء** ve **الشين** küçük bir asıldır; yağmurda azlığa delâlet eder; aslında başkasında da ödünç alınması câizdir. Bundan: **الطّشّ**; o, zayıf yağmurdur. **رؤبة** dedi:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Ve böylece **المجمل**’de; **اللسان**’da: **"دفعته"** **الدال** ile.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da: **"بني زريق"**.
([3]) **المجمل**’de: **"إذا استقامَ وأمكن"**.
([4]) **طهمان بن عمرو الكلابي**’nindir; daha önce (**دمخ**) haşiyelerinde geçti. Ve **اللسان**’da (**طلل**) içinde şâhid olarak getirdi.
([5]) **الطاء**’ın fethasıyla da söylenir; **اللسان** (**طلل 432**)’de olduğu gibi.
([6]) Divanında (2: 22). Ve **اللسان** ve **الجمهرة** (3: 285)’te nisbet olmaksızın şâhid olarak getirildi:
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
([7]) Beyit **علقمة الفحل**’indir; divanında 131 ve **المفضليات** (3: 192).
([8]) Asılda: **"أقله علما"**.
([9]) (طهي)’de gelecek olana bak. Ve **اللسان** (**طها**)’da: **"وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك"**.
([10]) Asılda: **"يعقل"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Beyit, **الحماسة**’de (2: 20) rivayet edilen beyitlerdendir. **العباس بن مرداس**’a nisbet edilmiştir. Ve **اللسان** (**طرر**)’de beyitin **المتلمس**’e de rivayet edildiği zikredildi.
([12]) Asılda: **"خوصته"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) Beyit **أبي قيس بن رفاعة**’nindir. **اللسان** (**عنس**) ve **شرح شواهد المغني** 244. Ve (**عنس**)’te gelecek.
([14]) Asılda: **"الشك"**; tahriftir.
([15]) **ديوان الحطيئة** 49 ve **اللسان** (**طرر**) ve **إصلاح المنطق** 320.
([16]) **اللسان**’da: * ولا جدا نيلك بالطشيش *. Ve divanda: 78: * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَحَّهُ
1 طَحَّهُ ذ , aor. طَحُ٣َ , (S, O,) inf. n. طَحٌّ, (S, O, K,) He scraped it with his heel so as to remove its superficial part; grazed it with his heel: (S, O, K: *) or he put his heel upon it and then so scraped it. (TA.) ― -b2- And He spread it, or expanded it. (IDrd, O, K.)

اطحّهُ
4 اطحّهُ ذ He made it to fall, threw it down, or let it fall: and he threw it. (Fr, O, K.)

انطحّ
7 انطحّ ذ It (a thing, O) became spread or expanded; or it spread, or expanded, itself. (O, K.)

طَحْطَحَ بِهِمْ
R. Q. 1 طَحْطَحَ بِهِمْ ذ , (S, O,) inf. n. طَحْطَحَةٌ and طِحْطَاحٌ, (S,) He dispersed, or scattered, them, (S, O, TA,) destroying them: (TA:) or he dispersed, or scattered, them, and overcame them. (IF, O.) And طَحْطَحَهُ He dispersed, or scattered, it, destroying it: (Lth, TA:) or he destroyed it: (IDrd, O:) and he broke it: (S, O:) or he broke it, destroying it: (TA:) and he dispersed, or scattered, it. (S, O.) And طَحْطَحَهُمْ, said of time, or fortune, It destroyed them; and dispersed, or scattered, them. (A.) And طَحْطَحَ مَالَهُ He dispersed, or scattered, his property. (A.) -A2- And طَحْطَحَ He laughed slightly: (K:) or so طَحْطَحَ فِى ضَحِكِهِ; (TA;) which means the same as طَهْطَهَ and كَتْكَتَ (O, TA) and طَخْطَخَ and كَدْكَدَ and كَرْكَرَ. (TA.)

طُحُحٌ
طُحُحٌ ذ i. q. مَسَاحِجُ [pl. of مَسْحَجٌ and of مَسْحَجٌ: see these two words]. (IAar, O, K.)

طَحَّانُ
طَحَّانُ ذ [A grinder of corn &c. with a mill] is said by Ks to be of the measure فَعْلَانُ from [the inf. n.] الطَّحُّ. (O, TA.) [But see art. طحن.]

مَا عَلَى رَأْسِهِ طِحْطِحَةٌ
مَا عَلَى رَأْسِهِ طِحْطِحَةٌ ذ means There is not upon his head a single hair: so says AZ: Lh says, أَتَانَا وَمَا عَلَيْهِ طِحْطِحَةٌ He came to us not having upon him anything: (O:) or the last word in ما عليه طحطحة signifies anything: or any hair. (K.) [See also طِحْلِبَةٌ.]

الطَّحْطَاحُ
الطَّحْطَاحُ ذ The lion. (IDrd, O, K.)

مِطَحَّةٌ
مِطَحَّةٌ ذ The hinder part of the hoof of a sheep or goat: (Lth, IAar, O, K:) or a thing resembling a فَلْكَة [generally meaning the whirl of a spindle], in its foot, with which it scrapes the ground: (Th, O, K:) Lth says that, beneath its hoof, in the place of the مِطَحَّة, is a little bone like the فَلْكَة. (O.)

##### Türkçe

**طَحَّهُ**
1 **طَحَّهُ** ذ, muzâri‘ **طَحُ٣َ**, (S, O,) mastar ismi **طَحٌّ**, (S, O, K,) Onu, yüzeysel kısmını gidermek için topuğuyla kazıdı; topuğuyla onu sıyırdı: (S, O, K: *) yahut topuğunu onun üzerine koydu, sonra böylece kazıdı. (TA.) ― -b2- Ve onu yaydı yahut genişletti. (IDrd, O, K.)

**اطحّهُ**
4 **اطحّهُ** ذ Onu düşürdü, aşağı attı yahut düşmesine izin verdi: ve onu attı. (Fr, O, K.)

**انطحّ**
7 **انطحّ** ذ O (bir şey, O) yayılmış yahut genişlemiş oldu; yahut kendisi yayıldı yahut genişledi. (O, K.)

**طَحْطَحَ بِهِمْ**
R. Q. 1 **طَحْطَحَ بِهِمْ** ذ, (S, O,) mastar ismi **طَحْطَحَةٌ** ve **طِحْطَاحٌ**, (S,) Onları dağıttı yahut saçtı, (S, O, TA,) onları helâk ederek: (TA:) yahut onları dağıttı yahut saçtı ve onlara galip geldi. (IF, O.) Ve **طَحْطَحَهُ** Onu dağıttı yahut saçtı, onu helâk ederek: (Lth, TA:) yahut onu helâk etti: (IDrd, O:) ve onu kırdı: (S, O:) yahut onu kırdı, onu helâk ederek: (TA:) ve onu dağıttı yahut saçtı. (S, O.) Ve **طَحْطَحَهُمْ**, zaman yahut talih hakkında söylenir; Onları helâk etti; ve onları dağıttı yahut saçtı. (A.) Ve **طَحْطَحَ مَالَهُ** Malını dağıttı yahut saçtı. (A.) -A2- Ve **طَحْطَحَ** Az güldü: (K:) yahut böylece **طَحْطَحَ فِى ضَحِكِهِ**; (TA;) ki bu, **طَهْطَهَ** ve **كَتْكَتَ** (O, TA) ve **طَخْطَخَ** ve **كَدْكَدَ** ve **كَرْكَرَ** ile aynı mânâdadır. (TA.)

**طُحُحٌ**
**طُحُحٌ** ذ **مَسَاحِجُ** ile aynı mânâdadır [**مَسْحَجٌ**’un ve **مَسْحَجٌ**’un çoğulu: bu iki kelimeye bak]. (IAar, O, K.)

**طَحَّانُ**
**طَحَّانُ** ذ [değirmenle tahıl vb. öğüten] Ks tarafından, [mastar ismi] **الطَّحُّ**’dan **فَعْلَانُ** vezninde olduğu söylenir. (O, TA.) [Fakat **طحن** maddesine bak.]

**مَا عَلَى رَأْسِهِ طِحْطِحَةٌ**
**مَا عَلَى رَأْسِهِ طِحْطِحَةٌ** ذ “Onun başında tek bir kıl yoktur” demektir: böylece AZ söyler: Lh der ki, **أَتَانَا وَمَا عَلَيْهِ طِحْطِحَةٌ** Bize, üzerinde hiçbir şey bulunmaksızın geldi: (O:) yahut **ما عليه طحطحة**’daki son kelime “herhangi bir şey” mânâsına gelir: yahut “herhangi bir kıl”. (K.) [Ayrıca **طِحْلِبَةٌ**’ye de bak.]

**الطَّحْطَاحُ**
**الطَّحْطَاحُ** ذ Aslan. (IDrd, O, K.)

**مِطَحَّةٌ**
**مِطَحَّةٌ** ذ Koyun yahut keçinin tırnağının arka kısmı: (Lth, IAar, O, K:) yahut ayağında, onunla yeri kazıdığı, **فَلْكَة**’ye benzeyen bir şey [genellikle iğin burgaçı mânâsına gelir]: (Th, O, K:) Lth der ki, tırnağının altında, **مِطَحَّةٌ**’nin yerinde, **فَلْكَة** gibi küçük bir kemik vardır. (O.)
