# طدي — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AF%D9%8A/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%AF%D9%8A/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AF%D9%8A.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: طدي

ط د ( وايء )
أطد ، وطد ، تطا ، طدي ، طود .
وطد طدي أطد : في حديث ابن مسعود : أن زيادَ بنَ عَدِي أتاه فَوَطَده إلى الأرض ، وكان رجلاً مجبولاً ، فقال عبد الله : أعْلُ عَنِّي ، فقال : لا حتى يخبرني متى يَهلِكُ الرجلُ وهو يعلم ؟ قال : إذا كان عليه إمامٌ إن أطاعه أكفَره ، وإن عصاه قَتَله .
قال أبو عبيدة : قال أبو عمرو : الوطْد غَمْزُك الشيءَ إلى الأرض ، وإثباتُك إيّاه ، يُقال منه : وطَدْتُه أَطِدُه وطداً إذا وَطِئْتَه وغَمَزْتَه ، وأَثْبَتّه ، فهو مَوْطود ، وقال الشَّمَّاخ :
فالْحَق بِبِجْلَة نَاسِبْهم وكُن معهم
حتى يُعيروك مَجداً غيرَ مَوْطودِ
الليث : المِيطَدَةُ خَشبةٌ يُوطّدُ بها المكانُ فيُصلَبُ الأَسَاسُ بناءً أو غيره .
عمرو عن أبيه : الطّادِي : الثابتُ .
وقال أبو عبيد في قول القطامي :
ولا تَقَضّى بواقِي دَيْنها الطادِي
قَالَ : يراد به الواطِدُ ، فأَخَّر الواو وقَلبَها ألفاً ، ويقال : وَطّدَ اللَّهُ لِلسلطان مُلكَه وأَطّدَه إذا ثَبَّته .
سلمة عن الفراءِ : طادَ إذا ثَبتَ ، وطَادَ إذا حَمُق ، وَوَطَد إذا سارَ .
طود : ثعلب عن ابن الأعرابي : طَوَّدَ إذا طوَّف في البلاد لِطلب المعاش .
وقال أبو عبيد : الطّوْدُ الجبلُ العظيم ، وجمعه أَطوادٌ ، وقال غيره : طوَّد فلانٌ بفلان تَطْويداً وطَوَّحَ به تَطويحاً ، وطَوَّد بنفْسه في المطاودِ ، وطوَّح بها في المطاوِح ، وهي المذاهب .
وقال ذو الرُّمّة :
أخو شُقّةٍ جَاب البلادَ بِنَفْسِه
على الهول حتى طَوَّحَتْه المطَاوِدُ
وابنُ الطَّودِ الجُلمودُ الذي يَتَدَهْدَى مِن الطّوْد .
وقال الشاعر :
دعوتُ خُلَيْداً دَعْوَةً فكأَنَّما
دَعَوْتُ به ابن الطّود أوْ هو أَسْرعُ

### Türkçe

ط د ( **وايء** )
**أطد** , **وطد** , **تطا** , **طدي** , **طود** .
**وطد** **طدي** **أطد** : İbn Mesud’un hadisinde: Ziyad b. Adiyy ona geldi de onu yere **فَوَطَده** etti; ve o, yaratılıştan yoğrulmuş bir adam idi. Bunun üzerine Abdullah dedi ki: “Benden yüksel (uzaklaş)!” O dedi ki: “Hayır; ta ki bana, adam bilirken ne zaman helâk olur, haber verinceye kadar.” Dedi ki: “Üzerinde bir imam olduğu zaman; eğer ona itaat ederse onu kâfir eder, eğer ona isyan ederse onu öldürür.”
Ebu Ubeyde dedi ki: Ebu Amr dedi ki: **الوطْد** senin bir şeyi yere bastırmandır ve onu sabitlemendir; ondan şöyle denir: “**وطَدْتُه أَطِدُه وطداً**” onu çiğnediğin ve bastırdığın ve onu sabitlediğin zaman; o hâlde o **مَوْطود**’dur. Şemmâh dedi ki:
“Bicle’ye yetiş; onlarla akrabalık kur ve onlarla ol
ta ki sana, **مَوْطود** olmayan bir şan ödünç versinler.”
Leys: **المِيطَدَةُ** bir tahtadır; onunla yer **يُوطّدُ** edilir; böylece temel, bir bina veya başkası için sağlamlaştırılır.
Amr, babasından: **الطّادِي**: sabit olan.
Ebu Ubeyd, Katamî’nin şu sözü hakkında:
“Ve onun **الطادِي**’si, borcunun koruyucusunu giderip bitirmedi.”
Dedi ki: Bununla **الواطِدُ** kastedilir; sonra vavı sona bıraktı ve onu elife çevirdi. Ve denir: “Allah sultan için mülkünü **وَطّدَ** etti ve onu **أَطّدَه** etti” onu sabitlediği zaman.
Seleme, Ferrâ’dan: **طادَ** sabit oldu zaman; ve **طَادَ** ahmaklaştı zaman; ve **وَوَطَد** yürüdü (seyr etti) zaman.
**طود** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَوَّدَ** rızık talebi için beldelerde dolaştı zaman.
Ebu Ubeyd dedi ki: **الطّوْدُ** büyük dağdır; onun çoğulu **أَطوادٌ**’dur. Başkası dedi ki: Falan, falanı **طوَّد** etti, **تَطْويداً**; ve onunla **طَوَّحَ** etti, **تَطويحاً**; ve kendisiyle **طَوَّد** etti **في المطاودِ**; ve onunla **طوَّح** etti **في المطاوِح**; ve bunlar gidilen yollar (mezhepler)dir.
Zü’r-Rumme dedi ki:
“Uzak yolun kardeşi; beldeleri nefsiyle aştı
dehşet üzerine; ta ki **المطَاوِدُ** onu **طَوَّحَتْه** edinceye kadar.”
Ve **ابنُ الطَّودِ**: **الجُلمودُ**; **الطّوْد**’dan yuvarlanıp düşen şey.
Şair dedi ki:
“Huleyd’i bir çağrıyla çağırdım; sanki ben
onunla **ابن الطّود**’u çağırdım; yahut o daha hızlıdır.”
