# طرأ (ط-ر-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ر - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: طرء

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما
ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات
طرو:
الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه.
والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى.
والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال: الطّرا في هذه الكلمة: كلّ شيء من الخَلْق لا يُحْصَى عدده وأصنافه. وفي أَحَد القَوْلَيْن: كلُّ شَيْءٍ على وَجْهِ الأَرْض، ممّا ليس من جِبِلَّة الأَرْض من التُّراب والحَصَى ونحوه فهو الطَّرا.
والأُطريةُ: طعامٌ يَتَّخِذُه أهلُ الشّام لَيْس له واحدٌ، وبَعْضُهم يكسِرُ الأَلِفَ فيقول: إِطْرية مثل زِبنِية.
طور:
الطُّورُ: جَبَلٌ مَعرُوفٌ. رجلٌ طُوريُّ وطُورانيّ.
والطَّوْر: التّارةُ، يقال طَوْراً بَعْدَ طَوْر، أي: تارةً بعد تارةٍ. والنّاسُ أطوارٌ، أي: أَصْنافٌ، على حالاتٍ شَتَّى، قال:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

والطَّوار: ما كان على حَذْو الشَّيء أو بحِذائه. يقال: هذه الدّارُ على طَوارِ هذه الدّار، أي: حائِطُها مُتَّصِل بحائطها على نَسَقٍ واحد. ونقول: معه حَبلٌ بطَوار هذا الحائط، أي: بطُوله. وطار فلان يَطُورُ طَوراً، أي: كَأَنَّه يَحُومُ حَوالَيه ويَدْنُو منه.
وطر:
الوَطَرُ: كلُّ حاجةٍ كان لصاحبها فيها همّة فهي وَطَرُهُ. ولم أسْمَعْ لها فِعْلا أكثر من قَوْلهم: قَضَيتُ وَطَري، أي: حاجتي، وجمعُ الوَطَرِ: أَوْطارٌ.
ورط:
الوِراطُ: الخديعةُ في الغَنَم، وهو أنْ يَجْمَعَ بين مُتَفَرِّقٍ أو يُفَرِّقَ بين مُجْتَمعٍ.
والوَرْطةُ: بليّةٌ يَقَعُ فيها الإنسانُ أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً.
طير:
الطَّيْر: اسمٌ جامِعٌ مؤنث. الواحد: طائر، وقلّما يقال للأنثى: طائرة.
والطِّيَرةُ: مصدرُ قولك: اطَّيَّرْتُ، أي تَطَيَّرْتُ، والطِّيرةُ لغة، ولَمْ اسمع في مَصادِر افتعل على فِعله غير الطِّيرة والخِيرة، كقولك: اخْتَرْتُهُ خِيرةً، نادرتان.
ويجمع الطَّير على أطيار جمع الجمع.
وطائر الإنسانِ: عمله الذّي قُلِّده في قوله تعالى: "وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ". والطّائر: من الزّجْر في التَّشؤُم والتّسَعُّد. وزجر فلانٌ الطَّير فقال: كذا وكذا، أو صنع كذا وكذا، جامع لكلّ ما يَسْنَحُ لك من الطّير وغيره.
والطَّيَرانُ: مصدر طار يَطيرُ.
والتَّطايُرُ: التَّفَرُّقُ والذَّهابُ، وقول الله تبارك اسْمُهُ: "قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك"، أي: هرّبناهم وأنجيناهم.
والمُطَيَّرُ من البرود والثّياب: ما صُوِّر فيه صُوَر الطُّيُور نَسْجاً وغيره.
ويُقال: فَجْرٌ مُستطير، إذا انتشر ضوؤه في الأفق. وغبارٌ مُستَطار إذا انتشر في الهواء.
هذا كلامُ العَرَب، وقيل: يجوز: أَنْ يُقالَ: غبارٌ مُسْتَطير، يعني: منتصب، وفي الحديث: "إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا"، يعني بالمُسْتَطير: المعترض في الأفق. ويُقالُ: كَلبٌ مُسْتَطيرٌ، كا يقال للفَحل: هائج.
وفرسٌ مُسْتَطار، أي: حَديدُ الفُؤادِ، ماضٍ طيّار.
ريط:
الرَّيطةُ: مُلاءةٌ لَيْسَتْ بلِفْقَيْن: كلها نَسْجٌ واحدٌ، وجَمعُها: رِياط.
طرأ:
طرأ فُلانٌ علينا يَطْرَأُ طُرُوءاً، أي: خرج علينا مُفاجَأَة من مكانٍ بعيد، ومن اشْتُقَّ الطُّرْآنيُّ. وطَرَآنْ: جَبَلٌ فيه حَمامٌ كَثِيرٌ، إليه يُنْسَبُ الحَمامُ الطُّرْآنّي، والعامَّةُ تُسَمِّيها: الطُّورانيّة غَلَطاً.
أطر:
الأَطْرُ: عَوْجُكَ الشَّيْءَ تَقْبِضُ على أَحَد طَرَفَيْهِ ثمّ تأطِرُه فيتأطَّرُ، قال العجّاج:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
وأَطَرْتُ الشَّيء: عَطَفْته، وكلُّ شيءٍ عَطَفته فقد أَطَرْته أَطْرأ.
والأُطْرَةُ: عَقَبةٌ تُلْوَى على ريش السَّهْم، وفي كلّ مَوْضع يُشَدُّ فهو: أُطرة، بعد ألاّ يكونَ جِلازاً.
والإطار إطارُ الدُّفِّ، وإطارُ المُنخُل، وإطارُ الفم وهو الحيد الشاخص ما بين مِقَصّ الشّارب وطَرَفِ الشَّفَة المحيط بالفم، وإطارُ البَيْت: كالمِنطَقة حَوْل البيت والإطار قُضبان الكَرْم، يَلْوَى للتّعريش، وكلّ شيء محيط بالشَّيء فهو إطار له، والتَّأطُّر: لزوم المرأة لبيتها حتى لاتبرح، قال:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ
رطا:
الأرطاة: شجرةٌ تُسمّيها العجم سنجد، والجميعُ: الأرطى.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** ile beraber

**ط ر و**، **ط و ر**، **و ط ر**، **و ر ط**، **ط ي ر**، **ر ي ط**، **ط ر أ**، **أ ط ر**، **ر ط ا** kullanımdadırlar.

**طرو**:
**الطَّراوة**: **الطريّ** şeyin masdarıdır: **طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً**. Ve pek az kullanılır; çünkü o, sonradan meydana gelmiş değildir. Ve **أَطْرَى** falan falanı: gücünün yettiği en güzel şekilde onu övdü.
Ve **المُطَرّاةُ**: güzel kokudan bir türdür; ve denilir: **عُودٌ مُطَرّى**.
Ve **الطَّرا**: onunla sayı çoğaltılır; denilir: onlar **الطَّرا** ve **الثَّرى**’dan daha çoktur. Ve denilir: bu kelimede **الطّرا**: yaratılmışlardan sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir. Ve iki sözden birinde: yeryüzü üzerinde olan, toprağın tabiatından olmayan; toprak, çakıl ve benzeri şeyler dışında her şey **الطَّرا**’dır.
Ve **الأُطريةُ**: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Ve onların bazısı **الأَلِفَ**’i kesreler de **إِطْرية** der; **زِبنِية** gibi.

**طور**:
**الطُّورُ**: bilinen bir dağdır. **طُوريّ** ve **طُورانيّ** bir adam.
Ve **الطَّوْر**: defa(kerre)dir; denilir: **طَوْراً بَعْدَ طَوْر**; yani: defadan sonra defa. Ve insanlar **أطوارٌ**dur; yani: türlü hâller üzere sınıflardır. Dedi ki:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

Ve **الطَّوار**: bir şeyin hizasında yahut onun karşısında olan şeydir. Denilir: bu ev, şu evin **طَوارِ**ı üzerinedir; yani: onun duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve deriz: onunla bu duvarın **طَوار**ı üzere bir ip vardır; yani: onun boyu boyunca. Ve falan **طار يَطُورُ طَوراً**; yani: sanki onun çevresinde dolaşıyor ve ona yaklaşıyor gibidir.

**وطر**:
**الوَطَرُ**: sahibinin onda bir gayreti bulunan her ihtiyaçtır; o, onun **وَطَرُهُ**dur. Onun için, onların “**قَضَيتُ وَطَري**” sözünden daha çok bir fiil işitmedim; yani: ihtiyacımı. Ve **الوَطَر**’ın çoğulu: **أَوْطارٌ**.

**ورط**:
**الوِراطُ**: koyunlarda aldatmadır; o da dağınık olanı bir araya toplamak yahut toplanmış olanı ayırmaktır.
Ve **الوَرْطةُ**: insanın içine düştüğü bir belâdır; **أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً**.

**طير**:
**الطَّيْر**: müennes bir topluluk adıdır. Tekili: **طائر**; ve dişisi için **طائرة** denilmesi pek azdır.
Ve **الطِّيَرةُ**: “**اطَّيَّرْتُ**” sözünün masdarıdır; yani **تَطَيَّرْتُ**. Ve **الطِّيرةُ** bir lugattır. Ve “**افتعل**” babının masdarlarında, fiili üzere **الطِّيرة** ve **الخِيرة**’dan başkasını işitmedim; “**اخْتَرْتُهُ خِيرةً**” sözün gibi; ikisi de nadirdir.
Ve **الطَّير** **أطيار** üzerine, cem‘in cemi olarak toplanır.
Ve insanın **طائر**i: Yüce Allah’ın şu sözünde kendisine yüklendiği amelidir: “وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ”. Ve **الطّائر**: uğursuzluk ve uğur saymada kuş uçurtmadan (zecer)dir. Ve falan **الطَّير**i ürküttü de şöyle dedi: şöyle şöyle; yahut şöyle şöyle yaptı; kuştan ve başkasından sana uğrayıp gelen her şeyi toplayıcıdır.
Ve **الطَّيَرانُ**: **طار يَطيرُ**’in masdarıdır.
Ve **التَّطايُرُ**: dağılma ve gitmedir. Ve adı mübarek olan Allah’ın sözü: “قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك”; yani: onları kaçırdık ve onları kurtardık.
Ve elbiselerden ve giysilerden **المُطَيَّرُ**: onda dokuma ve başkasıyla kuş suretleri tasvir edilmiş olandır.
Ve denilir: **فَجْرٌ مُستطير**; onun ışığı ufukta yayıldığı zaman. Ve **غبارٌ مُستَطار**; havada yayıldığı zaman.
Bu, Arapların sözüdür. Ve denildi: caizdir: **غبارٌ مُسْتَطير** denilmesi; yani: dikilmiş. Ve hadiste: “إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا”; **المُسْتَطير** ile kastedilen: ufukta enlemesine olan. Ve denilir: **كَلبٌ مُسْتَطيرٌ**; nasıl ki aygır için “azgın” denilir.
Ve **فرسٌ مُسْتَطار**; yani: yüreği sert, atılgan, uçucu.

**ريط**:
**الرَّيطةُ**: iki katlı olmayan bir örtüdür; tamamı tek bir dokumadır. Ve onun çoğulu: **رِياط**.

**طرأ**:
Falan bize **طرأ يَطْرَأُ طُرُوءاً**; yani: uzak bir yerden bize ansızın çıktı. Ve ondan **الطُّرْآنيُّ** türetilmiştir. Ve **طَرَآنْ**: içinde çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin **الطُّرْآنّي** ona nisbet edilir. Ve avam ona yanlış olarak: **الطُّورانيّة** adını verir.

**أطر**:
**الأَطْرُ**: bir şeyi eğmendir; iki ucundan birine tutunursun, sonra onu **تأطِرُه** de o da **فيتأطَّرُ**. el-Acçâc dedi ki:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
Ve “**أَطَرْتُ** şeyi”: onu büktüm. Ve her neyi büktüysen onu **أَطَرْته أَطْرأ**.
Ve **الأُطْرَةُ**: okun tüyü üzerine bükülen bir bağdır. Ve bağlanan her yerde o, **أُطرة**’dır; **جِلازاً** olmamak şartıyla.
Ve **الإطار**: def’in çerçevesidir; ve eleğin çerçevesidir; ve ağzın çerçevesidir: bıyık kesiminin yeri ile ağzı kuşatan dudağın ucu arasındaki çıkıntılı çıkıntıdır. Ve evin çerçevesi: evin etrafındaki kuşak gibidir. Ve **الإطار**: asmanın çubuklarıdır; çardak yapmak için bükülür. Ve bir şeyi kuşatan her şey, onun için bir **إطار**dır. Ve **التَّأطُّر**: kadının evine bağlı kalmasıdır; ta ki ayrılmasın. Dedi ki:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ

**رطا**:
**الأرطاة**: Acemlerin **سنجد** adını verdikleri bir ağaçtır. Ve hepsi: **الأرطى**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَرَأْتُ على القوم أَطْرَأُ طَرْءاً وطُروءاً، إذا طَلَعْتَ عليهم من بلد آخر.

##### Türkçe

**طَرَأْتُ**: kavmin üzerine **أَطْرَأُ** **طَرْءاً** ve **طُروءاً** (diye) (geldim); başka bir beldeden onların üzerine çıktığın (geldiğin) zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ( وايء )
طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور .
طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة .
وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ .
قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره .
وقال الليث : الطَّرَى يُكَثّر به عَدَدَ الشَّيء يقالُ : هم أكثر من الطّرَى والثّرَى .
وقال بعضُهم : الطّرَى في هذه الكلمة : كلُّ شيء من الخَلْق لا يُحصى عدده وأصنافه ، وفي أحد القولين : كل شيءٍ على وجه الأرض مما ليس من جِبِلّة الأرض من التراب والحَصْباءِ ونحوه ، فهو الطّرَى .
أبو زيد في كتاب الهمز : طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً ، إذا أتَيتهم من غير أن يعلموا .
وقال الليث : طَرَأ فلانٌ علينا إذا خرج عليك من مكان بعيد فَجْأَة ، قال : ومنه اشْتَق الطُرْآني .
وقال بعضهم : طَرَآنُ جبل فيه حمام كثير إليه ينْسب الحمام الطُّرآني .
وقال أبو حاتم : حمام طُرْآني ، من طَرَأَ علينا فلانٌ أي طَلَع ولم نعرفه ، قال : والعامة تقول : حمام طُورانيٌّ ، وهو خطأ ، وسُئل عن قول ذي الرمة :
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
فقال : لا يكون هذا من طَرَأَ ، ولو كان منه لقال : طَرْئيَّون ، الهمزة بعد الراء ، فقيل له : فما معناه ؟ فقال : أراد أنهم من بِلاد الطَّور يعني الشام فقال : ( طوريون ) كما قال العجاج :
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
أراد أنه جاءَ من الشام ، يقال : أَطْرَى فلانٌ فلاناً إذا مَدَحَه بما ليس فيه .
وقال ابن الأعرابي : أطرى فلانٌ فلاناً إذا مدحه بما ليس فيه ، ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله ) ، وذلك أنهم مدحوه بما ليس فيه فقالوا : هو ثالث ثلاثة وإنه ابن الله وما أشبهه من شِرْكهم وكفرهم .
عمرو عن أبيه : أطْرَى إذا زاد في الثناء ، وفلان مُطَرًّى من نفسه أي مُتَحَيِّر .
قال ابن السكيت : هو الطِرِيّان للذي يؤكل عليه ، جاء به في باب حروفٍ شدِّدتْ فيها الياء مثل البارِيّ والسَّرَارِيّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطِرِيَّانُ الطَّبقُ والطَّرِيُّ الغريب ، وَطَرى إذا أتى ، وطَرَى إذا مَضَى ، وطَرَى إذا تَجَدَّد ، وأَطْرَى إذا زَادَ في الثناء .
وقال في موضع آخر : طَرِيَ يَطْرى إذا أقبل ، وطَرِيَ يَطرَى إذا مرَّ .
عمرو عن أبيه : يقال : رجلٌ طارِيٌّ وطُوَرانِيٌّ وطورِيٌّ وطُخرور وطُمْرُور وطُحْرُور أي غَرِيبٌ .
ويقال : لكلِّ شيءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ : يعني الشبابَ .
أبو عبيد عن الأحمر : هي الإِطرية بكسر الهمزة ، وقال شَمِر : الإطْرِيَّةُ شيء يُعمل مثلُ النَّشاستج المتَلَبِّقَة .
وقال الليث : يُقال له : الأُطْرِيةُ ، وهو طعام يَتَّخِذُه أهلُ الشام ليس له واحد ، قال : وبعضهم يَكْسِر الألف فيقول : إطرية ، مثل زبْنِيَة ، قلت : والصواب إِطرية بالكسر ، وفتحها لَحْنٌ عندهم ، ويقال لِلغرباء : الطُّرَّاء ، وهم الذين يأتون من مكان بعيد ، قلت : وأصله الهمزة من طرأ يطرأ .
أبو زيد : أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً وأعْقَدتُه وأخْثَرتُه سواء .
أطر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المظالم التي وقعت فيها بنو إسرائيل ، والمعاصي فقال : ( لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : قوله : تَأْطِروه يقول : تَعْطِفوه عليه ، وكل
شيء عَطَفْتَه على شيءٍ فقد أَطَرْتَه تأطِرُه أَطْراً .
قال طرفةُ يذكر ناقةً وضلوعَها :
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
شبَّه انْحِنَاءَ الأضلاع بما حُنِيَ مِن طَرَفَيْ القَوْس .
وقال المغيرةُ بن حَبْنَاءَ التميمي :
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
أي إذا انْثَنَى .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهم أَطْراً إذا لَفَفْتَ على مجمع الفُوقِ عَقبةً ، واسم تلك العَقَبةِ أُطْرَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً . وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الأَطْرَةُ أَنْ يُؤخذ رَمادٌ ودَمٌ فيُلطَخَ به كَسْرُ القِدْر ، وأنشد :
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ
وقال أبو زيد : تَأَطَّرتِ المرأة تَأَطُّراً إذا قامت في بيتها ، وأنشد :
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ
وسُئل عمر بن عبد العزيز عن السُّنّة في قصّ الشارب ، فقال : أنْ تَقُصَّه حتى يَبْدُوَ الإطار .
قال أبو عبيد : الإطار الحَيْدُ الشَّاخِصُ ما بين مَقَصِّ الشَّارِبِ والشّفَة المحيط بالفم ، وكذلك كلّ شيء أحاط بشيء فهو إطار له ، قال بشر بن أبي حازم :
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
أي ونحن محدقون بهم .
وقال الليث : الإطار إطار الدُّف وإطار المُنْخُل ، وإطار الشَّفة ، وإطار البيت ، كالمِنْطقة حول البيت ، وانأَطَرَ الشيءُ انْئِطاراً أي عَطَفْته ، فانْعَطف كالعُود تراه مُستديراً إذا جمعتَ بين طرفيه .
أبو عبيد عن الفرَّاء قال : الأطِيرُ الذّنْبُ ، ويقال في المثل : أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري أي بذَنْب غيري .
وقال مسكين الدَّارمي : أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .
وقال الأصمعي : إنَّ بينهم لأَوَاصِرَ رَحم وأَوَاطِرَ رحم ، وعَوَاطِفَ رحم بمعنى واحد ، الواحدةُ آصِرةٌ وآطِرةٌ .
أبو عبيدة : في كتاب الخيل : الأُطْرَةُ طَفْطَفَةٌ غَليظةٌ كأنها عَصَبة مُرَكّبةٌ في رأس الحَجَبَةِ وضِلَع الْخَلف .
وقال ابن الأعرابي : التّأْطيرُ أَنْ تَبْقَى الجاريةُ زماناً في بيت أَبَوَيْها لا تَتَزَوَّج .
وطر : قال الليث : الوَطَر كل حاجةٍ كان
لصاحبها فيها هِمَّة ، فهي وَطَرُه ، ولم أسمع له فِعلاً أكثر من قولهم : قَضَيتُ مِن أمر كذا وكذا وطَري أي حاجتي ، وجمع الوَطَر أَوْطار . طار يطور .
طور : قال الله جل وعز : ( وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ ) ( المؤمنون : 20 ) الطُّورُ في كلام العرب الجَبلُ وقيل : إن سيناء حجارةٌ ، وقيل : إنه اسم المكان ؛ والعرب تقول : ما بالدار طُورِيٌّ ولا دُورِيٌّ .
قال الليث : ولا طُورَانِيٌّ مثله ، وقال بعض أهل اللغة في قول ذي الرمة :
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
وقال طُورِيُّون : أي وَحْشِيُّون يَحِيدون عن القُرَى حِذَار الوَباء والتَّلف ، كأنهم نُسبوا إلى الطُّور ، وهو جَبَل بالشام .
وقال أبو عمرو : رجلٌ طُورِيٌ أي غَريبٌ ، وحمام طُورِيٌّ إذا جاء من بَلَد بعيد .
وقال الفراء في قول الله جل وعزّ : ( وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً ) ( نوح : 14 ) قال : نُطفةً ثم عَلَقةً ثم مُضْغة ثم عظماً ، وقال غيره : أراد جلّ وعزّ اختلاف المناظر والأخلاق .
وقال الليث : الطّوْرُ التّارةُ يقول : طَوْراً بعد طَوْرٍ أي تارة بعد تارةٍ ، والناس أطوارٌ أي أَصنافٌ على حالات شتى وأنشد :
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ
ويقال : لا تَطُرْ حَرَانَا وفلان يَطُور بفلان : أي كأنه يحوم حَوَاليه ويدنو منه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطَّوْر الحَدُّ ، يقال : قد تعدَّى فلان طَوْرَه أي حدَّه ، والطَّوْرَةُ فِناء الدار والطَّوْرة الأَتْيَة .
وقال الليث : الطَّوارُ ما كان حَذْوِ الشيءِ وما كان بِحِذائه ، يقال : هذه الدار على طَوارِ هذه الدار ، أي حائطُها مُتصلٌ بحائطها على نَسَقٍ واحد ، وتقول : رأيت مَعه حَبْلاً بِطَوَار هذا الحائط ، أي بِطوله ، والطَوار أيضاً مصدر طار يطور .
أبو عبيد عن أبي زيد : في أمثالهم في بلوغ الرجل النهاية في العلم : بلغ فلان أَطورَيْه وأطوَرِيه بكسر الراء أي أقصاه .
طير : قال الليث : الطَّيْرُ معروفٌ ، وهو إسم جامع مُؤَنثٌ ، والواحد طائر ، وقلما يقولون : طائرةٌ للأنثى ، وقال أحمد بن يحيى : الناس كلهم يقولون للواحد : طَائِر ، وأبو عبيدة معهم ، ثم انفرد فأجاز أن يقال : طَيْر للواحد ، وجَمَعَه على طُيور ، وقال وهو ثقة .
وقال الفَراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ) ( الإسراء : 13 ) قال : طائِره في عنقه عَمَلُه إنْ خيراً فخيراً ، وإنْ شراً فشراً .
وقال أبو زيد : شقاؤه ، أفادني المنذريّ عن ابن اليزيديّ قال : قُرِىءَ طائِره وَطَيْرَه ،
والمعنى فيهما : قيل : عملُه ، وخيرُه وشرُه ، وقيل : شَقاؤُه وسعادَتُه .
قلت : والأصل في هذا كلِّه أن الله تبارك وتعالى لما خَلَقَ آدم عَلِم قبل خَلْقِه ذريتَه أنه يأمرهم بتوحيده وطاعته وينهاهم عن مَعْصيته ، وعلم المطيعَ منهم مِن العاصِين ، والظالِم لِنَفْسِهِ من الناظر لها ، فكتبَ ما علِمَه منهم أجمعين ، وقَضَى بسعادة مَن عَلِمه مُطِيعاً ، وشقاوَة من علمه عاصياً ، فصار لكل مَن عَلِمَه ما هو صَائِرٌ إليه عند إنشائِه . فذلك قوله : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ( أي ما طار له بَدْءاً في عِلْم الله من الشرّ والخير ، وعِلْم الشهادة عند كونهم ، يوافق عِلْمَ الغيبِ ، والحجة تَلْزَمُهم بالذي يَعْمَلُون ، وهو غير مُخالف لما عَلِمه الله منهم قبل كَوْنهم ، والعرب تقول : أي صار له وخرج لَدَيه سهْمُه أَطرتُ المالَ وطَيَّرته بَينَ القوم فَطَارَ لكل منهم سَهْمُه ، ومنه قول لبيد يَذكرُ ميراثَ أخيه أرْبِد بين ورثته وحيازة كل ذي سهم منهم سَهْمَه . فقال :
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
والأشْراك : الأنْصِباءُ ، وأحدهما شِرْكٌ ، وقوله : شفْعاً وَوِتْراً أي قُسِمَ لهم للذَّكر مِثلٌ حَظِّ الأنْثيين ، وخَلَصَتْ الرياسةُ والسِّلاحُ للذكور من أولاده .
وقال الله جلّ وعزّ في قصّة ثمود وتشاؤمهم بنبيِّهم المبعوث إليهم ، صالح عليه السلام : ( تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ ) ( النمل : 47 ) ومعنى قولهم : اطَّيّرنا تَشاءَمْنا ، وهي في الأصل تَطَيَّرنا ، فأجابهم فقال الله عز وجلّ : ( أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ ) ( يس : 19 ) أي شؤْمكم معكم ، وهو كفرهم وقيل للشُّؤم : طائر وطَيْر وطِيَرة ، لأن العرب كان من شأنها عِيَافَةُ الطَّير ، وزجرُها ، والتَّطَيُّر ببارحها وبِنَعِيق غِرْبانها ، وأخذها ذاتَ اليسار إذا أثاروها فَسَمَّوْا الشؤمَ طَيْراً وطائِراً وطِيَرَةً لِتشاؤُمِهم بها وبأفعالها ، فأعْلَم الله جلّ ثناؤُه على لسان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن طِيرَتَهم بها باطلة وقال : لا طِيرَةَ ولا هامة .
وكان النبيّ عليه الصلاة والسلام يتفاءل ولا يَتَطَيَّر ، وأصل التفاؤُلِ الكلمة الحسنة يَسْمَعُها عليل فتُوهِمُه بسلامته من عِلَّته ، وكذلك المضِلُّ يسمع رجلاً يقول يا واجِدُ فيجد ضالَّته والطِّيَرة مُضادةٌ للفال ، على ما جاء في هذا الخبر ، وكانت العربُ مذهبها في الفال والطِّيَرة واحدٌ ، فأثبت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الفالَ واستحسنه ، وأَبْطَل الطِّيرَة ونهى عنها .
وقال الليث : يقال طارَ الطائِر يَطير طيرَاناً ، قال : والتَّطايُرُ التَّفرُّق والذهاب ، والطِّيرَة اسمٌ من اطَّيرتُ وتَطَيَّرت ، ومثل الطِّيرَة الخِيرَةُ .
ويقال : استطارَ الغُبَارُ إذا انتشر في الهواء ، واستطار الفَجْرُ إذا انتشر في الأفُق ضَوْؤُه ، فهو مُسْتَطِيرٌ ، وهو الصبح الصادق البيّن الذي يُحَرِّم على الصائم الأكل والشربَ والجماعَ ، وبه تحل صلاةُ الفجر ، وهو الخيط الأبيضُ الذي ذكره الله تعالى في كتابه ، وأما الفجر المستطيل باللام فهو المستَدقُّ الذي يُشَبّه بذَنَبِ السِّرحان ، وهو الخيطُ الأسودُ ، ولا يُحرِّم على الصائم شيئاً ، وهو الصبح الكاذب عند العرب .
وقال الليث : يقال للفَحْل من الإبِل : هائجٌ ، وللكلب مُسْتَطير .
وقال غيره : أَجْعَلتْ الكلبةُ واستطارتْ إذا أرادت الفحلَ ، أخبرني بذلك المنذري عن الحَرَّاني عن التَّوْزيّ وثابتُ بن أبي ثابت في كتاب الفروق .
روى ابن السكيت عن أبي صاعد الكلابي : يقال : استطار فلانٌ سيفَه إذا انتزعه من غِمده مُسرِعاً .
وأنشد في صفة سيوف ذكرها رؤبة :
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ
واستطار الصَّدْع في الحائط إذا انتشر فيه ، واستطار البَرْق إذا انتشر في أُفُقُ السماء ، ويقال : استُطِيرَ فلانٌ يُستطارُ استطارةً فهو مُسْتَطارٌ إذا ذُعِرَ .
وقال عنترة :
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا
ويقال للقوم إذا كانوا هادئين ساكنين : كأنما على رؤوسهم الطَّير ، وأصله أنَّ الطيرَ لا تقع إلا على شيء ساكن من المَوَات ، فَضُرِبَ مثلاً للإنسان ووقارِه وسكونِه . ويقال للرجل إذا ثار غَضَبُه : ثار ثَائِرُه ، وطار طائره ، وفار فائره ، وأرضٌ مَطارة كثيرة الطَّيْر .
وقال ابن السكيت : يقال طائِر الله لا طائِرك ، ولا يقال طَيْر الله .
وَرَوى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال في قوله :
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
قال : المنْدَلِيُّ العُود الهِنْدَيُّ ، والمُطَيَّرُ المُطَرَّى فَقَلَب ، وقال غيره : المطيَّرُ المشقّقُ المُكَسَّرُ .
وقال ابن شُمَيل : بَلَغْتُ من فلان أطْوَرَيهْ أي الجُهْدَ والغاية في أمره .
وقال الأصمعي : لقيتُ منه الأمَرّينَ والأطورِين والأقورِين بمعنى واحد .
وقال ابن الفَرَج : سمعت الكلابي يقول : ركب فلان الدهر وأَطْوَرَيْه أي طَرَفَيْه .
ورط : أخبرني المنذري عن المفضل بن سَلَمة أنه قال في قول العرب : وقع فلان
في وَرْطةٍ .
قال أبو عمرو : هي الهَلَكَةُ .
وأنشد :
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
قال : وقال غيره : الورْطةُ الوَحَلُ والرَّدَعَةُ تقَعُ فيها الغنم فلا تقدر على التَّخلُّص منها يقال : تَورَّطَتِ الغنم إذا وقعتْ في ورْطة ، ثم صارت مَثلاً لِكل شدَّة وقع فيها الإنسان .
وقال الأصمعي : الوَرْطَةُ أُهْوِيَّةٌ مُتصوِّبةٌ تكون في الجبل تَشُقُّ على من وقع فيها .
وقال طُفَيل يصف الإبل :
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ
وقال شمر : يقال : تَوَرَّط فلانٌ في الأمر ، واستَوْرَطَ فيه إذا ارتبك فيه فلم يَسْهُلْ له المَخرج منه ، وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) له : ( لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ ) قال أبو عبيد : الوِراطُ الخَديعةُ والغِشُّ . قال : ويقال : إن معناه كقوله : لا يُجمَع بين مُتفرِّق ولا يُفرَّق بين مُجتمِع ، وقال شمر الوِراط : أن يُورِط إِبِلَه في إبلٍ أخرى ، أو في مكان لا تُرى بِعَيْنها فيه ، قال وقال ابن هاني : الوِراط مأخوذٌ من إيراطِ الجَرِير في عُنُق البعير إذا جَعَلْتَ طَرَفة في حَلْقَتِه ، ثم جذبْتَه حتى تَخْنُقَ البَعيرَ ، وأنشد لبعض العرب :
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
قال شمر ، وقال ابن الأعرابي : الوِراط أن يَخْبَأها ويُفَرِّقها . يقال : قد وَرَطَها وأَوْرَطَها أي سَتَرها .
قال ابن الأعرابي : الوِرَاط أن يُغَيِّب مالَه ويجحد مكانها .
ريط : قال الليث وغيره : الرَّيْطَةُ مَلاءَةٌ لَيْسَتْ بِلِفْقَين كلها نَسْجٌ واحد وجمعها رِياطٌ ، قلت : ولا تكون الرَّيْطَةُ إلا بَيْضاءَ ، ورَيْطَةُ اسم المرأة ولا يقال رَائِطَةُ .
أرط : ورطى ابن السكيت عن أبي عمرو : الأرِيطُ : العَاقِر من الرجال وأنشد :
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
قال الليثُ في الأريط مِثْله .
أبو عبيد : المأروطُ من الجلود المدبوغُ بالأَرْطَى ؛ ثعلب عن ابن الأعرابي : إهاب مَأْرُوطٌ ومُؤَرْطِيٌ إذا دُبغ بالأرْطَى ، قلت : والأرْطَاةُ شجرةٌ ورقُها عَبْلٌ مفتولٌ وجمعُها الأراطَى ، منبِتها الرمال لها عروق حُمر يُدْبغُ بورقها أَساقِي اللّبن ، فيطيبُ طعمُ اللَّبن فيها ، وقال المبرد : أَرْطَى على بناء فَعْلى مثل عَلْقَى ، إلاَّ أن الألف في آخرها
ليست للتأنيث لأن الواحدة أرطاةٌ وعَلْقَاةٌ ، قال : والألف الأولى أصلية .
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإيادي عن شمر : أَرْطَت الأرض إذا أخرجت الأَرْطَى ، وقال أبو الهيثم : أرْطَتْ لَحْنٌ وإنما هو آرَطَتْ بألفين لأن ألف الأرطى أصلية .
قلت : الصواب ما قال أبو الهيثم .
( طرا ) اطرورى : ( أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا انتفخ بطنُ الرجل قيل : اطْرَوْرَى اطْرِيراءً . قال الأصمعي : وحُبِطَ مثلهُ سواء ، وأخبرني الأياديّ عن شَمِر قال : أطرورَى بالطاء لا أدري ما هو ؟ قال : وهو عندي بالظاء ، قلت : وقد رَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : ظَرِي بطنُ الرجلِ يَظْرَى إذا لم يتمالك لِيناً ، قلت : والصواب اظْرَوْرَى بالظَّاء كما قال شَمِر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوِرَاط أن يُغَيِّبَ مالَه ويَجْحَدُ مكانها .

##### Türkçe

ط ر ( **وايء** )
**طرا** ، **طري** ، **طرو** ، **طرأ** ، **طير** ، **رطى** ، **ريط** ، **ورط** ، **وطر** ، **أطر** ، **أرط** ، **وطر** ، **طور** .

**طرا** **طرأ** : el-Ḥarrânî, İbnü’l-A‘râbî’den: **لحمٌ طريٌّ**; hemzesizdir; ve gerçekten **طَرُوَ يَطْرُو** **طَراوة** ve **طراءة** (ile) olur.

Leys dedi ki: **طَرِي يَطْري** **طراوة** ve **طَرَاءَة** (ile); ve nadiren kullanılır; çünkü o, yeni-olmuş (hâdis) değildir.

Dedi ki: ve **المطرَّاةُ** güzel kokudan bir türdür; dedim ki: **لِلألُوَّة** için, eğer güzel koku ile, yahut amber ile yahut başkasıyla kokulandırıldıysa, **مُطَراةٌ** denir.

Leys dedi: **الطَّرَى** ile şeyin sayısı çoğaltılır; denir ki: onlar **الطّرَى** ve **الثّرَى**’dan daha çoktur.

Bazıları dedi: bu kelimedeki **الطّرَى**: yaratılıştan, sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir; ve sözlerden birinde: yeryüzünün yüzü üzerinde, toprağın tabiatından olmayan her şey—toprak, çakıl ve benzeri dışında—işte o **الطّرَى**’dır.

Ebû Zeyd, hemze kitabında: **طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً**; eğer onlara, bilmedikleri hâlde geldiysen.

Leys dedi: **طَرَأ** falan bize; eğer uzak bir yerden ansızın üzerine çıktıysa; dedi ki: bundan **الطُرْآني** türetildi.

Bazıları dedi: **طَرَآنُ** çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin **الطُّرآني** ona nisbet edilir.

Ebû Hâtim dedi: **حمام طُرْآني**; “**طَرَأَ علينا فلانٌ**” yani belirdi ve onu tanımadık (sözünden); dedi ki: avam **حمام طُورانيٌّ** der; bu hatadır. Zü’r-Rumme’nin şu sözü hakkında soruldu:
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
Dedi ki: bu, **طَرَأَ**’dan olmaz; eğer ondan olsaydı “**طَرْئيَّون**” derdi; hemze râ’dan sonra (olurdu). Ona denildi ki: peki manası nedir? Dedi ki: onların **الطَّور** beldelerinden—yani Şam’dan—olmalarını kastetti; “( **طوريون** )” dedi; tıpkı el-‘Accâc’ın dediği gibi:
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
Şam’dan geldiğini kastetti. Denir ki: **أَطْرَى فلانٌ فلاناً**; eğer onda olmayan şeyle onu övdüyse.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أطرى فلانٌ فلاناً**; eğer onda olmayan şeyle onu övdüyse; ve ondan, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: ( **لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله** ) ; bu, onların onu onda olmayan şeyle övmelerindendir; şöyle dediler: o, üçün üçüncüsüdür ve o, Allah’ın oğludur; ve onların şirk ve küfründen buna benzer şeyler.

‘Amr, babasından: **أطْرَى**; eğer övgüde artırdıysa; ve falan, kendi nefsinden **مُطَرًّى**’dır; yani şaşkındır.

İbnü’s-Sikkît dedi: o, üzerine yemek yenilen şey için **الطِرِيّان**’dır; onu, yâ’nın şeddelendiği harfler babında getirdi; **البارِيّ** ve **السَّرَارِيّ** gibi.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطِرِيَّانُ** tabaktır; ve **الطَّرِيُّ** yabancıdır; ve **وَطَرى**; eğer geldi; ve **وطَرَى**; eğer geçti; ve **وطَرَى**; eğer yenilendi; ve **وأَطْرَى**; eğer övgüde artırdı.

Başka bir yerde dedi: **طَرِيَ يَطْرى**; eğer yöneldi/gelip yaklaştıysa; ve **وطَرِيَ يَطرَى**; eğer geçtiyse.

‘Amr, babasından: denir: **رجلٌ طارِيٌّ** ve **طُوَرانِيٌّ** ve **طورِيٌّ** ve **طُخرور** ve **طُمْرُور** ve **طُحْرُور**; yani yabancı.

Ve denir: her şey için **أُطْرُوَانِيَّةٌ**: yani gençlik.

Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den: o, hemzenin kesresiyle **الإِطرية**’dir. Şemir dedi: **الإطْرِيَّةُ**; yapışkan **النَّشاستج** gibi yapılan bir şeydir.

Leys dedi: ona **الأُطْرِيةُ** denir; Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Dedi ki: bazısı elifi kesreler de “**إطرية**” der; **زبْنِيَة** gibi. Dedim ki: doğru olan, kesre ile **إِطرية**’dir; fetha ile açılması, onların yanında lahn (dil yanlışı)dır. Ve yabancılara **الطُّرَّاء** denir; onlar, uzak bir yerden gelenlerdir. Dedim ki: bunun aslı, **طرأ يطرأ**’dan hemzedir.

Ebû Zeyd: **أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً**; ve onu bağladım/katılaştırdım ve onu koyulaştırdım: birdir.

**أطر** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: Benî İsrail’in içine düştüğü mazalimleri ve günahları zikretti; sonra dedi ki: ( **لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً** ) .

Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr ve başkaları dedi: onun sözü “**تَأْطِروه**” der ki: onu ona doğru eğdirirsiniz; ve her
şey ki onu bir şeye eğdirdin, gerçekten onu **أَطَرْتَه**; onu **تأطِرُه أَطْراً**.

Tarafe, bir dişi deveyi ve kaburgalarını anarak dedi:
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
Kaburgaların eğilmesini, yayın iki ucundan bükülen şeye benzetti.

El-Muġîra b. Ḥabnâ’ et-Temîmî dedi:
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
Yani: eğer büküldüyse.

Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهم أَطْراً**; eğer gezin birleştiği yere bir bağ sardıysan; o bağın adı **أُطْرَةٌ**’dir.

Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً**. Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **الأَطْرَةُ**; kül ve kan alınması, sonra onunla tencerenin kırığının sıvanmasıdır; ve şu beyiti okudu:
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ

Ebû Zeyd dedi: kadın **تَأَطَّرتِ**; **تَأَطُّراً**; eğer evinde ayağa kalktıysa; ve şu beyiti okudu:
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ

‘Ömer b. ‘Abdül‘azîz’e bıyığı kısmanın sünneti soruldu; dedi ki: onu, **الإطار** görünene kadar kısmandır.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **الإطار**; bıyık kesiminin yeri ile dudak arasındaki, ağzı kuşatan çıkıntılı kenardır; ve her ne ki bir şeyi kuşattı, o onun için **إطار**’dır. Bişr b. Ebî Ḥâzim dedi:
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
Yani: biz onları çepeçevre kuşatanlarız.

Leys dedi: **الإطار**; def’in çerçevesi ve eleğin çerçevesi, ve dudağın çerçevesi, ve evin çerçevesidir; evin etrafındaki kuşak gibi. Ve şey **انأَطَرَ**; **انْئِطاراً**; yani onu eğdirdin; böylece eğildi; iki ucunu bir araya getirdiğinde onu yuvarlak görmen gibi, değnek gibi.

Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **الأطِيرُ** kuyruktur; ve meselde denir: **أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري**; yani başkasının günahıyla.

Miskîn ed-Dârimî dedi:
أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .

El-Asma‘î dedi: aralarında, rahim bağları olarak **أَوَاصِرَ رَحم** ve **أَوَاطِرَ رحم** ve **عَوَاطِفَ رحم** vardır; tek mana üzeredir; tekili **آصِرةٌ** ve **آطِرةٌ**’dir.

Ebû ‘Ubeyde: atlar kitabında: **الأُطْرَةُ**; kalın bir saçak/çıkıntıdır; sanki kaşın başında ve arka kaburgada yerleştirilmiş bir bağ gibidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **التّأْطيرُ**; cariyenin, evlenmeden, ana-babasının evinde bir zaman kalmasıdır.

**وطر** : Leys dedi: **الوَطَر**; sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; o, onun **وَطَرُه**’dur. Onun için, “şöyle şöyle işten **وطَري** (ihtiyacımı) giderdim” sözlerinden daha çok bir fiil işitmedim. **الوَطَر**’ın çoğulu **أَوْطار**’dır. **طار يطور**.

**طور** : Allah azze ve celle dedi: ( **وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ** ) (el-Mü’minûn: 20). **الطُّورُ** Arapların sözünde dağdır. Ve denildi: **سيناء** taşlardır. Ve denildi: o, yerin adıdır. Ve Araplar der: evde ne **طُورِيٌّ** vardır ne de **دُورِيٌّ**.

Leys dedi: ve onun benzeri **طُورَانِيٌّ** de (yoktur). Dil ehlinden bazıları, Zü’r-Rumme’nin şu sözü hakkında:
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
Ve “**طُورِيُّون**” dedi: yani vahşîlerdir; köylerden uzaklaşırlar; vebadan ve helakten sakınarak; sanki **الطُّور**’a nisbet edilmişlerdir; o, Şam’da bir dağdır.

Ebû ‘Amr dedi: **رجلٌ طُورِيٌ**; yani yabancı. Ve **حمام طُورِيٌّ**; eğer uzak bir beldeden geldiyse.

El-Ferrâ, Allah azze ve celle’nin sözü hakkında: ( **وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً** ) (Nûḥ: 14) dedi: nutfe, sonra alaka, sonra mudğa, sonra kemik. Başkası dedi: azze ve celle, görünüşlerin ve huyların farklılığını kastetti.

Leys dedi: **الطّوْرُ**; defadır; der ki: **طَوْراً بعد طَوْرٍ**; yani defa sonra defa. Ve insanlar **أطوارٌ**’dır; yani çeşitli hâller üzere sınıflardır. Ve şu beyiti okudu:
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ

Ve denir: **لا تَطُرْ حَرَانَا**. Ve falan, falan ile **يَطُور**; yani sanki onun etrafında dolaşır ve ona yaklaşır.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطَّوْر** sınırdır; denir: falan, kendi **طَوْرَه**’unu aştı; yani sınırını. Ve **الطَّوْرَةُ** evin avlusudur; ve **الطَّوْرة** geliş/gelmedir.

Leys dedi: **الطَّوارُ**; şeyin hizasında olan ve onun karşısında olan şeydir. Denir: bu ev, şu evin **طَوارِ**’ı üzeredir; yani duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve dersin: onunla, bu duvarın **طَوَار**’ı boyunca bir ip gördüm; yani onun boyu boyunca. Ve **الطَوار** ayrıca **طار يطور**’un masdarıdır.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: onların mesellerinde, adamın ilimde nihayete ulaşması hakkında: falan, râ’nın kesresiyle **أَطورَيْه** ve **أطوَرِيه**’e ulaştı; yani onun en uç noktasına.

**طير** : Leys dedi: **الطَّيْرُ** bilinen (şey)dir; o, müennes bir cins ismidir; tekili **طائر**’dir; ve nadiren dişiye **طائرةٌ** derler. Ahmed b. Yaḥyâ dedi: insanların hepsi tekile **طَائِر** der; Ebû ‘Ubeyde de onlarla beraberdir; sonra ayrılıp, tekil için **طَيْر** denmesini caiz gördü; ve onu **طُيور** üzerine çoğul yaptı; ve dedi ki: o güvenilirdir.

El-Ferrâ, Allah azze ve celle’nin sözü hakkında: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) (el-İsrâ: 13) dedi: onun boynundaki **طائِره**; onun amelidir: eğer hayırsa hayır, eğer şerse şer.

Ebû Zeyd dedi: onun bedbahtlığıdır. El-Münzirî bana, İbnü’l-Yezîdî’den aktardı: **طائِره** ve **طَيْرَه** diye okunmuştur; ikisindeki mana: denildi ki: onun ameli, hayrı ve şerri; ve denildi ki: onun bedbahtlığı ve saadeti.

Dedim ki: bunun hepsindeki asıl şudur: Allah tebâreke ve teâlâ, Âdem’i yaratınca, onun zürriyetini yaratmadan önce bildi ki onlara tevhidini ve itaatini emredecek, onları masiyetinden nehyedecek; ve onlardan itaat edeni, âsilerden; nefsine zulmedeni, ona bakan/gözetenden bildi; böylece onlardan hepsini bildiğini yazdı; ve itaatkâr bildiği kimsenin saadetine, âsi bildiği kimsenin bedbahtlığına hükmetti; böylece, onu inşa ettiğinde, bildiği her kimse için, varacağı şey (önceden) oldu. İşte bu, onun sözü: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) (yani Allah’ın ilminde başlangıçta ona uçup çıkan şer ve hayır; ve onların var oluşu sırasında şehadet ilmi, gayb ilmine uygun düşer; ve hüccet, yaptıkları şeyle onları bağlar; ve bu, Allah’ın onları var olmadan önce onlardan bildiğine aykırı değildir). Ve Araplar der: yani ona oldu ve onun yanında oku çıktı: “malı **أَطرتُ** ve onu kavim arasında **طَيَّرته**; böylece her biri için payı uçtu.” Ve ondan, Lebîd’in, kardeşi Erbid’in mirasını vârisleri arasında ve her pay sahibinin payını almasını anarak sözü; dedi ki:
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
Ve **الأشْراك**: paylardır; ikisinden biri **شِرْكٌ**’tür. Ve onun sözü “**شفْعاً وَوِتْراً**”: yani onlara taksim edildi; erkeğe, iki dişinin payı kadar bir misli. Ve reislik ve silah, oğullarından erkeklere kaldı.

Allah azze ve celle, Semûd kıssasında ve kendilerine gönderilen peygamberleri Sâlih aleyhisselâm ile uğursuzluk saymalarında dedi: ( **تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ** ) (en-Neml: 47). Onların “**اطَّيّرنا**” sözünün manası: uğursuz saydık; ve o, aslında **تَطَيَّرنا**’dır. Böylece onlara cevap verdi; Allah azze ve celle dedi: ( **أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ** ) (Yâsîn: 19); yani uğursuzluğunuz sizinle beraberdir; o, onların küfrüdür. Ve denildi: uğursuzluğa **طائر** ve **طَيْر** ve **طِيَرة** denildi; çünkü Arapların âdetinden, kuş falcılığı (**عِيَافَةُ الطَّير**) ve onları ürkütüp kaldırmak, sağdan uçanıyla ve kargalarının ötüşüyle uğursuzlanmak, onları kaldırdıklarında sola gidenini almak vardı; böylece, onunla ve fiilleriyle uğursuzlandıkları için uğursuzluğu **طَيْراً** ve **طائِراً** ve **طِيَرَةً** diye adlandırdılar. Böylece Allah, celâl övgüsü, Resûlullah’ın (sallallahu aleyhi ve sellem) diliyle, onların bununla uğursuzluğunun bâtıl olduğunu bildirdi ve dedi: **لا طِيرَةَ ولا هامة**.

Ve Peygamber aleyhissalâtü vesselâm iyimserlik ederdi ve uğursuzlanmazdı. İyimserliğin aslı, hastanın işittiği güzel sözdür; ona, hastalığından selâmetini vehmettirir. Aynı şekilde yolunu kaybeden, bir adamın “ey bulan!” dediğini işitir de kaybettiğini bulur. Ve **الطِّيَرة**; falın zıddıdır; bu haberde geldiği üzere. Arapların fal ve **الطِّيَرة**’de mezhebi birdi; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) falı sabit kıldı ve onu güzel gördü; **الطِّيرَة**’yi iptal etti ve ondan nehyetti.

Leys dedi: denir: kuş **طارَ**; **يَطير**; **طيرَاناً**. Dedi ki: **التَّطايُرُ**; dağılma ve gitmedir. Ve **الطِّيرَة**; **اطَّيرتُ** ve **تَطَيَّرت**’ten bir isimdir. Ve **الطِّيرَة**’nin misli **الخِيرَةُ**’dir.

Ve denir: toz **استطارَ**; eğer havada yayıldıysa. Ve fecir **استطار**; eğer ufukta onun ışığı yayıldıysa; o, **مُسْتَطِيرٌ**’dir. Ve o, oruçluya yeme, içme ve cinsel ilişkiyi haram kılan; ve onunla sabah namazının helâl olduğu; Allah’ın kitabında zikrettiği beyaz iplik olan, açık seçik doğru sabahtır. Ama lâm ile uzayıp giden fecir, kurdun kuyruğuna benzetilen ince olandır; o, siyah ipliktir; oruçluya hiçbir şeyi haram kılmaz; Arapların yanında yalancı sabahtır.

Leys dedi: develerden aygıra **هائجٌ** denir; ve köpeğe **مُسْتَطير**.

Başkası dedi: dişi köpek **أَجْعَلتْ** ve **استطارتْ**; eğer aygırı istedi ise. Bunu bana el-Münzirî, el-Ḥarrânî’den, et-Tevvezî’den ve Sâbit b. Ebî Sâbit’ten, **كتاب الفروق**’ta haber verdi.

İbnü’s-Sikkît, Ebû Ṣâ‘id el-Kilâbî’den rivayet etti: denir: falan, kılıcını **استطار**; eğer onu kınından süratle çektiyse.

Ve Rü’be’nin, zikrettiği kılıçların sıfatında şu beyit okundu:
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ

Ve duvardaki çatlak **استطار**; eğer onda yayıldıysa. Ve şimşek **استطار**; eğer göğün ufkunda yayıldıysa. Ve denir: falan **استُطِيرَ**; **يُستطارُ**; **استطارةً**; o, **مُسْتَطارٌ**’dır; eğer korkutulduysa.

‘Antere dedi:
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا

Ve kavim sakin, durgun olduklarında denir: sanki başlarının üzerinde **الطَّير** vardır. Aslı şudur: kuş, ancak ölü/cansız şeyden sakin olanın üzerine konar; böylece insanın vakarına ve sükûnetine misal vuruldu. Ve adama, öfkesi kabardığında denir: onun **ثَائِرُه** kabardı; ve onun **طائره** uçtu; ve onun **فائره** kaynadı. Ve **أرضٌ مَطارة**: kuşu çok.

İbnü’s-Sikkît dedi: **طائِر الله لا طائِرك** denir; **طَيْر الله** denmez.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: onun şu sözü hakkında:
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
Dedi ki: **المنْدَلِيُّ** Hint öd ağacıdır; ve **المُطَيَّرُ**; **المُطَرَّى**’dır; böylece çevirdi. Başkası dedi: **المطيَّرُ**; yarılmış, kırılmış olandır.

İbn Şümeyl dedi: falandan, **أطْوَرَيهْ**’e ulaştım; yani onun işinde çabayı ve nihayeti.

El-Asma‘î dedi: ondan, **الأمَرّينَ** ve **الأطورِين** ve **الأقورِين** ile karşılaştım; tek mana üzeredir.

İbnü’l-Ferec dedi: el-Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: falan, zamanı ve **أَطْوَرَيْه**’ini bindi; yani onun iki ucunu.

**ورط** : el-Münzirî bana, el-Mufaḍḍal b. Seleme’den haber verdi: Arapların “falan **في وَرْطةٍ**’ya düştü” sözünde.

Ebû ‘Amr dedi: o, helâktir.

Ve şu beyiti okudu:
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
Dedi ki: ve başkası dedi: **الورْطةُ** çamurdur; ve **الرَّدَعَةُ**; koyunların içine düştüğü, ondan kurtulamadığı (yerdir). Denir: koyun **تَورَّطَت**; eğer bir **ورْطة**’ya düştüyse. Sonra insanın içine düştüğü her şiddet için mesel oldu.

El-Asma‘î dedi: **الوَرْطَةُ**; dağda bulunan, içine düşene zor gelen, aşağı doğru eğimli bir çukurdur.

Ṭufeyl, develeri vasfederek dedi:
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ

Şemir dedi: denir: falan, işte **تَوَرَّط**; ve onda **استَوْرَط**; eğer onda bocaladı da ondan çıkış ona kolay olmadıysa. Ve Vâil b. Ḥucr hadîsinde ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) ona yazısında: ( **لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ** ). Ebû ‘Ubeyd dedi: **الوِراطُ** aldatma ve hiledir. Dedi ki: ve denir: manası, “ayrıyı bir araya toplamak yok, bir aradakini ayırmak yok” sözü gibidir. Şemir dedi: **الوِراط**; develerini başka develerin içine, yahut gözle görülmediği bir yere sokmandır. Dedi ki: İbn Hânî dedi: **الوِراط**; devenin boynuna ipi (**الجَرِير**) **إيراط** etmekten alınmıştır: ucunu onun halkasına koyduğunda, sonra onu çektiğinde, deve boğulana kadar. Ve bazı Araplardan şu beyiti okudu:
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
Şemir dedi: ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوِراط**; onu gizlemesi ve onu dağıtmasıdır. Denir: onu **وَرَطَها** ve **أَوْرَطَها**; yani onu örttü.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوِرَاط**; malını gizlemesi ve onun yerini inkâr etmesidir.

**ريط** : Leys ve başkası dedi: **الرَّيْطَةُ**; iki parçalı olmayan bir örtüdür; hepsi tek dokumadır. Onun çoğulu **رِياطٌ**’tır. Dedim ki: **الرَّيْطَةُ** ancak beyaz olur. Ve **رَيْطَةُ** kadın adıdır; **رَائِطَةُ** denmez.

**أرط** : ve **ورطى**. İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Amr’dan rivayet etti: **الأرِيطُ**: erkeklerden kısır olan. Ve şu beyiti okudu:
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
Leys, **الأريط** hakkında bunun benzerini söyledi.

Ebû ‘Ubeyd: derilerden **المأروطُ**; **الأَرْطَى** ile tabaklanmış olandır. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **إهاب مَأْرُوطٌ** ve **مُؤَرْطِيٌ**; eğer **الأرْطَى** ile tabaklandıysa. Dedim ki: **الأرْطَاةُ** bir ağaçtır; yaprağı kalın, bükümlü (lifli)dir; çoğulu **الأراطَى**’dır. Bitme yeri kumlardır; onun kızıl kökleri vardır; onun yaprağıyla süt tulumları tabaklanır; böylece sütün tadı onda güzel olur. El-Müberred dedi: **أَرْطَى**; **فَعْلى** vezni üzeredir; **عَلْقَى** gibi; ancak sonundaki elif, müenneslik için değildir; çünkü tekili **أرطاةٌ** ve **عَلْقَاةٌ**’dır. Dedi ki: ilk elif asıldır.

Ebû ‘Ubeyd, el-İyâdî’nin bana okuttuğu şeyde, Şemir’den: yer **أَرْطَت**; eğer **الأَرْطَى** çıkardıysa. Ebû’l-Heysem dedi: **أرْطَتْ** lahn (yanlış)tır; ancak o, iki elif ile **آرَطَتْ**’tir; çünkü **الأرطى**’nın elifi asıldır.

Dedim ki: doğru, Ebû’l-Heysem’in dediğidir.

( **طرا** ) **اطرورى** : (Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: eğer adamın karnı şişerse, **اطْرَوْرَى اطْرِيراءً** denir. El-Asma‘î dedi: ve **وحُبِطَ**; onun benzeri, birdir. El-İyâdî bana, Şemir’den haber verdi: **أطرورَى**; **بالطاء**; onun ne olduğunu bilmiyorum. Dedi ki: ve o, benim yanımda **بالظاء**’dır. Dedim ki: Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **ظَرِي بطنُ الرجلِ يَظْرَى**; eğer yumuşaklıkta kendini tutamazsa. Dedim ki: doğru, Şemir’in dediği gibi **اظْرَوْرَى** **بالظَّاء**’dır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوِرَاط**; malını gizlemesi ve onun yerini inkâr etmesidir.)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ر أ
طرأ علينا فلان‏:‏ جاء من بلد بعيد فجأة وهو طاريء وهو من الطرّاء لا من التناء‏.‏
ورجل طرآني‏.‏
وحمام طرآني‏:‏ لا يدري من أين جاء‏.‏
وشيء طريء‏:‏ بين الطراءة وقد طرؤ طراءة وقيل طرو طراوة وطرأه تطرئة وطرّاه تطرية وثوب مطرّأ ومطرّى وعود مطرّأ ومطرّي‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طرأ عليّ همّ لا أطيقه وطرأ عليّ شغل منعني من المسير وطرأ عليّ ما لا أجد بداً من إمضائه وفي الحديث ‏"‏ طرأ عليّ حزبي من القرآن فأحببت أن لا أخرج حتى أقضيه ‏"‏ وهذا كلام طرآني‏:‏ منكر خارج من الأدب الجميل‏.‏

##### Türkçe

ط ر أ
**طرأ علينا فلان**: uzak bir memleketten ansızın geldi; o **طاريء**dir; ve o, **الطرّاء**dandır, **التناء**dan değil.
Ve **رجل طرآني**.
Ve **حمام طرآني**: nereden geldiğini bilmez.
Ve **شيء طريء**: **الطراءة** ile arasıdır; ve **طرؤ طراءة**; ve denildi ki: **طرو طراوة**; ve **طرأه تطرئة**; ve **طرّاه تطرية**; ve **ثوب مطرّأ** ve **مطرّى**; ve **عود مطرّأ** ve **مطرّي**.
Ve mecazdan: üzerime **همّ** geldi, ona güç yetiremem; ve üzerime **شغل** geldi, beni yürüyüşten alıkoydu; ve üzerime, onu yürütmekten başka çare bulamadığım şey geldi. Ve hadiste: "Üzerime Kur’ân’dan **حزبي** geldi; onu yerine getirinceye kadar çıkmamayı sevdim." Ve bu, **كلام طرآني**dir: münkerdir; güzel edepten çıkmış.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَرَأَ على القوم يَطْرَأُ طَرْءاً وطُرُوءاً: أَتاهم مِن مَكانٍ، أَو طَلَعَ عليهم من بَلَدٍ آخَر، أَو خرج عليهم مِن مكانٍ بَعيدٍ فُجاءة، أَو أَتاهم من غير أَن يَعْلَمُوا، أَو خَرج عليهم من فَجْوةٍ. وهم الطُّرَّاءُ والطُّرَآءُ. ويقال للغُرباءِ الطُّرآء، وهم الذين يأْتُون من مكان بعيد. قال أَبو منصور: وأَصله الهمز من طَرَأَ يَطْرَأُ. وفي الحديث: طَرَأَ عَلَيَّ حِزْبي مِن القرآنِ، أَي وَرَدَ وأَقبل. يقال: طَرَأَ يَطْرَأُ، مهموزاً، إِذا جاءَ مُفاجَأَةً، كأَنه فَجِئَه الوقت الذي كان يُؤَدي فيه وِرْدَه مِن القرآنِ، أَو جَعَلَ ابْتِداءَه فيه طُرُوءاً منه عليه. وقد يُترك الهمز فيه فيقال: طَرَا يَطْرُو طُرُوّاً.وطَرَأَ مِن الأَرض: خرج، ومنه اشْتُقَّ الطُّرْآنِيُّ. وقال بعضهم: طُرْآنُ جبل فيه حَمام كثير، إِليه يُنْسَبُ الحمامُ الطُّرْآنِيُّ؛ لا يُدْرَى مِن حيث أَتى. وكذلك أَمْرٌ طُرْآنِيٌّ، وهو نسب على غير قياس. وقال العجاج يذكر عَفافَه: إِنْ تَدْنُ، أَو تَنْأَ، فلا نَسِيُّ، *  لِما قَضَى اللّهُ، ولا قَضِيُّ(1) (1 قوله «ان تدن إلخ» كذا في النسخ.)
ولا مَعَ الماشِي، ولا مَشِيُّ *  بِسِرِّها، وذاك طُرْآنِيُّ ولا مَشِيٌّ: فَعُولٌ مِنَ الـمَشْيِ. والطُّرْآنِيُّ يقول: هو مُنْكَر عَجَبٌ. وقيل حَمامٌ طُرآنِيٌّ: منكَر، من طَرَأَ علينا فلان أَي طَلَع ولم نَعرفه. قال: والعامة تقول: حَمامٌ طُورانِيٌّ، وهو خطأٌ. وسئل أَبو حاتم عن قول ذِي الرمة: أَعارِيبُ طُورِيُّونَ، عن كُلِّ قَرْيةٍ، *  يَحِيدُون عنها مِنْ حِذارِ الـمَقادِرِ فقال: لا يكون هذا من طَرَأَ ولو كان منه لقال طَرْئِيُّون، الهمزةُ بعد الراءِ. فقيل له: ما معناه؟ فقال: أَراد أَنهم من بلاد الطُّور يعني الشام فقال طُورِيُّون كما قال العجاج: دانَى جَناحَيْهِ مِنَ الطُّور فَمَرّ
أَراد أَنه جاءَ من الشام.
وطُرأَةُ السيل: دُفْعَتُه.
وطَرُؤَ الشيءُ طَراءة وطَراءً فهو طَرِيءٌ وهو خلاف الذّاوِي. وأَطْرَأَ القومَ: مَدَحَهُم، نادرة، والأَعرف بالياء.

##### Türkçe

**طَرَأَ** kavmin üzerine **يَطْرَأُ** **طَرْءاً** ve **طُرُوءاً**: Onlara bir yerden geldi; yahut başka bir beldeden onların üzerine doğdu; yahut uzak bir yerden onların üzerine ansızın çıktı; yahut onların bilmedikleri hâlde onlara geldi; yahut bir gedikten onların üzerine çıktı. Ve onlar **الطُّرَّاءُ** ve **الطُّرَآءُ**’dur. Ve yabancılara **الطُّرآء** denir; onlar uzak bir yerden gelen kimselerdir. Ebû Mansûr dedi: Aslı, **طَرَأَ يَطْرَأُ**’dan hemzedir.

Hadiste: **طَرَأَ عَلَيَّ حِزْبي مِن القرآنِ**, yani: Vârid oldu ve yöneldi. Denir: **طَرَأَ يَطْرَأُ**; hemzeli olarak; ansızın geldiği zaman; sanki vaktin, Kur’ân’dan virdini edâ ettiği vakit onu ansızın yakalamış gibidir; yahut onda başlangıcını, ondan ona bir **طُرُوءاً** kılmıştır. Ve onda hemze terk edilebilir de şöyle denir: **طَرَا يَطْرُو طُرُوّاً**. Ve **طَرَأَ** yerden: çıktı; ondan **الطُّرْآنِيُّ** türetildi. Bazıları dedi ki: **طُرْآنُ** çok güvercin bulunan bir dağdır; ona **الحمامُ الطُّرْآنِيُّ** nisbet edilir; nereden geldiği bilinmez. Yine **أَمْرٌ طُرْآنِيٌّ**; ve o, kıyasa göre olmayan bir nisbettir. el-‘Accâc, iffetine değinerek dedi:

إِنْ تَدْنُ، أَو تَنْأَ، فلا نَسِيُّ، *  لِما قَضَى اللّهُ، ولا قَضِيُّ(1)
(1) “**ان تدن إلخ**” sözü: nüshalarda böyledir.

ولا مَعَ الماشِي، ولا مَشِيُّ *  بِسِرِّها، وذاك طُرْآنِيُّ

Ve **ولا مَشِيٌّ**: yürümekten **الـمَشْيِ**’den **فَعُولٌ** veznindedir. Ve **الطُّرْآنِيُّ** der ki: O, inkâr edilen, acayip bir şeydir. Ve denildi ki: **حَمامٌ طُرآنِيٌّ**: inkâr edilen (tuhaf)tır; “Falan bize **طَرَأَ** etti” yani doğdu (çıktı) ve onu tanımadık, sözünden. Dedi ki: Avam “**حَمامٌ طُورانِيٌّ**” der; ve o hatadır. Ebû Hâtim’e, Zî’r-Rumme’nin şu sözü soruldu:

أَعارِيبُ طُورِيُّونَ، عن كُلِّ قَرْيةٍ، *  يَحِيدُون عنها مِنْ حِذارِ الـمَقادِرِ

Bunun üzerine dedi ki: Bu, **طَرَأَ**’dan olmaz; eğer ondan olsaydı **طَرْئِيُّون** derdi; hemze **الراءِ**’dan sonradır. Ona denildi ki: Manası nedir? Dedi ki: Onların **الطُّور** beldelerinden olduklarını, yani Şam’ı, murad etti; bu yüzden el-‘Accâc’ın dediği gibi **طُورِيُّون** dedi:

دانَى جَناحَيْهِ مِنَ الطُّور فَمَرّ

Şam’dan geldiğini murad etti.

**وطُرأَةُ السيل**: onun itişi (bir defalık akışı).

**وطَرُؤَ الشيءُ** **طَراءة** ve **طَراءً**: o hâlde o **طَرِيءٌ**’dür; ve o, **الذّاوِي**’nin zıddıdır.

**وأَطْرَأَ** kavmi: onları övdü; nâdirdir; daha bilinen, **بالياء** iledir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ر أ * * طَرَأ * عليه الطلع من بلد آخر وبابه قطع وخضع

##### Türkçe

* ط ر أ * * **طَرَأ** * onun üzerine, başka bir beldeden tomurcuk geldi; onun bâbı **قطع** ve **خضع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طرأ عليهم أي القوم كمنع يطرأ طرءا وطروءا: أتاهم من مكان أو خرج وفي بعض النسخ: أو طلع عليهم منه أي ذلك المكان أو المكان البعيد فجأة أو أتاهم من غير أن يعلموا، أو خرج من فجوة وهم الطراء كزهاد والطرآء كعلماء، ونقل شيخنا عن المحكم: وهم الطرأ، محركة، كخدم وخادم، والطرأة كذلك، أي ككاتب وكتبة، وفي بعض النسخ طراة كقضاة انتهى. ويقال للغرباء: الطراء، أي كقراء، وهم الذين يأتون من مكان بعيد، قال أبو منصور: وأصله الهمز، من طرأ يطرأ. وفي الأساس: هو من الطراء لا من التناء وفي الحديث  طرأ علي من القرآن  أي ورد وأقبل، يقال طرأ مهموزا إذا جاء مفاجأة، كأنه فجئه الوقت الذي كان يؤدي فيه ورده من القراءة، أو جعل ابتداءه فيه طروءا منه عليه، وقد يترك الهمز فيه فيقال: طرا يطرو طروا. وطرؤ الشيء ككرم، طراءة كسحابة وطراء كسحاب، وفي بعض النسخ طرأة كحمزة وطراءة كسحابة فهو طريء: ذد ذوي يذوي فهو ذاو، وفي الأساس: وشيء طريء بين الطراءة، وقد طرؤ طراءة وقيل: طرو طراوة. قلت: وهو الأكثر، ويأتي في المعتل، وطرأته تطرئة. وحمام طرآني وأمر طرآني بالضم كذا في نسختنا، وفي بعضها زيادة: كعثمان: لا يدرى من حيث، وفي المحكم من أين أتى وهو نسب على غير قياس، من طرأ علينا فلان، أي طلع، ولم تعرفه، والعامة تقول: حمام طوراني، وهو خطأ، وسئل أبو حاتم عن قول ذي الرمة:
  أعاريب طوريون عن كل قرية                      يحيدون عنها من حذار المقادر فقال: لا يكون هذا من طرأ، ولو كان منه لقال الطرئيون، الهمز بعد الراء، فقيل له: فما معناه? فقال: أراد أنهم من بلاد الطور يعني الشام وفي العباب طرآن كقرآن، كما في المراصد: جبل فيه حمام كثير وإليه نسب الحمام الطرآني، وضبطه أبو عبيد البكري في المعجم بضم أوله وتشديد ثانيه، والطريق والأمر المنكر قال العجاج في شعره:
  وذاك طرآني أي منكر عجيب. والطارئة: الداهية لا تعرف من حيث أتت. وأطرأه: مدحه أو بالغ في مدحه، والاسم منه المطرئ، في المحكم: نادرة، والأعرف بالياء، وكذا في لسان العرب. وطرأة السيل، بالضم: دفعته، من طرأ من الأرض: خرج. والتركيب من باب الإبدال وأصله درأ.

##### Türkçe

**طرأ** عليهم, yani kavim: **كمنع**; **يطرأ** **طرءا** ve **طروءا**: Onlara bir yerden geldi; yahut çıktı. Bazı nüshalarda: yahut onlara ondan, yani o yerden veya uzak yerden ansızın göründü; yahut onlara, bilmedikleri hâlde geldi; yahut bir gedikten çıktı. Ve onlar **الطراء** (çoğul) **كزهاد**; ve **الطرآء** (çoğul) **كعلماء**. Şeyhimiz **المحكم**’den nakletti: ve onlar **الطرأ**’dır, harekeli, **كخدم** ve **خادم** gibi; ve **الطرأة** de böyledir; yani **كاتب** ve **كتبة** gibi. Bazı nüshalarda **طراة** **كقضاة** (gibi) (vardır); bitti. Ve yabancılara: **الطراء** denir; yani **كقراء** gibi; ve onlar, uzak bir yerden gelenlerdir. Ebû Mansûr dedi: Aslı hemzedir; **طرأ يطرأ**’dan.

Ve **الأساس**’ta: O, **الطراء**’dandır, **التناء**’dan değildir. Ve hadiste: **طرأ علي من القرآن**; yani vârid oldu ve yöneldi. Denir ki: **طرأ** hemzeli olarak, ansızın geldiği zaman; sanki, kıraatinden virdini eda ettiği vakit onu ansızın yakaladı; yahut, onun ondan kendisine başlangıcını bir **طروء** kıldı. Ve onda hemze terk edilebilir de şöyle denir: **طرا يطرو طروا**.

Ve bir şeyin **طرؤ**’u, **ككرم** (gibi): **طراءة** **كسحابة** ve **طراء** **كسحاب**. Bazı nüshalarda **طرأة** **كحمزة** ve **طراءة** **كسحابة** (vardır). O hâlde o **طريء**’dir: **ذد ذوي يذوي فهو ذاو**. Ve **الأساس**’ta: ve **شيء طريء** açık **الطراءة** (sahibi)dir; ve **طرؤ** **طراءة** (oldu). Ve denildi: **طرو طراوة**. Dedim: ve o daha çoktur; ve illetli (fiilde) gelir. Ve onu **طرأته تطرئة** (yaptım).

Ve **حمام طرآني** ve **أمر طرآني** (ötre ile), nüshamızda böyledir; bazılarında bir ziyade vardır: **كعثمان**: nereden olduğu bilinmez. Ve **المحكم**’de: nereden geldi; ve o, kıyasa göre olmayan bir nisbet (yapımı)dır; **طرأ علينا فلان**’dan, yani göründü; ve onu tanımadın. Ve avam: **حمام طوراني** der; ve o hatadır. Ve Ebû Hâtim’e, Zî’r-Rumme’nin sözü hakkında soruldu:

  أعاريب طوريون عن كل قرية                      يحيدون عنها من حذار المقادر

Dedi ki: Bu, **طرأ**’dan olmaz; eğer ondan olsaydı **الطرئيون** derdi; **الهمز** **بعد الراء** (olurdu). Ona denildi: Öyleyse manası nedir? Dedi: Onların **الطور** beldelerinden olduğunu murad etti; yani Şam.

Ve **العباب**’da: **طرآن** **كقرآن**; **المراصد**’de olduğu gibi: içinde çok güvercin bulunan bir dağdır; ve güvercin **الطرآني** ona nisbet edilmiştir. Ebû Ubeyd el-Bekrî, **المعجم**’de onu, evvelini ötreli ve ikincisini şeddeli ضبط etti. Ve yol ve münker iş. el-Accec şiirinde dedi:

  وذاك طرآني أي منكر عجيب.

Ve **الطارئة**: nereden geldiği bilinmeyen musibet. Ve **أطرأه**: onu övdü; yahut onu övmede mübalağa etti. Ve ondan isim: **المطرئ**. **المحكم**’de: nadirdir; ve daha bilinen **بالياء** iledir; ve **لسان العرب**’da da böyledir. Ve **طرأة السيل** (ötre ile): onun itmesi. **طرأ من الأرض**’den: çıktı.

Ve terkib, ibdâl babındandır; ve aslı **درأ**’dır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَرَأَ عَلَيْهِمْ
1 طَرَأَ عَلَيْهِمْ ذ , aor. طَرَاَ , inf. n. طُرُوْءٌ (S, Mgh, Msb, K) and طَرْءٌ, (S, K,) He came to them from a place; (K;) or from a distant place, unexpectedly: (Mgh:) or he came forth upon them (S, Msb, K) from a place, (K,) or from a distant place, (TA,) unexpectedly, (K, TA,) or from another country, or territory, or town, or the like: (S:) or he came to them without their knowledge: or he came forth upon them from an opening, or a wide, open tract: the original word is [said to be] دَرَأَ [q. v.: see also طَرَا, in art. طرو]. (TA.) And طَرَأَ, (Msb, TA,) said of a thing, (Msb,) aor. as above, (Msb, TA,) inf. n. طران [app. طَرَآنٌ], (Msb,) It came, (Msb, TA,) came to pass, happened, or occurred, (Msb,) unexpectedly. (Msb, TA.) It is said in a trad., طَرَأَ عَلَىَّ مِنَ القُرْآنِ, as though meaning A portion of the recitation of the Kur-لn came to my turn at an unexpected time. (TA.) -A2- طَرُؤَ, [aor. طَرُاَ ,] (Mgh, Msb, K,) inf. n. طَرَآءَةٌ (Mgh, K) and طَرَآءٌ, (K,) in some of the copies of the K طَرْأَةٌ and طَرَآءَةٌ, (TA,) It (a thing, Msb) was, or became, fresh, juicy, or moist; (Msb;) contr. of ذَوَى; (K;) i. q. طَرُوَ, inf. n. طَرَاوَةٌ, (Mgh, Msb,) of which it is a dial. var., (Msb,) and which is the more common. (TA.)

طرّأهُ
2 طرّأهُ ذ , inf. n. تَطْرِئَةٌ, He rendered it fresh, juicy, or moist. (TA.)

اطرأهُ
4 اطرأهُ ذ He praised him: (TA:) or he praised him greatly, or extravagantly; or exceeded the just, or usual, bounds, in praising him: (K, TA:) accord. to Es-Sarakustee, أَطْرَأْتُهُ signifies I praised him: and أَطْرَيْتُهُ, [in like manner,] I eulogized, or commended, him. (Msb.) [See also the latter verb in art. طرو.]

طُرْأَةُ السَّيْلِ
طُرْأَةُ السَّيْلِ ذ i. q. دُفْعَتُهُ [i. e. The tide, or what pours forth at once, of the torrent]: (K:) from طَرَأَ “ he came forth ” from a land. (TA.)

طُرْآنٌ
طُرْآنٌ ذ , (O, K,) or ↓ طُرْآنِىٌّ, occurring in the poetry of El-'Ajjلj, (TA,) A road, or way, and an affair, or event, unknown, or disapproved, or deemed strange or extraordinary: (O, K:) [or an affair, or event,] unknown, &c., and wonderful. (TA.)

طُرْآنِىٌّ
طُرْآنِىٌّ ذ , an epithet applied to a pigeon, (O, K,) and to an event, (K,) Of which one knows not whence it has come: (K:) an irregular rel. n. from طَرَأَ عَلْيَنَا فُلَانٌ “ Such a one came forth upon us without our knowing him: ” (TA:) [or] طُرْآن is the name of a certain mountain in which are many pigeons; (O, K;) and hence the epithet above mentioned as applied to a pigeon: (O, TA:) Aboo-'Obeyd El-Bekree writes this name, in the Moajam, with damm to the first letter and teshdeed to the second: the vulgar say حَمَام طُورَانِىّ, which is a mistake. (TA.) ― -b2- See also طُرْآنٌ.

طَرِىْءٌ
طَرِىْءٌ ذ Fresh, juicy, or moist; (A, * Mgh, * Msb, TA;) a dial. var. of طَرِىٌّ. (Msb.)

طَارِئٌ
طَارِئٌ ذ part. n. of طَرَأَ, applied to a man, and to a thing: (Msb:) the pl. is طُرَّآءٌ, (K, TA,) like زُهَّادٌ, (TA,) and طُرَأءُ, (K, TA,) like عُلَمَآءُ, and MF mentions, as from the M, طَرَأٌ, like خَدَمٌ, [but this is properly termed a quasi-pl. n.,] and طَرَأَةٌ, like كَتَبَةٌ, and in some copies طُرَاةٌ, like قُضَاةٌ: (TA:) and طُرَّا is applied to strangers, for طُرَّآءٌ, meaning Persons coming from a distant place. (L, TA.) One says, هُوَ مَنَ الطُّرَّآءِ لَا مِنَ التُّنَّآءِ [He is of those who come from another place, or country; not of the settled residents]. (A, TA.) ― -b2- [It is also applied to a signification, as meaning (assumed tropical:) Adventitious.]

طَارِئَةٌ
طَارِئَةٌ ذ (assumed tropical:) A calamity, or misfortune, (O, K, TA,) of which one knows not whence it has come. (TA.)

مطرئ
مطرئ ذ [thus written, without any syll. signs, in the TA, and there said to be the subst. (اِسْم) from أَطْرَأَهُ: but I think that it is evidently مُطْرِئٌ; and not the subst., but the act. part. n. (اِسْمُ الفَاعِلِ), of أَطْرَأَهُ].

##### Türkçe

**طَرَأَ عَلَيْهِمْ**
1 **طَرَأَ عَلَيْهِمْ** **ذ** , muzâri‘ **طَرَاَ** , mastar ismi **طُرُوْءٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **طَرْءٌ**, (S, K,) O, onlara bir yerden geldi; (K;) yahut uzak bir yerden, beklenmedik olarak: (Mgh:) yahut o, onların üzerine ortaya çıktı (S, Msb, K) bir yerden, (K,) yahut uzak bir yerden, (TA,) beklenmedik olarak, (K, TA,) yahut başka bir ülkeden, yahut bölgeden, yahut şehirden, yahut benzeri bir şeyden: (S:) yahut o, onların bilgisi olmaksızın onlara geldi: yahut o, bir açıklıktan, yahut geniş, açık bir düzlükten onların üzerine ortaya çıktı: aslî kelime [denildiğine göre] **دَرَأَ**’dır [bk.]: ayrıca **طَرَا**’ya da bak, **طرو** maddesinde. (TA.) Ve **طَرَأَ**, (Msb, TA,) bir şey hakkında söylenir, (Msb,) muzâri‘i yukarıdaki gibidir, (Msb, TA,) mastar ismi **طران** [görünüşe göre **طَرَآنٌ**], (Msb,) O geldi, (Msb, TA,) vuku buldu, oldu, yahut meydana geldi, (Msb,) beklenmedik olarak. (Msb, TA.) Bir rivayette şöyle denir: **طَرَأَ عَلَىَّ مِنَ القُرْآنِ**, sanki şu mânâda: Kur’ân tilâvetinden bir parça, beklenmedik bir vakitte benim sıram(a) geldi. (TA.) -A2- **طَرُؤَ**, [muzâri‘i **طَرُاَ** ,] (Mgh, Msb, K,) mastar ismi **طَرَآءَةٌ** (Mgh, K) ve **طَرَآءٌ**, (K,) K’nin bazı nüshalarında **طَرْأَةٌ** ve **طَرَآءَةٌ**, (TA,) O (bir şey, Msb) taze, sulu, yahut nemli idi, yahut oldu; (Msb;) **ذَوَى**’nın zıddı; (K;) **طَرُوَ** ile aynı mânâdadır, mastar ismi **طَرَاوَةٌ**’dir, (Mgh, Msb,) bunun bir lehçe varyantıdır, (Msb,) ve bu daha yaygındır. (TA.)

**طرّأهُ**
2 **طرّأهُ** **ذ** , mastar ismi **تَطْرِئَةٌ**, O, onu taze, sulu, yahut nemli kıldı. (TA.)

**اطرأهُ**
4 **اطرأهُ** **ذ** O, onu övdü: (TA:) yahut onu çokça, yahut aşırı derecede övdü; yahut onu övmede adil, yahut alışılmış, sınırları aştı: (K, TA:) Es-Sarakustee’ye göre, **أَطْرَأْتُهُ** “Ben onu övdüm” demektir: ve **أَطْرَيْتُهُ**, [aynı şekilde,] “Ben onu methettim, yahut takdir ettim.” (Msb.) [Ayrıca **طرو** maddesinde sonraki fiile de bak.]

**طُرْأَةُ السَّيْلِ**
**طُرْأَةُ السَّيْلِ** **ذ** **دُفْعَتُهُ** ile aynı mânâdadır [yani: selin kabarması, yahut bir defada boşalıp çıkan şey]: (K:) **طَرَأَ** “o ortaya çıktı” (bir diyardan) sözünden. (TA.)

**طُرْآنٌ**
**طُرْآنٌ** **ذ** , (O, K,) yahut ↓ **طُرْآنِىٌّ**, El-‘Ajjâj’ın şiirinde vârid olarak, (TA,) Bilinmeyen, yahut hoş görülmeyen, yahut garip ya da olağanüstü sayılan bir yol, yahut gidiş yolu, ve bir iş, yahut olay: (O, K:) [yahut bir iş, yahut olay,] bilinmeyen, vb., ve hayret verici. (TA.)

**طُرْآنِىٌّ**
**طُرْآنِىٌّ** **ذ** , bir güvercine, (O, K,) ve bir olaya, (K,) nispet edilen bir sıfat olarak, Nereden geldiği bilinmeyen: (K:) **طَرَأَ عَلْيَنَا فُلَانٌ** “Falanca, onu bilmediğimiz hâlde üzerimize ortaya çıktı” sözünden düzensiz bir nisbet ismidir: (TA:) [yahut] **طُرْآن** çok güvercin bulunan belirli bir dağın adıdır; (O, K;) ve buradan, yukarıda zikredilen sıfatın güvercine nispet edilmesi: (O, TA:) Aboo-‘Obeyd El-Bekree bu adı, Moajam’da, birinci harfe damme ve ikinciye teşdîd ile yazar: avam **حَمَام طُورَانِىّ** der; bu bir hatadır. (TA.) ― -b2- Ayrıca **طُرْآنٌ**’a da bak.

**طَرِىْءٌ**
**طَرِىْءٌ** **ذ** Taze, sulu, yahut nemli; (A, * Mgh, * Msb, TA;) **طَرِىٌّ**’nin bir lehçe varyantıdır. (Msb.)

**طَارِئٌ**
**طَارِئٌ** **ذ** **طَرَأَ**’nın ism-i fâili, bir adama ve bir şeye nispet edilerek: (Msb:) çoğulu **طُرَّآءٌ**’dur, (K, TA,) **زُهَّادٌ** gibi, (TA,) ve **طُرَأءُ**, (K, TA,) **عُلَمَآءُ** gibi; ve MF, M’den olarak, **طَرَأٌ**’yu, **خَدَمٌ** gibi, zikreder, [fakat bu, aslında, şibh-çoğul isim diye adlandırılır,] ve **طَرَأَةٌ**’yı, **كَتَبَةٌ** gibi, ve bazı nüshalarda **طُرَاةٌ**’yi, **قُضَاةٌ** gibi: (TA:) ve **طُرَّا**, yabancılara, **طُرَّآءٌ** yerine uygulanır; mânâsı: uzak bir yerden gelen kimseler. (L, TA.) Şöyle denir: **هُوَ مَنَ الطُّرَّآءِ لَا مِنَ التُّنَّآءِ** [O, başka bir yerden yahut ülkeden gelenlerdendir; yerleşik sakinlerden değildir]. (A, TA.) ― -b2- [Ayrıca bir mânâya da uygulanır; (mecazî kabul edilerek:) “sonradan gelme” mânâsında.]

**طَارِئَةٌ**
**طَارِئَةٌ** **ذ** (mecazî kabul edilerek:) Nereden geldiği bilinmeyen bir musibet, yahut felâket, (O, K, TA,). (TA.)

**مطرئ**
**مطرئ** **ذ** [TA’da, hiçbir hareke işareti olmaksızın, böyle yazılmıştır ve orada **أَطْرَأَهُ**’dan isim (**اِسْم**) olduğu söylenmiştir: fakat ben bunun açıkça **مُطْرِئٌ** olduğunu; ve isim değil, **أَطْرَأَهُ**’nın ism-i fâili (**اِسْمُ الفَاعِلِ**) olduğunu düşünüyorum].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: طرء

طَرَأَ
طَرَأَ A ( n. ac. طَرْء [ 1 ] ,  طُرُوْء [ 27 ] )
a.  [ 'Ala ], Surprised, took by surprise, happened suddenly to.

طَرُؤَ
طَرُؤَ U ( n. ac. طَرَآء [ 22 ] ,  طَرَآءَة [ 22t ] ),
a.  Was juicy, fresh.

أَطْرَأَ
أَطْرَأَ IV ,
a.  Extolled, lauded, praised extravagantly.

طَارِى
TaAriY^ [ 21 ] , ( pl. طُرَآء [ 24 ] ,  طُرَّآء [ 29 ] ),
a.  Unexpected, unforeseen, sudden.

b.  New-comer, stranger. ( c ), Adventitious ( signification ).

طَارِئَة
طَارِئَة [ 21 ] , ( pl. reg. &  TawaAriY^ [ 41 ] ),
a.  Misfortune, calamity.

طَرِيْء
طَرِيْء [ 25 ],
a.  Fresh, juicy.

##### Türkçe

طَرَأَ
طَرَأَ A ( n. ac. **طَرْء** [ 1 ] ,  **طُرُوْء** [ 27 ] )
a.  [ 'Ala ], şaşırttı, ansızın yakaladı, -e ansızın vuku buldu.

طَرُؤَ
طَرُؤَ U ( n. ac. **طَرَآء** [ 22 ] ,  **طَرَآءَة** [ 22t ] ),
a.  Sulu oldu, taze oldu.

أَطْرَأَ
أَطْرَأَ IV ,
a.  Aşırı derecede övdü, methetti, medhetti.

طَارِى
TaAriY^ [ 21 ] , ( pl. **طُرَآء** [ 24 ] ,  **طُرَّآء** [ 29 ] ),
a.  Beklenmedik, öngörülmemiş, ani.

b.  Yeni gelen, yabancı. ( c ), Arızî (anlam).

طَارِئَة
طَارِئَة [ 21 ] , ( pl. reg. &  TawaAriY^ [ 41 ] ),
a.  Musibet, felâket.

طَرِيْء
طَرِيْء [ 25 ],
a.  Taze, sulu.
