# طرب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طرب

الطَّرَبُ: الفَرَح والـحُزْنُ؛ عن ثعلب. وقيل: الطَّرَبُ خفة تَعْتَري عند شدَّة الفَرَح أَو الـحُزن والهمّ. وقيل: حلول الفَرَح وذهابُ الـحُزن؛ قال النابغة الجعديّ في الهمّ: سَـأَلَتْني أَمتي عن جارَتي،  * وإِذا ما عَيَّ ذو اللُّبِّ سَـأَلْ سَـأَلَتْني عن أُناسٍ هَلَكوا،  *  شَرِبَ الدَّهْرُ عليهم وأَكلْ وأَراني طَرِباً، في إِثْرِهِمْ،  * طَرَبَ الوالِهِ أَو كالـمُخْتَبَلْ والوالِهُ: الثاكِلُ. والـمُخْتَبَلُ: الذي اخْتُبِلَ عَقْله أَي جُنَّ. وأَطْرَبَهُ هو، وتَطَرَّبه؛ قال الكميت:
ولم تُلْهِني دارٌ ولا رَسْمُ مَنزِلٍ،  * ولم يَتَطَرَّبني بَنانٌ مُخَضَّبُ وقال ثعلب: الطَّرَبُ عندي هو الحركة؛ قال ابن سيده: ولا أَعرف ذلك. والطَّرَبُ: الشَّوقُ، والجمع، من ذلك، أَطْرابٌ؛ قال ذو الرمة: اسْتَحْدَثَ الرَّكْب، عن أَشياعِهِم، خَبَراً،  * أَم راجَعَ القلبَ، من أَطرابه، طَرَبُ وقد طَرِبَ طَرَباً، فهو طَرِبٌ، من قوم طِرابٍ. وقولُ الـهُذَليّ: حتى شَـآها كَليلٌ؛ مَوْهِناً، عَمِلٌ،  * بانَتْ طِراباً، وباتَ الليلَ لم يَنَمِ يقول: باتت هذه البَقَر العِطاشُ طِراباً لِـمَا رَأَته من البَرْقِ، فَرَجَتْه من الماء.
ورجل طَروبٌ ومِطْرابٌ ومِطرابةٌ، الأَخيرة عن اللحياني: كثيرُ الطَّرَبِ؛ قال: وهو نادرٌ.
واسْتَطْرَب: طلب الطَّرب واللَّهْوَ.
وطَرَّبه هو، وطَرَّب: تَغَنَّى؛ قال امرؤ القيس:
يُغَرِّدُ بالأَسْحارِ، في كلِّ سُدْفَةٍ،  * تَغَرُّدَ مَيَّاحِ النَّدامى الـمُطَرِّبِ ويقال: طَرَّب فلانٌ في غِنائِه تَطْريباً إِذا رَجَّع صوتَه وزيَّنَه؛ قال امرؤ القيس:
كما طَرَّبَ الطَّائرُ الـمُسْتَحِرْ
أَي رجَّع.
والتَّطْريب في الصوت: مَدُّه وتَحْسينُه. وطَرَّبَ في قراءته: مَدَّ ورجَّع. وطَرَّبَ الطائِرُ في صوته،
\<ص:558>
 كذلك، وخَصَّ بعضُهم به الـمُكَّاء.
وقول سَلْمى (1)
(1 قوله «وقول سلمى إلخ» كذا بالأصل.) ابنِ الـمُقْعَدِ:
لما رأَى أَن طَرَّبوا من ساعَةٍ،  *  أَلْوى بِرَيْعانِ العِدى وأَجْذَما قال السُّكَّريُّ: طَرَّبوا صاحُوا ساعةً بعد ساعةٍ. والأَطْرابُ: نُقاوَةُ الرَّياحينِ؛ وقيل: الأَطْرابُ الرَّياحينُ وأَذْكاؤُها. وإِبلٌ طرابٌ تَنزِعُ إِلى أَوْطانِها، وقيل: إِذا طَرِبَتْ لِـحُداتها. واستَطْرَبَ الـحُداةُ الإِبلَ إِذا خَفَّتْ في سيرها، من أَجلِ حُداتِها؛ وقال الطِّرمَّاحُ: واسْتَطْرَبَتْ ظُعْنُهُم، لما احْزَأَلَّ بهمْ  * آلُ الضُّحى ناشِطاً من داعِـباتِ دَدِ(2) (2 قوله «من داعبات» كذا بالأصل كالتهذيب بالموحدة بعد العين والذي في الأساس بالمثناة التحتية ثم قال أي سألته أن يطرب ويغني وهو من داعيات دد أي من دواعيه وأسبابه يعني الناشط وهو الحادي لأنه ينشط من مكان إلى مكان.) يقول: حَملَهم على الطرب شوقٌ نازعٌ؛ وقولُ الكُمَيْت:
يُريد أَهْزَعَ حَنَّاناً يُعَلِّله  * عندَ الإِدامَة، حتى يَرْنَـأَ الطَّرِبُ(3) (3 قوله «يريد أهزع إلخ» أنشده في دوم يستل أهزع إلخ والأهزع بالزاي السريع.) فإِنما عَنى بالطَّرِبِ السَّهْم؛ سماه طَرِباً لِتَصْويته إِذا دُوِّم أَي فُتِلَ بالأَصابع. والـمَطْرَبُ والـمَطْرَبةُ: الطريق الضيق، ولا فعل له، والجمعُ الـمَطارِبُ؛ قال أَبو ذؤيب الهذلي:
ومَتْلَفٍ مثلِ فَرْقِ الرَّأْسِ، تَخْلِجُه  * مَطارِبٌ، زَقَبٌ أَميالُها فيحُ ابن الأَعرابي: الـمَطْرَبُ والـمَقْرَبُ الطريق الواضح، والـمَتْلَفُ: القَفْر؛ سمي بذلك لأَنه يُتْلِفُ سالِكَه في الأكثر كما سموا الصَّحراءَ بَيْداء لأَنها تُبيدُ سالِكَها. والزَّقَبُ: الضيقة. وقوله: مثل فَرْقِ الرأْس أَي مثل فرق الرأْس في ضيقه. وتَخْلِجُهُ أَي تَجْذِبهُ هذه الطرقُ إِلى هذه، وهذه إِلى هذه. وأَميالُها فيح أَي واسعة، والميلُ: المسافة من العَلَم إِلى العَلَم. وفي الحديث: لَعَنَ اللّهُ من غيَّر الـمَطْرَبَةَ والـمَقْرَبَة. الـمَطْرَبَة: واحدة المطارب، وهي طُرُقٌ صِغار تَنْفُذُ إِلى الطرقِ الكبارِ، وقيل: المطارِبُ طُرُقٌ متَفرقة، واحدتُها مَطْربة ومَطْرَبٌ؛ وقيل: هي الطرق الضيقة المنفردة. يقال: طَرَّبْتُ عن الطريق: عدَلْتُ عنه.
والطَّرَبُ: اسم فرس سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم. وطَيْروب: اسم.

### Türkçe

**الطَّرَبُ**: sevinç ve hüzün; Sa‘leb’den. Ve denildi: **الطَّرَبُ**, şiddetli sevinç yahut hüzün ve keder anında arız olan hafifliktir. Ve denildi: sevincin hulûlü ve hüznün gitmesi; en-Nâbiğa el-Ca‘dî keder hakkında dedi:
Sordu bana ümmetim komşum hakkında,  * ve ne zaman akıl sahibi aciz kalsa sorar
Sordu bana helâk olan kimseler hakkında,  * zaman onlara içti ve yedi
Ve beni **طَرِباً** görüyorum, onların ardından,  * çocuğunu yitirenin **طَرَبَ**ı yahut deli gibi
Ve **الوالِهُ**: evlâdını yitiren. Ve **الـمُخْتَبَلُ**: aklı **اخْتُبِلَ** olan, yani deliren.
Ve onu **أَطْرَبَهُ**; ve **تَطَرَّبه**; el-Kumeyt dedi:
Ne bir yurt ne de bir menzil izi beni oyaladı,  * ne de boyalı parmaklar beni **يَتَطَرَّبني** etti
Ve Sa‘leb dedi: **الطَّرَبُ** bence harekettir; İbn Sîde dedi: bunu bilmem.
Ve **الطَّرَبُ**: özlem; bunun çoğulu **أَطْرابٌ**; Zû’r-Rumme dedi:
Kafile, yandaşlarından bir haber mi türetti,  * yoksa kalbe, **أَطرابه**ndan, bir **طَرَبُ** mu döndü?
Ve **طَرِبَ** **طَرَباً**, o hâlde o **طَرِبٌ**dür; **طِرابٍ** bir kavimdendir. Ve el-Huzelî’nin sözü:
Nihayet onu bir gece; gevşek, çalışkan,  * **طِراباً** ayrıldı, geceyi geçirdi, uyumadı
Der ki: bu susuz sığırlar, şimşeği gördüklerinden dolayı **طِراباً** olarak geceledi,
böylece onu sudan ümit kestiler.
Ve bir adam **طَروبٌ** ve **مِطْرابٌ** ve **مِطرابةٌ**; sonuncusu el-Lihyânî’den: **الطَّرَبِ**i çok olan; dedi: ve o nadirdir.
Ve **اسْتَطْرَب**: **الطَّرب**ı ve eğlenceyi talep etti.
Ve onu **طَرَّبه**; ve **طَرَّب**: şarkı söyledi; İmru’ul-Kays dedi:
Seherlerde ötüşür, her karanlıkta,  * meyhane ehlinin **الـمُطَرِّبِ**inin ötüşü gibi
Ve denilir: falan, şarkısında **تَطْريباً** **طَرَّب** etti; sesi geri çevirdi ve süslediği zaman;
İmru’ul-Kays dedi:
Nasıl ki **الـمُسْتَحِرْ** kuşu **طَرَّبَ** etti
Yani geri çevirdi.
Ve seste **التَّطْريب**: onu uzatmak ve güzelleştirmektir. Ve kıraatinde **طَرَّبَ** etti: uzattı
ve geri çevirdi. Ve kuş, sesinde **طَرَّبَ** etti,
\<ص:558>
böyle; ve bazısı bunu **الـمُكَّاء**ya tahsis etti.
Ve Selmâ (1)
(1 sözü: «وقول سلمى إلخ» asılda böyledir.) İbn el-Muḳa‘‘ad’ın sözü:
Gördüğünde ki bir saatten **طَرَّبوا**,  * düşmanların baharında ve keskinlerde dolandı
Es-Sukkerî dedi: **طَرَّبوا**: saatten sonra saat bağırdılar. Ve **الأَطْرابُ**:
reyhanların seçkini; ve denildi: **الأَطْرابُ** reyhanlar ve onların en kokuluları. Ve develer
**طرابٌ**: yurtlarına meyleder; ve denildi: **لِـحُداتها** için **طَرِبَتْ** oldukları zaman.
Ve **اسْتَطْرَبَ** sürücüler develeri: yürüyüşlerinde hafifledikleri zaman, sürücülerinden dolayı; ve et-Tırimmâh dedi:
Ve onların göçenleri **واسْتَطْرَبَتْ**, onlarla birlikte öğle vaktinin ehli, **ناشِطاً** olarak, **داعِـباتِ دَدِ**den (2)
(2 sözü: «من داعبات» asılda, تهذيب gibi, ‘ayn’dan sonra ب ile böyledir; ve **الأساس**’ta ث ile; sonra dedi: yani ondan **يطرب** ve şarkı söylemesini istedi; ve bu, **داعيات دد**dendir, yani onun güdülerinden ve sebeplerindendir; yani **الناشط** ve o sürücüdür; çünkü bir yerden bir yere hareket eder.)
Der ki: onları **الطرب**a taşıyan, çekişen bir özlemdir; ve el-Kumeyt’in sözü:
Süratli birini ister, şefkatli birini, onu oyalasın diye  * sürdürme sırasında, ta ki **الطَّرِبُ** **يَرْنَـأَ** edinceye kadar (3)
(3 sözü: «يريد أهزع إلخ» bunu **دوم**da «يستل أهزع إلخ» diye rivayet etti; ve **الأهزع** **الزاي** ile hızlıdır.)
Şu hâlde **الطَّرِبِ** ile ancak oku kastetti; onu **طَرِباً** diye adlandırdı, **تَصْويته** sebebiyle, **دُوِّم** edildiğinde, yani parmaklarla büküldüğünde.
Ve **الـمَطْرَبُ** ve **الـمَطْرَبةُ**: dar yol; ve onun fiili yoktur; çoğulu
**الـمَطارِبُ**; Ebû Züeyb el-Huzelî dedi:
Ve başın ayrımı gibi bir çöl, onu çekiştirir  * **مَطارِبٌ**; dar; onun milleri geniş
İbn el-A‘râbî: **الـمَطْرَبُ** ve **الـمَقْرَبُ** açık yoldur; ve **الـمَتْلَفُ**:
çorak; ona bu ad verildi, çünkü çoğu kez yolcusunu helâk eder; tıpkı çölü, yolcusunu yok ettiği için **بَيْداء** diye adlandırmaları gibi. Ve **الزَّقَبُ**: dar olan. Ve sözü: başın ayrımı gibi, yani darlıkta başın ayrımı gibi. Ve **تَخْلِجُهُ** yani bu yollar onu şuna çeker, şu da şuna. Ve onun milleri **فيح** yani geniş; ve **الميلُ**: alametten alamete olan mesafe.
Ve hadiste: Allah, **الـمَطْرَبَةَ**yı ve **الـمَقْرَبَةَ**yı değiştiren kimseye lânet etti.
**الـمَطْرَبَة**: **المطارب**in bir tanesi; ve o, büyük yollara nüfuz eden küçük yollardır; ve denildi: **المطارِبُ** dağınık yollardır; bir tanesi **مَطْربة** ve **مَطْرَبٌ**dur; ve denildi: o, tek başına olan dar yollardır.
Denilir: yoldan **طَرَّبْتُ**: ondan saptım.
Ve **الطَّرَبُ**: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, atının adıdır. Ve **طَيْروب**: bir addır.
