# طرح (ط-ر-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Onu atın

- Harfler: ط - ر - ح
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [اطْرَحُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/siga/%D8%A7%D8%B7%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | افْعَلُوهُ | Onu atın | 1 | 1 | [12:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/ayet/12:9.md) |

## Mücavir kökler — 10 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
2. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Haliy : Boş arı kovanıdır
3. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz demektir
4. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bab kapı demektir
5. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
6. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
7. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
8. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
9. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
10. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md), القي, [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya varlığı gözden çıkararak, değersiz görerek uzağa fırlatıp atmak |
| Çekirdek Özet 2 | İstenmeyen veya rakip görülen bir unsuru merkezden tecrit edip uzak bir mekâna sürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistem veya yapı içindeki fazlalık yahut tehdit unsurunu dışlayarak denge arayışına girmek |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece yere bırakmak veya alelade fırlatmak sayıp ardındaki tecrit, değersizleştirme ve uzaklaştırma kastını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طر | Bir şeyi sınırın dışına sürmek, itmek, sevk etmek veya kenara doğru fırlatmak (karşılaştırınız: [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) kovup uzaklaştırmak, [طرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81.md) kenara itip sınırlandırmak, [طرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%82.md) vurup yola sürmek, [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md) tazelenip dışa doğru sürmek) | ح | Çekirdeğin itme ve dışa sevk hareketine sürtünme, kesin kopuş ve mekânsal olarak tamamen uzağa bırakıp değersizleştirme boyutu katar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Belirli bir hacmi veya kontrol alanını çevreleyen sınırı temsil eder |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncülüğü, iradeyi veya hareketin yöneldiği başat hedefi simgeler |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Aşılması gereken engeli, kesin ayrışmayı ve sınırın ötesine geçişi gösterir |
| طرح | Kuşatılmış alandan iradi bir sevk ile sınırın ötesine atma | Bir varlığın iradi bir kararla mevcut korunaklı sınırdan koparılıp dışarıya, uzak ve tecrit edilmiş bir alana fırlatılması hareketini kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi işe yaramadığı veya kıymeti kalmadığı için uzağa fırlatıp atmak; oku çok uzak mesafeye fırlatan yay veya uzak mekân |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kökü uzak mekân ve mesafe anlamında kullanmıştır: تَبْتَنِي الحمدَ وتَسْمُو للعُلى / وتُرَى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ |
| Erken Arapça kullanım | Ayrılık ve gurbetin insanı ailesinden koparıp uzaklara savurmasını ifade etmek üzere طَرَحَتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطْرَحٍ darbımeselinde yer almıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça طرح kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde somut nesnelerin fırlatılması, uzağa savrulması ve dışlanması anlam örgüsüyle sınırlı bir yayılıma sahiptir. İbranice ve Aramice gibi dillerde bu kökün doğrudan birebir ses denkliğiyle yaygın kullanımı bulunmayıp, anlam alanı daha çok t-r-d ([طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md)) kök ailesi veya r-m-h ([رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md)) kökleriyle karşılanır. Arapçada ise kök, hem fırlatılan nesnenin kıymetsizliği (طرح terk edilmiş, ihtiyaç duyulmayan şey) hem de atılan yerin uzaklığı ve yalıtılmışlığı (طروح uzak diyar) olmak üzere iki somut semantik eksende derinleşmiştir. Bu durum, kökün Kuzeybatı Sami havzasından ziyade Güney Sami ve erken bedevi Arapçanın çöl şartlarında menzilin uzaklığı ve değersiz görülenin kabile veya göç sınırları dışına atılması pratikleriyle özelleştiğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طر çekirdeğinden türeyen itme ve fırlatma eylemi | Fırlatılan nesneyi gözden çıkarma ve menzili uzağa taşıma anlamında billurlaşmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami fonetik varyantları | Doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olup itme ve dışlama anlamı diğer Sami dillerinde yakın köklerle sürdürülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik fırlatma ve uzaklaştırma çekirdekleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طرح | Anlamlı | Uzağa fırlatıp atmak, değersiz bularak dışlamak | Bir şeyi gözden çıkarıp uzak bir yere atmak, terk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [طحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D8%B1.md) | Anlamlı | Dışarı püskürtmek, kovmak, şiddetle atmak | Gözün çapağı dışarı atması veya okun yaydan şiddetle fırlaması | Ortak çekirdek; şiddetli dışa atım anlamında yakın; Kur'an'da geçmez |
| رطح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| رحط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [حطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%B1.md) | Anlamlı | Kuşatmak, hapsetmek, daraltmak | Malı veya sürüyü korunaklı bir çitle çevirip kısıtlamak | Hedef köke zıt bir hareket tarzıyla dışarı atmak yerine içeri kapatmayı ifade eder; Kur'an'da geçmez |
| حرط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طرح | Merkez | Dışarı ve uzağa fırlatıp atma | Hedeflenen nesneyi değersiz sayarak veya tecrit amacıyla tamamen uzağa atma eylemidir | Fiziksel atmanın yanında değersiz görme ve uzaklık boyutu esastır |
| [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) | Komşu | Bir şeyi önemsiz görerek arkaya atma | Önceden değerli kabul edilen bir bağı veya taahhüdü feshedip arkaya fırlatmayı öne çıkarır | Ahdi bozup terk etmekte yoğunlaşır |
| القي | Komşu | Bırakmak, tevdi etmek, yöneltmek | Atılan şeyin değersizliği şart değildir; bir muhataba ulaştırma veya bir yere bırakma kastı taşır | Niyet açısından nötr veya yapıcı olabilir |
| [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) | Komşu | Bir hedefe doğru fırlatma | Bir menzile veya hedefe isabet ettirme niyetiyle fırlatma hareketidir | Hedef alma ve vurma odaklıdır |
| [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) | Zıt | Tutma, sımsıkı sarılma, bırakmama | Elde tutma, sahiplenme ve sistemin içinde koruma hareketidir | Uzağa fırlatıp dışlamanın tam karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طرح | Uzağa fırlatıp atma, dışlama | Kıymetsiz bularak veya tecrit kastıyla uzak bir noktaya atma | Kesin |
| Latince | abicere, eicere | Uzağa fırlatmak, dışarı sürmek | Bir nesneyi yahut kişiyi sistemin veya mekânın dışına atma boyutunu karşılar; değersizleştirme nüansını içerir | Güçlü |
| İngilizce | to cast away, to discard, to banish | Uzağa atmak, ıskartaya çıkarmak, sürmek | Hem fiziksel olarak fırlatıp atmayı hem de değersiz bularak bir kenara bırakmayı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | verwerfen, wegwerfen, verbannen | Iskartaya ayırmak, çöpe atmak, sürgün etmek | Bir şeyi artık kullanım dışı sayarak uzaklaştırma ve tecrit etme anlamını taşır | Güçlü |
| Fransızca | rejeter, bannir, jeter au loin | Reddetmek, sürgüne göndermek, uzağa atmak | Hem fiziksel atımı hem de siyasi/sosyal dışlamayı ve değersizleştirmeyi kapsar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اطْرَحُوهُ | Sürgün etmek, tecrit edip uzağa atmak | Yusuf’un kardeşlerinin onu babalarının ilgi alanından ve aile ocağından koparıp uzak, bilinmeyen bir coğrafyaya terk etme planı (Yûsuf [12:9](https://lisan.digital/tr/ayet/12:9.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Beşerî irade ve kader planı | İnsanın bir varlığı devreden çıkarma planının ilahi takdirin gerçekleşme vasıtasına dönüşmesi | İradi dışlama girişiminin ilahi tanzim karşısındaki acziyeti |
| Fıkıh | Terk, ıskat ve çıkarma işlemleri | Bir malın veya hakkın değersiz sayılarak elden çıkarılması (طرح kökünden türeyen matematiksel çıkarma ve iskonto uygulamaları) | Hakkın zayi edilmesi veya hesaptan düşülmesi |
| Tefsir | Kıssa bağlamında niyet analizi | Kardeşlerin öldürmek ile tecrit etmek arasındaki tercihlerinde kötülüğün derecelendirilmesi | Varlığı yok etmeden gözden ve alandan uzaklaştırma |
| Hadis | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet tanzimi | Masivayı gönülden uzaklaştırma | Arınma | İlahi rızaya engel teşkil eden veya kıymetsiz olan fani bağları iç dünyadan söküp atmak | Güçlü |
| İlmi | Mantık ve bilgi tasnifi | Yanlış önermeyi ayıklama | Tasfiye | Akıl yürütme sürecinde dayanaksız veya tahrif edici veriyi denklem dışına çıkarmak | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve rekabet alanı | Sürgün, tecrit, aforoz | Alanı tekelleştirme | İktidar alanında rakip görülen unsuru merkezden uzaklaştırarak dikkat ve kaynakları kendi lehine çevirme | Kesin |
| İktisadi | Muhasebe ve kaynak yönetimi | Çıkarma, iskonto, fireyi devreden çıkarma | Dengeleme | Bilançodan zararlı veya fazlalık oluşturan yükü düşerek net değeri ortaya çıkarma | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi ve küme dışı bırakma ($A \setminus \{x\}$) | Matematiksel bir denklemden veya sistemden belirli bir niceliğin eksiltilerek sistem dışına itilmesi hareketi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal dışlanma ve mekânsal tecrit (ostrasizm) | Bir toplumsal grubun, düzeni veya güç dengesini tehdit ettiğini düşündüğü bir bireyi sınır dışına iterek görünmez kılması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir cismi yere bırakmak veya fırlatmak gibi nötr bir fiziksel eyleme indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin arkasındaki değersizleştirme, rekabeti sonlandırma arzusu ve muhatabı görünmez kılacak uzak bir coğrafyaya terk etme kastını içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf [12:9](https://lisan.digital/tr/ayet/12:9.md) ayetindeki psikolojik ve sosyolojik derinliği gözden kaçırarak, kardeşlerin niyetini basit bir yer değiştirme veya sıradan bir fırlatma eylemi zannetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun haset ve rekabet anında geliştirdiği tecrit, dışlama ve değersizleştirme psikolojisinin somut bir eylem üzerinden nasıl kurulduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasında kardeşlerin haset planını ve Hz. Yûsuf’u merkezden uzaklaştırma stratejisini formüle eden ayette belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki fiillerin eşanlamlı veya gelişigüzel seçilmediğini; القي veya [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) yerine طرح fiilinin kullanılmasının, atılan şeyin bir daha dönmemesi ve gözden ırak kalması arzusunu doğrudan yansıttığını ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi artık değer görmediği veya yük sayıldığı için uzağa, dönmesi zor bir menzile fırlatıp atmak.
- Soyut anlam: Bir unsuru merkezden, meşruiyet alanından veya dikkat odağından tecrit ederek sistem dışına sürmek ve yok saymak.
- Sistematik karşılık: Sistemin dengesini bozduğu düşünülen bir değişkenin kümeden çıkarılması ve sınır ötesi bir alana hapsedilerek etkisiz kılınması.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = (S_t \setminus \{u\}) \cup \{\emptyset_{ext}\}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_t$, başlangıç anındaki sistemi ve ilişki ağını temsil eder. $u$ sembolü, sistem içinde rakip veya yük görülen ve dışlanmak istenen tekil unsurdur. $\setminus$ operatörü, bu unsurun mevcut sistemden tamamen çıkarılmasını gösterir. $\{\emptyset_{ext}\}$ ifadesi ise dışlanan unsurun sistemin sınırları ötesindeki tecrit edilmiş, uzak ve belirsiz mekâna terk edilişini simgeler. Böylece $S_{t+1}$, söz konusu unsurdan arındırılmış yeni durumun formülüdür.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/ayet/12:9.md) — اطْرَحُوهُ

اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ

Meal (IK): Yusuf’u öldürün veya bir yere atın ki, babanızın teveccühü yalnız size kalsın, ondan sonra da tevbe eder, salihler topluluğu olursunuz.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء والراء معهما
ط ح ر، ط ر ح يستعملان فقط
طحر:
الطَّحْر: قَذْف العَيْن قذاها، وطَحَرتِ العَيْنُ الغَمَصَ أي رَمَت به، قال:
وناظرتَيْنِ تطحَران قَذَاهما
وقال في عَيْن الماء:
تَرَى الشُّرَيْرِيغ يطفو فوق طاحرةٍ		مُسْحَنْطراً ناظراً نحوَ الشَّناغـيبِ
يصف عَيْنَ ماء تفُور بالماء، والشُّرَيْرِيغ: الضِّفْدَع الصغير، والطاحرةُ:العَيْن التي ترمي ما يُطْرْح فيها لشِدَّة حَمْوَة مائها من مَنبَعها وقُوَّة فَوَرانه، والشَّناغيب والشَّغانيب: الأغصان الرَّطْبة، واحدها شُغْنُوب وشُنْغوب، والمُسْحَنْطِر: المشرف المنتصب.
وقَوْسٌ مِطْرَحة: ترمي يسَهْمِها صُعُداً لا تقصِدُ إلى الرَّمِيَّة.
والقَناة إذا التَوَتْ في الثِّقاف فوَثَبَتْ فهي مِطْحَرة، وأما قول النابغة: مِطْحَرةُ زَبون فإنّه نعت للحرب.
والطَّحِير: شِبْه الزَّحير.
طرح:
طَرَحْتُ الشَّيْءَ فأَنا أطْرَحُه طَرْحاً، والطِّرْح: الشَّيْءُ المطروحُ لا حاجة لأحَدٍ فيه.
والطَّروح: البعيد نحو البَلْدة وما أشبهها.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

**ط ح ر**، **ط ر ح** yalnızca kullanılırlar

**طحر**:
**الطَّحْر**: gözün çapaklarını fırlatmasıdır; ve göz **الغَمَص**’ı, yani onu, onunla atmasıdır; dedi ki:

Ve iki göz, çapaklarını fırlatırlar

Ve su gözü hakkında dedi:

**الشُّرَيْرِيغ**’in bir **طاحرة**’nin üstünde yüzdüğünü görürsün; dikleşmiş, **الشَّناغـيب**’e doğru bakan

Suyu fışkıran bir su gözünü vasfeder; **الشُّرَيْرِيغ**: küçük kurbağadır; **الطاحرة**: kaynağından suyunun şiddetli sıcaklığı ve fışkırmasının kuvveti sebebiyle içine atılanı atan gözdür; **الشَّناغيب** ve **الشَّغانيب**: yaş dallardır; bunların teki **شُغْنُوب** ve **شُنْغوب**’dur; **المُسْحَنْطِر**: yukarıdan bakan, dik duran.

Ve **قَوْسٌ مِطْرَحة**: okunu yukarıya doğru atar; atış hedefine yönelmez.

Ve **القَناة** **الثِّقاف**’ta eğrildiği zaman, sonra sıçrayıp çıktığında, o **مِطْحَرة**’dir; ama Nâbiga’nın sözü: **مِطْحَرةُ زَبون**; şüphesiz o, savaş için bir nitelemidir.

**والطَّحِير**: **الزَّحير**’e benzer.

**طرح**:
**طَرَحْتُ** **الشَّيْءَ**; ben onu **طَرْحاً** **أطْرَحُه**; ve **الطِّرْح**: atılmış şeydir; onda hiç kimse için bir ihtiyaç yoktur.

**والطَّروح**: beldeye ve benzerine doğru uzak olandır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَرَحْت الشيءَ، وبالشيء، طَرْحاً، إذا رَمَيْتَهُ. وطَرَحَ النَوَى بفلانٍ كلَّ مَطْرَح، إذا نَأَتْ به. وطَرَّحَهُ تَطْريحاً، إذا أكْثَرَ من طَرحِهِ. واطَّرحَه، أي أبعده، وهو افْتَعَلَه. والطَّرْحُ بالتحريك: المكانُ البعيد قال الأعشى:
تَبْتَني الحمدَ وتَسْمُو للعُلـىوتُرى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ
والطَروحُ مثله. وقوسٌ طَرُوحٌ مثل ضَروحٍ: شديدة الحفز للسهم. ونخلة طروحٌ، أي طويلة العراجين. وسيرٌ طُراحيٌّ، أي بعيد. وأنشد الأصمعي:
بِسَيْرٍ طُراحِيٍّ تَرى من نَـجـائِهِجَلودَ المَهارى بالنَدى الجَوْنِ تَنْبِعُ
ومطارحة الكلام معروف. وسَنامٌ إطْريحٌ، أي طويلٌ. وطَرَّحَ بناءَهُ تطريحاً، إذا طَوَّلَهُ جدّاً.

##### Türkçe

**طَرَحْت** şeyi, ve şey ile, **طَرْحاً**, onu attığın zaman. Ve **طَرَحَ النَوَى** falan kimse ile her **مَطْرَح**’a, onu uzaklaştırdığı zaman. Ve **طَرَّحَهُ** **تَطْريحاً**, onu atmayı çoğalttığı zaman. Ve **اطَّرحَه**; yani onu uzaklaştırdı; ve o, **افْتَعَلَه**’dir. Ve **الطَّرْحُ** (harekeli): uzak yer; el-A‘şâ dedi ki:
Tebtenî el-hamde ve tesmû li’l-‘ulâ
Ve turâ nâruke min nâ’in **طَرَحْ**

Ve **الطَروحُ** onun gibidir. Ve bir yay **طَرُوحٌ**, **ضَروحٍ** gibi: oka şiddetli itişlidir. Ve bir hurma ağacı **طروحٌ**; yani uzun salkımlıdır. Ve bir yürüyüş **طُراحيٌّ**; yani uzak. Ve el-Asma‘î inşâd etti:
Bi-sayrin **طُراحِيٍّ** terâ min necâ’ihî
Celûde’l-mehârî bi’n-nedâ’l-cevni tenbi‘u

Ve **مطارحة الكلام** bilinir. Ve bir hörgüç **إطْريحٌ**; yani uzun. Ve **طَرَّحَ** binasını **تطريحاً**, onu pek çok uzattığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ط ر
حطر ، طحر ، طرح : مستعملات .
حطر : أهمل الليث حطر ، وفي ( نوادر الأعراب ) يقال : حُطِرَ به ، وكُلِتَ به ، وجُلِدَ بِهِ إذا صُرِعَ .
طحر : أبو عُبَيد عن الأصمعي : طحَر يَطْحَر طَحِيراً إذا زَحَرَ .
قال الليث : الطَّحْرُ : قَذْفُ العَينِ بِقَذَاها ، وأنشد :
تَرَى الشُّرَيْرِيغَ يَطْفُو فوق طَاحِرَةٍ
مُسْحَنْطِراً ناظِراً نحو الشَّنَاغِيبِ
يصف عَيْنَ ماء تفور بالماء ، والشُّرَيْرِيغُ : الضِّفْدَعُ الصّغِيرُ ، والطَّاحِرَةُ : العَيْنُ التي تَرْمِي ما يُطْرَحُ فيها لِشِدَّةِ حَمْوَةِ مائها من مَنْبَعِها وقُوَّةِ فَوَرانهِ ، والشَّنَاغِيبُ والشَّغانيبُ : الأَغصَان الرطبة ، واحدها شُغْنُوب وشُنْغُوب : والمُسْحَنِطُر : المُشْرِفُ المُنْتَصِبُ .
وقال الليث : طَحَرَتِ العَيْنُ الغَمْصَ ونحوه إذا رَمَتْ به .
وقَوْسٌ مِطْحَرَةٌ : تَرْمِي سَهْمَهَا صُعُدًا لا يقصد إلى الرَّمِيَّة ، قال : والقَنَاةُ إذا الْتَوْت في الثِّقَافِ فَوَثَبَت فهي مِطْحَرَةٌ .
وقال طَرَفَةُ :
طَحُورَان عُوَّارَ القَذَى فَتَراهما
كَمَكْحُولَتي مَذْعُورَةٍ أمِّ فَرْقد
قال : والطَّحِيرُ : شِبْهُ الزَّحِير ، وقد طَحَرَ يَطْحِر طَحِيراً .
وقال الأصمعي : خَتَن الخاتِنُ الصَّبِيَّ فأَطْحَرَ قُلْفَتَه إذا اسْتَأْصَلَها . وقال أبو زيد : يقال : اخْتُن هذا الغلام ولا تَطَحَر أي تَسْتَأْصِلُ .
وقال أبو مالك : يقال : طَحَرَه طَحْراً وهو أن يَبْلُغَ بالشيءِ أَقْصَاه . ويقال : أحفى شاربَه وأطحره إذا ألزق جَزَّهُ .
ثعلب عن ابن الأعْرَابي : يُقَالُ : مَافي السَّمَاء طَحَرَة وَلاَ غَيَايةٌ . ابن السِّكِّيت عن البَاهِليّ : ما في السَّماء طَحَرَةٌ أي شيء من غَيْم . قال : وقال الأصْمَعِيّ : ما عَلَيْه طَحَرَةٌ إذا كانَ عَارِياً ، وما بَقِيَت على الإبِل من طَحَرة إذا نَسَلَتْ أَوْبَارها .
وقال اللِّحياني : ما عَلَى السَّمَاء طَحَرَةٌ ولاطخْرَةٌ بالحاء والخاء .
وقال الباهِلي : ما عليه طُحْرُورٌ أي ما عليه ثوب وكذلك ما عليه طُخْرُور ، وهي الطَّحَارِيرُ والطَّخَارِيرُ لِقَزَعِ السَّحَاب .
والمِطْحَرُ : السهْم البعيدُ الذهاب ، وقيل : المِطْحَرُ مِنَ السِّهَام : الذي قد أُلْزِقَ قَذَذُه . وقِدْحٌ مِطْحَرٌ إذا كان يُسْرِع خُروجُه فائزاً . وسَهْمٌ مِطْحَرٌ : يُبْعِدُ إذا رُمِيَ به ، ومنه قول أَبِي ذُؤَيْب :
فَرَمَى فَأَلْحَقَ صَاعِدِيًّا مِطْحَراً
بالكَشْح فاشْتَمَلتْ عَلَيه الأضْلُعُ
يُرْوَى مِطْحَراً ومُطْحَراً بمعنين مختلفين .
طرح : اللَّيْثُ : طَرَحْتُ الشيءَ أَطْرَحُه طَرْحاً . قال : والطِّرْحُ : الشيءُ المَطْروحُ لا حاجَةَ لأحَدٍ فيه ، والطُّرُوحُ مِنَ البِلاَد : البَعِيدُ .
أبُو عُبَيد : الطَّرَحُ : البُعْدُ ، وأنْشَد للأعشى :
وتُرَى نارُك من ناءٍ طَرَحْ
وقال عُرَام : نِيَّةٌ طَوَحٌ وطَرَحٌ أي بَعِيدَةٌ . وقال غيره : قَوْسٌ طَرُوحٌ : يَبْعُدُ ذَهَابُ سهمها .
وقال الأصمَعِي : سَيْرٌ طُرَاحِيٌّ : شَديدٌ ، وقال مُزَاحِمٌ العُقَيْليّ :
بِسَيْرٍ طُرَاحِيَ تَرَى من نَجَائه
جُلُودَ المَهَارَى بالنَّدَى الجَوْنِ تَنْبُعُ
ويقال : طَرَحَ به الدَّهْرُ كُلَّ مَطْرَحٍ إذا نَأَى به عن أهْلِهِ وعَشِيرَته .
ثعلب عن ابن الأعرابي : طَرِحَ الرّجُلُ إذا سَاء خُلُقُه ، وطَرِحَ إذا تَنَعَّمَ تَنعُّماً واسعاً .
وقال اللِّحْيَانِيّ : قالت امرأةٌ من العَرب : إنَّ زَوْجِي لَطَرُوح أرادت أنّه إذا جامَعَ أَحْبَلَ .

##### Türkçe

ح ط ر
**حطر** , **طحر** , **طرح** : kullanımdadırlar.

**حطر** : Leys **حطر**’ı ihmal etti; ( **نوادر الأعراب** )’da şöyle denir: **حُطِرَ به** , **كُلِتَ به** , **جُلِدَ بِهِ**; (bu,) devrildiği zaman (söylenir).

**طحر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **طحَر** **يَطْحَر** **طَحِيراً**; **زَحَرَ** ettiği zaman.

Leys dedi: **الطَّحْرُ** : gözün, içindeki çapakla fırlatmasıdır; ve şu şiiri okudu:
تَرَى الشُّرَيْرِيغَ يَطْفُو فوق طَاحِرَةٍ
مُسْحَنْطِراً ناظِراً نحو الشَّنَاغِيبِ

(Şair,) suyla kaynayan bir su gözünü vasfeder; **الشُّرَيْرِيغُ** : küçük kurbağadır; **الطَّاحِرَةُ** : suyunun kaynağından gelen şiddetli sıcaklığı ve kaynamasının kuvveti sebebiyle içine atılanı fırlatan gözdür; **الشَّنَاغِيبُ** ve **الشَّغانيبُ** : yaş dallardır; tekili **شُغْنُوب** ve **شُنْغُوب**’dur; **المُسْحَنِطُر** : yüksekten bakan, dimdik duran (kimsedir).

Leys dedi: **طَحَرَتِ العَيْنُ** **الغَمْصَ** ve benzerini, onu fırlattığı zaman.

Ve **قَوْسٌ مِطْحَرَةٌ** : okunu yukarı doğru fırlatır, hedefe atışı kastetmez. Dedi: **القَنَاةُ** (mızrak) **الثِّقَافِ**’ta eğrildiği zaman, sonra sıçrayıp doğrulursa, o **مِطْحَرَةٌ**’dır.

Tarafe dedi:
طَحُورَان عُوَّارَ القَذَى فَتَراهما
كَمَكْحُولَتي مَذْعُورَةٍ أمِّ فَرْقد

Dedi: **الطَّحِيرُ** : **الزَّحِير** benzeridir; ve **طَحَرَ** **يَطْحِر** **طَحِيراً** (denir).

Asmaî dedi: sünnetçi çocuğu sünnetledi de, onu kökünden kestiği zaman, onun sünnet derisini **أَطْحَرَ**. Ebû Zeyd dedi: şöyle denir: Bu oğlanı sünnet et ve **تَطَحَر** etme; yani kökünden kesme.

Ebû Mâlik dedi: **طَحَرَه** **طَحْراً** denir; o, bir şeyle onun en sonuna varmasıdır. Ve bıyığını kısalttı ve onu **أطحره**; yani kesmesini yapıştırdı (dipten aldı).

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denilir: Gökte ne **طَحَرَة** vardır ne de **غَيَايةٌ**. İbnü’s-Sikkît, Bâhilî’den: Gökte **طَحَرَةٌ** yoktur; yani buluttan bir şey. Dedi: Asmaî dedi: Üzerinde **طَحَرَةٌ** yoktur; çıplak olduğu zaman. Ve develerin üzerinde **طَحَرة**’dan bir şey kalmadı; yünleri döküldüğü zaman.

Lihyânî dedi: Göğün üzerinde ne **طَحَرَةٌ** vardır ne de **طخْرَةٌ**; **الحاء** ve **الخاء** ile.

Bâhilî dedi: Üzerinde **طُحْرُورٌ** yoktur; yani üzerinde elbise yoktur; aynı şekilde üzerinde **طُخْرُور** yoktur. Ve (bunlar,) bulut parçaları için **الطَّحَارِيرُ** ve **الطَّخَارِيرُ**’dir.

**والمِطْحَرُ** : gidişi uzak olan oktur. Ve denildi: oklardan **المِطْحَرُ** : tüyleri yapıştırılmış olandır. Ve **قِدْحٌ مِطْحَرٌ**: çıkışı hızlı olup kazanan olduğu zaman. Ve **سَهْمٌ مِطْحَرٌ** : onunla atıldığı zaman uzaklaştırır. Ve bunun (delili) Ebû Züeyb’in sözü:
فَرَمَى فَأَلْحَقَ صَاعِدِيًّا مِطْحَراً
بالكَشْح فاشْتَمَلتْ عَلَيه الأضْلُعُ

**مِطْحَراً** ve **مُطْحَراً** olarak, iki farklı mânâ ile rivayet olunur.

**طرح** : Leys: **طَرَحْتُ** şeyi, onu **أَطْرَحُه** **طَرْحاً**. Dedi: **والطِّرْحُ** : atılmış şeydir; onda hiç kimse için ihtiyaç yoktur. **والطُّرُوحُ** memleketlerden: uzak olan (yer)dir.

Ebû Ubeyd: **الطَّرَحُ** : uzaklıktır. Ve A‘şâ için şu şiiri okudu:
وتُرَى نارُك من ناءٍ طَرَحْ

Urâm dedi: **نِيَّةٌ طَوَحٌ** ve **طَرَحٌ**; yani uzak. Başkası dedi: **قَوْسٌ طَرُوحٌ** : okunun gidişi uzak olur.

Asmaî dedi: **سَيْرٌ طُرَاحِيٌّ** : şiddetlidir. Ve Muzâhim el-Ukaylî dedi:
بِسَيْرٍ طُرَاحِيَ تَرَى من نَجَائه
جُلُودَ المَهَارَى بالنَّدَى الجَوْنِ تَنْبُعُ

Ve denilir: **طَرَحَ به الدَّهْرُ كُلَّ مَطْرَحٍ**; onu ailesinden ve aşiretinden uzaklaştırdığı zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَرِحَ** adam; ahlâkı kötü olduğu zaman. Ve **طَرِحَ**; geniş bir nimetlenme ile nimetlendiği zaman.

Lihyânî dedi: Araplardan bir kadın dedi: Şüphesiz benim kocam elbette **لَطَرُوح**’tur; onunla, cinsel birleştiği zaman hamile bıraktığını kastetti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والراء وما يثلثهما)
(طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان:
بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه.
(طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون:  التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ طيّباً.
(طرش) الطاء والراء والشين كلمةٌ معروفةٌ، وهي الطَّرَش، معروف([2]). وقال أبو عمرو: تطرَّش([3]) النَّاقِهُ من المرض، إذا قام وقعَد.
(طرط) الطاء والراء والطاء كلمةٌ. يقولون الأطرط: الدَّقيق الحاجبين؛ وقد طرِطَ.
(طرف) الطاء والراء والفاء أصلان([4]): فالأوَّل يدلُّ على حدِّ الشيء وحَرفهِ، والثاني يدلُّ على حركةٍ في بعض الأعضاء.
فالأوَّل طَرَفُ الشيء والثوب والحائط. ويقال ناقةٌ طَرِفَة: ترعى أطرافَ المرعَى ولا تختلطُ بالنُّوق.
وقولهم: عينٌ مطروفة، من هذا؛ وذلك أن يصيبَها طَرَف شيءٍ ثوبٍ أو غيره فتَغْرَوْرِقَ دمعاً. ويُستعار ذلك حتى يقال: طَرَفَها الحُزْن.
فأمَّا قولُهم: هو كريم الطَّرَفين، فقال قومٌ: يُراد به([5]) نَسَب الأب والأمّ.  ولا يُدْرَى أيُّ الطَّرَفين أطول، هو من هذا. وجمع الطَّرَف أطراف. قال:
وكيف بأطرافي إذا ما شَتَمْتَنِي *** وما بعدَ شَتْمِ الوالدينِ صُلُوح([6])ويقال إنَّ الطِّرَاف: ما يُؤخَذ من أطراف الزَّرع([7]).
ومن الباب: الطَّوَارِف من الخِباء، وهي ما رفعتَ من جوانبه لتنظُر، فأمَّا قولهم: جاء فلانٌ بطارفةِ عينٍ فهو من الذي ذكرناه في قولهم: طُرِفت العين، إذا أصابَها طَرَف شيءٍ فاغرورَقَتْ. وإذا كان كذا لم تكد تُبْصِر. فكذلك قولهم: بِطارِفةِ عينٍ، أي بشيءٍ  تَتَحيَّر له العينُ من كَثْرتهِ.
ومن الباب قولُهم للشيء المستحدَث: طريف؛ وهو خلافُ التَّليد، ومعناه أنَّهُ شيءٌ أُفِيدَ الآنَ في طَرَف زمانٍ قد مضى. يقولون منه اطَّرَفْتُ الشيءَ، إذا استحدثتَه، أطَّرِفه، اطِّرَافاً.
ومن الباب: الرَّجُل الطَّرِف: الذي لا يثبُت على امرأةٍ ولا صاحب. وذلك القياسُ؛ لأنَّه يطلُب الأطراف فالأطراف. والمرأة المطروفة، يقولون إنَّها التي لا تثبُت على رجلٍ واحدٍ، بل تَطّرِف الرِّجال. وهو قولُ الحُطيئة:
* بَغَى الودَّ من مطروفة الوُدِّ طامِحِ([8]) *
ومن الباب الطِّرف: الفرس الكريم، كأنَّ صاحبَه قد اطّرَفه. وللمطَّّرَف فضلٌ على التَّليد.
وأمَّا الأصل الآخر فالطَّرْف، وهو تَحريك الجفون في النَّظَر. هذا هو الأصل ثم يسمُّون العينَ الطَّرْف مجازاً. ولذلك يسمَّى نجمٌ من النُّجُوم الطَّرْفة([9])، كأنَّه فيما أحسب طرْفُ الأسَد. قال جرير:
إنَّ العيونَ التي في طَرْفِهَا مرضٌ *** قَتَلْنَنَا ثم لم يُحْيِينَ قتلانا([10])فأما الطِّرَاف فإنه بيتٌ من أَدَم، وهو شاذٌّ عن الأصلين اللذين ذكرناهما.
(طرق) الطاء والراء والقاف أربعة أصول: أحدها الإتيان مَسَاءً([11])، والثاني الضَّرْب، والثالث جنسٌ من استرخاء الشيء، والرابع خَصْف شيء على شيء.
فالأوَّلُ الطُّرُوق. ويقال إنَّه إتيان المنزلِ ليلاً. قالوا: ورجلٌ طُرَقَةٌ، إذا كان يَسْرِي حتى يطرُقَ أهلَهُ ليلاً. * وذُكِرَ أنَّ ذلك يقال بالنَّهار أيضاً، والأصل اللَّيل. والدَّليل على أنَّ الأصلَ اللَّيل تسميتُهم النَّجم طارقاً؛ لأنَّه يَطلُعُ ليلاً. قالوا: وكلُّ  من أتى ليلاً فقد طَرَق. قالت:
* نحنُ بناتُ طارق([12]) *
وهو قول امرأةٍ. تريد: إنَّ أبانا نجمٌ في شرفه وعلوّه([13]).
ومن الباب، والله أعلم: الطَّريق، لأنه يُتَوَرَّدُ. ويجوزُ أن يكون من أصلٍ آخَر، وهو الذي ذكرناه من خَصْف الشيء فوق الشيء.
ومن الباب الأوَّل قولهم: أتيتُه طَرْقَتين، أي مَرَّتين([14]). ومنه طارِقةُ الرَّجُل، وهو فَخِذه التي هو منها؛ وسمِّيت طارقة لأنها تطرُقه ويطرُقها. قال:
شكوت  ذَهابَ طارقتي إليه *** وطارِقَتِي بأكناف الدُّرُوبِ([15])والأصل الثَّاني: الضَّرْب، يقال طَرَقَ يَطْرُقُ طَرْقاً. والشيء مِطْرَق ومِطْرَقة. ومنه الطَّرْق، وهو الضَّرْب بالحصى تكهُّناً، وهو الذي جاء في الحديث النَّهْيُ عنه، وقيل: "الطَّرْق والعيافة والزَّجر من الجِبت([16])". وامرأةٌ طارقةٌ: تفعل ذلك؛ والجمع الطَّوارق. قال:
لعمرك ما تَدْرِي الطَّوَارِقُ بالحصى *** ولا زاجراتُ الطيرِ ما الله صانعُ([17])والطرْق: ضرب الصُّوف بالقضيب، وذلك القضيبُ مِطرَقةٌ. وقد يفعلُ الكاهن ذلك فيطرُق، أي يخلط القُطْنَ بالصُّوفِ إذا تكهَّنَ. ويجعلون هذا مثلاً فيقولون: "طَرَقَ وماشَ". قال:
عاذلَ قد أولِعتِ بالتّرْقيشِ *** إليَّ سِرّاً فاطرُقي ومِيشِي([18])ويقال: طرَقَ الفحلُ الناقةَ طَرقاً، إذا ضربها. وطَروقةَ الفَحل: أنثاه. واستطرقَ فلانٌ فلاناً فَحَلَه، إذا طَلَبَه منه ليضربَ في إبله، فأطْرَقَه إِيّاه، ويقال: هذا النَّبْل طَرْقَةُ رجلٍ واحد، أي صِيغة رجلٍ واحد([19]).
والأصل الثالث: استرِخاء الشيء. من ذلك الطَّرَق، وهو لِينٌ في ريش الطائر. قال الشاعر:
..................... *** ..................([20])ومنه أطْرَق فلانٌ في نَظَره. والمُطْرِق: المسترخِي العَين. قال:
وما كنتُ أخشَى أن تكون وفاتُه *** بكفَّيْ سَبَنْتَى أزرقِ العَينِ مُطْرِقِ([21])وقال في الإطراق:
فأطرَقَ إطراقَ الشُّجاعِ ولو يَرَى  *** مَساغاً لِناباه الشجَاعُ لصَمَّما([22])ومن الباب الطِّرِّيقة، وهو اللِّين والانقياد. يقولون في المثل: "إنّ تحت طِرِّيقَته لَعِنْدَأْوَةً". أي إنّ في لِينه بعضَ العُسر أحياناً. فأمَّا الطَّرَق فقال قوم: هذا اعوجاجٌ في الساق من غير فَحَج. وقال قوم: الطّرَق: ضَعف في الرُّكبتين. وهذا القول أَقْيَسُ وأشبه لسائر ما ذكرناهُ من اللِّينِ والاسترخاء.
والأصل الرابع: خَصْفُ شيء على شيء. يقال: نعلٌ مُطارَقة، أي مخصوفة. وخُفّ مُطارَق، إذا كان قد ظُوهِر لـه نعلان. وكلُّ خَصْفةٍ طِراق. وتُرسٌ مُطرَّق، إذا طورِق بجلدٍ على قَدْره. ومن هذا الباب الطِّرْق، وهو الشحم والقُوّة، وسمِّي بذلك لأنّه شيءٌ كأنّه خُصِف به. يقولون: ما به طِرْق، أي ما به قُوّة. قال أبو محمد عبد الله بن مسلم: أصل الطِّرْق الشّحم؛ لأنّ القوّة أكثر ما تكون [عنه([23])]. ومن هذا الباب الطَّرَق: مَناقع المياه؛ وإِنَّما سمِّيت  بذلك تشبيهاً بالشيء يتراكبُ بعضهُ على بعض. كذلك الماء إذا دام تراكب. قال رؤبة:
* للعِدِّ إذْ أخْلفَه ماءُ الطَّرَقْ([24]) *
ومن الباب، وقد ذكرناه أوَّلاً وليس ببعيد أن يكون من هذا القياس: الطَّريق؛ وذلك أنَّه شيءٌ يعلو الأرضَ، فكأنَّها قد طُورِقَتْ به وخُصِفت به. ويقولون: تطارَقَت الإِبلُ، إذا جاءت يتبع بعضُها بعضاً. وكذلك الطَّرِيق، وهو النَّخْل الذي على صفٍّ واحد، وهذا تشبيهٌ، كأنَّه شُبِّه بالطَّرِيق في تتابُعه وعلوّه الأرض. قال الأعشى:
ومِنْ كلِّ أحوَى كجِذْعِ الطَّريقِ *** يزينُ الفِناءَ إذا ما صَفَنْ([25])ومنه [ريشٌ([26])] طِراق، إذا كان تطارق بعضه فوقَ بعض، وخرج القومُ مَطارِيقَ، إذا جاؤوا مُشاةً لا دوابَّ لهم، فكأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يَخْصِف بأثر قدَميه أثَر الذي تقدَّم. ويقال: جاءت الإِبلُ على طَرْقَة واحدة، وعلى خُفٍّ واحد؛ وهو الذي ذكرناه من أنَّها *تَخصف بآثارها آثارَ غيرها. واختضَبت المرأةُ طَرْقَتينِ، إذا أعادت الخِضاب، كأنَّها تَخصِف بالثَّاني الأوَّل. ثم يشتقُّ من الطَّريق فيقولون: طَرَّقت المرأةُ عند الوِلادة، كأنَّها جَعلتْ للمولودِ طريقاً. ويقال ـ وهو ذلك الأوَّل ـ لا يقال طَرَّقت إلاَّ إذا خرج من الولد نصفُه ثمَّ احتبَس بعضَ الاحتباسِ ثمَّ خرج. تقول([27]): طرّقت ثم خلَصت.
وممّا يُشْبِه هذا قولُهم طَرَّقت القطاة، إذا عَسُر عليها بيضُها ففحصت الأرضَ بجُؤجُئِها.
(طرم) الطاء والراء والميم أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على تراكُمِ شيءٍ. يقولون: الطُّرَامة([28]): الخُضْرَة على الأسنان. ويقولون: الطِّرْم([29]): العَسَل. والطِّرْيَم: السَّحاب الغليظ.
(طري) الطاء والراء والحرف المعتلُّ أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على غضاضةٍ وجِدّة. فالطَّرِيّ: الشيء الغَضّ؛ ومصدره الطَّرَاوة والطَّراءة، ومنه أَطْرَيْتُ فلاناً، وذلك إذا مدحتَهُ بأحسنِ ما فيهِ.
فإذا هُمِزَ قيل طرَأَ فلانٌ، إذا طلع. وأحسَِب هذا من باب الإبدال، وإنّما الأصل دَرَأ وقد ذُكِر.
(طرب) الطاء والراء والباء أُصَيْلٌ صحيحٌ. يقولون: إنَّ الطّرَب خِفّة تُصيب الرَّجُلَ من شدةِ سرور أو غيره. ويُنشدون:
وقالوا قد طرِبْتَ فقلتُ كلاَّ *** وهل يبكي من الطَّرَبِ الجليدُ
وقال نابغة بني جعدة:
وأُراني طَرِبَاً في إِثْرِهمْ *** طرَبَ الوالهِ أو كالمُخْتَبَلْ([30])قالوا: وطرَّب في صوته، إذا مدَّه. وهو من الأوَّل. والكريم طَروبٌ. ومما شذَّ عن هذا الباب المَطَارِب؛ وهي طرقٌ ضيِّقة متفرِّقةٌ. وأراها([31]) من باب الإبدال، كأنها مدارب، مشتقة من الدَّرْب.
وأمَّا قولهم في الطُّرْطُبّ، إنَّه الثَّدي المسترخِي، وكذلك الطَّرْطَبَة: صوت الحالب بالمِعزى، فكلُّه وما أشبهه كلام.
(طرث) الطاء والراء والثاء كلمةٌ صحيحةٌ، وهي الطَُّـَرثُوث([32])، وهي نبْت.
(طرح) الطاء والراء والحاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نَبْذ الشَّيءِ وإِلقائِهِ. يقال طَرَحَ الشَّيْءَ يطرحُه طرحا. ومن ذلك الطَّرَح، وهو المكان البعيد([33]). وطَرَحتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطرَحٍ، إذا نأتْ به ورمت به. قال:
أَلِمَّا بميٍّ قبل أن تطرَحَ النَّوى  *** بنا مَطْرَحاً أو قبل بينٍ يُزِيلُها
ويقال فحل مِطْرَحٌ؛ بعيدُ موقع الماءِ في الرَّحِم. ومن الباب: نخلةٌ طروحٌ: طويلة العَراجين. وسَنامٌ إطريحٌ: طويلٌ. وقوسٌ طَروح: شديدة الحفْزِ للسَّهم. والقياس في كلِّه واحد.
(طرد) الطاء والراء والدال أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على إبعاد. يقال طردْتهُ طرداً. وأَطْرَدَه السُّلطانُ وطَرَّدَه، إذا أخرجه عن بلده. والطَّرْد: معالجة أخْذ الصّيد. والطرِيدة: الصَّيْد. ومُطارَدَة الأقرانِ: حملُ بعضِهم على بعض؛ وقيل ذلك لأنَّ هذا يَطْرُد ذاك. والمِطْرَد: رمح صغير. ويقال لمحَجّة الطَّريق مَطْرَدَة([34]). ويقال: اطَّرد الشَّيء اطراداً، إذا تابَعَ بعضُه بعضاً، وإِنما قيل ذلك تشبيهاً، كأنَّ الأوَّل يطرُدُ الثَّاني. ومنه قولُه:
أتعرِف رسماً كاطِّراد المذاهبِ  *** لعمرةَ وحشَّا غيرَ موقفِ راكبِ([35])ومُطَّرَدُ النَّسيم: الأنْف. أنشدَنا علي بن إبراهيم القَطَّان، عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيّ:
وكأنَّ مُطّرَدَ النَّسيم إذا جَرَى  *** بعد [الكلالِ خليَّتَا زُنبورِ([36])واطرَدَ] الأمر: استقام. وكلُّ شيءٍ امتدَّ فهذا قياسُهُ. يقال طرِّدْ سَوْطَكَ: مدِّدْه. والطَّرِيد: الذي يُولَد بعد أخيه، فالثَّاني طريدُ الأوَّل. وهذا تشبيه، كأنَّه طرَدَه وتَبِعه([37])، وطريدٌ بمعنى طارِد.
--------------ـــــ
([1]) ديوان حسان  310 واللسان  (طرز).
([2]) الطرش: الصمم، وقيل أهونه . وقيل هو مولد. يقال في الوصف منه أطرش وأطروش، بضم الهمزة والراء فيهما، كما في اللسان.
([3]) هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) في الأصل: "أصول". وليس كذلك.
([5]) في الأصل:"فقال قومٌ أراد قوم أراد به".
([6]) البيت لعون بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، كما في اللسان (طرف). وأنشده في (صلح). بدون نسبة، وكذا في إصلاح المنطق 124. وقد سبق في (صلح)
([7]) هذا المعنى لم يذكر في اللسان، وذكر في القاموس. وفي المجمل: "مأخوذ" بدل "يؤخذ".
([8]) وكذا إنشاده في المجمل والصحاح. وفي الديوان 63 واللسان (طمح، طرف): "مطروفة العين". وصدره:
* وما كنت مثل الكاهلي وعرسه *.
([9])وكذا في المجمل والقاموس. وفي اللسان (طرف)، والأزمنة والأمكنة: (1: 191، 318): "الطرف" بدون هاء. قال المرزوقي: "وأما الطرف فكوكبان يبتدان الجبهة بين يديها، يقولون: هما عين الأسد".
([10]) ديوان جرير 595، والعمدة (1: 135). ويروى: "في طرفها حورٌ"، كما في زهر الآداب (4: 215). والأغاني (7: 37). والبيت من المائة المختارة في الأغاني (7: 35).
([11]) في الأصل: "مكاناً".
([12]) الرجز لهند بنت بياضة بن رباح بن طارق الإيادي كما في اللسان (طرق). وبعده:
لا ننثني لوامق *** نمشي على النمارق
المسك  في المفارق *** والدر في المخانق
إن تقبلوا نعانق *** أو تدبروا نفارق
 	فراق غير وامق

([13]) وقد يكون أيضاً أنها تعتز بأبيها طارق الإيادي.
([14]) في القاموس: "وأتيته طرقين وطرقتين، ويضمان".
([15]) لابن أحمر، كما في اللسان (طرق) وكذا جاءت رواية البيت في المجمل، وفي اللسان: "إليها" موضع "إليه".
([16]) في اللسان: "روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنَّه قال: الطرق والعيافة من الجبت".
([17]) البيت للبيد في ملحقات ديوانه 55 طبع 1881 واللسان  (طرق) وبعده في الديوان:
سلوهن إن كذبتموني متى الفتى  *** يذوقُ المنايا أو متى الغيث واقعُ
 ([18]) لرؤبة بن العجاج، في ديوانه 77 واللسان (رقش، طرق، ميش). وسبق في (رقش).
([19]) يقال سهام صيغة، أي صنعة رجل واحد. في المجمل: "صنعة رجل واحد"، وفي القاموس: "وهذا طرقة رجل، أي صنعته".
([20]) بياض في الأصل: وشاهده في اللسان:
سكاء مخطومة وريشها طرق *** سود قوادمها صهب خوافيها
    وانظر الحيوان (5: 579) والأغاني (7: 151).
([21]) لمزرد بن ضرار أخي الشماخ، يرثي عمر بن الخطاب، كما في اللسان (طرق، سبت). وجعله أبو تمام في الحماسة (1: 454) في مقطوعة للشماخ، وليست في ديوانه. على أنَّه روي من شعر منسوب للجن. زهر الآداب (4: 107). وقال أبو محمد الأعرابي إنه لجزء أخي الشماخ، وهو الصحيح. حواشي اللسان (سبت). وقد سبق البيت في ص 162، من هذا الجزء.
([22]) البيت للمتلمس في ديوانه 2 مخطوطة الشنقيطي والحيوان (4: 263)، وحماسة البحتري  15 ولباب الآداب 393 وأمثال الميداني (1: 395). وبالبيت يستشهد النحويون على إلزام المثنى الألف في أحوال الإعراب الثلاث عند بعض القبائل. انظر الخزانة (3: 337). وقد أخذه عمرو بن شأس فقال: (انظر معجم المرزباني 213):
فأطرق إطراق الشجاع ولو يرى  *** مساغاً لنابيه الشجاع لقد أزم
 ([23]) التكملة من اللسان (طرق 92).
([24]) وكذا إنشاده في المجمل واللسان. والوجه: "إذ أخلفها"، كما في الديوان، 104. وقبله:
* قواربا من واحف بعد العبق *.
([25])ديوان الأعشى 17 ورواية البيت وسابقه في الديوان:
هو الواهب المائة المصطفا *** ة كالنخل زينها بالرجن
وكل كميت كجذع الخضاب *** يزين الغناء إذا ما صَقن
 ([26]) التكملة من اللسان (طرق 88).
([27]) في الأصل: "يقول".
([28]) في الأصل: "الطّرامية"، صوابه في المجمل واللسان.
([29]) يقال بكسر الطاء وفتحها، ويقال طويم أيضاً كدرهم. وفي الأصل: "الطّرام"، صوابه في المجمل واللسان.
([30]) أنشده في اللسان (خبل) بدون نسبة. وقبله في (طرب):
سألتني أمتي عن جارتي *** وإذا ما عيّ ذو اللب سأل
سألتني عن أناس هلكوا *** شرب الدهر عليهم وأكل
 ([31]) في الأصل: "وأرى".
([32]) شاهده ما أنشده في إصلاح المنطق 45 واللسان (طرث):
أرض عن الخير والسلطان نائية *** والأطيبان بها الطرثوث والصرب
 ([33]) شاهده قول الأعشى في ديوانه 161 واللسان (طرح):
يبتني المجد ويحتاز النهى  *** وترى ناره من ناء طرح
وفي اللسان:
تبتني الحمد وتسمو للعلا *** ونرى نارك من ناء طرح
 ([34]) ذكرت في القاموس، بفتح الميم وكسرها، ولم تذكر في اللسان. وقد ضبطت في المجمل بفتح الميم كما أثبت.
([35]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 10 واللسان (طرب) . وقصيدة البيت في جمهرة أشعار العرب 123 ـ 125 في القصائد المذهبات.
([36]) التكملة إلى هنا من المجمل واللسان (طرد). وبقية التكملة من اللسان (طرد 257). وقد ضبط  "مطرد" في اللسان بكسر الراء، وهو خطأ، وإنما هو مكان اطراد النسيم، وهو الأنف. والضمير في "جرى" للفرس.
([37]) في الأصل: "كأنه طرده ربيعه".

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**الراء** وما يثلثهما)

(**طرز**) **الطاء** ve**الراء** ve**الزاء**; Farsça olduğu zannedilen, Arapçalaştırılmış bir kelimedir; ve o, Hassân’ın şiirindedir:
Beyaz yüzlüler; soyları kerîmdir *** yüksek burunlular; ilk **الطِّرَاز**’dandır([1])
Ve derler ki: **طِرْزُه**, yani onun heyeti.

(**طرس**) **الطاء** ve**الراء** ve**السين** hakkında bir söz vardır; belki de sahih olabilir. Derler ki **الطِّرْس**: silinmiş kitaptır. Ve denilir: her sahife **طِرس**’tir. Ve derler ki: **التَّطرُّس**: insanın yememesi ve içmemesi; ancak temiz olanı (yemesi ve içmesi).

(**طرش**) **الطاء** ve**الراء** ve**الشين**; bilinen bir kelimedir; ve o **الطَّرَش**’tır, bilinen([2]). Ebû Amr dedi: **تطرَّش**([3]) dişi deve hastalıktan; eğer kalkarsa oturur (yani kalktığında hemen oturursa).

(**طرط**) **الطاء** ve**الراء** ve**الطاء** bir kelimedir. Derler ki **الأطرط**: kaşları ince olan; ve **طرِطَ**.

(**طرف**) **الطاء** ve**الراء** ve**الفاء** iki asıldır([4]): birincisi şeyin sınırına ve kenarına delâlet eder; ikincisi bazı uzuvlarda bir harekete delâlet eder.

Birincisi: şeyin, elbisenin ve duvarın **طَرَفُ**’udur. Ve denilir: **ناقةٌ طَرِفَة**: otlağın uçlarını otlar ve develere karışmaz.

Ve onların sözü: **عينٌ مطروفة**; bu (asıl)dan: şu ki ona bir şeyin ucu, bir elbise ucu veya başkası isabet eder de göz yaşla dolar. Bu, ödünç alınır; hatta denilir: **طَرَفَها الحُزْن**.

Ama onların sözü: **هو كريم الطَّرَفين**; bir kavim dedi ki: bununla([5]) baba ve annenin nesebi kastedilir. Ve bilinmez: iki **الطَّرَف**’ten hangisi daha uzundur; bu, bundan mıdır. **الطَّرَف**’in çoğulu **أطراف**’tır. Dedi ki:
Ve benim **أطرافي**m nasıl olur, beni sövdüğünde *** ve ana-babaya sövmeden sonra bir düzelme yoktur([6])
Ve denilir ki **الطِّرَاف**: ekinin uçlarından alınan şeydir([7]).

Ve babdan: çadırdan **الطَّوَارِف**; o, yanlarından bakmak için kaldırdığın şeydir. Ama onların sözü: falan kimse **بطارفةِ عينٍ** ile geldi; bu, bizim “**طُرِفت العين**” sözümüzde zikrettiğimizdendir: göz, bir şeyin ucu isabet edince yaşla dolarsa. Ve böyle olunca neredeyse göremez. İşte onların sözü: **بِطارِفةِ عينٍ**; yani gözün çokluğundan dolayı şaşıracağı bir şey ile.

Ve babdan: yeni ortaya çıkan şeye **طريف** demeleri; o, **التَّليد**’in zıddıdır; manası: geçmiş bir zamanın ucunda şimdi elde edilmiş bir şeydir. Ondan derler: **اطَّرَفْتُ الشيءَ**; onu yeni edindim (ortaya çıkardım) demektir; **أطَّرِفه**; **اطِّرَافاً**.

Ve babdan: **الرَّجُل الطَّرِف**: bir kadın üzerinde ve bir dost üzerinde sebat etmeyen kimsedir. Bu kıyastır; çünkü uçları, sonra uçları talep eder. Ve **المرأة المطروفة**: derler ki o, bir tek erkek üzerinde sebat etmeyen; bilakis erkekleri **تَطّرِف** eden (uçtan uca dolaşan) kadındır. Bu, Hutay’e’nin sözüdür:
* **بَغَى الودَّ من مطروفة الوُدِّ طامِحِ**([8]) *

Ve babdan: **الطِّرف**: soylu at; sanki sahibi onu **اطّرَفه** etmiştir. Ve **للمطَّّرَف**’in **التَّليد** üzerine bir fazileti vardır.

Ama diğer asıl: **الطَّرْف**; o, bakışta göz kapaklarını hareket ettirmektir. Bu asıldır; sonra göze mecazen **الطَّرْف** derler. Bu yüzden yıldızlardan bir yıldıza **الطَّرْفة**([9]) denilir; sanki benim zannımca o, aslanın **طرْفُ**’udur. Cerîr dedi:
Şüphesiz **طَرْفِهَا**’sında hastalık olan gözler *** bizi öldürdüler; sonra öldürdüklerimizi diriltmediler([10])
Ama **الطِّرَاف**; o, deriden bir evdir; zikrettiğimiz iki asıldan şâzdır.

(**طرق**) **الطاء** ve**الراء** ve**القاف** dört asıldır: birincisi akşamleyin gelmektir([11]); ikincisi vurmaktır; üçüncüsü şeyin bir tür gevşekliğidir; dördüncüsü bir şeyi bir şey üzerine yamamaktır.

Birincisi **الطُّرُوق**’tur. Ve denilir ki o, geceleyin eve gelmektir. Dediler ki: **ورجلٌ طُرَقَةٌ**; eğer gece yürür de ailesine geceleyin gelirse. *Ve zikredildi ki bunun gündüz de söylendiği olur; asıl gecedir. Aslın gece olduğuna delil: yıldızı **طارقاً** diye adlandırmalarıdır; çünkü o gece doğar. Dediler ki: geceleyin gelen herkes **طَرَق** etmiştir. O dedi ki:
* Biz **طارق**’ın kızlarıyız([12]) *
Ve bu, bir kadının sözüdür. Şunu kasteder: babamız şerefte ve yükseklikte bir yıldızdır([13]).

Ve babdan, Allah daha iyi bilir: **الطَّريق**; çünkü ona varılır. Ve caizdir ki başka bir asıldan olsun; o da, bir şeyin bir şeyin üstüne yamalanması olarak zikrettiğimizdir.

Ve birinci babdan onların sözü: ona **طَرْقَتين** geldim; yani iki kere([14]). Ve ondan: erkeğin **طارِقةُ**’sı; o, onun mensup olduğu uyluğudur; **طارقة** diye adlandırıldı; çünkü o ona gelir ve o da ona gelir. Dedi ki:
Şikâyet ettim **طارقتي**’min ona gidişini *** ve **طارِقَتِي**’mi yolların kenarlarında([15])
İkinci asıl: vurmaktır; denilir: **طَرَقَ** **يَطْرُقُ** **طَرْقاً**. Ve şey **مِطْرَق** ve **مِطْرَقة**’dır. Ve ondan **الطَّرْق**; o, taşla vurarak kehanette bulunmaktır; ve o, hadiste ondan nehiy gelendir; ve denildi: “**الطَّرْق** ve **العيافة** ve **الزَّجر** **من الجِبت**’tendir([16]).” Ve **امرأةٌ طارقةٌ**: bunu yapar; çoğulu **الطَّوارق**’tır. Dedi ki:
Ömrüne yemin olsun, **الطَّوَارِقُ** taşla bilmez *** ne de kuşları ürkütenler; Allah ne yapacaktır([17])
Ve **الطرْق**: yünü değnekle dövmektir; o değnek **مِطرَقة**’dır. Ve kâhin bunu yapabilir; böylece **يطرُق** eder; yani kehanette bulunduğunda pamuğu yünle karıştırır. Ve bunu mesel yaparlar; derler ki: “**طَرَقَ وماشَ**.” Dedi ki:
Kınayan; **بالتّرْقيشِ**’e tutulmuşsun *** bana gizlice; öyleyse **فاطرُقي ومِيشِي**([18])
Ve denilir: **طرَقَ** aygır dişi deveyi **طَرقاً**; eğer onu vurursa. Ve aygırın **طَروقة**’sı: onun dişisidir. Ve falan, falanın aygırını **استطرق** etti; eğer onu develerinde vurması için ondan isterse; o da onu ona **أطْرَقَه** eder. Ve denilir: bu oklar **طَرْقَةُ** bir adamdır; yani bir adamın yapımıdır([19]).

Üçüncü asıl: şeyin gevşekliğidir. Ondan **الطَّرَق**; o, kuş tüyünde bir yumuşaklıktır. Şair dedi:
..................... *** ..................([20])
Ve ondan: falan bakışında **أطْرَق** etti. Ve **المُطْرِق**: gözü gevşek olan kimsedir. Dedi ki:
Onun ölümü olmasından korkmazdım *** **سَبَنْتَى**’nın iki eliyle; mavi gözlü **مُطْرِق**’in([21])
Ve **الإطراق** hakkında dedi:
Derken yiğidin **إطراق**’ı gibi **فأطرَقَ** etti; eğer görseydi *** iki köpekdişine bir geçit; yiğit elbette azmederdi([22])
Ve babdan **الطِّرِّيقة**; o, yumuşaklık ve boyun eğmedir. Meselde derler: “Şüphesiz onun **طِرِّيقَته**’sinin altında elbette bir **لَعِنْدَأْوَةً** vardır.” Yani onun yumuşaklığında bazen bir miktar zorluk vardır. Ama **الطَّرَق** hakkında bir kavim dedi: bu, bacakta **فَحَج** olmaksızın bir eğriliktir. Ve bir kavim dedi: **الطّرَق**: dizlerde bir zayıflıktır. Bu söz daha kıyaslı ve zikrettiğimiz yumuşaklık ve gevşekliğin geri kalanına daha benzer.

Dördüncü asıl: bir şeyi bir şey üzerine yamamaktır. Denilir: **نعلٌ مُطارَقة**; yani yamalı. Ve **خُفّ مُطارَق**; eğer ona iki taban giydirilmişse. Ve her yama **طِراق**’tır. Ve **تُرسٌ مُطرَّق**; eğer ölçüsünce deriyle kaplanmışsa. Ve bu babdandır **الطِّرْق**; o, yağ ve kuvvettir; bununla adlandırıldı; çünkü o, sanki onunla yamalanmış bir şeydir. Derler ki: onda **طِرْق** yok; yani onda kuvvet yok. Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim dedi: **الطِّرْق**’ın aslı yağdır; çünkü kuvvet en çok [ondan([23])] olur. Ve bu babdandır **الطَّرَق**: su birikintileri; ancak bununla adlandırıldı; çünkü bir şeyin bazısının bazısı üzerine binmesine benzetilmiştir. Su da, birikme devam edince üst üste biner. Ru’be dedi:
* **للعِدِّ** için; **ماءُ الطَّرَقْ** onu geride bırakınca([24]) *

Ve babdandır; onu önce zikrettik; ve uzak değildir ki bu kıyastan olsun: **الطَّريق**; çünkü o, yerin üstüne yükselen bir şeydir; sanki yer onunla **طُورِقَتْ** ve onunla yamalanmıştır. Ve derler ki: develer **تطارَقَت**; eğer biri birini takip ederek geldilerse. Ve aynı şekilde **الطَّرِيق**; o, tek bir sıra üzerindeki hurma ağaçlarıdır; bu bir benzetmedir; sanki onun ard arda gelişi ve yerin üstüne yükselmesi bakımından **الطَّرِيق**’e benzetilmiştir. A’şâ dedi:
Ve her **أحوَى**; **جِذْعِ الطَّريقِ** gibi *** avluyu süsler; ne zaman ki dikilse([25])
Ve ondan [**ريشٌ**([26])] **طِراق**; eğer bazısı bazısının üstüne **تطارق** etmişse. Ve kavim **مَطارِيقَ** olarak çıktı; eğer binitleri olmadan yürüyerek geldilerse; sanki onların her biri, ayağının iziyle önden geçenin izini yamıyor. Ve denilir: develer bir **طَرْقَة** üzere geldi; ve bir **خُفّ** üzere; o, zikrettiğimizdir: onların izleriyle başkasının izlerini *yamaması. Ve kadın iki **طَرْقَتين** kına yaktı; eğer kınayı iade ettiyse; sanki ikincisiyle birincisini yamıyor. Sonra **الطَّريق**’ten türetirler; derler ki: kadın doğumda **طَرَّقت**; sanki doğacak olana bir yol yaptı. Ve denilir — o birincisidir — **طَرَّقت** denilmez; ancak çocuğun yarısı çıktıktan sonra bir miktar tutulup sonra çıkarsa. Sen([27]) dersin: **طرّقت** sonra kurtuldu.

Ve buna benzeyen şeylerdendir onların sözü: **طَرَّقت القطاة**; eğer yumurtası ona zor geldiyse; göğsüyle yeri eşeledi.

(**طرم**) **الطاء** ve**الراء** ve**الميم**; bir sahih asıldır; bir şeyin yığılmasına delâlet eder. Derler ki: **الطُّرَامة**([28]): dişler üzerindeki yeşillik. Ve derler ki: **الطِّرْم**([29]): bal. Ve **الطِّرْيَم**: kalın bulut.

(**طري**) **الطاء** ve**الراء** ve illetli harf; bir sahih asıldır; tazelik ve yeniliğe delâlet eder. **الطَّرِيّ**: taze şeydir; masdarı **الطَّرَاوة** ve**الطَّراءة**’dir. Ve ondan: **أَطْرَيْتُ** falanı; bu, onu onda bulunanın en güzeliyle övdüğün zamandır.

Eğer hemzelenirse denilir: **طرَأَ** falan; eğer ortaya çıktıysa. Ve ben bunu ibdâl babından sayarım; asıl ancak **دَرَأ**’dır; ve zikredilmiştir.

(**طرب**) **الطاء** ve**الراء** ve**الباء**; sahih bir asıldır. Derler ki: **الطّرَب**; şiddetli sevinçten veya başkasından erkeğe isabet eden bir hafifliktir. Ve inşâd ederler:
Ve dediler: **طرِبْتَ**; dedim: hayır *** ve soğukkanlı, **الطَّرَب**’den ağlar mı?
Ve Benî Câ’de’nin Nâbiga’sı dedi:
Ve beni onların ardından **طَرِبَاً** görüyorum *** şaşkın âşığın **طرَب**’ı gibi yahut deli gibi([30])
Dediler ki: sesinde **طرَّب** etti; eğer onu uzattıysa. Ve o, birincidendir. Ve kerîm kimse **طَروبٌ**’dur. Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir **المَطَارِب**; o, dar, dağınık yollardır. Ve ben onu([31]) ibdâl babından görüyorum; sanki o **مدارب**’dır; **الدَّرْب**’ten türemiştir.

Ama onların **الطُّرْطُبّ** hakkında sözü: onun gevşek meme olduğudur; ve aynı şekilde **الطَّرْطَبَة**: keçileri sağanın sesi; bütün bunlar ve benzerleri sözdür.

(**طرث**) **الطاء** ve**الراء** ve**الثاء**; sahih bir kelimedir; ve o **الطَُّـَرثُوث**([32])’tur; ve o bir bitkidir.

(**طرح**) **الطاء** ve**الراء** ve**الحاء**; sahih bir asıldır; şeyi atmaya ve bırakmaya delâlet eder. Denilir: **طَرَحَ الشَّيْءَ**; onu **طرحا** atar. Ve ondan **الطَّرَح**; o, uzak yerdir([33]). Ve denilir: **طَرَحتِ النَّوَى** falanı her **مَطرَحٍ**’a; eğer onu uzaklaştırdı ve onu (oraya) attıysa. Dedi ki:
Meyy’e uğrayın; **تطرَحَ النَّوى**’dan önce *** bizi bir **مَطْرَحاً**’a atmasından önce; yahut onu gideren bir ayrılıktan önce
Ve denilir: **فحل مِطْرَحٌ**; rahimde suyun düşüş yeri uzaktır. Ve babdandır: **نخلةٌ طروحٌ**: salkım sapları uzun olan. Ve **سَنامٌ إطريحٌ**: uzun. Ve **قوسٌ طَروح**: oka şiddetli itişi olan. Ve kıyas hepsinde birdir.

(**طرد**) **الطاء** ve**الراء** ve**الدال**; tek bir sahih asıldır; uzaklaştırmaya delâlet eder. Denilir: onu **طرداً** kovdum. Ve sultan onu **أَطْرَدَه** ve**طَرَّدَه**; eğer onu beldesinden çıkardıysa. Ve **الطَّرْد**: avı alma işini yürütmektir. Ve **الطرِيدة**: avdır. Ve **مُطارَدَة الأقرانِ**: bazılarının bazısını birbirine sürmesidir; ve bu, şu yüzden denildi: çünkü bu, onu kovar. Ve **المِطْرَد**: küçük mızraktır. Ve yolun ana caddesine **مَطْرَدَة** denilir([34]). Ve denilir: şey **اطَّرد** etti **اطراداً**; eğer bazısı bazısını takip ettiyse; ancak bu, benzetme olarak denildi; sanki birincisi ikincisini kovuyor. Ve ondan onun sözü:
Mezheplerin **اطِّراد**’ı gibi bir resmi tanır mısın *** Umre’ye; vahşi; bir binicinin durduğu yerden başka([35])
Ve **مُطَّرَدُ النَّسيم**: burundur. Ali b. İbrahim el-Kattân bize inşâd etti; Sa’leb’den; İbnü’l-A’râbî’den:
Ve sanki **مُطّرَدَ النَّسيم**; akınca *** sonra [**الكلالِ** iki **خليَّتَا زُنبورِ**([36]) **واطرَدَ**]
Ve **واطرَدَ** iş: doğruldu. Ve her uzayan şey; işte bu onun kıyasıdır. Denilir: **طرِّدْ سَوْطَكَ**: onu uzat. Ve **الطَّرِيد**: kardeşinden sonra doğan; ikincisi birincinin **طريدُ**’idir. Bu bir benzetmedir; sanki onu kovdu ve onu takip etti([37]); ve **طريدٌ**; **طارِد** manasındadır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطرح: إلقاء الشيء وإبعاده، والطروح: المكان البعيد، ورأيته من طرح أي: بعد، والطرح: المطروح لقلة الاعتداد به. قال تعالى: ﴿اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا﴾ [يوسف/9].

##### Türkçe

- **الطرح**: şeyin atılması ve uzaklaştırılmasıdır; **الطروح**: uzak yer(ler)dir; “Onu **طرح**’dan gördüm” yani: uzaktan; **الطرح**: kendisine az itibar edildiği için atılmış olan(şey)dir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Yusuf’u öldürün yahut onu bir yere **اطرحوه**﴾ [Yusuf/9].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ر ح
طرح الشيء وبه ومن يده‏:‏ رمي به وألقاه‏.‏
وطرح له الوسادة‏.‏
وطرحوا لهم المطارح‏:‏ المفارش الواحد‏:‏ مطرح كمفرش وطرح الرداء على رأسه وعاتقه‏.‏
ورأيت عليه طرحة مليحة‏.‏
وطرح الأشياء تطريحاً وطرّح الشيء‏:‏ أكثر طرحه‏.‏
قال أبو ذؤيب‏:‏ وجاء يمشي متطرحاً‏:‏ متساقطاً‏.‏
وشيء طرح‏:‏ مطروح‏.‏
ولو بات متاعك طرحاً لما أخذه أحد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما طرحك إلى هذه البلاد وما طرحك هذا المطرح أي ما أوقعك فيما أنت فيه‏.‏
وطرحت عليه المسئلة‏.‏
وطارحته العلم والغناء وتطارحناه‏.‏
قال زبان بن سيّار الفزاريّ‏:‏ تطارحه الأنساب حتى رددنه إلى نسب في أهل دومة ثاقب يتهكم به‏.‏
وطرحت به النوى كل مطرح‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ألماً بميّ قبل أن تطرح النوى بنا مطرحاً أو قبل بين يزيلها وقال‏:‏ فقلت له الحاجات يطرحن بالفتى وهم تعناني معنّى ركائبه واطرح هذا الحديث‏.‏
وهو قول مطرح‏:‏ لا يلتفت إليه‏.‏
وديار طوارح‏.‏
وعقبة طروح‏:‏ بعيدة‏.‏
قال ثعلبة بن أوس الكلابي‏:‏ فلو كان عن ود ابن أوس لما نأت بذلفاء غربات الديار الطوارح وإبل مطاريح‏:‏ سراع‏.‏
قال أمية بن أبي عائذ الهذلي‏:‏ مطاريح بالوعث مر الحشو - ر هاجرن رماحة زيزفونا وفحل مطرح‏:‏ بعيد موقع الماء‏.‏
وعن أعرابية‏:‏ إن زوجي لطروح إذا نكح أحبل‏.‏
وطرف طروح ومطرح‏:‏ بعيد النظر‏.‏
واطرح بعينك‏:‏ انظر‏.‏
قال الطرماح‏:‏ فاطرح بعينك هل ترى أظعانهم والكامسية دونهن وثرمد ورمح مطرح‏:‏ طويل وقوس طروح‏:‏ شديدة الحفز للسهم‏.‏
وأصابه زمن طروح‏:‏ يرمي بأهله المرامي‏.‏
ونوائب طرح‏.‏
وطرح بناءه وطرمحه‏:‏ رفعه وطوله‏.‏

##### Türkçe

ط ر ح
**طرح** şeyi, onunla ve onun elinden: onunla attı ve onu bıraktı.
Ve ona yastığı koydu.
Ve onlar için **المطارح** serdiler: döşekler; tekili: **مطرح**; **مفرش** gibi. Ve ridayı onun başının ve omzunun üzerine attı.
Ve onun üzerinde güzel bir **طرحة** gördüm.
Ve şeyleri **تطريحاً** **طرح** etti ve şeyi **طرّح** etti: onu atmayı çoğalttı.
Ebû Züeyb dedi: “Ve **متطرحاً** yürüyerek geldi”: döküle döküle.
Ve **طرح** bir şey: atılmış.
Ve eğer eşyan geceyi **طرحاً** olarak geçirirse, onu hiç kimse almazdı.
Mecazdan: “Seni bu beldelere ne **طرح** etti?” ve “Seni bu **المطرح** ne **طرح** etti?” yani seni içinde bulunduğun şeye ne düşürdü.
Ve onun üzerine meseleyi **طرحت**.
Ve onunla ilmi ve şarkıyı **طارحته** ve onu karşılıklı **تطارحناه**.
Zibân b. Seyyâr el-Fezârî dedi: “Nesebleri onunla karşılıklı **تطارحه** ettiler; nihayet onu, Dûme halkı içinde bir nesebe geri döndürdük; **ثاقب** onunla alay eder.”
Ve uzaklık onu her **مطرح** ile **طرحت**.
Zü’r-Rumme dedi: “Meyy’e, uzaklık bizi bir **مطرحاً**a **تطرح** etmeden önce, yahut onu gideren bir ayrılıktan önce, acı verdi.” Ve dedi: “Ona dedim: ihtiyaçlar delikanlı ile **يطرحن**; hâlbuki onlar beni, binekleri yorgun düşürülmüş olarak, yorar.” Ve bu hadisi **اطرح**.
Ve o, **مطرح** bir sözdür: ona dönülüp bakılmaz.
Ve **طوارح** diyarlar.
Ve **طروح** bir geçit: uzak.
Sa‘lebe b. Evs el-Kilâbî dedi: “Eğer bu, İbn Evs’in sevgisinden olsaydı, **الديار الطوارح**ın uzak batı uçları, Zülfâ’dan uzaklaşmazdı.”
Ve **مطاريح** develer: hızlılar.
Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi: “**مطاريح**; gevşek kumda, dolgun etli, acı (sert) [yürüyüşlü] — **ر**; öğle sıcağında, mızraklılar, **زيزفونا**.”
Ve **مطرح** bir aygır: suyun düştüğü yer bakımından uzak.
Ve bir bedevî kadından: “Şüphesiz kocam **لطروح**tur; ne zaman cima etse hamile bırakır.”
Ve **طروح** ve **مطرح** bir uç: bakışı uzak.
Ve gözünle **اطرح**: bak.
Tırmâh dedi: “Öyleyse gözünle **اطرح**; onların göçlerini görüyor musun? Ve onların önünde el-Kâmisiye ve Varmad var.”
Ve **مطرح** bir mızrak: uzun. Ve **طروح** bir yay: oka şiddetli itişlidir.
Ve ona **طروح** bir zaman isabet etti: ailesini atış yerlerine atar.
Ve **طرح** musibetler.
Ve onun binasını ve **طرمحه**sini **طرح** etti: onu yükseltti ve uzattı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن سيده: طَرَحَ بالشيء وطَرَحَه يَطْرَحُه طَرْحاً واطَّرَحَه وطَرَّحه: رمى به؛ أَنشد ثعلب:
تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقامِها،
وطَرِّح الدَّلْوَ إِلى غُلامِها
الأَزهري: والطِّرْحُ الشيء المطروحُ لا حاجة لأَحد فيه. الجوهري: وطَرَّحَه تَطْريحاً إِذا أَكثر من طَرْحه. ويقال: اطَّرَحَه أَي أَبعده، وهو افْتَعله؛ وشيء طَريح وطُرَّحٌ: مطروح.
وطَرَحَ عليه مسأَلةً: أَلقاها، وهو مثل ما تقدّم؛ قال ابن سيده: وأُراه مولَّداً.
والأُطْرُوحةُ: المسأَلة تَطْرَحُها.
والطَّرَحُ، بالتحريك: البُعْدُ والمكانُ البعيد؛ قال الأَعشى: تَبْتَنِي الحمدَ وتَسْمُو للعُلى،
وتُرَى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ
والطَّرُوحُ من البلاد: البعيدُ. وبلد طَرُوحٌ: بعيد. وطَرَحَتِ النَّوَى بفلان كلَّ مَطْرَح إِذا نأَتْ به. وطَرَحَ به الدهرُ كلَّ مَطْرَح إِذا نأَى عن أَهله وعشيرته. ونِيَّةٌ طَرُوحٌ: بعيدة وفي التهذيب: نِيَّة طَرَحٌ أَي بعيدة. وقوس طَرُوحٌ مثل ضَرُوحٍ: شديدة الحَفْزِ للسهم؛ وقيل: قوس طَرُوحٌ بعيدةُ مَوْقِع السهم يَبْعُد ذهابُ سهمها؛ قال أَبو حنيفة: هي أَبعد القِياسِ مَوْقِعَ سَهْمٍ؛ قال: تقول طَروحٌ مَرُوح، تُعَجِّلُ الظَّبْيَ أَن يَرُوح؛ وأَنشد:
وسِتِّينَ سهماً صِيغةً يَثْرَبِيَّةً،
وقَوْساً طَروحَ النَّبْلِ غيرَ لَباثِ
وسيأْتي ذكر المَرُوح. ونخلة طَرُوحٌ: بعيدة الأَعلى من الأَسفل، وقيل: طويلى العَراجين، والجمع طُرُحٌ. وطَرْفٌ مِطْرَح: بعيد النظر. وفحل مِطْرَحٌ: بعيد موقع الماء في الرَّحِم.
الأَزهري عن اللحياني قال: قالت امرأَة من العرب: إِن زوجي لَطَرُوح؛ أَرادت أَنه إِذا جامع أَحبل. ورُمْح مِطْرَحٌ: بعيد طويل. وسَنامٌ إِطْرِيح: طال ثم مال في أَحد شقيه؛ ومنه قول تلك الأَعرابية: شجرة أَبي الإِسْلِيح رَغْوةٌ وصَريح وسَنامٌ إِطْريح؛ حكاه أَبو حنيفة، وهو الذي ذهب طَرْحاً، بسكون الراء، ولم يفسره، وأَظنه طَرَحاً أَي بُعْداً لأَنه إِذا طال تباعد أَعلاه من مركزه.
ابن الأَعرابي: طَرِحَ الرجلُ إِذا ساء خُلُقُه وطَرِحَ إِذا تَنَعَّمَ تَنَعُّماً واسعاً.
وطَرَّحَ الشيءَ: طَوّله، وقيل: رَفَعه وأَعلاه، وخص بعضهم به البناء فقال: طَرَّح بناءه تَطْريحاً طوَّله جِدًّا؛ قال الجوهري: وكذلك طَرْمَح، والميم زائدة.
والتَّطْريح: بُعْدُ قَدْرِ الفرس في الأَرض إِذا عدا. ومَشَى مُتَطَرِّحاً أَي متساقطاً؛ وقد سَمَّت مُطَرَّحاً وطَرَّاحاً وطُرَيحاً.وسَيْرٌ طُراحِيٌّ، بالضم، أَي بعيد، وقيل: شديد؛ وأَنشد الأَزهري لمُزاحِم العُقَيْليِّ:
بسَيْرٍ طُراحِيٍّ تَرَى، من نَجائه،
جُلُودَ المَهارَى، بالنَّدَى الجَوْنِ، تَنْبَعُ
ومُطارَحة الكلام معروف.

##### Türkçe

ابن Sîde: **طَرَحَ** bir şey ile ve **طَرَحَه يَطْرَحُه طَرْحاً** ve **اطَّرَحَه** ve **طَرَّحه**: onunla attı; Sa‘leb inşad etti:

Makamından çekil, ey **عَسِيفُ**,
ve kovayı onun oğlanına doğru at.

Ezherî: **الطِّرْحُ** ihtiyaç olmayan, kimseye gerek olmayan atılmış şeydir. Cevherî:
**وطَرَّحَه تَطْريحاً**: onu atmayı çoğalttığı zaman. Ve denir: **اطَّرَحَه** yani onu uzaklaştırdı; bu, **افْتَعله**’dir; ve bir şey **طَريح** ve **طُرَّحٌ**: atılmıştır.

Ve **طَرَحَ عليه مسأَلةً**: onu ortaya attı; bu, önce geçen gibidir; İbn Sîde dedi: ve onu, türetilmiş (sonradan yapılmış) görüyorum.

Ve **الأُطْرُوحةُ**: senin ortaya attığın mesele.

Ve **الطَّرَحُ** (harekeli): uzaklık ve uzak yer; A‘şâ dedi:
Övgüyü bana bina edersin ve yücelere yükselirsin,
ve ateşin, uzak birinden, **طَرَحْ**’tan görülür.

Ve beldelerden **الطَّرُوحُ**: uzak olan. Ve **بلد طَرُوحٌ**: uzak. Ve **طَرَحَتِ النَّوَى بفلان كلَّ مَطْرَح**: onu uzaklaştırdığı zaman. Ve **طَرَحَ به الدهرُ كلَّ مَطْرَح**: onu ehlinden ve aşiretinden uzaklaştırdığı zaman. Ve **نِيَّةٌ طَرُوحٌ**: uzak; ve Tehzîb’de: **نِيَّة طَرَح** yani uzak. Ve **قوس طَرُوحٌ** tıpkı **ضَرُوحٍ** gibi: oka şiddetli sevk edici; ve denildi: **قوس طَرُوحٌ** okun düştüğü yer uzak olan; onun okunun gidişi uzak olur; Ebû Hanîfe dedi: o, ölçülerin en uzağı olarak okun düştüğü yerdir; dedi: **طَروحٌ مَرُوح** dersin; ceylanın dönmesini çabuklaştırır; ve inşad etti:
Altmış ok, Yesribî yapım,
ve okları uzak atan bir yay, oyalanmayan.

**المَرُوح**’un zikri gelecektir. Ve **نخلة طَرُوحٌ**: üstü alttan uzak olan; ve denildi: iki **عَراجين**’i uzun olan; çoğulu **طُرُحٌ**. Ve **طَرْفٌ مِطْرَح**: bakışı uzak. Ve **فحل مِطْرَحٌ**: rahimde suyun düştüğü yer uzak olan.

Ezherî, Lihyânî’den: dedi ki: Araplardan bir kadın dedi: “Şüphesiz kocam elbette **لَطَرُوح**”; onunla, cima ettiği zaman hamile bıraktığını kastetti. Ve **رُمْح مِطْرَحٌ**: uzak, uzun.

Ve **سَنامٌ إِطْرِيح**: uzadı, sonra iki yanından birinde eğildi; ondan, o bedevî kadının sözü: “**شجرة أَبي الإِسْلِيح رَغْوةٌ وصَريح وسَنامٌ إِطْريح**”; Ebû Hanîfe onu nakletti; ve o, **طَرْحاً** (ر’nin sükûnu ile) giden şeydir; onu açıklamadı; ve ben onu, uzadığı zaman tepesinin merkezinden uzaklaşması sebebiyle, **طَرَحاً** yani uzaklık sanıyorum.

İbnü’l-A‘râbî: **طَرِحَ الرجلُ**: huyu kötü olduğu zaman; ve **طَرِحَ**: geniş bir refah ile refaha erdiği zaman.

Ve **طَرَّحَ الشيءَ**: onu uzattı; ve denildi: onu yükseltti ve üstünü yaptı; bazıları bunu bina ile tahsis etti de şöyle dedi: **طَرَّح بناءه تَطْريحاً**: onu çok uzattı; Cevherî dedi: **طَرْمَح** da böyledir; ve **الميم** ziyadedir.

Ve **التَّطْريح**: atın koştuğu zaman yerde katettiği mesafenin uzaklığıdır. Ve **مَشَى مُتَطَرِّحاً**: yani düşe kalka; ve **مُطَرَّحاً** ve **طَرَّاحاً** ve **طُرَيحاً** adını vermişlerdir. Ve **سَيْرٌ طُراحِيٌّ** (ضم ile): yani uzak; ve denildi: şiddetli; Ezherî, Muzâhim el-‘Ukaylî için inşad etti:
Uzak bir yürüyüşle görürsün, onun kurtuluşundan,
tayların derilerini, kara çiğ ile, fışkırır.

Ve **مُطارَحة الكلام** bilinen (meşhur)dur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ر ح * * طَرَح * الشيء وبالشيء رماه وبابه قطع و * أطْرَحَهُ * بتشديد الطاء أبعده و * مُطارَحَةُ * الكلام معروف قلت المُطارحة إلقاء القوم المسائل بعضهم على بعض تقول * طارَحَهُ * الكلام متعديا إلى مفعولين

##### Türkçe

* ط ر ح * **طَرَح** şeyi ve şey ile onu attı; babı **قطع**’dır. Ve **أطْرَحَهُ** (طاء’ın şeddelenmesiyle) onu uzaklaştırdı. Ve **مُطارَحَةُ** الكلام bilinen(şey)dir. Dedim: **المُطارحة** kavmin meseleleri birbirlerinin üzerine atmasıdır; **طارَحَهُ** الكلام diye söylersin; iki mef‘ûle müteaddî olarak.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طرحه وبه، كمنع  ، يطرحه طرحا:  رماه، وأبعده  ، قاله ابن سيده،  كاطرحه  ، بتشيدي الطاء، من باب الافتعال،  وطرحه  تطريحا، أنشد ثعلب:
  تنح يا عسيف عن مقامها
  وطرح الدلو إلى غلامها وقال الجوهري والزمخشري: طرحه تطريحا: أكثر من طرحه.  والطرح، بالكسر، و  الطرح  كقبر والطريح  كأمير  : المطروح  لا حاجة لأحد فيه. وفي الأساس: شيء طرح: مطروح. لو بات متاعك طرحا ما أخذ. من المجاز: ديار طوارح، أي بعيدة. و  الطرح، محركة  : البعد، و  المكان البعيد، كالطروح  ، كصبور. يقال: عقبة طروح. مثله  الطراح  كسحاب.  ونية طرح  ، محركة  : بعيدة  ، هذه عبارة التهذيب. وفي غيره: نية طروح، كصبور. من المجاز: قوس طروح.  الطروح من القسي: الضروح  ، أي شديدة الحفز للسهم. وقيل: قوس طروح: بعيدة موقع السهم، يبعد ذهاب سهمها. قال أبو حنيفة: هي أبعد القياس موقع سهم. قال: تقول: طروح مروح، تعجل الظبي أن يروح، وأنشد:
  وستين سهما صيغة يثـربـية                      وقوسا طروح النبل غير لباث

  الطروح  من النخل: الطويلة العراجين  . وقيل: نخلة طروح: بعيدة الأعلى من الأسفل، والجمع طرح، بضمتين. من المجاز: الطروح:  الرجل الذي إذا جامع أحبل  . ومن ذلك قول أعرابية: إن زوجي لطروح؛ رواه الأزهري عن اللحياني. من المجاز:  طرح  الشيء تطريحا: طوله. وقيل: رفعه وأعلاه. وخص بعضهم به البناء، فقال: طرح  بناءه تطريحا  ، إذا  طوله  جدا، قال الجوهري:  كطرمحه  ، والميم زائدة.  وسنام إطريح  بالكسر:  طويل  مائل في أحد شقيه. ومنه قول تلك الأعرابية شجرة أبي الإسليح، رغوى وصريح، وسنام إطريح. حكاه أبو حنيفة، وهو الذي ذهب طرحا، بسكون الراء، ولم يفسره، وأظنه طرحا، أي بعدا، لأنه إذا طال تباعد أعلاه من مركزه؛ كذا في اللسان. من المجاز: طرف مطرح كمنبر: بعيد النظر  ، كطريح واطرح: انظر، من ذلك. من المجاز أيضا:  رمح مطرح  كمنبر: بعيد  طويل. وفحل  مطرح:  بعيد موقع الماء من  ، وفي نسخة: في  الرحم  .  وطرح  الرجل  كفرح: ساء خلقه  ، عن ابن الأعرابي. طرح، إذا  تنعم تنعما واسعا  . رأيت عليه طرحة مليحة.  الطرحة: الطيلسان  . التطريح: بعد قدر الفرس إذا عدا. يقال:  مشى متطرحا  ، أي متساقطا  كمشي ذي الكلال  والضعف.  وسموا طراحا  ، كسحاب هكذا عندنا، وفي أخرى: كشداد  ومطروحا، ومطرحا كمعظم، وطريحا كزبير  . يقال:  سير طراحي، بالضم  أي  بعيد  . وقيل: شديد. وأنشد الأصمعي لمزاحم العقيلي:
  بسير طراحي ترى من نـجـائه                      جلود المهارى بالندى بالجون تنبع من المجاز:  مطارحة الكلام  : وهو  م  ، أي معروف. يقال: طرح عليه المسألة، إذا ألقاها، قال ابن سيده: وأراه مولدا. والأطروحة: المسألة تطرحها.  وطرحان  ، بالفتح  : ع قرب الصيمرة  ، بنواحي البصرة. ومما يستدرك عليه: طرح له الوسادة: ألقاها، وطرحوا لهم المطارح: المفارش، الواحد مطرح كمفرش. ومن المجاز: ما طرحك إلى هذه البلاد، وما طرحك هذا المطرح: ما أوقعك فيما أنت فيه. وتطارحوا: ألقى بعضهم المسائل على بعض. وطرحت به النوى كل مكرح، إذا نأت به. وطرح به الدهر كل مطرح: إذا نأى عن أهله وعشيرته. واطرح هذا الحديث. وقول مطرح: لا يلتفت إليه. وإبل مطارح: سراع. وأصابه زمن طروح: يرمي بأهله المرامي.

##### Türkçe

**طرحه** ve onunla, **كمنع** (gibi), **يطرحه** **طرحا**: onu attı ve onu uzaklaştırdı; bunu İbn Sîdeh söyledi; **كاطرحه**; **الطاء**’ın şeddelenmesiyle, **الافتعال** باب’ından; ve **طرحه**’yi **تطريحا** (yaptı). Sa‘leb inşad etti:
  Uzaklaş ey **عسيف** onun makamından
  ve kovayı onun oğlanına doğru attı. Ve Cevherî ile Zemahşerî dedi: **طرحه**’yi **تطريحا**: **طرحه**’yi çokça yaptı.

Ve **الطرح** (kesre ile) ve **الطرح** **كقبر** ve **الطريح** **كأمير**: **المطروح**; hiç kimsenin onda bir ihtiyacı yoktur. Ve **الأساس**’ta: **شيء طرح**: **مطروح**. Eğer malın geceyi **طرحا** olarak geçirirse alınmaz. Mecazdan: **ديار طوارح**; yani uzak. Ve **الطرح** (harekeli): uzaklık ve uzak yer; **كالطروح**; **كصبور**. Denir: **عقبة طروح**. Bunun benzeri **الطراح** **كسحاب**. Ve **نية طرح** (harekeli): uzak; bu, **التهذيب**’in ibaresidir. Ve başkasında: **نية طروح**; **كصبور**. Mecazdan: **قوس طروح**. Yaylardan **الطروح**: **الضروح**; yani oka şiddetle sevk edici. Ve denildi: **قوس طروح**: okun düştüğü yer uzak; onun okunun gidişi uzaklaşır. Ebû Hanîfe dedi: o, ölçü bakımından okun düştüğü yerce en uzaktır. Dedi: şöyle dersin: **طروح مروح**; ceylanı, akşamleyin dönmeye acele ettirir; ve inşad etti:
  Altmış ok, Yesribî bir yapım                      ve bir yay: **طروح**; oklar (onda) oyalanıcı değildir

**الطروح** hurmadan: uzun salkımlı olan. Ve denildi: **نخلة طروح**: altından üstü uzak olan; çoğulu **طرح** (iki damme ile). Mecazdan: **الطروح**: cinsel birleştiğinde gebe bırakan adam. Bundan, bir bedevî kadının sözü: “Şüphesiz kocam **لطروح**”; bunu Ezherî, Lihyânî’den rivayet etti. Mecazdan: **طرح** şeyi **تطريحا**: onu uzattı. Ve denildi: onu kaldırdı ve yükseltti. Bazıları bunu bina ile tahsis etti de şöyle dedi: **طرح** binasını **تطريحا**; yani onu pek uzattı. Cevherî dedi: **كطرمحه**; **الميم** ziyadedir. Ve **سنام إطريح** (kesre ile): uzun; iki yanından birinde eğik. Ondan, o bedevî kadının sözü: “Ebû’l-İslîh’in ağacı: **رغوى** ve **صريح** ve **سنام إطريح**.” Bunu Ebû Hanîfe nakletti; ve o, **طرحا** ( **الراء**’ın sükûnu ile) giden şeydir; onu açıklamadı; ve ben onu **طرحا** sanıyorum; yani uzaklık; çünkü uzayınca üstü merkezinden uzaklaşır; **اللسان**’da böyle. Mecazdan: **طرف مطرح** **كمنبر**: uzak görüşlü; **كطريح** ve **اطرح**: bak; bundan. Mecazdan ayrıca: **رمح مطرح** **كمنبر**: uzak; uzun. Ve **فحل مطرح**: suyun düştüğü yerden uzak; bir nüshada: **في الرحم**. Ve **طرح** adam **كفرح**: huyu kötü oldu; İbnü’l-A‘râbî’den. **طرح**: geniş bir nimetlenme ile nimetlendi. Onun üzerinde güzel bir **طرحة** gördüm. **الطرحة**: **الطيلسان**. **التطريح**: at koştuğunda onun ölçüsünün uzaklığı. Denir: **مشى متطرحا**; yani yıkılır gibi yürüyen; bitkinlik ve zayıflık sahibinin yürüyüşü gibi.

Ve **طراحا** diye adlandırdılar; **كسحاب**; işte bizde böyledir; bir başkasında: **كشداد**; ve **مطروحا** ve **مطرحا** **كمعظم** ve **طريحا** **كزبير**. Denir: **سير طراحي** (damme ile); yani uzak. Ve denildi: şiddetli. Asma‘î, Muzâhim el-‘Ukaylî için inşad etti:
  **بسير طراحي**; onun kurtuluşundan görürsün                      genç dişi develerin derileri, siyahlıkla çiyde fışkırır

Mecazdan: **مطارحة الكلام**: ve o, **م**’dir; yani bilinen. Denir: ona meseleyi **طرح** etti; onu attığında. İbn Sîdeh dedi: ve onu müvelled görüyorum. Ve **الأطروحة**: senin attığın mesele. Ve **طرحان** (fetha ile): Basra nahiyelerinde **الصيمرة** yakınında bir yer adıdır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: ona yastığı **طرح** etti: onu attı. Ve onlar için **المطارح**’ı attılar: sergiler; teki **مطرح** **كمفرش**. Mecazdan: “Seni bu beldelere ne **طرح** etti?” ve “Seni bu **المطرح** ne **طرح** etti?”: seni içinde bulunduğun şeye ne düşürdü? Ve **تطارحوا**: birbirlerine meseleleri attılar. Ve **طرحت به النوى كل مكرح**: onu uzaklaştırdığında. Ve **طرح به الدهر كل مطرح**: onu ehlinden ve aşiretinden uzaklaştırdığında. Ve “Bu hadisi **اطرح**.” Ve **قول مطرح**: ona iltifat edilmez. Ve **إبل مطارح**: hızlılar. Ve ona **زمن طروح** isabet etti: ehlini atış yerlerine atar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَرَحَهُ
1 طَرَحَهُ ذ , and طَرَحَ بِهِ, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) the latter allowable because a verb that is syn. with another verb may have the same government as the latter, and طَرَحَ is syn. with a verb that is trans. by means of ب, as will be shown in what follows, (Msb,) aor. طَرَحَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. طَرْحٌ, (S, Mgh, O, Msb,) He cast it, threw it, or flung it; or cast, threw, or flung, it away; [and particularly as a thing of no account; (see طِرْحٌ;)] syn. رَمَاهُ, (S, A, O, K,) or رَمَى بِهِ, (Mgh, Msb,) and أَلْقَاهُ; (A, Mgh;) مِنْ يَدِهِ [from his hand]. (Mgh.) You say, طَرَحَ لَهُ الوِسَادَةَ (A, TA) He threw to him the pillow, or cushion; syn. أَلْقَاهُ. (TA.) And طَرَحْتُ الرِّدَآءَ عَلَى عَاتِقِى I threw the [garment called] ردآء upon my shoulder; syn. أَلْقَيْتُهُ. (Msb.) And [hence] طَرَحَ عَلَيْهِ المَسْأَلَةَ (tropical:) He put, or proposed, (lit. threw,) to him the question: (A, * TA:) thought by ISd to be post-classical. (TA.) [And in post-classical language, طَرحٌ signifies also The making a throw in the game of backgammon and the like; and the making a move in the game of chess &c.] ― -b2- Also, i. e. طَرَحَهُ and طَرَحَ بِهِ, He removed it; placed it, or put it, at a distance; put it away, or far away; [cast it off, rejected it, or discarded it;] (ISd, K, TA;) as also ↓ اِطَّرَحَهُ; (S, A, O, K;) [respecting which see 8 in art. ضرح;] and ↓ طرّحهُ, (K,) inf. n. تَطْرِيحٌ; (TA;) or this last signifies he cast it, threw it, or flung it, or he cast, threw, or flung, it away, much, or frequently. (S, A, O.) One says, طَرَحَتِ النَّوَى بِفُلَانٍ كُلَّ مَطْرَحٍ i. e. (tropical:) [Removal, or distance, or the place to which he journeyed,] rendered such a one [utterly] remote [or cast away]. (S, O, TA. [Here مَطْرَح is an inf. n.]) And [in like manner] طَرَحَ بِهِ الدَّهْرُ كُلَّ مَطْرَحٍ i. e. (tropical:) [Time, or fortune,] removed him, or separated him, [utterly,] from his family and kindred. (TA.) And مَا طَرَحَكَ اـِلَى هٰذِهِ البِلَادِ (tropical:) [What has driven thee to these regions?]. (A.) And اِطْرَحْ اـِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ (assumed tropical:) [Cast thou from thee, to them, their covenant; i. e. reject it, or renounce it, to them]. (Bd in viii. 60.) And هٰذَا ↓ اِطَّرِحْ الحَدِيثَ (tropical:) [Dismiss thou this discourse]. (A, TA. [See the pass. part. n., below.]) And ↓ اِطَّرِحْ شُكْرِى وَلَوْمِى (assumed tropical:) Let thou alone, or abstain thou from, thanking me and blaming me. (Har p. 332.) -A2- طَرِحَ, (IAar, O, K,) aor. طَرَحَ , (K,) inf. n. طَرَحٌ, (TK,) He (a man, IAar, O) was, or became, evil in disposition. (IAar, O, K.) ― -b2- And He enjoyed, or led, a life of ample ease and comfort. (IAar, O, K.)

2 طَرَّحَ see 1. ― -b2- طرّح, (S, A, O, K,) inf. n. تَطْرِيحٌ, (S, K,) signifies also (tropical:) He made a thing long, or he made it high: (TA:) or he made his building long; (S, K;) as also ↓ طَرْمَحَ, (S, and K in art. طرمح,) in which the م is [said to be] augmentative: (S:) or both signify he made his building long and high: (A:) or the former signifies he made his building very long. (O.) ― -b3- And He (a horse) took long, or wide, steps in running. (O, TA.)

مُطَارَحَةُ الكَلَامِ
3 مُطَارَحَةُ الكَلَامِ ذ is a phrase well known: (S, K:) المُطَارَحَةُ signifies (assumed tropical:) The bandying of words, one with another; (KL, and Har p. 190;) the holding a colloquy, or a discussion, with another: and it is [said to be] primarily used in relation to singing. (Har ibid.) You say; طارحهُ الكَلَامَ (assumed tropical:) He held a colloquy, or a discussion, with him. (MA.) And طَارَحْتُهُ العِلْمَ and الغِنَآءَ (tropical:) [I bandied with him scientific discourse and songs]. (A.) [See also 6.]

أَطْرِح
4 أَطْرِح ذ (tropical:) Look thou: (A, TA:) from طَرْفٌ مِطْرَحٌ and طَرِيحٌ. (TA.)

تطرّح
5 تطرّح ذ He attired himself with a طَرْحَة: a post-classical word.]

تطارحوا
6 تطارحوا ذ (tropical:) They bandied questions, one with another; put, or proposed, (lit. threw,) questions, one to another. (A.)

اِطَّرَحَ
8 اِطَّرَحَ ذ : see 1, in three places.

طَرْمَحَ
Q. Q. 1 طَرْمَحَ ذ : see 2; and see also art. طرمح.

طِرْحٌ
طِرْحٌ ذ (S, A, K) and ↓ طُرَّحٌ and ↓ طَرِيحٌ (K) A thing (S, A) cast, thrown, or flung, away, syn. مَطْرُوحٌ, (S, A, K,) and not wanted by any one. (S.) One says, لَوْ بَاتَ مَتَاعُكَ طِرْحًا مَا أُخِذَ [If thy household goods passed the night, or remained during the night, cast away and neglected, they would not be taken]. (A, TA.) -A2- And طِرْحٌ signifies also The leopard: so says Aboo-Kheyreh: pl. طُرُوحٌ. (O.)

طَرَحٌ
طَرَحٌ ذ (assumed tropical:) Distance, or remoteness. (TA.) ― -b2- See also طَرُوحٌ, in two places.

طَرْحَةٌ
طَرْحَةٌ ذ The [article of apparel called] طَيْلَسَان [q. v.]: (O, K:) it was not known to the Arabs. (O.) [See De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., ii. 267-269: and Dozy's Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes, pp. 254-262. It is now applied in Egypt to a kind of head-veil worn by women, the two ends of which generally hang down behind, nearly reaching to the ground: but it is often worn in another manner; about a quarter of it hanging down behind, and the remainder being turned over the head, and under the chin, and over the head again, so that the middle part covers the bosom, and both ends hang down behind: it is a piece of muslin, or the like, often embroidered at each end; about three quarters of a yard in width, and in length nearly equal to twice the height of the wearer.]

طُرَّحٌ
طُرَّحٌ ذ : see طِرْحٌ.

طَرَاحٌ
طَرَاحٌ ذ : see the next paragraph.

طَرُوحٌ
طَرُوحٌ ذ (assumed tropical:) A distant place; as also ↓ طَرَحٌ, (S, K,) and ↓ طَرَاحٌ, (K,) and [app. ↓ طَارِحٌ, for] one says دِيَارٌ طَوَارِحُ (tropical:) Distant dwellings or abodes [as though the latter word were pl. of طَارِحَةٌ]. (A, TA.) [Hence,] عُقْبَةٌ طَرُوحٌ (tropical:) [A stage of a journey] far-extending. (A, * O: in a copy of the former عَقَبَةٌ.) And ↓ سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ (assumed tropical:) A far, or distant, journey: (As, S, O, K:) or a hard journey. (TA.) And نِيَّةٌ طَرُوحٌ, (TA,) or ↓ طَرَحٌ, (T, K, TA, and O in art. ضرح,) like ضَرَحٌ, (O in that art.,) i. q. بَعِيدَةٌ [app. meaning (assumed tropical:) A distant, or remote, thing, or place, that is the object of an action or a journey]. (T, O, K.) And نَخْلَةٌ طَرُوحٌ (assumed tropical:) A palm-tree having long racemes: (S, O, K:) or of which the upper part is far from the lower: pl. طُرُحٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b2- قَوْسٌ طَرُوحٌ (tropical:) A bow that propels the arrow with vehemence; (S, A, O;) i. q. ضَرُوحٌ: (S, O, K:) or that sends the arrow far: (TA:) or that sends it to the furthest limit. (AHn, TA.) And رَجُلٌ طَرُوحٌ (tropical:) A man who, when he compresses, impregnates. (Lh, O, K.) And فَحْلٌ طَرُوحٌ (assumed tropical:) i. q. مِطْرَحٌ, q. v. (O.) And زَمَنٌ طَرُوحٌ (tropical:) A time that casts the people thereof into places, or positions, of peril: and نَوَائِبُ طُرْحٌ [or طُرُحٌ, as above, (tropical:) Accidents that cast people into such places or positions]. (A.)

طَرِيحٌ
طَرِيحٌ ذ : see طِرْحٌ: ― -b2- and see also مِطْرَحٌ.

سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ
سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ ذ : see طَرُوحٌ.

طَرَّاحَةٌ
طَرَّاحَةٌ ذ : see مِطْرَحٌ.

طَارِحٌ
طَارِحٌ ذ : [fem. with ة; and pl. of the latter طَوَارِحُ:] see طَرُوحٌ.

سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ
سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ ذ A long, (S, O, L, K,) or tall, (S, * O, * L, K, *) camel's hump, (S, O, L, K,) leaning on one side. (L.) [See an ex. voce اـِسْلِيحٌ.]

أُطْرُوحَةٌ
أُطْرُوحَةٌ ذ (assumed tropical:) A question that one puts, or proposes, lit. throws. (TA.)

فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ
فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ ذ is expl. by AO as meaning Such a ones moves both his arms up and down [in walking]: denoting a proud and self-conceited manner of walking. (O.)

مَطْرَحٌ
مَطْرَحٌ ذ A place where, or into which, a thing [or person is cast or thrown or] is made to be: pl. مَطَارِحُ. (Har p. 188.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) A state in which a person is [put, or placed]: so in the saying, مَاطَرَحَكَ هٰذَا المَطْرَحَ (tropical:) What hath put, or placed, thee in this state in which thou art? (A.)

مِطْرَحٌ
مِطْرَحٌ ذ I. q. مِفْرَشٌ [q. v.: and ↓ طَرَّاحَةٌ has the same, or a similar, meaning; applied in the present day to a horse-cloth, and the like; and to a mattress]: pl. مَطَارِحُ. (A, TA.) ― -b2- فَحْلٌ مِطْرَحٌ (tropical:) A stallion that sends his semen far into the womb; (A, * O, K;) like ↓ طَرُوحٌ. (O.) And طَرْفٌ مِطْرَحٌ (tropical:) An eye that sees far; (A, O, K;) as also ↓ طَرِيحٌ. (A, TA.) And رُمْحٌ مِطْرَحٌ (tropical:) A long spear. (A, K.) And اـِبِلٌ مَطَارِحُ (tropical:) Quick, or swift, camels. (A, TA.) ― -b3- [مِطْرَحٌ, as stated by Freytag, is also expl. by Reiske as meaning Camela in cujus ventrem aqua profunda cadit: but this explanation may have originated from a doubtful instance of the same epithet applied to a stallion camel: see above.]

قَوْلٌ مُطَّرَحٌ
قَوْلٌ مُطَّرَحٌ ذ (tropical:) A [rejected] saying, to which no regard is paid. (A, TA.)

مَشَى مُتَطَرِّحًا
مَشَى مُتَطَرِّحًا ذ (assumed tropical:) He walked, or went, in a slack, or languid, manner; as though repeatedly stumbling, or throwing himself down; syn. مُتَسَاقِطًا; (IDrd, A, O;) like one fatigued, or weary, (IDrd, O, K,) and weak. (TA.)

##### Türkçe

**طَرَحَهُ**
1 **طَرَحَهُ** ذ, ve **طَرَحَ بِهِ**, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) ikincisi câizdir; çünkü bir fiil başka bir fiille eşanlamlı olunca, o ötekinin aynı i‘râb/amelini alabilir; ve **طَرَحَ** da, ileride gösterileceği üzere, **ب** ile geçişli olan bir fiille eşanlamlıdır, (Msb,) muzârîsi **طَرَحَ**, (Mgh, Msb, K,) mastarı **طَرْحٌ**, (S, Mgh, O, Msb,) Onu attı, fırlattı yahut savurdu; yahut onu atıp uzaklaştırdı; [ve özellikle değersiz bir şey olarak; (bk. **طِرْحٌ**;)] eşanlamlısı **رَمَاهُ**, (S, A, O, K,) yahut **رَمَى بِهِ**, (Mgh, Msb,) ve **أَلْقَاهُ**; (A, Mgh;) **مِنْ يَدِهِ** [elinden]. (Mgh.) Şöyle dersin: **طَرَحَ لَهُ الوِسَادَةَ** (A, TA) Ona yastığı yahut minderi attı; eşanlamlısı **أَلْقَاهُ**. (TA.) Ve **طَرَحْتُ الرِّدَآءَ عَلَى عَاتِقِى** Ben **رِّدَآء** denilen giysiyi omzuma attım; eşanlamlısı **أَلْقَيْتُهُ**. (Msb.) Ve [buradan] **طَرَحَ عَلَيْهِ المَسْأَلَةَ** (mecaz:) Ona soruyu koydu yahut teklif etti (lafzen: attı): (A, * TA:) ISd’ye göre klasik-sonrası sayılmıştır. (TA.) [Ve klasik-sonrası dilde, **طَرحٌ** tavla ve benzeri oyunda bir zar atışı yapmayı; ve satranç vb. oyunda bir hamle yapmayı da ifade eder.] ― -b2- Ayrıca, yani **طَرَحَهُ** ve **طَرَحَ بِهِ**, Onu giderdi; onu uzağa koydu yahut yerleştirdi; onu kaldırdı yahut uzaklaştırdı; [onu üzerinden attı, reddetti yahut bir kenara attı;] (ISd, K, TA;) bunun gibi ↓ **اِطَّرَحَهُ**; (S, A, O, K;) [bunun hakkında ضرح maddesinde 8’e bak;] ve ↓ **طرّحهُ**, (K,) mastarı **تَطْرِيحٌ**; (TA;) yahut bu sonuncusu, onu çokça yahut sık sık attı, fırlattı yahut savurdu; yahut onu çokça yahut sık sık atıp uzaklaştırdı, demektir. (S, A, O.) Şöyle denir: **طَرَحَتِ النَّوَى بِفُلَانٍ كُلَّ مَطْرَحٍ** yani (mecaz:) [uzaklık yahut mesafe yahut yolculuk ettiği yer] falanı [tamamen] uzak kıldı [yahut atıp uzaklaştırdı]. (S, O, TA. [Burada **مَطْرَح** bir mastardır.]) Ve [aynı şekilde] **طَرَحَ بِهِ الدَّهْرُ كُلَّ مَطْرَحٍ** yani (mecaz:) [zaman yahut talih] onu ailesinden ve akrabasından [tamamen] uzaklaştırdı yahut ayırdı. (TA.) Ve **مَا طَرَحَكَ اـِلَى هٰذِهِ البِلَادِ** (mecaz:) [Seni bu beldelere ne sürdü?]. (A.) Ve **اِطْرَحْ اـِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ** (varsayılan mecaz:) [Onların ahdini onlara doğru senden at; yani onu onlara karşı reddet yahut onlara karşı ondan vazgeç]. (Bd, viii. 60’ta.) Ve **هٰذَا** ↓ **اِطَّرِحْ الحَدِيثَ** (mecaz:) [Bu sözü bırak]. (A, TA. [Aşağıda ism-i mef‘ûle bak.]) Ve ↓ **اِطَّرِحْ شُكْرِى وَلَوْمِى** (varsayılan mecaz:) Beni övmeyi ve beni kınamayı bırak. (Har s. 332.) -A2- **طَرِحَ**, (IAar, O, K,) muzârîsi **طَرَحَ**, (K,) mastarı **طَرَحٌ**, (TK,) O (bir adam, IAar, O) huyca kötü oldu yahut kötüleşti. (IAar, O, K.) ― -b2- Ve O, geniş bir rahatlık ve konfor hayatı yaşadı yahut sürdü. (IAar, O, K.)

2 **طَرَّحَ**: 1’e bak. ― -b2- **طرّح**, (S, A, O, K,) mastarı **تَطْرِيحٌ**, (S, K,) ayrıca (mecaz:) Bir şeyi uzun yaptı yahut onu yüksek yaptı, demektir: (TA:) yahut binasını uzun yaptı; (S, K;) bunun gibi ↓ **طَرْمَحَ**, (S, ve K’de طرمح maddesinde,) onda **م** [denildiğine göre] ziyadedir: (S:) yahut ikisi de binasını uzun ve yüksek yaptı demektir: (A:) yahut birincisi binasını pek uzun yaptı demektir. (O.) ― -b3- Ve O (bir at) koşarken uzun yahut geniş adımlar attı. (O, TA.)

**مُطَارَحَةُ الكَلَامِ**
3 **مُطَارَحَةُ الكَلَامِ** ذ iyi bilinen bir ibaredir: (S, K:) **المُطَارَحَةُ** (varsayılan mecaz:) Sözleri birbirine atışmak; (KL, ve Har s. 190;) bir başkasıyla konuşma yahut münazara yapmak demektir: ve [denildiğine göre] aslî olarak şarkı söylemeye dair kullanılır. (Har, aynı yer.) Şöyle dersin: **طارحهُ الكَلَامَ** (varsayılan mecaz:) Onunla konuşma yahut münazara yaptı. (MA.) Ve **طَارَحْتُهُ العِلْمَ** ve **الغِنَآءَ** (mecaz:) [Onunla ilmî konuşmayı ve şarkıları atıştım]. (A.) [6’ya da bak.]

**أَطْرِح**
4 **أَطْرِح** ذ (mecaz:) Bak: (A, TA:) **طَرْفٌ مِطْرَحٌ** ve **طَرِيحٌ**’dan. (TA.)

**تطرّح**
5 **تطرّح** ذ O, bir **طَرْحَة** ile giyindi: klasik-sonrası bir kelimedir.]

**تطارحوا**
6 **تطارحوا** ذ (mecaz:) Soruları birbirlerine atıştılar; soruları birbirlerine koydular yahut teklif ettiler (lafzen: attılar). (A.)

**اِطَّرَحَ**
8 **اِطَّرَحَ** ذ: 1’e, üç yerde, bak.

**طَرْمَحَ**
Q. Q. 1 **طَرْمَحَ** ذ: 2’ye bak; ve ayrıca طرمح maddesine de bak.

**طِرْحٌ**
**طِرْحٌ** ذ (S, A, K) ve ↓ **طُرَّحٌ** ve ↓ **طَرِيحٌ** (K) Atılmış, fırlatılmış yahut savrulmuş bir şey; eşanlamlısı **مَطْرُوحٌ**, (S, A, K,) ve kimsenin istemediği. (S.) Şöyle denir: **لَوْ بَاتَ مَتَاعُكَ طِرْحًا مَا أُخِذَ** [Eğer ev eşyaların geceyi atılmış ve ihmal edilmiş olarak geçirseydi, alınmazdı]. (A, TA.) -A2- Ve **طِرْحٌ** ayrıca pars demektir: böyle der Aboo-Kheyreh: çoğulu **طُرُوحٌ**. (O.)

**طَرَحٌ**
**طَرَحٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Uzaklık yahut ıssızlık/uzak oluş. (TA.) ― -b2- Ayrıca **طَرُوحٌ**’a, iki yerde, bak.

**طَرْحَةٌ**
**طَرْحَةٌ** ذ **طَيْلَسَان** denilen [giyim eşyası]: (O, K:) Araplarca bilinmezdi. (O.) [Bk. De Sacy’nin Chrest. Arabe’i, 2. bs., ii. 267-269: ve Dozy’nin Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes’i, s. 254-262. Şimdi Mısır’da kadınların taktığı bir tür baş örtüsüne uygulanır; iki ucu genellikle arkadan aşağı sarkar, neredeyse yere ulaşır: fakat başka bir tarzda da sıkça takılır; yaklaşık dörtte biri arkadan sarkar, kalanı başın üzerinden ve çenenin altından çevrilip yeniden başın üzerinden geçirilir; böylece orta kısmı göğsü örter ve iki ucu arkadan sarkar: muslin yahut benzeri bir parçadır, çoğu kez her iki ucunda işlemelidir; genişliği yaklaşık üç çeyrek arşın, uzunluğu ise giyenin boyunun yaklaşık iki katına yakındır.]

**طُرَّحٌ**
**طُرَّحٌ** ذ: **طِرْحٌ**’a bak.

**طَرَاحٌ**
**طَرَاحٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**طَرُوحٌ**
**طَرُوحٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Uzak bir yer; bunun gibi ↓ **طَرَحٌ**, (S, K,) ve ↓ **طَرَاحٌ**, (K,) ve [görünüşe göre ↓ **طَارِحٌ**; zira] şöyle denir: **دِيَارٌ طَوَارِحُ** (mecaz:) Uzak meskenler yahut yurtlar [sanki son kelime **طَارِحَةٌ**’nin çoğuluymuş gibi]. (A, TA.) [Buradan,] **عُقْبَةٌ طَرُوحٌ** (mecaz:) [Bir yolculuk menzili] uzağa uzanan. (A, * O: bir nüshada birincide **عَقَبَةٌ**.) Ve ↓ **سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ** (varsayılan mecaz:) Uzak yahut uzun bir yolculuk: (As, S, O, K:) yahut çetin bir yolculuk. (TA.) Ve **نِيَّةٌ طَرُوحٌ**, (TA,) yahut ↓ **طَرَحٌ**, (T, K, TA, ve O’da ضرح maddesinde,) ضَرَحٌ gibi, (O’da o maddede,) **بَعِيدَةٌ**’nin aynısıdır [görünüşe göre anlamı (varsayılan mecaz:) Bir fiilin yahut yolculuğun hedefi olan uzak bir şey yahut yer]. (T, O, K.) Ve **نَخْلَةٌ طَرُوحٌ** (varsayılan mecaz:) Uzun salkımları olan bir hurma ağacı: (S, O, K:) yahut üst kısmı alt kısmından uzak olan: çoğulu **طُرُحٌ**, iki damme ile. (TA.) ― -b2- **قَوْسٌ طَرُوحٌ** (mecaz:) Oku şiddetle fırlatan bir yay; (S, A, O;) **ضَرُوحٌ**’un aynısıdır: (S, O, K:) yahut oku uzağa gönderen: (TA:) yahut onu en uzak sınıra gönderen. (AHn, TA.) Ve **رَجُلٌ طَرُوحٌ** (mecaz:) Sıktığı zaman dölleyen bir adam. (Lh, O, K.) Ve **فَحْلٌ طَرُوحٌ** (varsayılan mecaz:) **مِطْرَحٌ**’un aynısıdır, bk. (O.) Ve **زَمَنٌ طَرُوحٌ** (mecaz:) Halkını tehlike yerlerine yahut durumlarına atan bir zaman: ve **نَوَائِبُ طُرْحٌ** [yahut yukarıdaki gibi **طُرُحٌ**, (mecaz:) insanları bu tür yerlere yahut durumlara atan musibetler]. (A.)

**طَرِيحٌ**
**طَرِيحٌ** ذ: **طِرْحٌ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **مِطْرَحٌ**’a da bak.

**سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ**
**سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ** ذ: **طَرُوحٌ**’a bak.

**طَرَّاحَةٌ**
**طَرَّاحَةٌ** ذ: **مِطْرَحٌ**’a bak.

**طَارِحٌ**
**طَارِحٌ** ذ: [müennesi ة ile; ve onun çoğulu **طَوَارِحُ**:] **طَرُوحٌ**’a bak.

**سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ**
**سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ** ذ Uzun, (S, O, L, K,) yahut yüksek, (S, * O, * L, K, *) bir deve hörgücü, (S, O, L, K,) bir yana yatık. (L.) [Bk. اـِسْلِيحٌ maddesinde bir örnek.]

**أُطْرُوحَةٌ**
**أُطْرُوحَةٌ** ذ (varsayılan mecaz:) Birinin koyduğu yahut teklif ettiği soru; lafzen: attığı. (TA.)

**فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ**
**فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ** ذ AO tarafından şöyle açıklanır: Böyle biri yürürken iki kolunu da yukarı aşağı oynatır: gururlu ve kendini beğenmiş bir yürüyüş tarzını ifade eder. (O.)

**مَطْرَحٌ**
**مَطْرَحٌ** ذ Bir şeyin [yahut kişinin atıldığı yahut fırlatıldığı yahut] bulunduğu yer: çoğulu **مَطَارِحُ**. (Har s. 188.) ― -b2- [Ve buradan,] (mecaz:) Bir kişinin [konulduğu yahut yerleştirildiği] hâl: şu sözde olduğu gibi: **مَاطَرَحَكَ هٰذَا المَطْرَحَ** (mecaz:) Seni içinde bulunduğun bu hâle ne koydu yahut yerleştirdi? (A.)

**مِطْرَحٌ**
**مِطْرَحٌ** ذ **مِفْرَشٌ**’un aynısıdır [bk.: ve ↓ **طَرَّاحَةٌ** da aynı yahut benzer bir anlama sahiptir; günümüzde at örtüsü ve benzeri için; ve şilte için kullanılır]: çoğulu **مَطَارِحُ**. (A, TA.) ― -b2- **فَحْلٌ مِطْرَحٌ** (mecaz:) Menisini rahme uzağa gönderen bir aygır; (A, * O, K;) ↓ **طَرُوحٌ** gibi. (O.) Ve **طَرْفٌ مِطْرَحٌ** (mecaz:) Uzağı gören bir göz; (A, O, K;) bunun gibi ↓ **طَرِيحٌ**. (A, TA.) Ve **رُمْحٌ مِطْرَحٌ** (mecaz:) Uzun bir mızrak. (A, K.) Ve **اـِبِلٌ مَطَارِحُ** (mecaz:) Çabuk yahut hızlı develer. (A, TA.) ― -b3- [Freytag’ın belirttiğine göre **مِطْرَحٌ**, Reiske tarafından ayrıca “Camela in cujus ventrem aqua profunda cadit” diye açıklanır: fakat bu açıklama, aynı sıfatın bir aygır deveye uygulanmasına dair şüpheli bir örnekten doğmuş olabilir: yukarıya bak.]

**قَوْلٌ مُطَّرَحٌ**
**قَوْلٌ مُطَّرَحٌ** ذ (mecaz:) Kendisine itibar edilmeyen bir söz. (A, TA.)

**مَشَى مُتَطَرِّحًا**
**مَشَى مُتَطَرِّحًا** ذ (varsayılan mecaz:) Gevşek yahut bitkin bir tarzda yürüdü yahut gitti; sanki tekrar tekrar sendeleyip yahut kendini yere atıyormuş gibi; eşanlamlısı **مُتَسَاقِطًا**; (IDrd, A, O;) yorgun yahut bitkin, (IDrd, O, K,) ve zayıf biri gibi. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَرَحَ
طَرَحَ A ( n. ac. طَرْح 1 )
a.  [ acc. or Bi ], Threw, flung, cast away; rejected, discarded.

b.  Substracted.

c.  [ acc. &  'An ], Removed far away from.

d.  [ acc. &  'Ala ], Threw or placed upon; put to ( question ).

طَرِحَ
طَرِحَ A ( n. ac. طَرَح 4 ),
a.  Lived a life of   pleasure.

b.  Was of an evil disposition.

طَرَّحَ
طَرَّحَ II ,
a.  Threw, cast, flung, hurled; flung away.

b.  Raised high ( building ).

طَاْرَحَ
طَاْرَحَ III ,
a.  Bandied words with, held a colloquy with.

تَطَرَّحَ
تَطَرَّحَ V ,
a.  Wore a veil.

تَطَاْرَحَ
تَطَاْرَحَ VI ,
a.  see III .

اِنْطَرَحَ
اِنْطَرَحَ VII ,
a.  Was thrown, flung; was thrown away, cast off.

b.  Threw himself forwards, precipitated himself.

اِطْتَرَحَ
اِطْتَرَحَ VIII ( T ),
a.  see I (a) .

طَرْح
طَرْح 1 ,
a.  Throw, fling.

b.  Substraction.

طَرْحَة
طَرْحَة 1t ,
a.  Muslin veil, muffler; over-all.

طَرْحِيَّة
طَرْحِيَّة 1yit
a.  [ coll. ], Sheet, leaf of paper.

طِرْح
طِرْح 2 ,
a.  Thrown, cast, flung; thrown away; futile; abortive.

طَرَح
طَرَح 4 ,
a.  see 26 .

مَطْرَح
مَطْرَح 17 , ( pl. مَطَاْرِحُ 44 ),
a.  Place, spot ( where a thing is thrown ).

مِطْرَح
مِطْرَح 20 ,
a.  see 28t .

b.  Long ( spear ).

c.  Keen, piercing ( glance ).

طَرِيْح
طَرِيْح 25 , ( pl. طَرْحَى 1ya ),
a.  Thrown away; flung down; rejected, despised, cast off.

طَرُوْح
طَرُوْح 26 ,
a.  Distant.

طَرَّاْحَة
طَرَّاْحَة 28t
a.  [ coll. ], Small square mattress; horsecloth.

طِرْخِف
طِرْخِف
a.  Thin butter.

##### Türkçe

**طَرَحَ**
**طَرَحَ** A ( mastar-ı aslî: **طَرْح** 1 )
a.  [ mef‘ûl ile veya Bi ile ], Attı, fırlattı, savurdu, atıp uzaklaştırdı; reddetti, bir kenara attı.

b.  Çıkardı (çıkarma işlemi yaptı).

c.  [ mef‘ûl ile ve  'An ile ], -den uzaklaştırdı.

d.  [ mef‘ûl ile ve  'Ala ile ], Üzerine attı veya koydu; (soru) yöneltti.

**طَرِحَ**
**طَرِحَ** A ( mastar-ı aslî: **طَرَح** 4 ),
a.  Zevk hayatı yaşadı.

b.  Kötü huylu oldu.

**طَرَّحَ**
**طَرَّحَ** II ,
a.  Attı, savurdu, fırlattı, fırlatıp attı; atıp uzaklaştırdı.

b.  Yüksekçe kaldırdı (bina).

**طَاْرَحَ**
**طَاْرَحَ** III ,
a.  -ile söz atıştı; -ile söyleşti.

**تَطَرَّحَ**
**تَطَرَّحَ** V ,
a.  Örtü örttü.

**تَطَاْرَحَ**
**تَطَاْرَحَ** VI ,
a.  III’e bak.

**اِنْطَرَحَ**
**اِنْطَرَحَ** VII ,
a.  Atıldı, fırlatıldı; atılıp uzaklaştırıldı, atılıp çıkarıldı.

b.  Kendini ileriye attı, kendini aşağıya bıraktı.

**اِطْتَرَحَ**
**اِطْتَرَحَ** VIII ( T ),
a.  I (a)’ya bak.

**طَرْح**
**طَرْح** 1 ,
a.  Atma, fırlatma.

b.  Çıkarma (aritmetik).

**طَرْحَة**
**طَرْحَة** 1t ,
a.  Tül örtü, boyun atkısı; üstlük.

**طَرْحِيَّة**
**طَرْحِيَّة** 1yit
a.  [ topluluk adı ], Kâğıt tabakası, kâğıt yaprağı.

**طِرْح**
**طِرْح** 2 ,
a.  Atılmış, fırlatılmış, savrulmuş; atılıp uzaklaştırılmış; beyhude; sonuçsuz.

**طَرَح**
**طَرَح** 4 ,
a.  26’ya bak.

**مَطْرَح**
**مَطْرَح** 17 , ( çoğulu **مَطَاْرِحُ** 44 ),
a.  Yer, nokta (bir şeyin atıldığı yer).

**مِطْرَح**
**مِطْرَح** 20 ,
a.  28t’ye bak.

b.  Uzun (mızrak).

c.  Keskin, delici (bakış).

**طَرِيْح**
**طَرِيْح** 25 , ( çoğulu **طَرْحَى** 1ya ),
a.  Atılıp uzaklaştırılmış; yere atılmış; reddedilmiş, hor görülmüş, atılıp çıkarılmış.

**طَرُوْح**
**طَرُوْح** 26 ,
a.  Uzak.

**طَرَّاْحَة**
**طَرَّاْحَة** 28t
a.  [ topluluk adı ], Küçük kare döşek; at örtüsü.

**طِرْخِف**
**طِرْخِف**
a.  İnce tereyağı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طرح
طَرَحَ - يَطْرَحُ
طَرَحَ - يَطْرَحُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يؤثر عليه بقوة عنيفة فيجعله يندفع بسببها بعيداً أو نحو مكان منخفض
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" دفع الشيء وقذفه وطرحه والرمي به بعيداً "، وهي:
قَذَفَ - يَقْذِفُ، رَمَى - يَرْمِيْ، نَبَذَ - يَنْبِذُ، طَرَحَ - يَطْرَحُ، لَقَى - يَلْقِي، جَفَأَ - يَجْفَأُ
طرح - يطرح - اطرح
 	﴿اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا يخل لكم وجه أبيكم وتكونوا من بعده قوما صالحين(9)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [طرح] ط ر ح: طَرَح الشيء وبالشيء رماه وبابه قطع و أطْرَحَهُ بتشديد الطاء أبعده و مُطارَحَةُ الكلام معروف قلت المُطارحة إلقاء القوم المسائل بعضهم على بعض تقول طارَحَهُ الكلام متعديا إلى مفعولين
معجم الفرائد القرآنية:
ط ر ح
"اطْرَحُوهُ" في قوله تعالى : "اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً يَـخْلُ لَكـُمْ وَجْهُ أَبِيـكُمْ " (9) يوسف .
الطَّرح : الإلقاء والإبعاد، ويكون الإطراح غالبا للشيء غير المعتد به .
الراغب
طرح
الطرح: إلقاء الشيء وإبعاده، والطروح: المكان البعيد، ورأيته من طرح أي: بعد، والطرح: المطروح لقلة الاعتداد به. قال تعالى: }اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا{ [يوسف/9].
ملخص اللسان:
1. طَرَحَ بالشيء وطَرَحَه يَطْرَحُه: رمى به؛
2. والطِّرْحُ الشيء المطروحُ لا حاجة لأَحد فيه.
3. وطَرَحَ عليه مسأَلةً: أَلقاها،
4. والطَّرَحُ، بالتحريك: البُعْدُ والمكانُ البعيد؛
5. وطَرَحَ به الدهرُ كلَّ مَطْرَح  إِذا نأَى عن أَهله وعشيرته. :
6. طَرِحَ الرجلُ إِذا ساء خُلُقُه
7. وطَرِحَ إِذا تَنَعَّمَ  تَنَعُّماً واسعاً.
8. وطَرَّحَ الشيءَ: طَوّله، وقيل: رَفَعه وأَعلاه،
لسان العرب
● -   طرح: ابن سيده: طَرَحَ بالشيء وطَرَحَه يَطْرَحُه طَرْحاً واطَّرَحَه  وطَرَّحه: رمى به؛ أَنشد ثعلب:  تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقامِها،  وطَرِّح الدَّلْوَ إِلى غُلامِها  الأَزهري: والطِّرْحُ الشيء المطروحُ لا حاجة لأَحد فيه. الجوهري:  وطَرَّحَه تَطْريحاً إِذا أَكثر من طَرْحه. ويقال: اطَّرَحَه أَي أَبعده، وهو  افْتَعله؛ وشيء طَريح وطُرَّحٌ: مطروح.  وطَرَحَ عليه مسأَلةً: أَلقاها، وهو مثل ما تقدّم؛ قال ابن سيده: وأُراه  مولَّداً.  والأُطْرُوحةُ: المسأَلة تَطْرَحُها.  والطَّرَحُ، بالتحريك: البُعْدُ والمكانُ البعيد؛ قال الأَعشى:  تَبْتَنِي الحمدَ وتَسْمُو للعُلى،  وتُرَى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ  والطَّرُوحُ من البلاد: البعيدُ. وبلد طَرُوحٌ: بعيد. وطَرَحَتِ  النَّوَى بفلان كلَّ مَطْرَح إِذا نأَتْ به. وطَرَحَ به الدهرُ كلَّ مَطْرَح  إِذا نأَى عن أَهله وعشيرته. ونِيَّةٌ طَرُوحٌ: بعيدة وفي التهذيب: نِيَّة  طَرَحٌ أَي بعيدة. وقوس طَرُوحٌ مثل ضَرُوحٍ: شديدة الحَفْزِ للسهم؛ وقيل:  قوس طَرُوحٌ بعيدةُ مَوْقِع السهم يَبْعُد ذهابُ سهمها؛ قال أَبو حنيفة:  هي أَبعد القِياسِ مَوْقِعَ سَهْمٍ؛ قال: تقول طَروحٌ مَرُوح، تُعَجِّلُ  الظَّبْيَ أَن يَرُوح؛ وأَنشد:  وسِتِّينَ سهماً صِيغةً يَثْرَبِيَّةً،  وقَوْساً طَروحَ النَّبْلِ غيرَ لَباثِ  وسيأْتي ذكر المَرُوح. ونخلة طَرُوحٌ: بعيدة الأَعلى من الأَسفل، وقيل:  طويلى العَراجين، والجمع طُرُحٌ. وطَرْفٌ مِطْرَح: بعيد النظر. وفحل  مِطْرَحٌ: بعيد موقع الماء في الرَّحِم.  الأَزهري عن اللحياني قال: قالت امرأَة من العرب: إِن زوجي لَطَرُوح؛  أَرادت أَنه إِذا جامع أَحبل. ورُمْح مِطْرَحٌ: بعيد طويل.  وسَنامٌ إِطْرِيح: طال ثم مال في أَحد شقيه؛ ومنه قول تلك الأَعرابية:  شجرة أَبي الإِسْلِيح رَغْوةٌ وصَريح وسَنامٌ إِطْريح؛ حكاه أَبو حنيفة،  وهو الذي ذهب طَرْحاً، بسكون الراء، ولم يفسره، وأَظنه طَرَحاً أَي  بُعْداً لأَنه إِذا طال تباعد أَعلاه من مركزه.  ابن الأَعرابي: طَرِحَ الرجلُ إِذا ساء خُلُقُه وطَرِحَ إِذا تَنَعَّمَ  تَنَعُّماً واسعاً.  وطَرَّحَ الشيءَ: طَوّله، وقيل: رَفَعه وأَعلاه، وخص بعضهم به البناء  فقال: طَرَّح بناءه تَطْريحاً طوَّله جِدًّا؛ قال الجوهري: وكذلك طَرْمَح،  والميم زائدة.  والتَّطْريح: بُعْدُ قَدْرِ الفرس في الأَرض إِذا عدا. ومَشَى  مُتَطَرِّحاً أَي متساقطاً؛ وقد سَمَّت مُطَرَّحاً وطَرَّاحاً  وطُرَيحاً.وسَيْرٌ طُراحِيٌّ، بالضم، أَي بعيد، وقيل: شديد؛ وأَنشد الأَزهري  لمُزاحِم العُقَيْليِّ:  بسَيْرٍ طُراحِيٍّ تَرَى، من نَجائه،  جُلُودَ المَهارَى، بالنَّدَى الجَوْنِ، تَنْبَعُ  ومُطارَحة الكلام معروف.
مقاييس اللغة:
(طرح) الطاء والراء والحاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نَبْذ الشَّيءِ وإِلقائِهِ. يقال طَرَحَ الشَّيْءَ يطرحُه طرحا. ومن ذلك الطَّرَح، وهو المكان البعيد([33]). وطَرَحتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطرَحٍ، إذا نأتْ به ورمت به. قال:
أَلِمَّا بميٍّ قبل أن تطرَحَ النَّوى  *** بنا مَطْرَحاً أو قبل بينٍ يُزِيلُها
ويقال فحل مِطْرَحٌ؛ بعيدُ موقع الماءِ في الرَّحِم. ومن الباب: نخلةٌ طروحٌ: طويلة العَراجين. وسَنامٌ إطريحٌ: طويلٌ. وقوسٌ طَروح: شديدة الحفْزِ للسَّهم. والقياس في كلِّه واحد.
القاموس المحيط:
طَرَحَهُ، وبه، كمَنَعَ رَماهُ، وأبْعَدَهُ، كاطَّرحَهُ وطَرَّحَهُ. والطَّرَحُ، بالكسْرِ وكقُبَرٍ والطريحُ المَطْروحُ والطَّرَحُ مُحرَّكةً المكانُ البَعيدُ، كالطَّروحِ والطَّراحِ. ونِيَّةٌ طَرَحٌ بعيدةٌ. والطَّروحُ من القِسِيِّ الضَّروحُ، ومن النَّخْلِ الطَّويلةُ العَراجينِ، والرَّجُلُ الذي إذا جامَعَ أحْبَلَ. وطَرَّحَ بناءَهُ تَطْريحاً طَوَّلَهُ، كطَرْمَحَهُ. وسَنامٌ إطْريحٌ طَويلٌ. وطَرْفٌ مِطْرَحٌ، كمِنْبَرٍ بَعيدُ النَّظَرِ.
ورُمْحٌ مِطْرَحٌ: طويل، وفَحْلٌ بَعيدُ مَوْقِعِ الماءِ من الرَّحِمِ. وطَرِحَ، كفَرِحَ: ساءَ خُلُقُهُ، وتَنَعَّمَ تَنَعُّماً واسعاً. والطَّرْحَةُ: الطَّيْلَسانُ. ومشى مُتَطَرِّحاً: كمَشْي ذي الكَلالِ. وسَمَّوا: طَراحاً ومَطْروحاً ومُطَرَّحاً، كمُعَظَّمٍ، وطُرَيْحاً، كزُبَيْرِ. وسَيْرٌ طُراحِيُّ، بالضم: بعيدٌ. ومُطارَحةُ الكَلامِ: م. وطَرْحانُ: ع قُرْبَ الصَّيْمَرَةِ.
تاج العروس:
طرح
" طَرَحَه وبه كمنعَ " يَطْرَحُه طَرْحاً : " رَماه وأَبعده " قاله ابن سيده " كاطَّرَحه " بتشيدي الطّاءِ من باب الافتعال " وطَرَّحَه " تَطْرِيحاً أَنشد ثعلب :
" تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقَامِها
" وطَرِّحِ الدَّلْوَ إِلى غُلامِها وقال الجوهريّ والزمخشريّ : طَرَّحَه تَطْرِيحاً : أَكْثَرَ من طَرْحِه . " والطِّرْح بالكسر و " الطُّرَّح " كقُبَّرٍ والطَّرِيحُ " كأَمِيرٍ " : المَطْروح " لا حاجةَ لأَحدٍ فيه . وفي الأَساس : شيْءٌ طُرَّحٌ : مطروحٌ . لو باتَ مَتَاعُك طِرْحاً ما أُخِذَ . من المجاز : دِيَارٌ طَوَارِحُ أَي بَعيدَة . و " الطَّرَحُ محرّكةً " : البُعْد و " المكانُ البَعيدُ كالطَّرُوح " كصَبُورِ . يقال : عُقْبَةٌ طُرُوحٌ . مثله " الطَّرَاحُ " كسَحَابٍ . " ونيَّةٌ طَرَحٌ " محرَّكةً " : بعيدة " هذه عبارةُ التّهذيبِ . وفي غيرِه : نِيَّةٌ طَرُوحٌ كصَبورٍ . من المجاز : قَوْسٌ طَرُوحٌ . " الطَّرُوحُ من القِسِيِّ : الضَّرُوحُ " أَي شَديدةُ الحَفْزِ للسَّهْم . وقيل : قَوْسٌ طَرُوحٌ : بعيدةُ مَوْقِعِ السَّهْمِ يَبْعُدُ ذَهابُ سَهْمِها . قال أَبو حَنيفَةَ : هي أَبْعَدُ القيَاسِ مَوْقِعَ سَهْم . قال : تقول : طَرُوحٌ مَرُوح تُعْجِلُ الظَّبيّ أَن يَرُوح وأَنشد :
وسِتِّينَ سَهْماً صِيغَةً يَثْرَبِيَّةً ... وقَوْساً طَرُوحَ النَّبْلِ غَيرَ لَبَاثِ
الطَّرُوحُ " من النَّخْلِ : الطَّويلةُ العَراجِينِ " . وقيل : نَخْلَةٌ طَرُوحٌ : بَعِيدَةُ الأَعْلَى من الأَسْفَلِ والجَمْع طُرُحٌ بضمّتين . من المجاز : الطَّرُوحُ : " الرَّجُلُ الّذِي إِذا جَامَعَ أَحْبَلَ " . ومن ذلك قول أَعرابيّة : إِنّ زَوْجي لَطَروحٌ ؛ رواه الأَزهريّ عن اللِّحيانيّ . من المجاز : " طَرَّحَ " الشَّيْءَ تَطْريحاً : طَوَّلَه . وقيل : رَفَعَه وأَعْلاَه . وخَصَّ بعضُهم به البنَاءَ فقال : طَرَّحَ " بنَاءَه تَطْريحاً " إِذا " طَوَّلَه " جِدّاً قال الجوهريّ : " كطَرْمَحَه " والميم زائدة . " وسَنَامٌ إِطْرِيحٌ " بالكسر : " طَويلٌ " مائلٌ في أَحَد شِقَّيْه . ومنه قَوْلُ تِلك الأَعْرَابيَّةِ شَجَرةُ أَبِي الإِسْليح رَغْوى وصَرِيح وسَنامٌ إِطْريح . حكاه أَبو حَنيفَةَ وهو الّذي ذَهَبَ طَرْحاً بسكون الرّاءِ ولم يُفسِّرْه وأَظنُّه طَرَحاً أَي بُعْداً لأَنه إِذا طالَ تَباعَدَ أَعْلاَه من مَرْكزِه ؛ كذا في اللسان . من المجاز : طَرْفٌ مِطْرَحٌ كمِنْبر : بَعيدُ النَّظَر " كطَرِيح واطْرَحْ : انْظُرْ من ذلك . من المجاز أَيضاً : " رُمْحٌ مِطْرَحٌ " كمِنْبَر : بَعِيدٌ " طَوِيلٌ . وفَحْلٌ " مِطْرَحٌ : " بَعِيدُ مَوْقِعِ الماءِ من " وفي نسخة : في " الرَّحِم " . " وطَرِحَ " الرَّجُلُ " كفَرِحَ : ساءَ خُلُقُه " عن ابن الأَعرابيّ . طَرِحَ إِذا " تَنَعَّمَ تَنَعُّماً واسِعاً " . رأَيْت عليه طَرْحَةً مَلِيحةً . " الطَّرْحَةُ : الطَّيْلَسانُ " . التَّطْرِيح : بُعْدُ قَدْرِ الفَرسِ إِذا عَدَا . يقال : " مَشَى مُتَطَرِّحاً " أَي متساقِطاً " كمَشْيِ ذي الكَلاَل " والضَّعْف . " وسَمَّوْا طَرَاحاً " كسَحَاب هكذا عندنا وفي أُخْرَى : كشدَّاد " ومَطْرُوحاً ومُطَرَّحاً كمُعَظَّم وطُرَيْحاً كزُبَيْر " . يقال : " سَيْرٌ طُرَاحِيٌّ بالضّمّ " أَي " بعيدٌ " . وقيل : شَدِيدٌ . وأَنشد الأَصمعيّ لمُزاحِمٍ العُقَيليّ :
بسَيْرٍ طُرَاحِيٍّ تَرَى من نَجَائه ... جُلُودَ المَهْارَى بالنَّدَى بالجَوْنِ تَنْبعُ من المجاز : " مُطَارَحَةٌ الكلامِ " : وهو " م " أَي معروفٌ . يقال : طَرَحَ عليه المسأَلةَ إِذا أَلْقَاهَا قال ابن سيده : وأُراه مُوَلَّداً . والأُطْرُوحَة : المسأَلة تَطْرَحُها . " وطَرْحانُ " بالفتح " : ع قُرْبَ الصَّيْمَرَة " بنواحِي البَصرةِ . ومما يستدرك عليه : طَرَحَ له الوِسادَةَ : أَلْقاها وطَرَحُوا لهم المَطَارِحَ : المَفَارِشَ الواحد مِطْرَحٌ كمِفْرَش . ومن المَجَاز : ما طَرَحَكَ إِلى هذه البلاد وما طَرَحَك هذا المَطْرَحَ : ما أَوْقَعَكَ فيما أَنت فيه . وتَطَارَحُوا : أَلقَى بعضُهم المَسائلَ على بَعْضٍ . وطَرَحَتْ به النَّوَى كُلَّ مَكْرَحٍ إِذا نَأَتْ بِه . وطَرَحَ به الدَّهْرُ كلَّ مَطْرَحٍ : إِذا نَأَى عن أَهْلِه وعَشيرتِه . واطَّرِحْ هذا الحَدِيثَ . وقَوْلٌ مُطَّرَحٌ : لا يُلْتَفَت إِليه . وإِبل مَطارِحُ : سِراعٌ . وأَصابه زَمَنٌ طَرُوحٌ : يَرْمِي بأَهْله المَرامِيَ

##### Türkçe

**طرح**
**طَرَحَ - يَطْرَحُ**
**طَرَحَ - يَطْرَحُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: ona şiddetli bir kuvvetle tesir eder; böylece onun sebebiyle onu uzağa yahut alçak bir yere doğru fırlayıp gitmeye sevk eder.

Ve lafız, “bir şeyi itmek, fırlatmak, **طرحه** etmek ve onunla uzağa atmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَذَفَ - يَقْذِفُ**، **رَمَى - يَرْمِيْ**، **نَبَذَ - يَنْبِذُ**، **طَرَحَ - يَطْرَحُ**، **لَقَى - يَلْقِي**، **جَفَأَ - يَجْفَأُ**

**طرح - يطرح - اطرح**
	﴿Yusuf’u öldürün yahut onu yere atın; babanızın yüzü sizin için boşalsın (yalnız size dönsün) ve ondan sonra salih bir kavim olursunuz (9)﴾ Yusuf

Muhtâr es-Sıhâh
● [**طرح**] ط ر ح: **طَرَح** şeyi ve şey ile onu attı; babı **قطع**’tır. Ve **أَطْرَحَهُ** (طاء şeddeli) onu uzaklaştırdı. Ve **مُطارَحَةُ** الكلام (sözün karşılıklı atışılması) bilinen bir şeydir. Dedim ki: **المُطارحة** kavmin meseleleri birbirlerinin üzerine atmasıdır; **طارَحَهُ** الكلام dersin; iki mef’ûle geçişli olarak.

Kur’ânî Ferâidler Sözlüğü:
ط ر ح
“**اطْرَحُوهُ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “Yusuf’u öldürün yahut onu yere atın; babanızın yüzü sizin için boşalsın” (9) Yusuf.
**الطَّرح**: atma ve uzaklaştırmadır; ve **الإطراح** çoğunlukla itibara alınmayan şey içindir.

Râgıb
**طرح**
**الطرح**: bir şeyi atmak ve onu uzaklaştırmak; **الطروح**: uzak yer; ve onu **طرح**’dan gördüm, yani: uzaklıktan. Ve **الطرح**: ona az itibar edildiği için atılmış olan (şey). Yüce Allah dedi ki: ﴿Yusuf’u öldürün yahut onu yere atın﴾ [Yusuf/9].

Lisân özeti:
1. **طَرَحَ** şey ile ve **طَرَحَه** onu **يَطْرَحُه**: onunla attı;
2. Ve **الطِّرْحُ**: atılmış şey; hiç kimsenin ona ihtiyacı yoktur.
3. Ve onun üzerine bir mesele **طَرَحَ** etti: onu attı (ortaya koydu),
4. Ve **الطَّرَحُ**, harekeli olarak: uzaklık ve uzak yer;
5. Ve zaman onu her **مَطْرَح**’a **طَرَحَ** etti: eğer ailesinden ve aşiretinden uzaklaştıysa. :
6. Adam **طَرِحَ** olur: ahlâkı kötü olursa.
7. Ve **طَرِحَ** olur: geniş bir nimet içinde refaha ererse.
8. **طَرَّحَ** şeyi: onu uzattı; ve denildi ki: onu yükseltti ve yüceltti,

Lisânü’l-ʿArab
● - **طرح**: İbn Sîde: **طَرَحَ** şey ile ve **طَرَحَه** onu **يَطْرَحُه** **طَرْحاً** ve **اطَّرَحَه** ve **طَرَّحه**: onunla attı; Saʿleb inşâd etti:
تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقامِها،
وطَرِّح الدَّلْوَ إِلى غُلامِها
Ezherî: ve **الطِّرْحُ**: atılmış şey; hiç kimsenin ona ihtiyacı yoktur. Cevherî: ve **طَرَّحَه** onu **تَطْريحاً**: onu atmayı çoğalttığı zaman. Ve denilir: **اطَّرَحَه** yani onu uzaklaştırdı; o, **افْتَعله**’dir. Ve bir şey **طَريح** ve **طُرَّحٌ**: atılmış. Ve onun üzerine bir mesele **طَرَحَ** etti: onu attı; bu, daha önce geçen gibidir; İbn Sîde dedi ki: ve onu, türetilmiş (sonradan) görüyorum. Ve **الأُطْرُوحةُ**: senin attığın mesele. Ve **الطَّرَحُ**, harekeli olarak: uzaklık ve uzak yer; Aʿşâ dedi ki:
تَبْتَنِي الحمدَ وتَسْمُو للعُلى،
وتُرَى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ
Ve beldelerden **الطَّرُوحُ**: uzak olan. Ve **طَرُوحٌ** bir belde: uzak. Ve **النَّوَى** falanı her **مَطْرَح**’a **طَرَحَتِ**: eğer onu uzaklaştırdıysa. Ve zaman onu her **مَطْرَح**’a **طَرَحَ** etti: eğer ailesinden ve aşiretinden uzaklaştıysa. Ve **طَرُوحٌ** bir niyet: uzak. Ve Tehzîb’de: **نِيَّة طَرَح** yani uzak. Ve **طَرُوحٌ** bir yay, **ضَرُوحٍ** gibi: oka şiddetli sevk edici; ve denildi ki: **طَرُوحٌ** bir yay: okun düştüğü yer uzak olan; onun okunun gidişi uzak olur; Ebû Hanîfe dedi ki: o, ölçüce en uzak ok düşüş yeridir; dedi ki: **طَروحٌ مَرُوح** dersin; ceylanın dönmesini çabuklaştırır; ve inşâd etti:
وسِتِّينَ سهماً صِيغةً يَثْرَبِيَّةً،
وقَوْساً طَروحَ النَّبْلِ غيرَ لَباثِ
Ve **المَرُوح**’un zikri gelecektir. Ve **طَرُوحٌ** bir hurma ağacı: üstü alttan uzak; ve denildi ki: iki salkım sapı uzun olan; cem’i **طُرُحٌ**. Ve **مِطْرَح** bir bakış: görüşü uzak. Ve **مِطْرَحٌ** bir aygır: rahimde suyun düştüğü yer uzak. Ezherî, Lihyânî’den: Araplardan bir kadın dedi ki: “Şüphesiz kocam elbette **لَطَرُوح**”; onun muradı: cinsel birleştiğinde gebe bırakır. Ve **مِطْرَحٌ** bir mızrak: uzak, uzun. Ve **إِطْرِيح** bir hörgüç: uzadı, sonra iki yanından birinde eğildi; ondan, o bedevî kadının sözü: “Şecere Ebî’l-İslîh: رغوة ve صريح ve **سَنامٌ إِطْريح**”; Ebû Hanîfe onu nakletti; o, **طَرْحاً** (راء sâkin) giden şeydir; onu açıklamadı; ve ben onu **طَرَحاً** yani uzaklık sanıyorum; çünkü uzadığı zaman üstü merkezinden uzaklaşır. İbnü’l-Aʿrâbî: adam **طَرِحَ** olur: ahlâkı kötü olursa; ve **طَرِحَ** olur: geniş bir nimetle refaha ererse. Ve **طَرَّحَ** şeyi: onu uzattı; ve denildi ki: onu yükseltti ve yüceltti; ve bazısı bunu binaya tahsis etti de dedi ki: binasını **طَرَّحَ** etti, **تَطْريحاً**: onu pek çok uzattı; Cevherî dedi ki: ve aynı şekilde **طَرْمَح**; ve **مِيم** ziyadedir. Ve **التَّطْريح**: at koştuğu zaman yerdeki mesafesinin uzaklığıdır. Ve **مُتَطَرِّحاً** yürüdü: yani düşe kalka; ve **مُطَرَّحاً** ve **طَرَّاحاً** ve **طُرَيحاً** adlandırdılar. Ve **طُراحِيٌّ** bir yürüyüş, damme ile: yani uzak; ve denildi ki: şiddetli; Ezherî, Muzâhim el-ʿUqaylî için inşâd etti:
بسَيْرٍ طُراحِيٍّ تَرَى، من نَجائه،
جُلُودَ المَهارَى، بالنَّدَى الجَوْنِ، تَنْبَعُ
Ve **مُطارَحة** الكلام bilinen bir şeydir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**طرح**) **الطاء** ve **الراء** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir şeyi atmaya ve onu fırlatmaya delâlet eder. Denilir: **طَرَحَ** şeyi, onu **يطرحُه** **طرحا**. Ve bundan: **الطَّرَح**; o, uzak yerdir([33]). Ve **النَّوَى** falanı her **مَطرَح**’a **طَرَحت**: eğer onu uzaklaştırdı ve onunla attıysa. Dedi ki:
أَلِمَّا بميٍّ قبل أن تطرَحَ النَّوى  *** بنا مَطْرَحاً أو قبل بينٍ يُزِيلُها
Ve denilir: **مِطْرَحٌ** bir aygır; rahimde suyun düştüğü yer uzak. Ve babdan: **طروحٌ** bir hurma ağacı: salkım sapları uzun. Ve **إطريحٌ** bir hörgüç: uzun. Ve **طَروح** bir yay: oka şiddetli sevk edici. Ve kıyas, hepsinde birdir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**طَرَحَهُ** ve onunla, **مَنَعَ** gibi: onu attı; ve onu uzaklaştırdı; **اطَّرحَهُ** ve **طَرَّحَهُ** gibi. Ve **الطَّرَحُ**, kesre ile ve **قُبَرٍ** gibi; ve **الطريحُ**: atılmış olan. Ve **الطَّرَحُ** harekeli olarak: uzak yer; **الطَّروحِ** ve **الطَّراحِ** gibi. Ve **طَرَحٌ** bir niyet: uzak. Ve yaylardan **الطَّروحُ**: **الضَّروحُ**; ve hurmalardan: salkım sapları uzun olan; ve erkek: cinsel birleştiğinde gebe bırakan. Ve binasını **طَرَّحَ** etti, **تَطْريحاً**: onu uzattı; **طَرْمَحَهُ** gibi. Ve **إطْريحٌ** bir hörgüç: uzun. Ve **مِطْرَحٌ** bir bakış, **مِنْبَرٍ** gibi: görüşü uzak.
Ve **مِطْرَحٌ** bir mızrak: uzun; ve bir aygır: rahimde suyun düştüğü yer uzak. Ve **طَرِحَ**, **فَرِحَ** gibi: ahlâkı kötü oldu; ve geniş bir nimetle refaha erdi. Ve **الطَّرْحَةُ**: **الطَّيْلَسانُ**. Ve **مُتَطَرِّحاً** yürüdü: yorgunluk sahibinin yürüyüşü gibi. Ve adlandırdılar: **طَراحاً** ve **مَطْروحاً** ve **مُطَرَّحاً**, **مُعَظَّمٍ** gibi; ve **طُرَيْحاً**, **زُبَيْرِ** gibi. Ve **طُراحِيُّ** bir yürüyüş, damme ile: uzak. Ve **مُطارَحةُ** الكلام: م. Ve **طَرْحانُ**: صَّيْمَرَة yakınında.

Tâcü’l-ʿArûs:
**طرح**
“**طَرَحَه وبه كمنعَ**” onu **يَطْرَحُه** **طَرْحاً**: “onu attı ve onu uzaklaştırdı”; bunu İbn Sîde söyledi. “**كاطَّرَحه**” (طّاء şeddeli) iftiʿâl babından. Ve “**طَرَّحَه**” onu **تَطْرِيحاً**; Saʿleb inşâd etti:
“تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقَامِها
“وطَرِّحِ الدَّلْوَ إِلى غُلامِها
Cevherî ve Zemahşerî dedi ki: **طَرَّحَه** onu **تَطْرِيحاً**: onu atmayı çoğalttı. Ve “**الطِّرْح**” kesre ile ve “**الطُّرَّح**” **قُبَّرٍ** gibi ve “**الطَّرِيحُ**” **أَمِيرٍ** gibi: “atılmış olan”; hiç kimsenin ona ihtiyacı yoktur. Ve Esâs’ta: **طُرَّحٌ** bir şey: atılmış. “Eğer eşyan geceyi **طِرْحاً** geçirirse alınmaz.” Mecazdan: **طَوَارِحُ** diyarlar: yani uzak. Ve “**الطَّرَحُ** harekeli olarak”: uzaklık; ve “uzak yer, **الطَّرُوح** gibi” **صَبُورِ** gibi. Denilir: **طُرُوحٌ** bir geçit. Onun benzeri “**الطَّرَاحُ**” **سَحَابٍ** gibi. “Ve **نيَّةٌ طَرَحٌ**” harekeli olarak: uzak; bu, Tehzîb’in ibaresidir. Ve başkasında: **نِيَّةٌ طَرُوحٌ** **صَبورٍ** gibi. Mecazdan: **طَرُوحٌ** bir yay. “Yaylardan **الطَّرُوحُ**: **الضَّرُوحُ**”; yani oka şiddetli sevk edici. Ve denildi ki: **طَرُوحٌ** bir yay: okun düştüğü yer uzak; onun okunun gidişi uzak olur. Ebû Hanîfe dedi ki: o, ölçüce en uzak ok düşüş yeridir. Dedi ki: “**طَرُوحٌ مَرُوح** dersin; ceylanın dönmesini çabuklaştırır”; ve inşâd etti:
وسِتِّينَ سَهْماً صِيغَةً يَثْرَبِيَّةً ... وقَوْساً طَرُوحَ النَّبْلِ غَيرَ لَبَاثِ
“**الطَّرُوحُ** hurmalardan: salkım sapları uzun olan.” Ve denildi ki: **طَرُوحٌ** bir hurma ağacı: üstü alttan uzak; cem’i **طُرُحٌ**, iki damme ile. Mecazdan: **الطَّرُوحُ**: “cinsel birleştiğinde gebe bırakan erkek.” Ve bundan, bir bedevî kadının sözü: “Şüphesiz kocam elbette **لَطَروحٌ**”; Ezherî onu Lihyânî’den rivayet etti. Mecazdan: “**طَرَّحَ**” şeyi **تَطْريحاً**: onu uzattı. Ve denildi ki: onu yükseltti ve yüceltti. Ve bazısı bunu binaya tahsis etti de dedi ki: “binasını **طَرَّحَ** etti **تَطْريحاً**: onu pek çok uzattığı zaman”; Cevherî dedi ki: “**كطَرْمَحَه**”; ve **مِيم** ziyadedir. “Ve **سَنَامٌ إِطْرِيحٌ**” kesre ile: “uzun”; iki yanından birinde eğik. Ve ondan, o bedevî kadının sözü: “Şecere Ebî’l-İslîh رغوى ve صريح ve **سَنامٌ إِطْريح**.” Ebû Hanîfe onu nakletti; o, **طَرْحاً** (رّاء sâkin) giden şeydir; onu açıklamadı; ve ben onu **طَرَحاً** yani uzaklık sanıyorum; çünkü uzadığı zaman üstü merkezinden uzaklaşır; Lisân’da böyle. Mecazdan: **مِطْرَحٌ** bir bakış, **مِنْبر** gibi: “görüşü uzak”; **طَرِيح** ve **اطْرَحْ** gibi: “bak”; bundan. Mecazdan ayrıca: “**مِطْرَحٌ** bir mızrak” **مِنْبَر** gibi: “uzak”; “uzun.” Ve bir aygır “**مِطْرَحٌ**: “rahimde suyun düştüğü yer uzak”; bir nüshada: “rahimde.” Ve adam “**طَرِحَ**” **فَرِحَ** gibi: “ahlâkı kötü oldu”; İbnü’l-Aʿrâbî’den. **طَرِحَ**: “geniş bir nimetle refaha erdiği zaman.” Onun üzerinde güzel bir **طَرْحَة** gördüm. “**الطَّرْحَةُ**: **الطَّيْلَسانُ**.” **التَّطْرِيح**: at koştuğu zaman atın mesafesinin uzaklığıdır. Denilir: “**مَشَى مُتَطَرِّحاً**”: yani düşe kalka; “yorgunluk ve zayıflık sahibinin yürüyüşü gibi.” “Ve **طَرَاحاً** adlandırdılar” **سَحَاب** gibi; bizde böyle; başka bir nüshada: **شدَّاد** gibi. “Ve **مَطْرُوحاً** ve **مُطَرَّحاً** **مُعَظَّم** gibi; ve **طُرَيْحاً** **زُبَيْر** gibi.” Denilir: “**سَيْرٌ طُرَاحِيٌّ** damme ile”: yani “uzak.” Ve denildi ki: “şiddetli.” Asmaʿî, Muzâhim el-ʿUqaylî için inşâd etti:
بسَيْرٍ طُرَاحِيٍّ تَرَى من نَجَائه ... جُلُودَ المَهْارَى بالنَّدَى بالجَوْنِ تَنْبَعُ
Mecazdan: “**مُطَارَحَةٌ الكلامِ**”: ve o “م”: yani bilinen. Denilir: onun üzerine meseleyi **طَرَحَ** etti: onu attığı zaman. İbn Sîde dedi ki: ve onu, türetilmiş (sonradan) görüyorum. Ve **الأُطْرُوحَة**: senin attığın mesele. “Ve **طَرْحانُ**” fetih ile: “ع” صَّيْمَرَة yakınında; Basra taraflarında. Ve ona ek olarak şunlar da zikredilir: onun için yastığı **طَرَحَ** etti: onu attı. Ve onlar için **المَطَارِحَ**ı **طَرَحُوا**: döşekleri; tekili **مِطْرَحٌ** **مِفْرَش** gibi. Ve mecazdan: “Seni bu beldelere ne **طَرَحَ** etti ve seni bu **المَطْرَحَ** ne **طَرَحَ** etti”: seni içinde bulunduğun şeye ne düşürdü. Ve **تَطَارَحُوا**: birbirlerinin üzerine meseleleri attılar. Ve **النَّوَى** onunla her **مَكْرَح**’a **طَرَحَتْ**: eğer onu uzaklaştırdıysa. Ve zaman onu her **مَطْرَحٍ**’a **طَرَحَ** etti: eğer ailesinden ve aşiretinden uzaklaştıysa. Ve bu hadisi **اطَّرِحْ** et. Ve **مُطَّرَحٌ** bir söz: ona iltifat edilmez. Ve **مَطارِحُ** develer: hızlı olanlar. Ve ona **طَرُوحٌ** bir zaman isabet etti: ehlini atış yerlerine atar.
