# طرد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طرد

الطَّرْدُ: الشَّلُّ؛ طَرَدَه يَطْرُدُه طَرْداً وطَرَداً وطَرَّده؛ قال:
فأُقْسِمُ لولا أَنَّ حُدْباً تَتابَعَتْ
عليَّ، ولم أَبْرَحْ بِدَيْنٍ مُطَرَّدا
حُدْباً: يعني دَواهِيَ، وكذلك اطَّرَدَه؛ قال طريح:
أَمْسَتْ تُصَفِّقُها الجَنُوب، وأَصْبَحَتْ
زَرْقاءَ تَطَّرِدُ القَذَى بِحِباب
والطَّرِيدُ: المَطْرُودُ من الناس، وفي المحكم المَطْرُود، والأُنثى طَريدٌ وطَريدة؛ وجمعهما مَعاً طَرائِدُ. وناقة طَريدٌ، بغير هاء: طُرِدَتْ فَذُهِبَ بها كذلك، وجمعها طَرائِدُ. ويقال: طَردْتُ فلاناً فَذَهَبَ، ولا يقال فاطَّرَدَ. قال الجوهري: لا يُقالُ مِن هذا انْفَعَلَ ولا افْتَعَلَ إِلا في لغة رديئة.
والطَّرْدُ: الإِبْعَادُ، وكذلك الطَّرَدُ، بالتحريك. والرجل مَطْرُودٌ وطَريدٌ. ومرَّ فُلانٌ يَطْرُدُهم أَي يَشُلُّهم ويَكْسَو هُمْ. وطَرَدْتُ الإِبِلَ طَرْداً وطَرَداً أَي ضَمَمْتُها من نواحيها، وأَطْرَدْتُها أَي أَمرتُ بِطَرْدِها.
وفلانٌ أَطْرَدَه السلطان إِذا أَمر بإِخْراجه عن بَلَده. قال ابن السكيت: أَطْرَدْتُه إِذا صَيَّرْتَه طريداً، وطَرَدْتُه إِذا نَفَيْتَه عنك وقلتَ له: اذهب عنا. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَطْرَدْنا المُعْتَرفِينَ. يقال: أَطْرَدَه السلطانُ وطَرَدَه أَخرجه عن بَلدِه، وحَقِيقَتُه أَنه صيَّره طريداً. وطَرَدْتُ الرجل طَرْداً إِذا أَبْعَدته، وطَرَدْتُ القومَ إِذا أَتَيْتَ عليهم وجُزْتَهُم. وفي حديث قيام الليل: هو قُرْبَةٌ إِلى الله تعالى ومَطْرَدَةُ الداء عن الجَسَد أَي أَنها حالةٌ من شأْنها إِبْعادُ الداء أَو مكانٌ يَخْتَصُّ به ويُعْرَفُ، وهي مَفْعَلة من الطَّرْدِ. والطَّريدُ: الرجل يُولَدُ بعدَ أَخيه فالثاني طَريدُ الأَول؛ يقال: هو طريدُه. والليل والنهار طَريدان، كلُّ واحد منهما طريد صاحبه؛ قال الشاعر:
يُعيدانِ لي ما أَمضيا، وهما معاً
طَريدانِ لاَ يَسْتَلْهِيان قَرارِي
وبَعِيرٌ مُطَّرِدٌ: وهو المتتابع في سيره ولا يَكْبو؛ قال أَبو النجم: فَعُجْتُ مِنْ مُطَّرِدٍ مَهْديّ
وطَرَدْتُ الرجل إِذا نَحَّيْتَهُ. وأَطْرَدَ الرجلَ: جعله طَريداً ونفاه. ابن شميل: أَطرَدْتُ الرجل جعلته طريداً لا يأْمن. وطَرَدْتُه: نَحَّيْتُه ثم يَأْمَنُ. وطَرَدَتِ الكِلابُ الصَّيْدَ طَرْداً: نَحَّتْه وأَرهَقَتْه. قال سيبويه: يقال طَرَدْتُه فذهب، لا مضارع له من لفظه. والطريدة: ما طَرَدْتَ من صَيْدٍ وغيره. طَرَّادٌ: واسع يَطَّرِدُ فيه السَّرابُ. ومكان طَرَّادٌ أَي واسعٌ. وسَطْحُ طَرَّادٌ: مستو واسع؛ ومنه قول العجاج:
وكم قَطَعْنا من خِفافٍ حُمْسِ،
غُبْرِ الرِّعانِ ورِمالٍ دُهْسِ،
وصَحْصَحَانٍ قَذَفٍ كال??ُّرْسِ،
وعْرٍ، نُسامِيها بِسَيْرٍ وَهْسِ،
والوَعْسِ والطَّرَّادِ بَعْدَ الوَعْسِ
قوله نُسامِيها أَي نُغالبها. بسَيْرٍ وهْسٍ أَي ذي وَطْءٍ شديد. يقال: وهسه أَي وَطِئَه وَطْأً شديداً يَهِسُه وكذلك وعَسَه؛ وخَرَج فلان يَطْرُد حمر الوحش. والريح تَطْرُد الحصَى والجَوْلانَ على وجْه الأَرض، وهو عَصْفُها وذَهابُها بِها. والأَرضُ ذاتُ الآلِ تَطْرُد السَّرابَ طَرْداً؛ قال ذو الرمة:
كأَنه، والرَّهاءُ المَرْتُ يَطْرُدُه،
أَغراسُ أَزْهَر تحتَ الريح مَنْتوج
واطَّرَدَ الشيءُ: تَبِعَ بعضُه بعضاً وجرى. واطَّرَدَ الأَمرُ: استقامَ. واطَّرَدَتِ الأَشياءُ إِذا تَبِعَ بعضُها بعضاً. واطَّرَدَ الكلامُ إِذا تتابَع. واطَّرَدَ الماءُ إِذا تتابَع سَيَلانُه؛ قال قيس بن الخطيم:أَتَعْرِفُ رَسْماً كاطِّرادِ المَذاهِبِ
أَراد بالمَذاهب جلوداً مُذْهَبَةً بخطوط يرى بعضها في إِثر بعض فكأَنها مُتَتابعَة؛ وقولُ الراعي يصف الإِبل واتِّباعَها مواضع القطر: سيكفيكَ الإِلهُ ومُسْنَماتٌ،
كَجَنْدَلِ لُبْنَ، تَطّرِدُ الصِّلالا
أَي تَتَتابَعُ إِلى الارَضِين الممطورة لتشرب منها فهي تُسْرِعُ وتَسْتَمرُّ إِليها، وحذَفَ فأَوْصَلَ الفعل وأَعْمَلَه.
والماءُ الطَّرِدُ: الذي تَخُوضه الدوابُّ لأَنها تَطَّرِدُ فيه وتدفعه أَي تتتابع. وفي حديث قتادة في الرجل يَتَوَضَّأُ بالماءِ الرَّمَلِ والماءِ الطَّرِدِ؛ هو الذي تَخُوضه الدوابُّ.
ورَمْلٌ مُتَطارِد: يَطْرُدُ بعضُه بعضاً ويتبعه؛ قال كثير عزة: ذَكَرتُ ابنَ ليْلى والسَّماحَةَ، بعدَما
جَرَى بينَنا مُورُ النَّقَا المُتطَارِد
وجَدْوَلٌ مُطَّرِدٌ: سريعُ الجَرْيَة. والأَنهارُ تطَّرِدُ أَي تَجْري. وفي حديث الإِسراء: وإِذا نَهْران يَطَّرِدان أَي يَجْرِيان وهما يَفْتَعِلان. وأَمرٌ مُطَّردٌ: مستقيم على جهته.
وفلان يَمْشي مَشْياً طِراداً أَي مستقيماً.
والمُطارَدَة في القتال: أَن يَطْرُدَ بعضُهم بعضاً. والفارس يَسْتَطْرِدُ لِيَحْمِلَ عليه قِرْنُه ثم يَكُرُّ عليه، وذلك أَنه يَتَحَيَّزُ في اسْتِطْرادِه إِلى فئته وهو يَنْتَهِزُ الفُرْصة لمطاردته، وقد اسْتَطْرَدَ له وذلك ضَرْب من المَكِيدَة. وفي الحديث: كنت أُطارِدُ حيَّةً أَي أَخْدَعُها لأَصِيدَها؛ ومنه طِرادُ الصَّيْد. ومُطارَدَة الأَقران والفُرْسان وطِرادُهم: هو أَن يَحْمِلَ بعضهم على بعض في الحرب وغيرها. يقال: هم فرسان الطِّرادِ.
والمِطْرَدُ: رُمْحٌ قصير تُطْعَنُ به حُمُر الوحش؛ وقال ابن سيده: المِطْرَد، بالكسر، رمح قصير يُطْرَد به، وقيل: يُطْرَد به الوحش. والطِّرادُ: الرمح القصير لأَن صاحبه يُطارِدُ به. ابن سيده: والمِطْرَدُ من الرمح ما بين الجُبَّةِ والعالية.
والطَّرِيدَةُ: ما طَرَدْتَ من وحش ونحوه. وفي حديث مجاهد: إِذا كان عند اطِّراد الخيل وعند سَلِّ السيوف أَجزأَ الرجلَ أَن تكون صلاتُهُ تكبيراً. الاضْطِرادُ: هو الطِّرادُ، وهو افتِعالٌ، من طِرادِ الخَيْل، وهو عَدْوُها وتتابعها، فقلبت تاء الافتعال طاء ثم قلبت الطاء الأَصلية ضاداً. والطَّريدة: قَصَبَة فيها حُزَّة تُوضَع على المَغازِلِ والعُودِ والقِداح فَتُنْحَتُ عليها وتُبْرَى بها؛ قال الشماخُ يصف قوساً:
أَقامَ الثِّقافُ والطَّرِيدَةُ دَرْأَها،
كما قَوَّمَت ضِغْنَ الشَّمُوسِ المَهامِزُ
أَبو الهيثم: الطَّرِيدَةُ السَّفَن وهي قَصَبة تُجَوَّفُ ثم يُغْفَرُ منها مواضع فَيُتَّبَعُ بها جَذْب السَّهْم. وقال أَبو حنيفة: الطَّرِيدَة قِطْعَةُ عُودٍ صغيرة في هيئة المِيزابِ كأَنها نصف قَصَبة، سَعَتُها بقدر ما يَلزمُ القَوْسَ أَو السَّهْمَ. والطَّرِيدَةُ: الخِرْقَة الطويلة من الحرير. وفي حديث مُعاوية: أَنه صَعِدَ المنبر وبيده طَرِيدَةٌ؛ التفسير لابن الأَعرابي حكاه الهرويّ في الغريبين. أَبو عمرو: الجُبَّةُ الخِرْقَة المُدَوَّرَة، وإِن كانت طويلة، فهي الطَّرِيدَة. ويقال للخِرْقَة التي تُبَلُّ ويُمْسَحُ بها التَّنُّورُ: المِطْرَدَةُ والطَّرِيدَة. وثَوْبٌ طَرائد، عن اللحياني، أَي خَلَقٌ. ويوم طَرَّادٌ ومُطَرَّدٌ: كاملٌ مُتَمَّم؛ قال:
إِذا القَعُودُ كَرَّ فيها حَفَدَا
يَوْماً، جَديداً كُلَّه، مُطَرَّدا
ويقال: مَرَّ بنا يومٌ طَرِيدٌ وطَرَّادٌ أَي طويلٌ. ويومٌ مُطَرَّدٌ أَي طَرَّادٌ؛ قال الجوهري: وقول الشاعر يصف الفرس:
وكأَنَّ مُطَّرِدَ النَّسِيم، إِذا جرى
بَعْدَ الكَلالِ، خَلِيَّتَا زُنْبُورِ
يعني به الأَنْفَ.
والطَّرَدُ: فِراخُ النحلِ، والجمع طُرُود؛ حكاه أَبو حنيفة. والطَّرِيدَةُ: أَصلُ العِذْق. والطَّرِيدُ: العُرْجُون.
والطَّرِيدَةُ: بُحَيْرَةٌ من الأَرضِ قلِيلَة العَرْضِ إِنما هي طَريقَة. والطَّرِيدَةُ: شُقَّةٌ من الثَّوب شُقَّتْ طولاً. والطَّرِيدَة: الوَسيقَة من الإِبل يُغِيرُ عليها قومٌ فَيَطْرُدُونها؛ وفي الصحاح: وهو ما يُسْرَقُ من الإِبل. والطَّرِيدَة: الخُطَّة بين العَجْبِ والكاهِلِ؛ قال أَبو خراش:
فَهَذَّبَ عنها ما يَلي البَطْنَ، وانْتَحَى
طَرِيدَةَ مَتْنٍ بَيْنَ عَجْبٍ وكاهِلِ
والطَّريدَةُ: لُعْبَةُ الصِّبْيانِ، صِبْيانِ الأَعراب، يقال لها المَاسَّةُ والمَسَّةُ، وليست بِثَبَت؛ وقال الطِّرِمَّاح يَصِفُ جَواري أَدرَكْنَ فَتَرَفَّعْن عن لَعِب الصّغار والأَحداث:
قَضَتْ من عَيَافٍ والطَّريدَةِ حاجةً،
فهُنَّ إِلى لَهْوِ الحديث خُضُوعُ
وأَطْرَدَ المُسابِقُ صاحِبَه: قال له إِن سَبَقْتَني فلك عليّ كذا. وفي الحديثِ: لا بأْسَ بالسِّباق ما لم تُطْرِدْه ويُطْرِدْك. قال الإِطْرادُ أَن تقولَ: إِن سَبَقْتَني فلك عليّ كذا، وإِن سَبَقْتُكَ فلي عليك كذا. قال ابن بُزُرج: يقال أَطْرِدْ أَخاك في سَبَقٍ أَو قِمارٍ أَو صِراعٍ فإِن ظَفِرَ كان قد قضى ما عليه، وإِلا لَزِمَه الأَوَّلُ والآخِرُ. ابن الأَعرابي: أَطْرَدْنا الغَنَم وأَطْرَدْتُمْ أَي أَرْسَلْنا التُّيوس في الغنم. قال الشافعي: وينبغي للحاكم إِذا شَهِدَ الشهودُ لرجل على آخر أَن يُحْضِرَ الخَصْم، ويَقْرأَ عليه ما شهدوا به عليه، ويُنْسِخَه أَسماءَهم وأَنسابهم ويُطْرِدَه جَرْحَهم فإِن لم يأْتِ به حَكَمَ عليه؛ قال أَبو منصور: معنى قوله يُطْرِدَه جرحهم أَن يقول له: قد عُدِّلَ هؤُلاءِ الشهودُ، فإِن جئتَ بجرحهم وإِلا حَكَمْتُ عليك بما شهدوا به عليك؛ قال: وأَصله من الإِطْرادِ في السِّباق وهو أَن يقول أَحد المتسابقين لصاحبه: إِن سبقْتني فلك عليّ كذا، وإِن سَبَقْتُ فلي عليك كذا، كأَنَّ الحاكم يقول له: إِن جئت بجرح الشُّهودِ وإِلا حكمت عليك بشهادتهم. وبنو طُرُودٍ: بَطْن وقد سَمَّتْ طَرَّاداً ومُطَرِّداً.

### Türkçe

**الطَّرْدُ**: felç; **طَرَدَه يَطْرُدُه طَرْداً وطَرَداً**
ve **طَرَّده**; dedi ki:
“Yemin ederim, eğer **حُدْباً** ardı ardına
üzerime gelmiş olmasaydı ve ben bir borçla **مُطَرَّدا** olarak kalmış olmasaydım”
**حُدْباً**: yani belâlar; ve yine **اطَّرَدَه**; **طريح** dedi ki:
“Güney rüzgârı onu alkışlatır hâle geldi, sabahladı da
mavi (bulut), kabarcıklarla çöpü **تَطَّرِدُ** eder”

**والطَّرِيدُ**: insanlardan kovulmuş olan; **المحكم**’de: kovulmuş olan; dişisi:
**طَريدٌ** ve **طَريدة**; ikisinin birlikte çoğulu **طَرائِدُ**. Ve **ناقة طَريدٌ**, ه’siz: **طُرِدَتْ**
böylece onunla götürüldü; çoğulu **طَرائِدُ**. Ve denir: **طَردْتُ** falancayı da gitti,
ve “**فاطَّرَدَ**” denmez. **الجوهري** dedi ki: Bundan **انْفَعَلَ** da denmez,
**افْتَعَلَ** da; ancak kötü bir dilde.

**والطَّرْدُ**: uzaklaştırma; ve yine **الطَّرَدُ**, harekeli (tahrîk ile). Adam **مَطْرُودٌ**
ve **طَريدٌ**. Ve falan, onları **يَطْرُدُهم** olarak geçti; yani onları felç eder ve onları örter.
Ve develeri **طَرْداً وطَرَداً** **طَرَدْتُ**; yani onları yanlarından topladım; ve **أَطْرَدْتُها**:
yani onların **طَرْد** edilmesini emrettim.

Ve falan, sultan onu **أَطْرَدَه**: onu beldesinden çıkarmayı emrettiği zaman. **ابن السكيت** dedi ki:
Onu **أَطْرَدْتُ**: onu **طريد** kıldığım zaman; onu **طَرَدْتُ**: seni kendinden sürdüğün zaman
ve ona “bizden git” dediğin zaman. **عمر**’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **أَطْرَدْنا**
**المُعْتَرفِينَ**. Denir: Sultan onu **أَطْرَدَه** ve onu **طَرَدَه**: onu beldesinden çıkardı; bunun hakikati,
onu **طريد** kılmış olmasıdır. Adamı **طَرْداً** **طَرَدْتُ**: onu uzaklaştırdığım zaman; ve kavmi **طَرَدْتُ**:
onların üzerine geldiğin ve onları aştığın zaman. Gece namazı hadîsinde: o, Allah Teâlâ’ya bir قربه
ve hastalığın bedenden **مَطْرَدَةُ**’sidir; yani onun hâli, hastalığı uzaklaştırmaktır; yahut ona mahsus olup bilinen bir mekândır;
ve o, **الطَّرْدِ**’den **مَفْعَلة**’dir. **والطَّريدُ**: adam, kardeşinden sonra doğar; ikinci, birincinin **طَريدُ**’idir;
denir: o onun **طريدُه**’dur. Gece ve gündüz iki **طَريدان**dır; her biri ötekinin **طريد**’idir; şair dedi ki:
“İkisi bana, geçirdiklerini geri getirir; ikisi birlikte
iki **طَريدان**dır; kararımı oyalamazlar.”

Ve **بَعِيرٌ مُطَّرِدٌ**: yürüyüşünde ardı ardına giden ve sendelemeyen; **أَبو النجم** dedi ki:
“Bir **مُطَّرِدٍ** **مَهْديّ**’den saptım.”

Adamı **طَرَدْتُ**: onu uzaklaştırdığın zaman. Adamı **أَطْرَدَ**: onu **طَريداً** kıldı
ve sürdü. **ابن شميل**: Adamı **أَطرَدْتُ**: onu güven içinde olmayan bir **طَريداً** kıldım. Onu **طَرَدْتُ**:
onu uzaklaştırdım, sonra güvende olur. Köpekler avı **طَرْداً** **طَرَدَتِ**: onu uzaklaştırdı
ve onu yordu. **سيبويه** dedi ki: “Onu **طَرَدْتُ** da gitti” denir; lafzından bir muzâri‘i yoktur.
**والطريدة**: avdan ve başkasından kovduğun şey. **طَرَّادٌ**: içinde serabın yayıldığı geniş (yer).
Ve **مكان طَرَّادٌ**: yani geniş. **سَطْحُ طَرَّادٌ**: düz, geniş; ondan **العجاج**’ın sözü:
“Nice keskin, sert (develer)den kestik,
tozlu tepelerden ve yumuşak kumlardan,
ve kalkan gibi sert bir düzlükten,
engebeli (yerden); onları gizli bir yürüyüşle alt ederiz,
ve yumuşak kumdan ve **الطَّرَّادِ**’dan, yumuşak kumdan sonra.”
Onun “**نُسامِيها**” sözü: yani onlarla mücadele ederiz. “**بسَيْرٍ وَهْسٍ**”: yani şiddetli basış sahibi (yürüyüşle). Denir:
Onu **وهسه**: yani onu şiddetli bir basışla bastı, onu **يَهِسُه**; ve yine onu **وعَسَه**. Ve falan çıktı,
yaban eşeklerini **يَطْرُد**. Rüzgâr, çakılı ve **الجَوْلانَ**’ı yer yüzünde **تَطْرُد** eder; bu, onun savurması ve onları götürmesidir.
Seraplı yer, serabı **طَرْداً** **تَطْرُد** eder; **ذو الرمة** dedi ki:
“Sanki o, ve ince kum, onu **يَطْرُدُه** ederken,
rüzgâr altında örülmüş parlak bir fidan dikimleridir.”

**واطَّرَدَ الشيءُ**: onun bir kısmı bir kısmını izledi ve aktı. **واطَّرَدَ الأَمرُ**:
doğruldu. Eşyalar **اطَّرَدَتِ**: bir kısmı bir kısmını izlediği zaman. Söz **اطَّرَدَ**:
ard arda geldiği zaman. Su **اطَّرَدَ**: akışı ard arda geldiği zaman; **قيس بن الخطيم** dedi ki:
“Mezheplerin **كاطِّرادِ**’ı gibi bir iz tanır mısın?”
**المَذاهِب** ile, çizgilerle yaldızlanmış deriler kastetti; bir kısmı bir kısmının ardından görülür; sanki ard arda gelmiş gibidir;
ve çoban’ın, develeri ve yağmur yerlerini izleyişlerini vasfeden sözü:
“Allah sana yetecektir; ve hörgüçler,
süt taşı gibi; **تَطّرِدُ** eder **الصِّلالا**.”
Yani yağmur görmüş topraklara ard arda giderler ki ondan içsinler; böylece ona doğru hızlanır
ve ona doğru sürer; (şair) hazfetti de fiili ulaştırdı ve onu amel ettirdi.

**والماءُ الطَّرِدُ**: binek hayvanlarının içine daldığı su; çünkü onlar onda **تَطَّرِدُ** eder ve onu iter;
yani ard arda gelirler. **قتادة**’nin, kum suyu ile **الماءِ الطَّرِدِ** ile abdest alan adam hakkındaki hadisinde:
o, binek hayvanlarının içine daldığı sudur.

**ورَمْلٌ مُتَطارِد**: bir kısmı bir kısmını kovar ve onu izler; **كثير عزة** dedi ki:
“İbn Leylâ’yı ve cömertliği hatırladım; aramızda
**النَّقَا المُتطَارِد**’in dalgalanması aktıktan sonra.”

**وجَدْوَلٌ مُطَّرِدٌ**: akışı hızlı. Nehirler **تطَّرِدُ**: yani akar.
İsrâ hadîsinde: “Ve iki nehir, **يَطَّرِدان**” yani akarlar; ve ikisi **يَفْتَعِلان**dır.
**وأَمرٌ مُطَّردٌ**: yönü üzere düzgün.

Ve falan, **مَشْياً طِراداً** yürür: yani dosdoğru.

Savaşta **المُطارَدَة**: onların bir kısmının bir kısmını kovmasıdır. Süvari, rakibi üzerine hücum etsin diye **يَسْتَطْرِدُ**, sonra ona tekrar döner;
bu, onun **اسْتِطْرادِه**’inde kendi topluluğuna doğru çekilmesidir; o, onu kovalamak için fırsatı kollarken;
ve ona **اسْتَطْرَدَ**; bu, hileden bir türdür. Hadiste: “Bir yılanı **أُطارِدُ** ediyordum” yani
onu avlamak için onu aldatıyordum; ondan **طِرادُ الصَّيْد**. Akranların ve süvarilerin **مُطارَدَة**’si ve onların **طِرادُ**’ı:
savaşta ve başkasında, bir kısmının bir kısmına hücum etmesidir. Denir: onlar **فرسان الطِّرادِ**’dır.

**والمِطْرَدُ**: yaban eşeklerine saplanan kısa mızrak. **ابن سيده** dedi ki:
**المِطْرَد** (kesre ile): kendisiyle kovalanan kısa mızrak; ve denildi ki: kendisiyle vahşi hayvan kovalanır.
**والطِّرادُ**: kısa mızrak; çünkü sahibi onunla kovalar. **ابن سيده**: mızraktan **المِطْرَدُ**,
**الجُبَّةِ** ile **العالية** arasındaki kısımdır.

**والطَّرِيدَةُ**: vahşiden ve benzerinden kovduğun şey. **مجاهد**’in hadisinde:
Atların **اطِّراد**’ı sırasında ve kılıçların çekilmesi sırasında, adam için namazının tekbir olması yeterlidir.
**الاضْطِرادُ**: o, **الطِّرادُ**’dır; ve o, **افتِعالٌ**dır; atların **طِرادِ**’ından; o, onların koşması ve ard arda gelmesidir;
böylece **افتعال**’ın ت’si ط’ya çevrildi, sonra aslî ط, ض’ye çevrildi.

**والطَّرِيدَة**: içinde bir çentik bulunan bir kamış; iğlere, çubuğa ve ok şaftlarına konur; onun üzerinde yontulur ve onunla yontulup düzeltilir;
**الشماخُ** bir yayı vasfederek dedi ki:
“**الثِّقافُ** ve **الطَّرِيدَةُ** onun eğriliğini doğrulttu,
nasıl ki mahmuzlar, huysuz (devenin) kinini doğrulttu.”

**أَبو الهيثم**: **الطَّرِيدَةُ** **السَّفَن**’dir; o, içi oyulan bir kamıştır; sonra ondan yerler oyulur; onunla okun çekişi izlenir.
**أَبو حنيفة** dedi ki: **الطَّرِيدَة** küçük bir ağaç parçasıdır; oluk biçiminde; sanki kamışın yarısı gibidir; genişliği,
yaya yahut oka gereken kadardır. **والطَّرِيدَةُ**: ipekten uzun bez parçası. **مُعاوية** hadîsinde:
minbere çıktı ve elinde bir **طَرِيدَةٌ** vardı; tefsir, **ابن الأَعرابي**’ye aittir; **الهرويّ** onu **الغريبين**’de nakletti.
**أَبو عمرو**: **الجُبَّةُ** yuvarlak bez parçasıdır; uzun olsa da; o, **الطَّرِيدَة**’dir. Ve denir:
ıslatılan ve onunla tandır silinen bez parçasına: **المِطْرَدَةُ** ve **الطَّرِيدَة**.

**وثَوْبٌ طَرائد**: **اللحياني**’den; yani eski, yıpranmış. Ve **يوم طَرَّادٌ** ve **مُطَرَّدٌ**: tam, tamamlanmış; dedi ki:
“**القَعُودُ** onda tekrar tekrar döndüğü zaman,
bir gün; bütünüyle yeni; **مُطَرَّدا**.”
Ve denir: bize uzun bir gün geçti: **يومٌ طَرِيدٌ** ve **طَرَّادٌ**. Ve **يومٌ مُطَرَّدٌ**: yani **طَرَّادٌ**; **الجوهري** dedi ki:
Şairin, atı vasfederek sözü:
“Ve sanki, esinti **مُطَّرِدَ** iken, aktığı zaman,
yorgunluktan sonra, iki zünbûr (arı) salıverişidir.”
Bununla burnu kastediyor.

**والطَّرَدُ**: arı yavruları; çoğulu **طُرُود**; **أَبو حنيفة** nakletti.
**والطَّرِيدَةُ**: salkımın aslı. **والطَّرِيدُ**: hurma salkım sapı (**العُرْجُون**).

**والطَّرِيدَةُ**: yerden, eni az bir gölcük; ancak o bir yol gibidir. **والطَّرِيدَةُ**: elbiseden, boyuna yarılmış bir parça.
**والطَّرِيدَة**: develerden bir **الوَسيقَة**; bir kavim ona baskın yapar da onu **يَطْرُدُونها**; **الصحاح**’ta: o,
develerden çalınan şeydir. **والطَّرِيدَة**: sağrı ile omuz başı arasındaki çizgi; **أَبو خراش** dedi ki:
“Onun karnına bitişik olanı ondan inceltti; ve yöneldi
sağrı ile omuz başı arasında bir sırt **طَرِيدَة**’sine.”

**والطَّريدَةُ**: çocukların oyunu; bedevî çocuklarının; ona **المَاسَّةُ** ve **المَسَّةُ** denir; sağlam değildir.
**الطِّرِمَّاح** cariyeleri vasfederek—küçüklerin ve gençlerin oyunundan yetişip yükseldiler—dedi ki:
“**عَيَافٍ**’tan ve **الطَّريدَةِ**’den bir ihtiyacı giderdi,
artık onlar, söz eğlencesine boyun eğicidir.”

Yarışçı, arkadaşını **أَطْرَدَ**: ona dedi ki: “Eğer beni geçersen, bende sana karşı şu vardır.”
Hadiste: “Yarışta sakınca yoktur; onu **تُطْرِدْه** etmedikçe ve o da seni **يُطْرِدْك** etmedikçe.”
Dedi ki: **الإِطْرادُ**: “Eğer beni geçersen, bende sana karşı şu vardır; ve eğer seni geçersem, sende bana karşı şu vardır” demendir.
**ابن بُزُرج** dedi ki: Denir: Bir yarışta yahut kumarda yahut güreşte kardeşini **أَطْرِدْ** et;
eğer galip gelirse, üzerindekini ödemiş olur; değilse, birincisi ve sonuncusu ona lâzım olur.

**ابن الأَعرابي**: Koyunları **أَطْرَدْنا** ettik ve siz de **أَطْرَدْتُمْ** ettiniz: yani
teke(leri) koyunların içine saldık. **الشافعي** dedi ki: Hâkime yaraşır: şahitler bir adamın lehine bir başkasına karşı şahitlik ettikleri zaman,
hasmı getirmesi; onların onun aleyhine şahitlik ettiklerini ona okuması; onların isimlerini ve neseblerini ona yazdırması;
ve onların cerhini ona **يُطْرِدَه** etmesi; eğer onu getirmezse, onun aleyhine hükmetmesi.
**أَبو منصور** dedi ki: Onun “onların cerhini ona **يُطْرِدَه** etmesi” sözünün manası: ona “Bu şahitler tezkiye edildi;
eğer onların cerhini getirirsen (getir), yoksa aleyhine hükmederim” demesidir. Dedi ki: Aslı, yarıştaki **الإِطْراد**’dandır;
o da iki yarışçıdan birinin arkadaşına: “Eğer beni geçersen, bende sana karşı şu vardır; ve eğer ben geçersem, sende bana karşı şu vardır” demesidir;
sanki hâkim ona der ki: “Eğer şahitlerin cerhini getirirsen (getir), yoksa onların şahitliğiyle aleyhine hükmederim.”

Ve **بنو طُرُودٍ**: bir kabile koludur; ve **طَرَّاداً** ve **مُطَرِّداً** diye adlandırmıştır.
