# طرسم (ط-ر-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ر - س - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: طَرسَم

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَرْسَمَ الرجل: أطرق. وطَلْسَمَ مثله.

##### Türkçe

**طَرْسَمَ** adam: başını eğdi. Ve **طَلْسَمَ** onun benzeri.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: طَرسَم

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء)‏
من ذلك (الطَّلَنْفح)، وهو السَّمِين. وهذا إنِّما هو تهويلٌ وتقبيحٌ، والزائد فيه اللام والنون، وهو من طفح، إذا امتلأَ. ومنه السَّكران الطَّافح، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطُّحْلب)(1)، معروف. والباء فيه زائدة، وإنّما هو من طَحَل، وهو من اللَّون. وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك (طَحْمَر)، إذا وَثَب، والحاء زائدة، وإِنَّما هو طمر.‏
ومن ذلك (طَرْمَحَ) البناء: أطاله. ومنه اسم الطِّرِمّاح. والأصل فيه الطَّرَح، وهو البعيدُ والطَّوِيل، وقد فسرناه.‏
ومن ذلك (طَرْفََشَتْ) عينُه: أظلَمَتْ. والشّين زائدة، وأصله من طُرِفَت: أصابها طَرَفُ شيءٍ فاغرورقَتْ، وعند ذلك تُظْلِمُ، وقد مرَّ.‏
ومن ذلك (الطلخف(2)): الشديد. واللام زائدة، وهو الطَّخَف، وهو الشِّدَّة(3).‏
ومن ذلك (الطُّلْخُوم)، وهو الماء الآجِن(4). والميم زائدة، وإنما هو من الطّلْخ، وقد ذكرناه.‏
ومن ذلك الشَّباب (المُطْرَهِمّ(5)). وهذا مما زيدت فيه الراء، وأصله مُطَهَّمٌ، وقد مضى.‏
ومن ذلك قولهم: ما في السماء (طَحْرَبة(6))، أي سحابة، والباء زائدة، كأنَّه شيءٌ يَطْحَر المطرَ طَحْراً ، أي يدفعُه ويرمِي به.‏
ومن ذلك الرَّغِيف (الطَّملَّس): الجافّ، وهي منحوتةٌ من كلمتين: طَلَسَ وطَمَسَ، وكلاهما يدلُّ على ملاسةٍ في الشيء.‏
ومما وُضِعَ ولا يكاد يكون له قياس: (الطَّفَنَّش): الواسع صُدورِ القَدَمين.‏
و(طَرسَم) الرَّجُّل: أطرق.‏
و(الطِّرْفِسَانُ): الرَّملة العظيمة.‏
(والطّثْرَج) فيما يقال: النَّمْل(7). قال:‏
* أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ(8) *‏
و(طَلْسَم) الرَّجُلُ: كرَّه وجهَه.‏
ويقولون: (الطِّلْخام): الفِيل(9).‏
و(اطْرَخَمَّ): تَعَظَّمَ.‏
ويقولون: (الطُّمْرُوس): الكذَّاب. و(الطُّرْمُوس) خُبز المَلَّة؛ و(الطِّرْمِساء): الظلمة. ويجوز أن تكون هذه الكلمة مما زيدت فيه الرَّاء، كأنَّها من طَمَس.‏
ويقولون: (طَرْبَلَ) الرَّجُل، إذا مدَّ ذُيولَه.‏
وكلُّ الذي ذكرناه مما لا قياس له، وكأنَّ النّفس شاكّة في صحّته(10)، وإن كنّا سمعناه. والله أعلم بالصواب.‏
(تم كتاب الطاء)‏
---------------------
(1) بضم الطاء مع ضم اللام وفتحها، ويقال أيضاً، كزبرج، وهو الخضرة تعلو الماء المزمن.‏
(2) يقال بكسر الطاء مع فتح اللام خفيفة أو مشددة، ويقال بفتح الطاء واللام أيضاً.‏
(3) لم يذكر ابن فارس ولا غيره من أصحاب المعجمات هذا المعنى في مادة (طخف).‏
(4) والطلخوم أيضاً، العظيم الخلق.‏
(5) قال ابن أحمر:‏
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا‏
(6) يقال بفتح الطاء والراء، وكسرهما وضمهما.‏
(7) في الأصل: "فيما يقال له الرمل"، صوابه من المجمل واللسان.‏
(8) لمنظور بن مرثد الأسدي، وكلمة "فراخ"، من المجمل واللسان. وقبله في اللسان:‏  *والبيض في متونها كالمدرج*.‏
(9) قيده في اللسان بأنه الفيل الأنثى، وكذا في القاموس.‏
(10) في الأصل: "وكأن النفس شاكلة في صحته".‏

كتاب الظاء:
ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan Arap sözünden gelenler babı; başı **طاء** olan)‏
Bundan: (**الطَّلَنْفح**), o da şişmandır. Bu ancak büyütme ve çirkinleştirmedir; onda زائد olan **اللام** ve **النون**’dur; o da dolduğunda **طفح**’tandır. Ondan: sarhoş **الطَّافح**; ve geçmiştir.‏
Bundan: (**الطُّحْلب**)(1), bilinen. Ondaki **الباء** zâiddir; ancak o, renkten olan **طَحَل**’dandır. Onu zikretmiştik.‏
Bundan: (**طَحْمَر**), sıçradığında; **الحاء** zâiddir; ancak o **طمر**’dır.‏
Bundan: bina (**طَرْمَحَ**): onu uzattı. Ondan **الطِّرِمّاح** ismi. Aslı onda **الطَّرَح**’tır; o uzak ve uzundur; onu açıklamıştık.‏
Bundan: gözü (**طَرْفََشَتْ**): karardı. **الشّين** zâiddir; aslı **طُرِفَت**’tendir: bir şeyin kenarı ona isabet etti de yaşardı; o sırada kararır; ve geçmiştir.‏
Bundan: (**الطلخف(2)**): şiddetli. **اللام** zâiddir; o **الطَّخَف**’tır; o da **الشِّدَّة**(3)’dir.‏
Bundan: (**الطُّلْخُوم**), o da ekşimiş sudur(4). **الميم** zâiddir; ancak o **الطّلْخ**’tandır; onu zikretmiştik.‏
Bundan: gençlik (**المُطْرَهِمّ(5)**). Bu, içinde **الراء** artırılmış olanlardandır; aslı **مُطَهَّمٌ**’dur; ve geçmiştir.‏
Bundan onların sözü: gökte (**طَحْرَبة(6)**) yoktur; yani bulut; **الباء** zâiddir; sanki o, yağmuru **طَحْراً** **يَطْحَر** eden bir şeydir; yani onu iter ve onunla fırlatır.‏
Bundan: somun (**الطَّملَّس**): kuru. O iki kelimeden yontulmuştur: **طَلَسَ** ve **طَمَسَ**; ikisi de şeyde bir pürüzsüzlüğe delâlet eder.‏
Öyle şeylerdendir ki konulmuştur ve neredeyse onun için bir kıyas olmaz: (**الطَّفَنَّش**): iki ayağın göğüsleri geniş olan.‏
Ve (**طَرسَم**) adam: başını eğdi.‏
Ve (**الطِّرْفِسَانُ**): büyük kum tepeciği.‏
Ve (**الطّثْرَج**) denildiğine göre: karınca(7). Dedi ki:‏
* **أَثْرٌ كآثارِ فِراخ الطَّثْرَجِ(8)** *‏
Ve (**طَلْسَم**) adam: yüzünü çirkinleştirdi.‏
Ve derler: (**الطِّلْخام**): fil(9).‏
Ve (**اطْرَخَمَّ**): büyüklendi.‏
Ve derler: (**الطُّمْرُوس**): yalancı. Ve (**الطُّرْمُوس**) **خُبز المَلَّة**’dir; ve (**الطِّرْمِساء**): karanlıktır. Bu kelimenin, içinde **الراء** artırılmış olanlardan olması câizdir; sanki o **طَمَس**’tandır.‏
Ve derler: (**طَرْبَلَ**) adam, eteklerini uzattığında.‏
Ve zikrettiğimizin hepsi kıyası olmayanlardandır; ve sanki nefs onun sıhhatinde şüphe edicidir(10); her ne kadar onu işitmiş olsak da. Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
(**تم كتاب الطاء**)‏
---------------------
(1) **الطاء**’ın dammesiyle, **اللام**’ın dammesiyle ve fethasıyla; ve ayrıca **زبرج** gibi de denir; o, uzun süreli suyun üzerine çıkan yeşilliktir.‏
(2) Hafif veya şeddeli olarak **اللام**’ın fethasıyla birlikte **الطاء**’ın kesresiyle denir; ve ayrıca **الطاء** ve **اللام**’ın fethasıyla da denir.‏
(3) İbn Fâris ve mu‘cem sahiplerinden başkası bu mânâyı **طخف** maddesinde zikretmemiştir.‏
(4) Ve **الطلخوم** da: yaratılışı büyük olan.‏
(5) İbn Ahmer dedi ki:‏
أرجى شباباً مطرهما وصحة *** وكيف رجاء المرء ما ليس لاقيا‏
(6) **الطاء** ve **الراء**’ın fethasıyla; ve kesreleriyle ve dammeleriyle denir.‏
(7) Asılda: “denildiğine göre ona kum” (vardır); doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.‏
(8) Esedî **منظور بن مرثد**’indir; “**فراخ**” kelimesi **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ondan önce **اللسان**’da:‏  *والبيض في متونها كالمدرج*.‏
(9) **اللسان**’da onu dişi fil olarak kaydetmiştir; **القاموس**’ta da böyledir.‏
(10) Asılda: “ve sanki nefs onun sıhhatinde şekilli” (vardır).‏

**كتاب الظاء**:
ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَرْسَمَ الليلُ وطَرْمَسَ: أَظلم، ويقال بالشين المعجمة. وطَرْسَم الطريقُ: مثل طَمَسَ ودَرَسَ. وطَرْسم الرجلُ: سكت من فَزَع. الأصمعي: طَرْسَمَ طَرْسَمَةً وبَلْسَمَ بَلْسَمة إذا فَرِقَ أَطْرَقَ وسَكَتَ. ويقال للرجل إذا نَكَصَ هارباً: قد سَرْطَم وطَرْمَسَ. الجوهري: طَرْسَمَ الرجلُ أَطْرَق، وطَلْسَمَ مثلُه.

##### Türkçe

**طَرْسَمَ** gece ve **طَرْمَسَ**: karardı; ve **الشين المعجمة** ile (yani **طَرْشَمَ** şeklinde) de söylenir.

**طَرْسَم** yol: **طَمَسَ** ve **دَرَسَ** gibidir. **طَرْسم** adam: korkudan sustu. el-Asma‘î:
**طَرْسَمَ** bir **طَرْسَمَةً** ile ve **بَلْسَمَ** bir **بَلْسَمة** ile; korktuğu zaman başını eğdi ve sustu (demektir).

Ve bir adama, kaçak olarak geri döndüğü zaman, şöyle denir: “Gerçekten **سَرْطَم** ve **طَرْمَسَ**.” el-Cevherî: **طَرْسَمَ** adam başını eğdi; ve **طَلْسَمَ** onun gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( طَرْسَمَ ) الرَّجُلُ : ( أَطْرَقَ ) ، وَطَلْسَمَ | مِثْلُه ، كما في الصِّحاح . وقال الأَصْمَعِيّ : | طَرْسَمَ ، طَرْسَمَةً ، وَبَلْسَمَ بَلْسَمَةً : إذا فَرِقَ | أَطْرَقَ . | | ( و ) طَرْسَمَ ( عَنِ القِتَالِ وغَيْرِه ) : إذا | ( نَكَصَ ) هارِباً ، وسَرْطَم ، وَطَرْمَسَ مِثْلُه ، | وقد ذُكِرَ كُلُّ واحدٍ في مَحَلِّه . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَك عليه : | | طَرْسَمَ اللَّيْلُ ، وطَرْمَسَ : أَظْلَمَ ، ويُقَالُ | بالشِّينِ المُعْجَمَةِ أيضا . | | وطَرْسَمَ الطَّرِيقُ : دَرَسَ ، مثل طَمَسَ . | | وطَرْسَمَ الرَّجُل : سَكَتَ من فَزَعٍ | كَطَرْمَسَ . |

##### Türkçe

| | ( **طَرْسَمَ** ) adam: ( **أَطْرَقَ** ) (başını eğdi/sustu); ve **طَلْسَمَ** da onun gibidir; Sıhâh’ta olduğu gibi. el-Asmaʿî dedi ki: | **طَرْسَمَ** , **طَرْسَمَةً** , ve **بَلْسَمَ** **بَلْسَمَةً**: korktuğu zaman | **أَطْرَقَ** (başını eğdi/sustu). | | ( ve ) **طَرْسَمَ** (savaştan ve başkasından): | ( **نَكَصَ** ) kaçıp geri döndüğü zaman; ve **سَرْطَم**; ve **طَرْمَسَ** onun gibidir; | ve her birinin her biri kendi yerinde zikredilmiştir. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **طَرْسَمَ** gece, ve **طَرْمَسَ**: karardı; ve | **الشِّينِ المُعْجَمَةِ** ile de söylenir. | | Ve **طَرْسَمَ** yol: silindi/izleri kayboldu; **طَمَسَ** gibi. | | Ve **طَرْسَمَ** adam: bir korkudan sustu, | **طَرْمَسَ** gibi. |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَرْسَمَ
طَرْسَمَ
a.  Desisted; fled.

b.  Fixed his gaze on.

##### Türkçe

طَرْسَمَ
طَرْسَمَ
a. Vazgeçti; kaçtı.

b. **طَرْسَمَ**: Bakışını ... üzerine sabitledi.
