# طرس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طرس

باب السين والطاء والراء معهما
ط ر س، س ط ر، س ر ط مستعملات
طرس:
الطِّرْس: الكتاب يُمحَى ثمّ يُعاد فيه، وفِعلُه التَّطريس.
سطر:
السَّطْرُ سَطْرٌ من كُتُبٍ، وسَطْر من شَجَرٍ مَغُروس ونحوه، قال:
إنيّ، وأَسطارٌ سُطِرْن سَطرا،		لَقائلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نصَـرا
يستغيث به: يا نَصْرُ انصُرْني.
ويقال: سَطَّرَ فلانٌ علينا تسطيراً اذا جاء بأحاديثَ تُشبهِ الباطِلَ.
والواحد من الأساطير إِسطارةٌ وأُسطورةُ، وهي أحاديثُ لا نظام لها بشيء.
ويَسْطرُ معناه يُؤَلِّف ولا أصل له، وسَطرَ يَسطُرُ اذا كتَبَ.
وقال اللهُ- جَلَّ وعَزَّ-: "ن والقَلَمِ وما يسطُرونَ"، أي وما يكتبُ الملائكة.
والسَّيْطَرةُ مصدر المُسَيْطِر، وهو كالرَّقيب الحافظ المُتَعَهِّد للشيء، والمُصَيْطرُ لغة، وتقول: قد تَسَيْطَرَ علينا فلانٌ وتقول: سُوطِر يُسيطِر في مجهول فعله، وانما صارت سُوطِرَ ولم تقل: سُيْطِر لأنَّ الياء لا تثبت بعد ضَمّةٍ، كما أنك تقول من آيَسْتُ: أويس يُؤيس.
ومن اليقين أُوقِنَ يُوقَنُ فاذا جاءت ياءٌ ساكنة بعد ضمة لم تثبت، ولكنها يَجترُّها ما قبلها فَيُصَيِّرُها واواً في حال، مثل قولك: أعيَشُ بيِّنُ العِيشةِ، وأبيض وجمعُه بِيضٌ، وهي فُعلَه وفُعل، فاجترَّت الياء ما قبلها فكَسَرته وقالوا: أكيَسُ كُوسَى وأطيَبُ طُوبَى، وانّما تَوَخَّوا في ذلك أوضَحَه وأحسَنَه، وأيّاً ما فَعَلوا فهو القياس، ولذلك يقول بعضهم في قِسمةٍ ضِيزى انّما هي فُعْلَى، ولو قيل: بُنيَت على فِعْلَى لم يكن خطأً، ألا تَرَى أنّ بعضهم يهمزها على كسرتها، فاستَقبَحوا أن يقولوا: سِيطِرَ لكثرة الكَسَرات، فلما تراوحَتِ، الضمةُ والكسرة كانت الواو أحسنَ. وأما يُسَيطَر فلما ذهبت منه مَدَّة السين رَجَعت الياءُ.
سرط:

السَّرْط منه الاستِراط وهو سُرعة الابتلاع من غير مَضغ.
والسِّرِطراط والسَّرَطْراطُ: الفالوذَجُ.
والسَّرَطانُ من خَلْقِ الماء. ويقال له بالفارسية خرخبق.
والسَّرَطانُ: بُرْجٌ في السَّماء منه أنف الأسد.
والسَّرَطانُ: داءٌ يظهر بقائمة الدابَّة.
والسَّرَاط: القطّاع.

### Türkçe

باب **السين** ve**الطاء** ve**الراء** onlarla birlikte
**ط ر س**، **س ط ر**، **س ر ط** kullanımdadırlar
**طرس**:
**الطِّرْس**: silinip sonra içinde yeniden (yazı) iade edilen kitaptır; fiili **التَّطريس**’tir.
**سطر**:
**السَّطْرُ**: kitaplardan bir satırdır; ve dikilmiş ağaçtan bir satır ve benzeri; dedi ki:
Ben, ve satırlar, satır satır satırlandılar,		diyecek olanım: ey **نَصْرُ** yardım et, yardım et, yardım et
Onunla imdat ister: ey **نَصْرُ** bana yardım et.
Ve denir: falan bize karşı **تسطيراً** yaptı; bâtıla benzeyen hadisler getirdiği zaman.
Ve **الأساطير**’den bir tekil **إِسطارةٌ** ve **أُسطورةُ**’dur; ve o, hiçbir şeyle düzeni olmayan hadislerdir.
Ve **يَسْطرُ**’un manası: telif eder; ve onun aslı yoktur; ve **سَطرَ يَسطُرُ**: yazdığı zaman.
Ve Allah -yüce ve aziz- dedi: "**ن** ve kalem ve onların **يسطُرونَ** (şey)", yani meleklerin yazdığı şey.
Ve **السَّيْطَرةُ**: **المُسَيْطِر**’in masdarıdır; ve o, şey için gözeten, koruyan, üstlenen **الرَّقيب** gibidir; ve **المُصَيْطرُ** bir lugattır; ve dersin: falan bize karşı **تَسَيْطَرَ** etti; ve dersin: fiilinin meçhulünde **سُوطِر** **يُسيطِر**; ancak **سُوطِرَ** oldu da **سُيْطِر** demedin; çünkü **الياء** bir **ضَمّةٍ**’den sonra sabit kalmaz; nitekim sen **آيَسْتُ**’tan: **أويس** **يُؤيس** dersin.
Ve yakînden: **أُوقِنَ** **يُوقَنُ**; artık bir sâkin **ياءٌ** bir **ضمة**’den sonra geldiği zaman sabit kalmaz; fakat ondan önce olan onu çeker de onu bir hâlde **واواً** yapar; senin sözün gibi: **أعيَشُ** **بيِّنُ العِيشةِ**; ve **أبيض** ve onun cemi **بِيضٌ**; ve o **فُعلَه** ve **فُعل**’dür; böylece **الياء** ondan öncekini çekti de onu esreledi; ve dediler: **أكيَسُ** **كُوسَى** ve **أطيَبُ** **طُوبَى**; ve ancak bunda daha açık ve daha güzel olanı gözettiler; ve her ne yaparlarsa o kıyastır; ve bunun için onların bazısı **قِسمةٍ** **ضِيزى** hakkında der ki: ancak o **فُعْلَى**’dır; ve eğer “**فِعْلَى** üzerine bina edildi” denilse hata olmazdı; görmüyor musun ki onların bazısı onu kesresi üzerine hemzeler; böylece çok kesrelerden dolayı “**سِيطِرَ**” demeyi çirkin gördüler; artık **الضمةُ** ile **الكسرة** gidip geldiği zaman **الواو** daha güzel oldu. Ama **يُسَيطَر** ise, ondan **السين**’in meddi gidince **الياءُ** geri döndü.
**سرط**:

**السَّرْط**: ondan **الاستِراط**’tır; çiğneme olmaksızın yutmanın süratidir.
**والسِّرِطراط** ve **السَّرَطْراطُ**: **الفالوذَجُ**’dir.
**والسَّرَطانُ**: su yaratılışındandır. Ve ona Farsça **خرخبق** denir.
**والسَّرَطانُ**: gökte bir burçtur; ondan aslanın burnu (çıkar).
**والسَّرَطانُ**: binek hayvanının ayağında görünen bir hastalıktır.
**والسَّرَاط**: yol kesenlerdir.
