# طرس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: طرس

س ط ر
سطر ، سرط ، طرس ، وسط ، رطس .
أمّا رَسَط ورَطَس : فإن ابن المظفَّر أهمَلهما .
رسط : وأهلُ الشام يسمُّون الخمرَ : الرَّساطون ، وسائرُ العرب لا يعرفونه . وأراها روميّة دخلتْ في كلام مَن جاوَرَهم من أهلِ الشام . ومنهم من يقلب السين شيئاً ، فيقول : الرشاطون .
رطس : قال ابن دُرَيد : الرَّطَسُ : الضَّرْبُ بَبَطْن الكفّ ، يقال : رطسَه رَطْساً ، قلت : ولا أحفظ الرّطس لغيره .
طرس : قال شمر فيما قرأتُ بخطّه : يقال للصَّحيفة إذا مُحيتْ : طِلْسٌ وطِرْس .
وقال الليث : الطِّرْسُ : الكتابُ الممحُو الّذي يستطاع أنْ تُعاد عليه الكتابة ؛ وفِعلُك به التَّطْريس .
وقال شَمِر : قال ابن الأعرابي : المتطَرِّس والمُتَنَطِّس : المتنوِّقُ المختار .
وقال المَرّار الفَقْعَسيّ يصف جاريةً :
بيضاءُ مُطعَمةُ المَلاحةِ مِثلُها
لَهْوُ الجَلِيس وَنيقَةُ المتطرِّسِ
سطر : الحّراني عن ابن السكّيت : يقال : سَطْر وسَطَر ؛ فمن قال سَطْر فجمعه القليل أَسطُر ، والكثير سُطُور . ومن قال : سَطَر جمَعَه أسطاراً . قال جرير :
من شاءَ بايَعْتُه مالِي وخُلْعَتَه
ما تكمُل التِّيم في ديوانهمْ سَطَرَا
وقال اللّيث : يقال : سَطَرٌ من كُتُب ، وسَطْرٌ من شجر مغروس ونحو ذلك ، وأنشد :
إِنِّي وأَسطارٍ سُطِرنَ سَطْرا
لقَائلٌ يا نَصْرُ نَصْراً نَصْرَا
وقال الزّجّاج في قوله تعالى : ( وَقَالُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ ) ( الفرقان : 5 ) ، خَبَرٌ لابتداءٍ محذوفٌ ، المعنى : وقالوا الّذي جاء به أساطيرُ الأوّلين ، معناه : ما سَطَّره
الأوّلون . قال : وواحدُ الأَساطير أُسْطُورة ، كما قالوا أُحْدُوثَة وأحَادِيث .
وقال اللّحياني : واحد الأساطير أسطُور وأسْطُورة ، وأسْطِير .
قال : ويقال : سَطْر ويُجمع إلى العَشَرة أَسْطاراً ، ثم أساطيرُ جمعُ الجَمْع .
وقال الليث : يقال : سَطَّر فلانٌ علينا تَسْطيراً : إذا جاء بأحاديث تُشبِه الباطلَ ، يقال : هو يسطِّر ما لا أصْلَ له ، أي : يؤلِّف . وسَطَر يَسْطُر : إذا كَتَب ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( مَّعِينٍ ( ) ن ( صلى الله عليه وسلم )
1764 وَالْقَلَمِ وَمَا ) ( القلم : 1 ) ، أي : وما يَكْتُب الملائكة .
وقال أبو سَعِيد الضَّرير : سمعتُ أعرابياً فصيحاً يقول : أسَطَرَ فلانٌ اسمِي ، أي : تجاوَزَ السَّطر الّذي فيه اسمي ، فإذا كَتَبه قيل : سَطَره . ويقال : سَطَر فلانٌ فلاناً بالسَّيف سَطَراً : إذا قَطَعَهُ به ، كأنّه سَطْرٌ مَسْطور . ومنه قيل لسيف القَصّاب ساطُور .
سَلَمة عن الفراء : يقال للقصّاب ساطِرٌ وسَطّار ، وشصّاب ومُشَقِّص ولَحّام وجَزّار وقُدار .
وقال ابن بُزُرْج : يقولون للرّجل إذا أَخطأَ فكنَوْا عن خطئه : أسطَرَ فلانٌ اليومَ ، وهو الإسْطار بمعنَى الإخطاء .
وقال ابن دُرَيد : السَّطْرُ : العَتُودُ من الغَنَم .
قال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يُوقِنُونَ أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ ) ( الطور : 37 ) ، قال : المصَيْطرون كتابتها بالصاد ، وقراءتُها بالسّين وبالصاد . ومثلُه قوله : ( مُذَكِّرٌ لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُسَيْطِرٍ ) ( الغاشية : 22 ) ، ومثلُه : ( بَسْطَةً ) ( البقرة : 247 ) و ( بَصْطة ) كُتب بعضها بالصاد وبعضها بالسين ، والقراءة بالسِّين .
وقال الزّجّاج : المسيطِرون : الأرباب المسلطون ؛ يقال : قد تَسيطَر علينا وتصيطر بالسين والصاد ، والأصل السّين ، وكلّ سين بعدَها طاءٌ يجوز أن تُقلبَ صاداً ، نقول : سَطْر وصَطَر ، وسَطَا عليه ، وصَطَا .
وقال اللّيث : السَّيطَرة مَصْدَرُ المُسيطِر ، وهو كالرّقيب الحافظِ المتعهّدِ للشيء ، تقول : قد سَيْطَر علينا ، قال : وتقول : سُوطِر يُسيْطِر في مجهول فعلِه ، وإنما صارت سُوطِرَ ولم تقل سُيْطِر لأن الياءَ ساكنة لا تثبت بعد ضَمّة ، كما أنك تقول : من آيَسْتُ : أويس يُؤيْس .
ومن اليقين : أوقِنَ يوقَن ، فإذا جاءت ياء ساكنة بعد ضمّة لم تثبت ، ولكنّها يَجْترّها ما قَبلَها فيصيِّرها واواً في حالٍ ؛ مثل قولك : أعْيَشُ بيّنُ العِيشَة ، وأبيَض وجمعُه بِيض ، وهي فُعْلَة وفُعْل ، فاجترّت الياءُ ما قبلَها فكسَرتْه . وقالوا : أكيَسُ كُوسَى وأَطيَبُ طُوبى ، وإنّما توخُوْا في ذلك
أوْضَحَه وأحْسَنه ، وأيَّاً ما فعلوا فهو القياس ، ولذلك يقول بعضهم في ) إِذاً قِسْمَةٌ ) ( النجم : 22 ) ، إنما هي فُعلَى ولو قيل : بُنِيتْ على فِعلَى لم يكن خطأ . ألا ترى أنّ بعضهم يهمزها على كسرتها . فاستَقْبَحوا أن يقولوا : سِيطِرَ لكثرة الكَسَرات . فلما تراوحَتِ الضمّة والكسرة كانت الواو أحسن .
وأمّا يُسَيطَر فلمّا ذهبت منه مَدّة السِّين رجعت الياءُ .
قلتُ : سَيْطَرَ : يُسَيْطِر . جاء على فَيْعل فهو مُسَيْطر ، ولم يُستعمَل مجهولُ فِعلِه . ويُنتهَى في كلام العرب إلى ما انتهَوْا إليه .
وقول اللّيث : لو قيل : بُنِيْت ) قِسْمَةٌ ) ( النجم : 22 ) على فِعْلى لم يكن خطأ وهو عند النحويِّين خطأ أن فِعلى جاءت اسماً . ولم تجيء صِفةً . و ( ضيزى ) هي عندهم فُعلَى . وكُسِرت الضّاد من أَجل الياء الساكنة . وهي من ضِزْته حقَّه أَضِيزُه : إذا نقصْته . وقد مرّ تفسيرُه في كتاب الضاد .
وأمّا قول أبي دُوَاد الإياديّ :
وأَرَى الموتَ قد تَدَلَّى من الحَضْر على رَبِّ أهلِهِ السّاطِرُونِ
فإن السّاطرون اسمُ مَلِك من مُلوك العَجَم كان يَسكُن الحَضر . وهي مدينةٌ بين دِجْلة والفُرات . غَزاهُ سابُورُ ذو الأكتاف وأَخَذَه وقتلَه وقولَ عديّ بن زيد :
كأنّ رِيقَه شُؤبوبُ غادِيةٍ
لما تقفّى رقيبَ النَّفْع مُسْطارا
قال أبو نصر : المُسْطار : هو الغبار المرتفِع في السّماء . وقيل : كان في الأصل مُستطاراً فحذفت التاء . كما قالوا : اسْطَاع في موضع استطاع . وقال عديُّ بنُ الرْقاع :
مُسطَارةٌ ذهبتْ في الرّأس سَوْرتُها
كأنّ شَارِبها مِمّا به لَمَمُ
وقال أيضاً :
نَقْرِي الضيوف إذا ما أزمة أزْمَت
مُسطارَ ماشيةٍ لم يَعْد أن عُصِرا
جعل اللَّبنَ بمنزلة الخَمْر . يقول : إذا أجدَبَ الناس سقَيناهم الصَّرِيف وهذا يدلّ على أن المستطار الحديثةُ . وأن من قال هي الحامضة لَم يُجد .
سرط : أبو عُبَيد عن الكسائيّ : سَرِطتُ الطّعام وزَرَدْتُه : إذا ابْتَلَعْتَه ، أَسْرِطه سَرْطاً ، ولا يجوز سَرَطتُ . ومن أمثال العَرَب : الأخْذُ سَرَطان ، والقضاءُ لَيّان . وبعضهم يقول : الأخْذُ سُرّيْطى والقَضَاءُ ضُرّيْطى . وبعضٌ يقول : الأخْذُ سُرَّيْطٌ ، والقَضاءُ ضُرّيْط .
وسمعت أعرابيّاً يقول : الأخْذُ سِرِّيَطى والقضاءُ ضِرِّيَطِى ؛ وهي كلُّها لُغَاتٌ صحيحة قد تكلّمتْ العرب بها ، والمعنى فيها كلّها : أنت تُحِبُّ الأخْذ ، وتَكره الإعْطاء .
ويقال : استَرَط الطعامَ : إذا ابْتَلَعَه . وقولُ الله جلّ وعزّ : ( اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ) ( الفاتحة : 6 ) ، كُتِبَتْ بالصاد ، والأصل السِّين ، ومعناه : ثَبِّتْنَا على المنهاج الواضح .
وقال جرير :
أميرُ المؤمنين على صِراطٍ
إذا اعْوَجَّ الموارِدُ مُسْتَقِيم
وقال الفرّاء : المَوارد : الطُّرُق إلى الماء ، واحِدَتُها مَوْرِدة .
وقال الفرّاء : إذا كان بعد السّين طاءٌ أو قافٌ أو غينٌ أو خاءٌ فإن تلك السِّين تُقْلَب صاداً . قال : ونفر من بَلْعَنْبَرِ يصيّرون السين إذا كانت مقدَّمة ثم جاءت بعدها طاءٌ أو قافٌ أو غَين أو خاء صاداً . وذلك أن الطاء حرف تضَع فيه لسانك في حَنَككِ فينْطَبِق به الصوت ، فقُلِبَتْ السين صاداً صُورتها صورةُ الطاء ، واستخَفُّوها ليَكون المَخْرَج واحداً ، كما اسْتَخَفُّوا الإدْغامَ ؛ فمن ذلك قولُهم : السِّراطُ والصِّراط ، قال : وهي بالصاد لغة قُريش الأوَّلين التي جاء بها الكِتَابُ ؛ قال : وعامّة العَرَب تَجْعَلُها سِيناً . وقال غيره : إنما قيل للطريق الواضح : سِراط لأنّه كان يَسْتَرِط المارّة لكثرة سُلوكِهم لاحِبَه .
وقال الليث : السِّرِطْراطُ والسَّرَطْراط بفتح السّين والراء : وهو الفالُوذَج .
قلت : أما بالكسر فهي لغة جيِّدَة لها نظائر ، مِثل جِلِبْلاَب وسِجِلاَّط . وأما سَرَطْرَاط فلا أعرف له نظيراً . وقيل للفالوذ : سِرِطْرَاطٍ ؛ فكررت فيه الطاء والراء تبليغاً في وصفِه واستلذاذ آكِلِه إيّاه ، إذا سَرَطَه وأَساغَه في حَلْقِه .
ويقال للرجل إذا كان سريعَ الأكْل : مِسْرَط وسُرَط وسَرَّاط .
وقال اللّيث : السَّرطان : من خَلْق الماء ، تسمِّيه الفُرْس : ( عُخْ ) . قال : والسَّرَطان : بُرْجٌ من بُرُوج السماء ، والسَّرَطان : داءٌ يَظْهَرُ بِقَوائم الدَّوَابّ .
وقال غيرُ الخليل : السَّرَطان : داءٌ يَعْرِض للإنسان في حَلْقِهِ دَمَوِيٌّ يشبه الدُّبَيْلَة .

### Türkçe

س ط ر
**سطر** , **سرط** , **طرس** , **وسط** , **رطس** .
Ama **رَسَط** ve **رَطَس**’a gelince: İbnü’l-Muzaffar ikisini de ihmal etmiştir.

**رسط** : Şam ehli şaraba: **الرَّساطون** der; Arapların geri kalanı onu bilmez. Onun, Şam ehlinden onlara komşu olanların sözlerine girmiş bir Rumca olduğunu görüyorum. Onlardan kimi **السين**’i bir şeye çevirir de şöyle der: **الرشاطون** .

**رطس** : İbn Düreyd dedi: **الرَّطَسُ**: avuç içinin karnıyla vurmadır; “onu **رطس** etti, **رَطْساً**” denir. Dedim: **الرّطس**’u ondan başkası için ezberimde tutmuyorum.

**طرس** : Şemmer, kendi hattıyla okuduğumda dedi: Sahifeye, silinince: **طِلْسٌ** ve **طِرْس** denir.
Leys dedi: **الطِّرْسُ**: üzerine yeniden yazı yazılabilen silinmiş kitaptır; onunla yaptığın iş **التَّطْريس**’tir.
Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المتطَرِّس** ve **المُتَنَطِّس**: seçip beğenen, ince zevkli kimsedir.
Merrâr el-Fak‘asî bir cariyeyi vasfederek dedi:
Beyazdır, güzellik katılmıştır; onun gibisi
Oturup konuşanın eğlencesi ve **المتطرِّس**’in seçkini (güzeli)dir

**سطر** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Denir ki: **سَطْر** ve **سَطَر**; kim **سَطْر** derse onun az çoğulu **أَسطُر** , çok çoğulu **سُطُور**’dur. Kim de **سَطَر** derse onu **أسطاراً** diye çoğul yapar. Cerîr dedi:
Dileyeni, malımı ve hil‘atını ona satmışımdır
Onların divanında **سَطَرَا** olarak Teym tamam olmaz
Leys dedi: Denir ki: kitaplardan bir **سَطَرٌ**; dikilmiş ağaçtan ve bunun benzerinden bir **سَطْرٌ**; ve şu beyit okundu:
Şüphesiz ben ve **أَسطارٍ** ki **سُطِرنَ سَطْرا**
“Ey Nasr!” diyen için, Nasr’ı (yardımı) Nasr’dır, Nasr’dır
Zeccâc, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ( **أَسَاطِيرُ الاَوَّلِينَ** ) (el-Furkân: 5): (Bu,) hazfedilmiş bir başlangıcın haberidir; mana: “Ve dediler ki: onun getirdiği, evvelkilerin **أساطيرُ**’idir”; manası: evvelkilerin **سَطَّره** (satır satır yazdığı) şeydir. Dedi: **الأَساطير**’in teki **أُسْطُورة**’dur; tıpkı **أُحْدُوثَة** ve **أحَادِيث** dedikleri gibi.
Lihyânî dedi: **الأساطير**’in teki **أسطُور** ve **أسْطُورة** ve **أسْطِير**’dir.
Dedi: **سَطْر** denir ve ona ona kadar **أَسْطاراً** diye çoğul yapılır; sonra **أساطيرُ** çoğulun çoğuludur.
Leys dedi: “Falan bize **تَسْطيراً** **سَطَّر** etti” denir: bâtıla benzeyen hadisler getirdiği zaman; “aslı olmayanı **يسطِّر**” denir; yani: telif eder. Ve **سَطَر يَسْطُر**: yazdığı zaman; Yüce ve Aziz Allah dedi: ( **ن وَالْقَلَمِ وَمَا** ) (el-Kalem: 1); yani: meleklerin yazdığı şey.
Ebû Sa‘îd ed-Darîr dedi: Fasih bir bedevîyi işittim, şöyle diyordu: “Falan benim adımı **أسَطَرَ** etti”; yani: adımın bulunduğu satırı geçti; onu yazdığında “onu **سَطَره** etti” denir. Ve “falan falanı kılıçla **سَطَراً** **سَطَر** etti” denir: onunla onu kestiği zaman; sanki o, satır satır yazılmış bir satırdır. Bundan dolayı kasabın kılıcına **ساطُور** denmiştir.
Seleme, Ferrâ’dan: Kasaba **ساطِرٌ** ve **سَطّار** denir; ve **شصّاب** ve **مُشَقِّص** ve **لَحّام** ve **جَزّار** ve **قُدار**.
İbn Büzurc dedi: Adam hata ettiğinde, hatasını kinaye ederek ona derler ki: “Falan bugün **أسطَرَ** etti”; ve bu, hata etmek manasında **الإسْطار**’dır.
İbn Düreyd dedi: **السَّطْرُ**: koyundan genç teke (atûd)dur.
Ferrâ, Yüce ve Aziz Allah’ın şu sözü hakkında dedi: ( **أَمْ عِندَهُمْ خَزَآئِنُ رَبِّكَ أَمْ هُمُ الْمُسَيْطِرُونَ** ) (et-Tûr: 37): **المصَيْطرون** yazımı **الصاد** iledir; okunuşu **السّين** ile ve **الصاد** iledir. Bunun benzeri O’nun sözü: ( **لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُسَيْطِرٍ** ) (el-Gâşiye: 22); ve bunun benzeri: ( **بَسْطَةً** ) (el-Bakara: 247) ve ( **بَصْطة** ); bazısı **الصاد** ile, bazısı **السين** ile yazıldı; okunuş **السِّين** iledir.
Zeccâc dedi: **المسيطِرون**: musallat kılınmış rablerdir; denir ki: “bize **تَسيطَر** etti” ve **السين** ve **الصاد** ile “**تَصيطر**”; asıl olan **السّين**’dir. Ve kendisinden sonra **طاء** bulunan her **سين**’in **صاد**’a çevrilmesi caizdir; deriz ki: **سَطْر** ve **صَطَر**; ve “ona **سَطَا** etti” ve “**صَطَا**”.
Leys dedi: **السَّيطَرة** , **المُسيطِر**’in mastarıdır; o, şeyin gözetleyicisi, koruyucusu, üstlenen kimse gibidir. “Bize **سَيْطَر** etti” dersin. Dedi: Meçhul fiilinde “**سُوطِر يُسيْطِر**” de dersin; ancak “**سُوطِرَ**” oldu da “**سُيْطِر**” demedin; çünkü **الياء** sâkindir, dammeden sonra sabit olmaz; tıpkı “**آيَسْتُ**”tan “**أويس يُؤيْس**” dediğin gibi.
Ve yakînden: “**أوقِنَ يوقَن**”; dammeden sonra sâkin bir **ياء** gelince sabit olmaz; fakat kendinden öncekini kendine çeker de bir hâlde onu **واو** yapar; senin “**أعْيَشُ** (yaşayışı açık)” demen gibi; ve “**أبيَض**” ve onun çoğulu **بِيض**; bu **فُعْلَة** ve **فُعْل**’dür; böylece **الياء** kendinden öncekini çekti de onu esreledi. Ve dediler: “**أكيَسُ كُوسَى**” ve “**أَطيَبُ طُوبى**”; bunda ancak daha açık ve daha güzel olanı gözettiler; her ne yaparlarsa yapsınlar o kıyastır. Bu yüzden bazısı ( **إِذاً قِسْمَةٌ** ) (en-Necm: 22) hakkında der ki: o ancak **فُعلَى**’dır; “**فِعلَى** üzerine bina edildi” dense hata olmazdı. Görmez misin ki bazısı onu kesresi üzerine hemzeler. “**سِيطِرَ**” demeyi, kesrelerin çokluğundan çirkin gördüler. Damme ile kesre gidip gelince **واو** daha güzel oldu.
Ama “**يُسَيطَر**”a gelince, ondan **السِّين**’in uzatması gidince **الياء** geri döndü.
Dedim: **سَيْطَرَ : يُسَيْطِر**. **فَيْعل** vezni üzere geldi; o halde o **مُسَيْطر**’dır. Fiilinin meçhulu kullanılmamıştır. Arapların sözünde, onların vardığı yere varılır.
Leys’in sözü: “( **قِسْمَةٌ** ) (en-Necm: 22) **فِعْلى** üzerine bina edilse hata olmazdı”; bu, nahivciler katında hatadır; çünkü **فِعلى** isim olarak gelmiştir, sıfat olarak gelmemiştir. Ve **ضيزى** onlara göre **فُعلَى**’dır. **الضّاد** , sâkin **الياء** sebebiyle esrelendi. O, “hakkını **ضِزْته**; onu **أَضِيزُه**”dendir: onu eksilttiğin zaman. Onun tefsiri **الضاد** kitabında geçmiştir.
Ebû Duvâd el-İyâdî’nin şu sözüne gelince:
Ve ölümü görüyorum ki, **الحَضْر**’dan, ehlinin rabbi olan **السّاطِرُونِ**’a doğru sarkmıştır
Şüphesiz **السّاطرون** , **العَجَم** meliklerinden bir melikin adıdır; **الحَضر**’da otururdu. O, **دِجْلة** ile **الفُرات** arasında bir şehirdir. **سابُورُ ذو الأكتاف** ona gazâ etti, onu aldı ve öldürdü. Ve ‘Adî b. Zeyd’in sözü:
Sanki tükürüğü, sabahleyin bir sağanağın döküntüsüdür
Faydanın gözetleyicisini takip edince, **مُسْطارا**
Ebû Nasr dedi: **المُسْطار**: gökte yükselen tozdur. Ve denildi ki: aslı **مُستطاراً** idi; sonra **التاء** hazfedildi; tıpkı **استطاع** yerinde **اسْطَاع** dedikleri gibi. ‘Adî b. er-Rikâ‘ dedi:
**مُسطَارةٌ**; onun çevresi başta gitmiştir
Sanki bıyığı, onda bir dağınıklık bulunan şeydendir
Ve yine dedi:
Misafirleri ağrıları ağrıttığında doyururuz
**مُسطارَ ماشيةٍ**; ancak sıkılınca (çıkarılınca) geri kalmadı
Sütü, şarap menzilesine koydu. Diyor ki: İnsanlar kıtlığa düşünce onlara **الصَّرِيف** içirdik; bu, **المستطار**’ın taze (yeni) olduğuna delalet eder. Ve “o ekşidir” diyen isabet etmemiştir.

**سرط** : Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: “Yemeği **سَرِطتُ** ve **زَرَدْتُه**” denir: onu yuttuğun zaman; onu **أَسْرِطه سَرْطاً** (yutarım). **سَرَطتُ** caiz değildir. Arapların mesellerindendir: “Almak **سَرَطان**’dır, ödemek **لَيّان**’dır.” Bazıları der ki: “Almak **سُرّيْطى** , ödemek **ضُرّيْطى**.” Bazısı der ki: “Almak **سُرَّيْطٌ** , ödemek **ضُرّيْط**.”
Fasih bir bedevîyi işittim, diyordu: “Almak **سِرِّيَطى** ve ödemek **ضِرِّيَطِى**”; bunların hepsi, Arapların konuştuğu sahih lügatlerdir; hepsindeki mana: sen almayı seversin, vermekten hoşlanmazsın.
Ve “yemeği **استَرَط** etti” denir: onu yuttuğu zaman. Yüce ve Aziz Allah’ın sözü: ( **اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ** ) (el-Fâtiha: 6); **الصاد** ile yazıldı; aslı **السِّين**’dir; manası: bizi apaçık yol üzere sabit kıl.
Cerîr dedi:
Müminlerin emiri bir **صِراطٍ** üzerindedir
Su yolları eğrilince (bile) dosdoğru
Ferrâ dedi: **المَوارد**: suya giden yollardır; onun teki **مَوْرِدة**’dir.
Ferrâ dedi: **السّين**’den sonra **طاء** veya **قاف** veya **غين** veya **خاء** olursa, o **السِّين** **صاد**’a çevrilir. Dedi: **بَلْعَنْبَر**’den bir topluluk, **السّين** önde olup sonra **طاء** veya **قاف** veya **غَين** veya **خاء** gelince onu **صاد** yapar. Bu, **الطاء**’ın, dilini damağına koyduğun bir harf olması ve sesin onunla kapanması sebebiyledir; böylece **السّين** **صاد**’a çevrildi; sureti, **الطاء**’ın sureti oldu. Çıkış yeri bir olsun diye onu hafif gördüler; tıpkı idğamı hafif gördükleri gibi. Bundan dolayı onların sözü: **السِّراطُ** ve **الصِّراط**. Dedi: **الصاد** ile olanı, kitabın geldiği Kureyş’in evvellerinin lügatidir. Dedi: Arapların çoğu onu **سِيناً** yapar. Başkası dedi: Apaçık yola ancak **سِراط** denmiştir; çünkü o, çokça gidip gelmeleri sebebiyle geçenleri **يَسْتَرِط** ederdi (yutar gibi içine alırdı).
Leys dedi: **السِّرِطْراطُ** ve **السَّرَطْراط**; **السّين** ve **الراء**’ın fethiyle; o, **الفالُوذَج**’dir.
Dedim: Kesre ile olan ise, benzerleri bulunan iyi bir lügattir; **جِلِبْلاَب** ve **سِجِلاَّط** gibi. **سَرَطْرَاط**’a gelince, onun bir benzerini bilmiyorum. **الفالوذ**’a **سِرِطْرَاطٍ** denmiştir; onda **الطاء** ve **الراء** tekrar edilmiştir; onu **سَرَطَه** edip boğazında **أَساغَه** ettiği zaman, onu yiyenin onu vasfetmesinde ve onu lezzetli bulmasında mübalağa için.
Ve adam hızlı yiyen olunca ona **مِسْرَط** ve **سُرَط** ve **سَرَّاط** denir.
Leys dedi: **السَّرطان**: su yaratıklarındandır; Farslar ona: ( **عُخْ** ) der. Dedi: **السَّرَطان**: göğün burçlarından bir burçtur. Ve **السَّرَطان**: binek hayvanlarının ayaklarında beliren bir hastalıktır.
Halîl’den başkası dedi: **السَّرَطان**: insanın boğazında arız olan, **الدُّبَيْلَة**’ye benzeyen kanlı bir hastalıktır.
