# طرف — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D9%81/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%81.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: طرف

(باب الطاء والراء وما يثلثهما)
(طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان:
بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه.
(طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون:  التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ طيّباً.
(طرش) الطاء والراء والشين كلمةٌ معروفةٌ، وهي الطَّرَش، معروف([2]). وقال أبو عمرو: تطرَّش([3]) النَّاقِهُ من المرض، إذا قام وقعَد.
(طرط) الطاء والراء والطاء كلمةٌ. يقولون الأطرط: الدَّقيق الحاجبين؛ وقد طرِطَ.
(طرف) الطاء والراء والفاء أصلان([4]): فالأوَّل يدلُّ على حدِّ الشيء وحَرفهِ، والثاني يدلُّ على حركةٍ في بعض الأعضاء.
فالأوَّل طَرَفُ الشيء والثوب والحائط. ويقال ناقةٌ طَرِفَة: ترعى أطرافَ المرعَى ولا تختلطُ بالنُّوق.
وقولهم: عينٌ مطروفة، من هذا؛ وذلك أن يصيبَها طَرَف شيءٍ ثوبٍ أو غيره فتَغْرَوْرِقَ دمعاً. ويُستعار ذلك حتى يقال: طَرَفَها الحُزْن.
فأمَّا قولُهم: هو كريم الطَّرَفين، فقال قومٌ: يُراد به([5]) نَسَب الأب والأمّ.  ولا يُدْرَى أيُّ الطَّرَفين أطول، هو من هذا. وجمع الطَّرَف أطراف. قال:
وكيف بأطرافي إذا ما شَتَمْتَنِي *** وما بعدَ شَتْمِ الوالدينِ صُلُوح([6])ويقال إنَّ الطِّرَاف: ما يُؤخَذ من أطراف الزَّرع([7]).
ومن الباب: الطَّوَارِف من الخِباء، وهي ما رفعتَ من جوانبه لتنظُر، فأمَّا قولهم: جاء فلانٌ بطارفةِ عينٍ فهو من الذي ذكرناه في قولهم: طُرِفت العين، إذا أصابَها طَرَف شيءٍ فاغرورَقَتْ. وإذا كان كذا لم تكد تُبْصِر. فكذلك قولهم: بِطارِفةِ عينٍ، أي بشيءٍ  تَتَحيَّر له العينُ من كَثْرتهِ.
ومن الباب قولُهم للشيء المستحدَث: طريف؛ وهو خلافُ التَّليد، ومعناه أنَّهُ شيءٌ أُفِيدَ الآنَ في طَرَف زمانٍ قد مضى. يقولون منه اطَّرَفْتُ الشيءَ، إذا استحدثتَه، أطَّرِفه، اطِّرَافاً.
ومن الباب: الرَّجُل الطَّرِف: الذي لا يثبُت على امرأةٍ ولا صاحب. وذلك القياسُ؛ لأنَّه يطلُب الأطراف فالأطراف. والمرأة المطروفة، يقولون إنَّها التي لا تثبُت على رجلٍ واحدٍ، بل تَطّرِف الرِّجال. وهو قولُ الحُطيئة:
* بَغَى الودَّ من مطروفة الوُدِّ طامِحِ([8]) *
ومن الباب الطِّرف: الفرس الكريم، كأنَّ صاحبَه قد اطّرَفه. وللمطَّّرَف فضلٌ على التَّليد.
وأمَّا الأصل الآخر فالطَّرْف، وهو تَحريك الجفون في النَّظَر. هذا هو الأصل ثم يسمُّون العينَ الطَّرْف مجازاً. ولذلك يسمَّى نجمٌ من النُّجُوم الطَّرْفة([9])، كأنَّه فيما أحسب طرْفُ الأسَد. قال جرير:
إنَّ العيونَ التي في طَرْفِهَا مرضٌ *** قَتَلْنَنَا ثم لم يُحْيِينَ قتلانا([10])فأما الطِّرَاف فإنه بيتٌ من أَدَم، وهو شاذٌّ عن الأصلين اللذين ذكرناهما.
(طرق) الطاء والراء والقاف أربعة أصول: أحدها الإتيان مَسَاءً([11])، والثاني الضَّرْب، والثالث جنسٌ من استرخاء الشيء، والرابع خَصْف شيء على شيء.
فالأوَّلُ الطُّرُوق. ويقال إنَّه إتيان المنزلِ ليلاً. قالوا: ورجلٌ طُرَقَةٌ، إذا كان يَسْرِي حتى يطرُقَ أهلَهُ ليلاً. * وذُكِرَ أنَّ ذلك يقال بالنَّهار أيضاً، والأصل اللَّيل. والدَّليل على أنَّ الأصلَ اللَّيل تسميتُهم النَّجم طارقاً؛ لأنَّه يَطلُعُ ليلاً. قالوا: وكلُّ  من أتى ليلاً فقد طَرَق. قالت:
* نحنُ بناتُ طارق([12]) *
وهو قول امرأةٍ. تريد: إنَّ أبانا نجمٌ في شرفه وعلوّه([13]).
ومن الباب، والله أعلم: الطَّريق، لأنه يُتَوَرَّدُ. ويجوزُ أن يكون من أصلٍ آخَر، وهو الذي ذكرناه من خَصْف الشيء فوق الشيء.
ومن الباب الأوَّل قولهم: أتيتُه طَرْقَتين، أي مَرَّتين([14]). ومنه طارِقةُ الرَّجُل، وهو فَخِذه التي هو منها؛ وسمِّيت طارقة لأنها تطرُقه ويطرُقها. قال:
شكوت  ذَهابَ طارقتي إليه *** وطارِقَتِي بأكناف الدُّرُوبِ([15])والأصل الثَّاني: الضَّرْب، يقال طَرَقَ يَطْرُقُ طَرْقاً. والشيء مِطْرَق ومِطْرَقة. ومنه الطَّرْق، وهو الضَّرْب بالحصى تكهُّناً، وهو الذي جاء في الحديث النَّهْيُ عنه، وقيل: "الطَّرْق والعيافة والزَّجر من الجِبت([16])". وامرأةٌ طارقةٌ: تفعل ذلك؛ والجمع الطَّوارق. قال:
لعمرك ما تَدْرِي الطَّوَارِقُ بالحصى *** ولا زاجراتُ الطيرِ ما الله صانعُ([17])والطرْق: ضرب الصُّوف بالقضيب، وذلك القضيبُ مِطرَقةٌ. وقد يفعلُ الكاهن ذلك فيطرُق، أي يخلط القُطْنَ بالصُّوفِ إذا تكهَّنَ. ويجعلون هذا مثلاً فيقولون: "طَرَقَ وماشَ". قال:
عاذلَ قد أولِعتِ بالتّرْقيشِ *** إليَّ سِرّاً فاطرُقي ومِيشِي([18])ويقال: طرَقَ الفحلُ الناقةَ طَرقاً، إذا ضربها. وطَروقةَ الفَحل: أنثاه. واستطرقَ فلانٌ فلاناً فَحَلَه، إذا طَلَبَه منه ليضربَ في إبله، فأطْرَقَه إِيّاه، ويقال: هذا النَّبْل طَرْقَةُ رجلٍ واحد، أي صِيغة رجلٍ واحد([19]).
والأصل الثالث: استرِخاء الشيء. من ذلك الطَّرَق، وهو لِينٌ في ريش الطائر. قال الشاعر:
..................... *** ..................([20])ومنه أطْرَق فلانٌ في نَظَره. والمُطْرِق: المسترخِي العَين. قال:
وما كنتُ أخشَى أن تكون وفاتُه *** بكفَّيْ سَبَنْتَى أزرقِ العَينِ مُطْرِقِ([21])وقال في الإطراق:
فأطرَقَ إطراقَ الشُّجاعِ ولو يَرَى  *** مَساغاً لِناباه الشجَاعُ لصَمَّما([22])ومن الباب الطِّرِّيقة، وهو اللِّين والانقياد. يقولون في المثل: "إنّ تحت طِرِّيقَته لَعِنْدَأْوَةً". أي إنّ في لِينه بعضَ العُسر أحياناً. فأمَّا الطَّرَق فقال قوم: هذا اعوجاجٌ في الساق من غير فَحَج. وقال قوم: الطّرَق: ضَعف في الرُّكبتين. وهذا القول أَقْيَسُ وأشبه لسائر ما ذكرناهُ من اللِّينِ والاسترخاء.
والأصل الرابع: خَصْفُ شيء على شيء. يقال: نعلٌ مُطارَقة، أي مخصوفة. وخُفّ مُطارَق، إذا كان قد ظُوهِر لـه نعلان. وكلُّ خَصْفةٍ طِراق. وتُرسٌ مُطرَّق، إذا طورِق بجلدٍ على قَدْره. ومن هذا الباب الطِّرْق، وهو الشحم والقُوّة، وسمِّي بذلك لأنّه شيءٌ كأنّه خُصِف به. يقولون: ما به طِرْق، أي ما به قُوّة. قال أبو محمد عبد الله بن مسلم: أصل الطِّرْق الشّحم؛ لأنّ القوّة أكثر ما تكون [عنه([23])]. ومن هذا الباب الطَّرَق: مَناقع المياه؛ وإِنَّما سمِّيت  بذلك تشبيهاً بالشيء يتراكبُ بعضهُ على بعض. كذلك الماء إذا دام تراكب. قال رؤبة:
* للعِدِّ إذْ أخْلفَه ماءُ الطَّرَقْ([24]) *
ومن الباب، وقد ذكرناه أوَّلاً وليس ببعيد أن يكون من هذا القياس: الطَّريق؛ وذلك أنَّه شيءٌ يعلو الأرضَ، فكأنَّها قد طُورِقَتْ به وخُصِفت به. ويقولون: تطارَقَت الإِبلُ، إذا جاءت يتبع بعضُها بعضاً. وكذلك الطَّرِيق، وهو النَّخْل الذي على صفٍّ واحد، وهذا تشبيهٌ، كأنَّه شُبِّه بالطَّرِيق في تتابُعه وعلوّه الأرض. قال الأعشى:
ومِنْ كلِّ أحوَى كجِذْعِ الطَّريقِ *** يزينُ الفِناءَ إذا ما صَفَنْ([25])ومنه [ريشٌ([26])] طِراق، إذا كان تطارق بعضه فوقَ بعض، وخرج القومُ مَطارِيقَ، إذا جاؤوا مُشاةً لا دوابَّ لهم، فكأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يَخْصِف بأثر قدَميه أثَر الذي تقدَّم. ويقال: جاءت الإِبلُ على طَرْقَة واحدة، وعلى خُفٍّ واحد؛ وهو الذي ذكرناه من أنَّها *تَخصف بآثارها آثارَ غيرها. واختضَبت المرأةُ طَرْقَتينِ، إذا أعادت الخِضاب، كأنَّها تَخصِف بالثَّاني الأوَّل. ثم يشتقُّ من الطَّريق فيقولون: طَرَّقت المرأةُ عند الوِلادة، كأنَّها جَعلتْ للمولودِ طريقاً. ويقال ـ وهو ذلك الأوَّل ـ لا يقال طَرَّقت إلاَّ إذا خرج من الولد نصفُه ثمَّ احتبَس بعضَ الاحتباسِ ثمَّ خرج. تقول([27]): طرّقت ثم خلَصت.
وممّا يُشْبِه هذا قولُهم طَرَّقت القطاة، إذا عَسُر عليها بيضُها ففحصت الأرضَ بجُؤجُئِها.
(طرم) الطاء والراء والميم أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على تراكُمِ شيءٍ. يقولون: الطُّرَامة([28]): الخُضْرَة على الأسنان. ويقولون: الطِّرْم([29]): العَسَل. والطِّرْيَم: السَّحاب الغليظ.
(طري) الطاء والراء والحرف المعتلُّ أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على غضاضةٍ وجِدّة. فالطَّرِيّ: الشيء الغَضّ؛ ومصدره الطَّرَاوة والطَّراءة، ومنه أَطْرَيْتُ فلاناً، وذلك إذا مدحتَهُ بأحسنِ ما فيهِ.
فإذا هُمِزَ قيل طرَأَ فلانٌ، إذا طلع. وأحسَِب هذا من باب الإبدال، وإنّما الأصل دَرَأ وقد ذُكِر.
(طرب) الطاء والراء والباء أُصَيْلٌ صحيحٌ. يقولون: إنَّ الطّرَب خِفّة تُصيب الرَّجُلَ من شدةِ سرور أو غيره. ويُنشدون:
وقالوا قد طرِبْتَ فقلتُ كلاَّ *** وهل يبكي من الطَّرَبِ الجليدُ
وقال نابغة بني جعدة:
وأُراني طَرِبَاً في إِثْرِهمْ *** طرَبَ الوالهِ أو كالمُخْتَبَلْ([30])قالوا: وطرَّب في صوته، إذا مدَّه. وهو من الأوَّل. والكريم طَروبٌ. ومما شذَّ عن هذا الباب المَطَارِب؛ وهي طرقٌ ضيِّقة متفرِّقةٌ. وأراها([31]) من باب الإبدال، كأنها مدارب، مشتقة من الدَّرْب.
وأمَّا قولهم في الطُّرْطُبّ، إنَّه الثَّدي المسترخِي، وكذلك الطَّرْطَبَة: صوت الحالب بالمِعزى، فكلُّه وما أشبهه كلام.
(طرث) الطاء والراء والثاء كلمةٌ صحيحةٌ، وهي الطَُّـَرثُوث([32])، وهي نبْت.
(طرح) الطاء والراء والحاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نَبْذ الشَّيءِ وإِلقائِهِ. يقال طَرَحَ الشَّيْءَ يطرحُه طرحا. ومن ذلك الطَّرَح، وهو المكان البعيد([33]). وطَرَحتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطرَحٍ، إذا نأتْ به ورمت به. قال:
أَلِمَّا بميٍّ قبل أن تطرَحَ النَّوى  *** بنا مَطْرَحاً أو قبل بينٍ يُزِيلُها
ويقال فحل مِطْرَحٌ؛ بعيدُ موقع الماءِ في الرَّحِم. ومن الباب: نخلةٌ طروحٌ: طويلة العَراجين. وسَنامٌ إطريحٌ: طويلٌ. وقوسٌ طَروح: شديدة الحفْزِ للسَّهم. والقياس في كلِّه واحد.
(طرد) الطاء والراء والدال أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على إبعاد. يقال طردْتهُ طرداً. وأَطْرَدَه السُّلطانُ وطَرَّدَه، إذا أخرجه عن بلده. والطَّرْد: معالجة أخْذ الصّيد. والطرِيدة: الصَّيْد. ومُطارَدَة الأقرانِ: حملُ بعضِهم على بعض؛ وقيل ذلك لأنَّ هذا يَطْرُد ذاك. والمِطْرَد: رمح صغير. ويقال لمحَجّة الطَّريق مَطْرَدَة([34]). ويقال: اطَّرد الشَّيء اطراداً، إذا تابَعَ بعضُه بعضاً، وإِنما قيل ذلك تشبيهاً، كأنَّ الأوَّل يطرُدُ الثَّاني. ومنه قولُه:
أتعرِف رسماً كاطِّراد المذاهبِ  *** لعمرةَ وحشَّا غيرَ موقفِ راكبِ([35])ومُطَّرَدُ النَّسيم: الأنْف. أنشدَنا علي بن إبراهيم القَطَّان، عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيّ:
وكأنَّ مُطّرَدَ النَّسيم إذا جَرَى  *** بعد [الكلالِ خليَّتَا زُنبورِ([36])واطرَدَ] الأمر: استقام. وكلُّ شيءٍ امتدَّ فهذا قياسُهُ. يقال طرِّدْ سَوْطَكَ: مدِّدْه. والطَّرِيد: الذي يُولَد بعد أخيه، فالثَّاني طريدُ الأوَّل. وهذا تشبيه، كأنَّه طرَدَه وتَبِعه([37])، وطريدٌ بمعنى طارِد.
--------------ـــــ
([1]) ديوان حسان  310 واللسان  (طرز).
([2]) الطرش: الصمم، وقيل أهونه . وقيل هو مولد. يقال في الوصف منه أطرش وأطروش، بضم الهمزة والراء فيهما، كما في اللسان.
([3]) هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان.
([4]) في الأصل: "أصول". وليس كذلك.
([5]) في الأصل:"فقال قومٌ أراد قوم أراد به".
([6]) البيت لعون بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، كما في اللسان (طرف). وأنشده في (صلح). بدون نسبة، وكذا في إصلاح المنطق 124. وقد سبق في (صلح)
([7]) هذا المعنى لم يذكر في اللسان، وذكر في القاموس. وفي المجمل: "مأخوذ" بدل "يؤخذ".
([8]) وكذا إنشاده في المجمل والصحاح. وفي الديوان 63 واللسان (طمح، طرف): "مطروفة العين". وصدره:
* وما كنت مثل الكاهلي وعرسه *.
([9])وكذا في المجمل والقاموس. وفي اللسان (طرف)، والأزمنة والأمكنة: (1: 191، 318): "الطرف" بدون هاء. قال المرزوقي: "وأما الطرف فكوكبان يبتدان الجبهة بين يديها، يقولون: هما عين الأسد".
([10]) ديوان جرير 595، والعمدة (1: 135). ويروى: "في طرفها حورٌ"، كما في زهر الآداب (4: 215). والأغاني (7: 37). والبيت من المائة المختارة في الأغاني (7: 35).
([11]) في الأصل: "مكاناً".
([12]) الرجز لهند بنت بياضة بن رباح بن طارق الإيادي كما في اللسان (طرق). وبعده:
لا ننثني لوامق *** نمشي على النمارق
المسك  في المفارق *** والدر في المخانق
إن تقبلوا نعانق *** أو تدبروا نفارق
 	فراق غير وامق

([13]) وقد يكون أيضاً أنها تعتز بأبيها طارق الإيادي.
([14]) في القاموس: "وأتيته طرقين وطرقتين، ويضمان".
([15]) لابن أحمر، كما في اللسان (طرق) وكذا جاءت رواية البيت في المجمل، وفي اللسان: "إليها" موضع "إليه".
([16]) في اللسان: "روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنَّه قال: الطرق والعيافة من الجبت".
([17]) البيت للبيد في ملحقات ديوانه 55 طبع 1881 واللسان  (طرق) وبعده في الديوان:
سلوهن إن كذبتموني متى الفتى  *** يذوقُ المنايا أو متى الغيث واقعُ
 ([18]) لرؤبة بن العجاج، في ديوانه 77 واللسان (رقش، طرق، ميش). وسبق في (رقش).
([19]) يقال سهام صيغة، أي صنعة رجل واحد. في المجمل: "صنعة رجل واحد"، وفي القاموس: "وهذا طرقة رجل، أي صنعته".
([20]) بياض في الأصل: وشاهده في اللسان:
سكاء مخطومة وريشها طرق *** سود قوادمها صهب خوافيها
    وانظر الحيوان (5: 579) والأغاني (7: 151).
([21]) لمزرد بن ضرار أخي الشماخ، يرثي عمر بن الخطاب، كما في اللسان (طرق، سبت). وجعله أبو تمام في الحماسة (1: 454) في مقطوعة للشماخ، وليست في ديوانه. على أنَّه روي من شعر منسوب للجن. زهر الآداب (4: 107). وقال أبو محمد الأعرابي إنه لجزء أخي الشماخ، وهو الصحيح. حواشي اللسان (سبت). وقد سبق البيت في ص 162، من هذا الجزء.
([22]) البيت للمتلمس في ديوانه 2 مخطوطة الشنقيطي والحيوان (4: 263)، وحماسة البحتري  15 ولباب الآداب 393 وأمثال الميداني (1: 395). وبالبيت يستشهد النحويون على إلزام المثنى الألف في أحوال الإعراب الثلاث عند بعض القبائل. انظر الخزانة (3: 337). وقد أخذه عمرو بن شأس فقال: (انظر معجم المرزباني 213):
فأطرق إطراق الشجاع ولو يرى  *** مساغاً لنابيه الشجاع لقد أزم
 ([23]) التكملة من اللسان (طرق 92).
([24]) وكذا إنشاده في المجمل واللسان. والوجه: "إذ أخلفها"، كما في الديوان، 104. وقبله:
* قواربا من واحف بعد العبق *.
([25])ديوان الأعشى 17 ورواية البيت وسابقه في الديوان:
هو الواهب المائة المصطفا *** ة كالنخل زينها بالرجن
وكل كميت كجذع الخضاب *** يزين الغناء إذا ما صَقن
 ([26]) التكملة من اللسان (طرق 88).
([27]) في الأصل: "يقول".
([28]) في الأصل: "الطّرامية"، صوابه في المجمل واللسان.
([29]) يقال بكسر الطاء وفتحها، ويقال طويم أيضاً كدرهم. وفي الأصل: "الطّرام"، صوابه في المجمل واللسان.
([30]) أنشده في اللسان (خبل) بدون نسبة. وقبله في (طرب):
سألتني أمتي عن جارتي *** وإذا ما عيّ ذو اللب سأل
سألتني عن أناس هلكوا *** شرب الدهر عليهم وأكل
 ([31]) في الأصل: "وأرى".
([32]) شاهده ما أنشده في إصلاح المنطق 45 واللسان (طرث):
أرض عن الخير والسلطان نائية *** والأطيبان بها الطرثوث والصرب
 ([33]) شاهده قول الأعشى في ديوانه 161 واللسان (طرح):
يبتني المجد ويحتاز النهى  *** وترى ناره من ناء طرح
وفي اللسان:
تبتني الحمد وتسمو للعلا *** ونرى نارك من ناء طرح
 ([34]) ذكرت في القاموس، بفتح الميم وكسرها، ولم تذكر في اللسان. وقد ضبطت في المجمل بفتح الميم كما أثبت.
([35]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 10 واللسان (طرب) . وقصيدة البيت في جمهرة أشعار العرب 123 ـ 125 في القصائد المذهبات.
([36]) التكملة إلى هنا من المجمل واللسان (طرد). وبقية التكملة من اللسان (طرد 257). وقد ضبط  "مطرد" في اللسان بكسر الراء، وهو خطأ، وإنما هو مكان اطراد النسيم، وهو الأنف. والضمير في "جرى" للفرس.
([37]) في الأصل: "كأنه طرده ربيعه".

ـ

### Türkçe

(باب **الطاء** ve **الراء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**طرز**) **الطاء** ve **الراء** ve **الزاء**; Farsça olup Arapçalaştırılmış olduğu zannedilen bir kelimedir; ve o, Hassân’ın şiirindedir:
Beyaz yüzlüler; soyları kerîmdir *** yüksek burunlular; ilk **الطِّرَاز**’dandır([1])
Ve derler ki: **طِرْزُه**; yani onun heyeti.

(**طرس**) **الطاء** ve **الراء** ve **السين**; onda bir söz vardır; umulur ki sahih olsun. Derler ki **الطِّرْس**: silinmiş kitap. Ve denilir: her sahife bir **طِرس**tir. Ve derler ki: **التَّطرُّس**: insanın yememesi ve içmemesi; ancak temiz olanı (yemesi ve içmesi).

(**طرش**) **الطاء** ve **الراء** ve **الشين**; bilinen bir kelimedir; ve o **الطَّرَش**tır; bilinen([2]). Ebû Amr dedi: **تطرَّش**([3]) dişi deve hastalıktan; kalktığı zaman oturursa.

(**طرط**) **الطاء** ve **الراء** ve **الطاء** bir kelimedir. Derler ki **الأطرط**: iki kaşı ince olan; ve **طرِطَ**.

(**طرف**) **الطاء** ve **الراء** ve **الفاء** iki asıldır([4]): birincisi şeyin sınırına ve kenarına delâlet eder; ikincisi bazı uzuvlarda bir harekete delâlet eder.

Birincisi: şeyin, elbisenin ve duvarın **طَرَفُ**’u. Ve denilir: **ناقةٌ طَرِفَة**: otlağın uçlarını otlar ve develere karışmaz.

Ve onların sözü: **عينٌ مطروفة**; bundan (dır); o da şudur: ona bir şeyin ucu—bir elbise ucu veya başkası—değip de gözyaşıyla dolup taşması. Ve bu, ödünç alınır; ta ki denilir: **طَرَفَها الحُزْن**.

Ama onların sözü: o, **كريم الطَّرَفين**’dir; bir kavim dedi ki: bununla([5]) baba ve annenin nesebi kastedilir. Ve bilinmez: iki **الطَّرَف**’ten hangisi daha uzundur; bu, bundan (mıdır). **الطَّرَف**’ın çoğulu **أطراف**tır. Dedi ki:
Ve benim **أطرافي**m nasıl olur, beni sövdüğün vakit *** ve ana-babaya sövmeden sonra bir düzelme yoktur([6])
Ve denilir ki **الطِّرَاف**: ekinin uçlarından alınan şeydir([7]).

Ve babdan: **الطَّوَارِف** çadırdandır; o, yanlarından kaldırdığın şeydir ki bakasın. Ama onların sözü: falan, gözün **بطارفةِ عينٍ**’iyle geldi; bu, bizim zikrettiğimizdendir: onların sözü **طُرِفت العين**; yani ona bir şeyin ucu değip de gözyaşıyla dolup taşarsa. Ve böyle olunca neredeyse göremezsin. İşte bunun gibi onların sözü: **بِطارِفةِ عينٍ**; yani gözün, çokluğundan dolayı şaşıracağı bir şeyle.

Ve babdan: yeni ortaya çıkan şeye **طريف** demeleri; o, **التَّليد**’in zıddıdır; ve mânası: onun, geçmiş olan bir zamanın ucunda şimdi elde edilmiş bir şey olmasıdır. Ondan derler: **اطَّرَفْتُ الشيءَ**; onu yeni edindimse; **أطَّرِفه**; **اطِّرَافاً**.

Ve babdan: **الرَّجُل الطَّرِف**: bir kadın üzerinde de bir dost üzerinde de sebat etmeyen kimsedir. Ve bu kıyastır; çünkü o, uçları ister de uçları (ister). Ve **المرأة المطروفة**; derler ki: bir tek erkek üzerinde sebat etmeyen; bilakis erkekleri **تَطّرِف** eden (kadın)dır. Ve bu, Hutay’e’nin sözüdür:
* **بَغَى الودَّ من مطروفة الوُدِّ طامِحِ**([8]) *

Ve babdan **الطِّرف**: soylu at; sanki sahibi onu **اطّرَفه** etmiştir. Ve **المطَّّرَف** için **التَّليد** üzerine bir fazilet vardır.

Ama diğer asıl ise **الطَّرْف**tur; o, bakışta göz kapaklarını hareket ettirmektir. Bu asıldır; sonra göze mecazen **الطَّرْف** derler. Bundan dolayı yıldızlardan birine **الطَّرْفة**([9]) denilir; sanki—zannımca—o, aslanın **طرْفُ**’udur. Cerîr dedi:
Şüphesiz, **طَرْفِهَا**’sında hastalık olan gözler *** bizi öldürdüler; sonra öldürdüklerimizi diriltmediler([10])
Ama **الطِّرَاف** ise, deriden bir evdir; ve bu, zikrettiğimiz iki asıldan şâzdır.

(**طرق**) **الطاء** ve **الراء** ve **القاف** dört asıldır: birincisi akşamleyin gelmek([11]); ikincisi vurmak; üçüncüsü şeyin bir tür gevşekliği; dördüncüsü bir şeyi bir şey üzerine yamamak.

Birincisi **الطُّرُوق**tur. Ve denilir ki: geceleyin eve gelmektir. Dediler ki: **ورجلٌ طُرَقَةٌ**; gece yürür de ailesine geceleyin gelirse. * Ve zikredildi ki bunun gündüz de söylendiği; asıl gece (dir). Aslın gece olduğuna delil: yıldızı **طارقاً** diye adlandırmalarıdır; çünkü o gece doğar. Dediler ki: geceleyin gelen herkes **طَرَق** etmiştir. O dedi ki:
* Biz **طارق**’ın kızlarıyız([12]) *
Ve bu, bir kadının sözüdür. İster: babamız, şerefi ve yüceliğinde bir yıldızdır([13]).

Ve babdan—Allah daha iyi bilir—**الطَّريق**; çünkü ona gidilip gelinir. Ve caizdir ki başka bir asıldan olsun; o da bizim zikrettiğimiz: bir şeyi bir şeyin üstüne yamamak.

Ve birinci babdan onların sözü: ona **طَرْقَتين** geldim; yani iki kere([14]). Ve ondan: erkeğin **طارِقةُ**’sı; o, ondan olduğu uyluğudur; ve **طارقة** diye adlandırıldı; çünkü o ona gelir ve o da ona gelir. Dedi ki:
Ona **طارقتي**’min gidişini şikâyet ettim *** ve benim **طارِقَتِي**’m yolların kenarlarındadır([15])

İkinci asıl: vurmak; denilir: **طَرَقَ** **يَطْرُقُ** **طَرْقاً**. Ve şey **مِطْرَق** ve **مِطْرَقة** (dır). Ve ondan **الطَّرْق**: çakıl taşlarıyla vurarak kehanette bulunmaktır; ve o, hadiste ondan nehyin geldiği şeydir; ve denildi: “**الطَّرْق** ve **العيافة** ve **الزَّجر** **من الجِبت**’tendir([16]).” Ve **امرأةٌ طارقةٌ**: bunu yapar; çoğulu **الطَّوارق**tır. Dedi ki:
Ömrüne yemin olsun, **الطَّوَارِقُ** çakıl ile bilmez *** ne de kuşları ürkütenler; Allah ne yapıcıdır([17])
Ve **الطرْق**: yünü değnekle dövmektir; o değnek **مِطرَقةٌ**dır. Ve kâhin bunu yapabilir de **يطرُق** eder; yani kehanette bulunduğu zaman pamuğu yünle karıştırır. Ve bunu bir mesel yaparlar da derler ki: “**طَرَقَ وماشَ**.” Dedi ki:
Kınayıcı! sen **بالتّرْقيشِ**’e tutulmuşsun *** bana gizlice; öyleyse **فاطرُقي ومِيشِي**([18])
Ve denilir: **طرَقَ** aygır dişi deveyi **طَرقاً**; ona vurduysa. Ve **طَروقةَ الفَحل**: onun dişisi. Ve falan, falandan aygırını **استطرق** etti; yani onu, develerinde vursun diye ondan istedi; o da onu ona **أطْرَقَه** etti. Ve denilir: bu oklar, bir tek adamın **طَرْقَةُ**’sıdır; yani bir tek adamın biçimi([19]).

Üçüncü asıl: şeyin gevşekliği. Bundan: **الطَّرَق**; o, kuşun tüyünde bir yumuşaklıktır. Şair dedi:
..................... *** ..................([20])
Ve ondan: falan, bakışında **أطْرَق** etti. Ve **المُطْرِق**: gözü gevşek olan (kimsedir). Dedi ki:
Onun ölümü, iki eliyle **سَبَنْتَى**’nın elinde olur diye korkmazdım *** mavi gözlü, **مُطْرِق**([21])
Ve **الإطراق** hakkında dedi:
Derken yiğidin **إطراق**’ı gibi **فأطرَقَ**; eğer görseydi *** iki azı dişine bir geçit; yiğit elbette azmederdi([22])
Ve babdan **الطِّرِّيقة**; o, yumuşaklık ve boyun eğmedir. Meselde derler: “**إنّ تحت طِرِّيقَته لَعِنْدَأْوَةً**.” Yani onun yumuşaklığında bazen bir miktar zorluk vardır. Ama **الطَّرَق** hakkında bir kavim dedi: bu, bacakta—**فَحَج** olmaksızın—bir eğriliktir. Ve bir kavim dedi: **الطّرَق**: dizlerde zayıflıktır. Bu söz daha kıyaslı ve bizim zikrettiğimiz yumuşaklık ve gevşekliğin geri kalanına daha benzer.

Dördüncü asıl: bir şeyi bir şey üzerine yamamak. Denilir: **نعلٌ مُطارَقة**; yani yamalı. Ve **خُفّ مُطارَق**; eğer ona iki nal üst üste giydirilmişse. Ve her yama **طِراق**tır. Ve **تُرسٌ مُطرَّق**; eğer ölçüsünce bir deriyle üzerine kaplanmışsa. Ve bu babdandır **الطِّرْق**; o, yağ ve kuvvettir; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, sanki onunla yamanmış bir şeydir. Derler: onda **طِرْق** yok; yani onda kuvvet yok. Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim dedi: **الطِّرْق**’ın aslı yağdır; çünkü kuvvet en çok [ondan([23])] olur. Ve bu babdandır **الطَّرَق**: su birikintileri; ancak bununla adlandırıldı; bir şeyin bazısının bazısı üzerine binmesine benzetilerek. Su da, üst üste binmesi devam edince (böyledir). Ru’be dedi:
* **للعِدِّ** için; **ماءُ الطَّرَقْ** onu geride bıraktığında([24]) *

Ve babdandır—onu önce zikrettik—ve uzak değildir ki bu kıyastan olsun: **الطَّريق**; çünkü o, yerin üstüne yükselen bir şeydir; sanki yer, onunla **طُورِقَتْ** ve onunla yamanmıştır. Ve derler: **تطارَقَت الإِبلُ**; develer, bazısı bazısını takip ederek geldiyse. Ve bunun gibi **الطَّرِيق**: tek sıra üzerindeki hurmalık; bu bir benzetmedir; sanki onun ard ardalığı ve yerin üstüne yükselişi bakımından **الطَّرِيق**’e benzetilmiştir. A’şâ dedi:
Ve her **أحوَى**; **جِذْعِ الطَّريقِ** gibi *** avluyu süsler; saf tutunca([25])
Ve ondan [**ريشٌ**([26])] **طِراق**; eğer bazısı bazısının üstüne binmişse. Ve kavim **مَطارِيقَ** olarak çıktı; eğer yaya geldilerse, binekleri yoksa; sanki onların her biri, ayağının iziyle, önden geçenin izini yamıyor. Ve denilir: develer bir tek **طَرْقَة** üzere geldi; ve bir tek **خُفّ** üzere; o, bizim zikrettiğimizdir: onların, izleriyle başkasının izlerini *yamaması. Ve kadın iki **طَرْقَتينِ** kınalandı; eğer kınayı iade ettiyse; sanki ikincisiyle birincisini yamıyor. Sonra **الطَّريق**’ten türetirler de derler: kadın doğum sırasında **طَرَّقت**; sanki doğana bir yol yaptı. Ve denilir—o birincisidir—**طَرَّقت** denilmez; ancak çocuğun yarısı çıkıp sonra bir miktar tutulup sonra çıkarsa. Sen([27]) dersin: **طرّقت** sonra kurtuldu.

Ve buna benzeyen şeylerdendir onların sözü: **طَرَّقت القطاة**; eğer yumurtası ona zor geldiyse de göğsüyle yeri eşelediyse.

(**طرم**) **الطاء** ve **الراء** ve **الميم**; bir sahih asıldır; bir şeyin yığılmasına delâlet eder. Derler: **الطُّرَامة**([28]): dişler üzerindeki yeşillik. Ve derler: **الطِّرْم**([29]): bal. Ve **الطِّرْيَم**: kalın bulut.

(**طري**) **الطاء** ve **الراء** ve illetli harf; bir sahih asıldır; tazelik ve yeniliğe delâlet eder. Öyleyse **الطَّرِيّ**: taze şey; masdarı **الطَّرَاوة** ve **الطَّراءة**’dir. Ve ondan: falanı **أَطْرَيْتُ**; bu, onu, onda olanın en güzeliyle övdüğün zamandır.

Eğer hemzelenirse denilir: falan **طرَأَ**; eğer ortaya çıktıysa. Ve bunu, ibdâl babından sayarım; ancak asıl **دَرَأ**’dır; ve zikredilmiştir.

(**طرب**) **الطاء** ve **الراء** ve **الباء**; sahih bir asıldır. Derler: **الطّرَب**; şiddetli sevinçten veya başkasından erkeğe isabet eden bir hafifliktir. Ve inşad ederler:
Ve dediler: **طرِبْتَ**; dedim: hayır *** ve **الطَّرَبِ**’den katı olan ağlar mı?
Ve Nâbiga Benî Cu’de dedi:
Ve beni, onların ardından **طَرِبَاً** görüyorum *** şaşkın gibi **طرَبَ**; yahut deli gibi([30])
Dediler: sesinde **طرَّب** etti; eğer onu uzattıysa. Ve o, birincidendir. Ve kerîm (kimse) **طَروبٌ**dur. Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir **المَطَارِب**; o, dar, dağınık yollardır. Ve onu([31]) ibdâl babından görüyorum; sanki o, **مدارب**dır; **الدَّرْب**’ten türemiş.

Ama onların **الطُّرْطُبّ** hakkında sözü: onun gevşek meme olduğu; ve bunun gibi **الطَّرْطَبَة**: keçileri sağan kimsenin sesi; bütün bunlar ve benzerleri söz (kabilin)den (dir).

(**طرث**) **الطاء** ve **الراء** ve **الثاء**; sahih bir kelimedir; ve o **الطَُّـَرثُوث**([32])tur; ve o bir bitkidir.

(**طرح**) **الطاء** ve **الراء** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; şeyi atmaya ve bırakmaya delâlet eder. Denilir: **طَرَحَ** şeyi; onu **يطرحُه**; **طرحا**. Ve bundan **الطَّرَح**: uzak yer([33]). Ve **طَرَحتِ النَّوَى** falanı her **مَطرَحٍ**’a; eğer onu uzaklaştırdı ve onu (oraya) attıysa. Dedi ki:
Meyy’e uğrayın; **النَّوى** bizi bir **مَطْرَحاً**’a atmadan önce *** yahut onu gideren bir ayrılıktan önce
Ve denilir: **فحل مِطْرَحٌ**; rahimde suyun düşüş yeri uzak olan. Ve babdandır: **نخلةٌ طروحٌ**: salkım sapları uzun olan. Ve **سَنامٌ إطريحٌ**: uzun. Ve **قوسٌ طَروح**: oka şiddetle itişi olan. Ve kıyas hepsinde birdir.

(**طرد**) **الطاء** ve **الراء** ve **الدال**; tek bir sahih asıldır; uzaklaştırmaya delâlet eder. Denilir: onu **طردْتهُ**; **طرداً**. Ve sultan onu **أَطْرَدَه** ve **طَرَّدَه**; eğer onu beldesinden çıkardıysa. Ve **الطَّرْد**: avı yakalama işiyle uğraşmaktır. Ve **الطرِيدة**: avdır. Ve **مُطارَدَة الأقرانِ**: bazılarının bazısını sürmesi; ve bunun, bunun onu sürmesi sebebiyle söylendiği söylenmiştir. Ve **المِطْرَد**: küçük mızrak. Ve yolun ana caddesine **مَطْرَدَة** denilir([34]). Ve denilir: şey **اطَّرد** etti; **اطراداً**; eğer bazısı bazısını takip ettiyse; ancak bu, benzetme olarak söylenmiştir; sanki birincisi ikincisini sürüyor. Ve ondan onun sözü:
Biliyor musun bir izi; mezheplerin **كاطِّراد**’ı gibi *** Umre’ye; ıssız; bir binicinin durduğu yerden başka([35])
Ve **مُطَّرَدُ النَّسيم**: burundur. Ali b. İbrahim el-Kattân bize inşad etti; Sa’leb’den; İbnü’l-A’râbî’den:
Ve sanki **مُطّرَدَ النَّسيم**; akıp gittiğinde *** [yorgunluktan sonra iki] **خليَّتَا زُنبورِ**([36])
Ve **واطرَدَ** iş: doğruldu. Ve uzayan her şey; işte bunun kıyasıdır. Denilir: **طرِّدْ سَوْطَكَ**: onu uzat. Ve **الطَّرِيد**: kardeşinden sonra doğan; öyleyse ikincisi birincinin **طريدُ**’idir. Ve bu bir benzetmedir; sanki onu sürdü ve onu takip etti([37]); ve **طريدٌ**; **طارِد** mânasında.

--------------ـــــ
([1]) Hassân divanı 310 ve Lisân (**طرز**).
([2]) **الطرش**: sağırlıktır; ve denildi: onun en hafifidir. Ve denildi: o, müvelleddir. Ondan vasıfta **أطرش** ve **أطروش** denilir; ikisinde de hemze ve **الراء** zamme ile; Lisân’da olduğu gibi.
([3]) Bu kelime Kâmûs’tadır; Lisân’da geçmemiştir.
([4]) Asılda: “**أصول**”. Öyle değildir.
([5]) Asılda: “**فقال قومٌ أراد قوم أراد به**”.
([6]) Beyit Avn b. Abdullah b. Utbe b. Mes’ûd’undur; Lisân (**طرف**)’ta olduğu gibi. Ve (**صلح**)’ta nisbesiz inşad etti; ve İslâhu’l-Mantık 124’te de böyledir. Ve (**صلح**)’ta daha önce geçti.
([7]) Bu mânâ Lisân’da zikredilmedi; Kâmûs’ta zikredildi. Ve Mücmel’de: “**مأخوذ**”, “**يؤخذ**” yerine.
([8]) Mücmel ve Sıhâh’ta inşadı da böyledir. Ve divanda 63 ve Lisân’da (**طمح**، **طرف**): “**مطروفة العين**”. Ve صدرُه:
* **وما كنت مثل الكاهلي وعرسه** *.
([9]) Mücmel ve Kâmûs’ta da böyledir. Lisân (**طرف**)’ta ve **الأزمنة والأمكنة**: (1: 191، 318): “**الطرف**” hâ’sız. Merzûkî dedi: “Ama **الطرف** ise, iki yıldızdır; **الجبهة**’yi onun önünde başlatırlar; derler ki: ikisi aslanın gözüdür.”
([10]) Cerîr divanı 595 ve el-‘Umde (1: 135). Ve rivayet edilir: “**في طرفها حورٌ**”; Zehrü’l-Âdâb (4: 215)’te olduğu gibi. Ve el-Eğânî (7: 37). Ve beyit, el-Eğânî (7: 35)’teki yüz seçilmiş (beyit)lerdendir.
([11]) Asılda: “**مكاناً**”.
([12]) Recez, Hind bint Beyâda b. Rabâh b. Târık el-İyâdî’nindir; Lisân (**طرق**)’ta olduğu gibi. Ve ondan sonra:
Biz dönmeyiz bir sevene *** yastıklar üzerinde yürürüz
Misk ayrımlarda *** inci gerdanlıklarda
Eğer gelirseniz sarılırız *** yahut dönerseniz ayrılırız
Sevmeyen bir ayrılık
([13]) Ve ayrıca, babası Târık el-İyâdî ile övündüğü de olabilir.
([14]) Kâmûs’ta: “Ve ona **طرقين** ve **طرقتين** geldim; ikisi de zamme ile (okunur).”
([15]) İbn Ahmer’indir; Lisân (**طرق**)’ta olduğu gibi; ve beyitin rivayeti Mücmel’de de böyle geldi. Lisân’da: “**إليها**”, “**إليه**” yerinde.
([16]) Lisân’da: “Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet edildi ki dedi: **الطرق** ve **العيافة** **من الجبت**’tendir.”
([17]) Beyit Lebîd’indir; divanının eklerinde 55, 1881 baskısı; ve Lisân (**طرق**). Ve divanda ondan sonra:
Eğer beni yalanlarsanız onlara sorun: yiğit ne zaman *** ölümleri tadar; yahut yağmur ne zaman düşer
([18]) Ru’be b. el-‘Accâc’ındır; divanında 77 ve Lisân (**رقش**، **طرق**، **ميش**). Ve (**رقش**)’ta daha önce geçti.
([19]) **صيغة** okları denilir; yani bir tek adamın sanatı. Mücmel’de: “**صنعة رجل واحد**”; Kâmûs’ta: “Ve bu, bir adamın **طرقة**’sıdır; yani onun sanatı.”
([20]) Asılda boşluk: ve şahidi Lisân’da:
**سكاء مخطومة وريشها طرق** *** **سود قوادمها صهب خوافيها**
Ve bk. el-Hayavân (5: 579) ve el-Eğânî (7: 151).
([21]) Muzarrid b. Dirâr—Şemmâh’ın kardeşi—Ömer b. el-Hattâb’ı mersiye söyler; Lisân (**طرق**، **سبت**)’te olduğu gibi. Ebû Temmâm onu el-Hamâse (1: 454)’te Şemmâh’a ait bir parçada yaptı; oysa divanında değildir. Bununla beraber cinlere nispet edilen şiirdendir diye rivayet edildi. Zehrü’l-Âdâb (4: 107). Ebû Muhammed el-A’râbî dedi: o, Şemmâh’ın kardeşinin bir parçasıdır; ve bu doğrudur. Lisân hâşiyeleri (**سبت**). Ve bu cüz’ün 162. sayfasında daha önce geçti.
([22]) Beyit Mütelemmis’indir; divanında 2, Şınkîtî yazması; ve el-Hayavân (4: 263), Hamâsetü’l-Buhturî 15, Lubâbü’l-Âdâb 393 ve Emsâlü’l-Meydânî (1: 395). Ve beyitle nahivciler, bazı kabileler yanında tesniyenin üç i‘rab hâlinde de elif üzere ilzâmına istişhad ederler. Bk. el-Hizâne (3: 337). Ve onu Amr b. Şe’s aldı da dedi: (bk. Mu‘cemü’l-Merzebânî 213):
Derken yiğidin **إطراق**’ı gibi **فأطرق**; eğer görseydi *** iki azı dişine bir geçit; yiğit elbette azmederdi
([23]) Tamamlama Lisân’dan (**طرق** 92).
([24]) Mücmel ve Lisân’da inşadı da böyledir. Ve doğru yüz: “**إذ أخلفها**”; divanda 104’te olduğu gibi. Ve ondan önce:
* **قواربا من واحف بعد العبق** *.
([25]) A’şâ divanı 17; ve beyitin ve öncekisinin rivayeti divanda:
O, seçilmiş yüzü bağışlayandır *** hurma gibi; onu **بالرجن** ile süsledi
Ve her doru; **جذع الخضاب** gibi *** avluyu süsler; saf tutunca
([26]) Tamamlama Lisân’dan (**طرق** 88).
([27]) Asılda: “**يقول**”.
([28]) Asılda: “**الطّرامية**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([29]) **الطاء**’ın kesriyle ve fethasıyla söylenir; ve **طويم** de denilir; dirhem gibi. Asılda: “**الطّرام**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([30]) Lisân’da (**خبل**) nisbesiz inşad etti. Ve (**طرب**)’ta ondan önce:
Ümmetim bana komşum hakkında sordu *** ve akıl sahibi aciz kalınca sorar
Bana helâk olan insanlar hakkında sordu *** zaman onlara içti ve yedi
([31]) Asılda: “**وأرى**”.
([32]) Şahidi, İslâhu’l-Mantık 45 ve Lisân (**طرث**)’ta inşad ettiği şeydir:
Hayırdan ve sultandan uzak bir yer *** ve onda iki temiz: **الطرثوث** ve **الصرب**
([33]) Şahidi, A’şâ’nın divanında 161 ve Lisân (**طرح**)’taki sözüdür:
Şan kurar ve aklı elde eder *** ve sen onun ateşini uzak bir **طرح**’dan görürsün
Ve Lisân’da:
Hamd kurar ve yüceliğe yükselir *** ve biz senin ateşini uzak bir **طرح**’dan görürüz
([34]) Kâmûs’ta zikredildi; mîm’in fethası ve kesriyle; Lisân’da zikredilmedi. Ve Mücmel’de mîm’in fethasıyla ضبط edildi; ben de öyle sabitledim.
([35]) Kays b. el-Hatîm’indir; divanında 10 ve Lisân (**طرب**). Ve beyitin kasidesi, Cemheretü Eş‘âri’l-‘Arab 123–125’te, **القصائد المذهبات** içinde.
([36]) Buraya kadar olan tamamlama Mücmel ve Lisân’dan (**طرد**). Tamamlamanın geri kalanı Lisân’dan (**طرد** 257). Lisân’da **مطرد**’i **الراء**’ın kesriyle ضبط etti; bu hatadır; ancak o, esintinin akış yeri olup burundur. Ve “**جرى**”daki zamir attır.
([37]) Asılda: “**كأنه طرده ربيعه**”.
