# طرق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طرق

القاف والطاء والراء معهما
ق ط ر، ق ر ط، ط ر ق، ر ق ط مستعملات قطر: القَطْر والقَطَرانُ مصدر قَطرَ الماء.
والقِطارُ: قِطارُ الإبل بعضها إلى بعض على نسق واحد.
والقِطارُ: جماعة القَطْر.
واشتق اسم المِقْطَرةِ منه لان من حبس فيها صار على قِطارٍ واحد، مضموم بعضها إلى بعض، ويقال لها: الفلق، تجعل أرجلهم في خروق، وكل خرق على قدر ساق الرجل والقِطْرُ: النحاس الذائب.
والقُطْرُ: الشق، قال ابن مسعود: "لا يعجبنك ما ترى من الرجل حتى ترى على أي قُطْرَيْهِ يقع" أي على جنبيه يقع في خاتمة عمله.
والأقطارُ: النواحي.
والقُطْرُ: عود يتبخر به.
وأقطارُ الفرس: ما أشرف منه مثل كائبته وعجزه ورأسه.
وأقطار الجبل: أعاليه.
وقَطور: اسم نبات، سوادية.
والَقطِرانُ، ويخفف في لغة، ما يتحلب من شجر الأبهل، يطبخ فيتحلب منه.
وقَطَّرْتُ فلاناً تقطيراً: صرعته صرعة شديدة، قال:
قد علمتْ سلمَى وجاراتُها		ما قَطَّرَ الفارسَ إلا أنـا
وقال:
.... ... ... ... كـأنـمـا		تَقَطَّرَ من أعلى يفاعٍ مُقَطَّعُ
أي كأنما خر.
وبعير قاطِرٌ لا يزال يقطر بوله.
وأقطارّ النبت اقطيراراً واقطَرَّ اقطِراراً أي أخذ في الانثناء والإعوجاج قبل الهيج ثم يهيج فيصفر.
قرط: القِرَطةُ: جماعة القرط في شحمة الأذن، وجارية مُقَرَّطةٌ.
والقِراطُ: شعلة السراج، والجميع أقرِطةٌ.
والقُرْطةُ: شبه حبة في المعزى، ويقال: في أولاد المعزى، وهو أن يكون للعنز أو التيس زنمتان معلقتان من أذنيها، فهي قَرطاءُ، والذكر أقرَطُ، مُقَرَّطٌ، يستحب في التيس لأنه يكون مئناثاً، والفعل: قَرِطَ يَقرَطُ قَرَطاً.
طرق: طرَقتُ منزلاً أي جئته ليلاً.
والطَّرْقُ: نتف الصوف بالمطرقة.
والمِطْرَقة للحدادين. وهي دون الفطيس وفي مثل ضربك بالفطيس خير من المطرقة.
والطرِّاقُ: الحديد يعرض ثم يدار فيجعل بيضة أو ساعداً أو نحوه، فكل صنعة على حدة طِراقٌ.
وجلد البغل إذا عزل عنه الشراك، وكل خصفة تخصف بها النعل فيكون حذوها سواء فهو طِراقٌ، قال الشماخ يصف الحمير حين صلبت حوافرها:
كساها من الصيداء نعلاً طِراقها		حَوامي الكُراعِ والقنانُ النواشزُ
الصَّيْداءُ: أرض حجارتها الحصى. وطِراقُ الترس: أن يقور جلد على مقدار الترس فتلزق به ترس مُطْرَقٌ.
والطَّريقُ مؤنث، وكل أخدود من أرض أو صنفة من ثوب أو شيء ملزق بعضه ببعض فهو طريقة.
والسماوات والأرضون طَرائقُ بعضها فوق بعض.
وفلان على طريقة حسنة أو سيئة أي على حال.
والطريقةُ من خلق الإنسان: لين وانقياد، وتقول: إن في طريقةِ فلان لعندأوة أي في لينه أحياناً بعض العسر.
والطُّرْقةُ بمنزلة الطريقة من طرائقِ الأشياء المُطارَق، بعضها على بعض ممن وشي أو بناء أو غير ذلك، وإذا نضد فهو مُطارَقٌ، وطارَقتُ بعضه على بعض، والفعل اللازم أطرق أي أطرَقَتْ طَرائِقُه بمنزلة قدامى الجناح مُطْرَقٌ بعضه على بعض.
وطَرْقُ الفحل: ضرابه لسنة.
واستَطْرَقَ فلان فلاناً فحلاً أي أعطاه فحلاً ليضرب في إبله.
وكل امرأة طَروقةُ زوجها، ويقال للمتزوج: كيف طروقتُكَ.
وكل ناقة طَروقةُ فحلها، نعت لها من غير فعل.
والعالي من الكلام أن الطَّروقة للقلوص التي بلغت الضراب، والتي يرب بها الفحل فيختارها من الشول فهي طروقته.
والطّارقةُ: ضرب من القلائد.
وقوله تعالى: "والسماء والطّارق"، يقال: الطارق كوكب الصبح.
والإِطراقُ: السكوت، قال:
فأطْرَقَ إطراقَ الشجاعِ ولو يرَى		مساغاً لِنابيهِ الشُّجاع لصَمَّـمـا
وأم طريق: الضبع إذا دخل الرجل عليها وجارها قال: أَطرِقي أم طريق ليست الضبع هاهنا.
ورجل طِرِّيقٌ: كثير الإطراقِ. والكروان الذكر اسمه طِرَّيقٌ، لأنه إذا رأى أحداً سقط على الأرض فأطرَقَ، يقال هذا إذا صادوه، فإذا رأوه من بعيد أطافوا به، ويقول بعضهم: أطرِقْ كرى فإنك لا ترى ما أرى هاهنا كرى، حتى يكون قريباً منه فيضربه بعصا، أو يلقي عليه ثوباً فيأخذه.
والطَّرْقُ: خط بالأصابع في الكهانة، تقول: طَرَقَ يطرُقُ طَرْقاً، قال:
من تحزى عاطساً أو طَرَقا
والطَّرْقُ: كل صوت من العود ونحوه طَرْقٌ على حدة، تقول: تضرب هذه الجارية كذا وكذا طرْقاً.
والطِّرْقُ: الشحم، قال:
إني وأتي ابن غـلاقٍ لـيقـرينـي		كغابط الكلب يبغي الطِّرقَ في الذنب
والطِّرقُ: حبالة يصاد بها الوحش تتخذ كالفخ.
والطَّرقُ: من مناقع الماء يكون في بحائر الأرض، قال رؤبة:
للعد إذ أخلفه ماء الطَّرق
ويقال: بل هو موضع.
والطَّرقُ: ماء بالت فيه الدواب فاصفر، وطرقته الإبل تطرقه طرقاً. وماء طَرقٌ، قال:
وقال الذي يرجوا العلالة وزعـوا		عن الماء لا يطرق وهن طَوارقُهُ
فما زلن حتى عاد طَرْقاً وشبـنـه		بأصفر تذريه سـجـالاً أيانـقـه
وطَرَّقَتِ المرأة، وكل حامل، تَطريقاً إذا خرج من الولد نصفه ثم احتبس بعض الاحتباس فيقال: طرقت ثم تخلصت.
ورِجلٌ طَرْقاءُ: معوجة الساق، ومن غير فحج: في عقبها ميل.
والطَّرْق: الضرب بالحصى، قال الشاعر:
لعمركَ ما تدري الطَّوارِقُ بالحصى		ولا زاجرات الطير ما الله صانـع
رقط: دجاجة رَقْطاءُ: مبرقشة.

### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

**ق ط ر**، **ق ر ط**، **ط ر ق**، **ر ق ط** kullanımdadır. **قطر**: **القَطْر** ve **القَطَرانُ**; **قَطرَ الماء**’ın masdarıdır.

**والقِطارُ**: develerin, bir tek düzen üzere, bazısının bazısına (bağlanması) olan **قِطارُ الإبل**.

**والقِطارُ**: **القَطْر**’ün topluluğu.

Ve ondan **المِقْطَرةِ** ismi türetilmiştir; çünkü içine hapsedilen kimse, bir tek **قِطارٍ** üzere olur; bazısı bazısına bitiştirilmiş (olur). Ve ona: **الفلق** denilir; ayaklarını deliklere koyarlar; her delik, adamın baldırı ölçüsüncedir. Ve **القِطْرُ**: erimiş bakırdır.

Ve **القُطْرُ**: yarıktır. İbn Mesud dedi ki: “Bir adamdan gördüğün şey seni hayran bırakmasın; ta ki onun iki **قُطْرَيْهِ**’inden hangisinin üzerine düşeceğini görene kadar”; yani işinin sonu itibarıyla iki yanından hangisinin üzerine düşer.

Ve **الأقطارُ**: taraflar (yönler)dir.

Ve **القُطْرُ**: onunla buhur yapılan bir çubuktur.

Ve **أقطارُ الفرس**: ondan yüksekçe olan şeylerdir; mesela küreği, sağrısı ve başı.

Ve **أقطار الجبل**: onun üst taraflarıdır.

Ve **قَطور**: bir bitkinin adıdır; karalığı (siyahlığı) vardır.

Ve **الَقطِرانُ**—bir dilde hafifletilir—**الأبهل** ağacından sızan şeydir; pişirilir de ondan sızar.

Ve **قَطَّرْتُ** falancayı **تقطيراً**: onu şiddetli bir düşürüşle yere serdim. Dedi ki:

قد علمتْ سلمَى وجاراتُها		ما **قَطَّرَ** الفارسَ إلا أنـا

Ve dedi ki:

.... ... ... ... كـأنـمـا		**تَقَطَّرَ** من أعلى يفاعٍ مُقَطَّعُ

Yani sanki düşmüş gibi.

Ve **بعير قاطِرٌ**: idrarını durmadan damlatır.

Ve bitki **أقطارّ** **اقطيراراً** ve **اقطَرَّ** **اقطِراراً**; yani, kuruyup sertleşmeden önce bükülmeye ve eğriliğe yöneldi; sonra kurur da sararır.

**قرط**: **القِرَطةُ**: kulak memesindeki **القرط**’un topluluğudur; ve **جارية مُقَرَّطةٌ**.

Ve **القِراطُ**: kandilin alevi; hepsi **أقرِطةٌ**dur.

Ve **القُرْطةُ**: keçide bir taneye benzer (şey)dir; ve denilir ki: keçi yavrularında (olur). O da şudur: dişi keçinin yahut tekenin, kulaklarından asılı iki zünnâmesi bulunması; o halde o **قَرطاءُ**dur; erkek ise **أقرَطُ**dur, **مُقَرَّطٌ**. Tekede sevilir; çünkü o, dişileşmiş olur. Fiil: **قَرِطَ** **يَقرَطُ** **قَرَطاً**.

**طرق**: **طرَقتُ** bir eve; yani ona geceleyin geldim.

Ve **الطَّرْقُ**: yünü çekiçle yolmaktır.

Ve **المِطْرَقة** demirciler içindir. O, **الفطيس**’ten aşağıdır. “**الفطيس** ile vurman, **المطرقة**’dan hayırlıdır” meselinde (geçer).

Ve **الطرِّاقُ**: demirdir; enine getirilir, sonra döndürülür; yumurta (biçimi) yahut bilek (zırh parçası) yahut benzeri yapılır; her bir sanat, başlı başına bir **طِراقٌ**dur.

Ve katırın derisi—kayış ondan ayrılınca—ve nalın yamandığı her bir parça; onunla nal yamalanır da onun hizası eşit olur; o, **طِراقٌ**dur. **الشماخ** dedi; tırnakları sertleştiği vakit eşekleri vasfederek:

كساها من الصيداء نعلاً طِراقها		حَوامي الكُراعِ والقنانُ النواشزُ

**الصَّيْداءُ**: taşları çakıl olan bir yerdir. Ve **طِراقُ الترس**: kalkan ölçüsünce bir deriyi oymaktır; sonra ona, yapıştırılmış bir **ترس مُطْرَقٌ** yapıştırılır.

Ve **الطَّريقُ** müennestir; ve yerden her bir hendek, yahut elbiseden bir tür, yahut bazısı bazısına yapışık herhangi bir şey, o bir **طريقة**dır.

Ve gökler ve yerler, bazısı bazısının üstünde, **طَرائقُ**tır.

Ve falanca, iyi yahut kötü bir **طريقة** üzeredir; yani bir hâl üzeredir.

Ve insanın huyundan **الطريقةُ**: yumuşaklık ve boyun eğiştir. Ve dersin ki: “Falancanın **طريقةِ**sinde elbette bir **عندأوة** vardır”; yani onun yumuşaklığında bazen bir miktar zorluk vardır.

Ve **الطُّرْقةُ**, eşyaların **طرائقِ**inden, üst üste bindirilmiş olanın, **الطريقة** mertebesindedir; nakıştan yahut yapıdan yahut başkasından, bazısı bazısının üstünde (olan). Dizilince o, **مُطارَقٌ**dur. Ve ben bazısını bazısının üstüne **طارَقتُ**. Lâzım fiil **أطرق**’tur; yani onun **طَرائِقُ**u, kanadın ön tüyleri gibi, bazısı bazısının üstüne **مُطْرَقٌ** oldu.

Ve **طَرْقُ الفحل**: erkeğin bir yıl boyunca aşımıdır.

Ve falanca, falancadan bir erkek deve olarak **استَطْرَقَ**; yani ona, develerinde aşsın diye bir erkek deve verdi.

Ve her kadın, kocasının **طَروقةُ**sudur. Ve evliye denilir: “Senin **طروقتُكَ** nasıldır?”

Ve her dişi deve, erkeğinin **طَروقةُ**sudur; ona, fiilsiz olarak sıfat olur.

Ve sözün yükseği şudur ki: **الطَّروقة**; aşıma erişmiş **القلوص** içindir; ve erkek devenin kendisiyle aştığı, **الشول** içinden seçtiği (dişi deve)dir; o, onun **طروقته**sidir.

Ve **الطّارقةُ**: gerdanlıkların bir türüdür.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**والسماء والطّارق**”; denilir ki: **الطارق** sabah yıldızıdır.

Ve **الإِطراقُ**: susmaktır. Dedi ki:

فأطْرَقَ إطراقَ الشجاعِ ولو يرَى		مساغاً لِنابيهِ الشُّجاع لصَمَّـمـا

Ve **أم طريق**: adam onun yanına girip ona komşu olunca sırtlandır. Dedi ki: “**أَطرِقي أم طريق**; sırtlan burada değildir.”

Ve **رجل طِرِّيقٌ**: çok **الإطراقِ** sahibidir. Ve erkek kervanın adı **طِرَّيقٌ**tur; çünkü birini görünce yere düşer de **أطرَقَ** eder. Denilir ki: bu, onu avladıkları vakit (böyledir). Onu uzaktan görünce etrafını sararlar. Ve bazısı der ki: “**أطرِقْ كرى**; çünkü sen burada benim gördüğümü görmezsin, ey **كرى**”; ta ki ona yakın olsun da ona bir sopayla vursun; yahut üzerine bir elbise atsın da onu alsın.

Ve **الطَّرْقُ**: kâhinlikte parmaklarla çizgidir. Dersin ki: **طَرَقَ** **يطرُقُ** **طَرْقاً**. Dedi ki:

من تحزى عاطساً أو طَرَقا

Ve **الطَّرْقُ**: ud ve benzerinden her bir ses, başlı başına bir **طَرْقٌ**tur. Dersin ki: “Bu cariye şu kadar ve şu kadar **طرْقاً** çalar.”

Ve **الطِّرْقُ**: iç yağdır. Dedi ki:

إني وأتي ابن غـلاقٍ لـيقـرينـي		كغابط الكلب يبغي **الطِّرقَ** في الذنب

Ve **الطِّرقُ**: vahşî hayvanın avlandığı bir tuzaktır; kapan gibi yapılır.

Ve **الطَّرقُ**: su birikintilerinden, yerin gölcüklerinde olan (şey)dir. **رؤبة** dedi:

للعد إذ أخلفه ماء **الطَّرق**

Ve denilir ki: bilakis o, bir yerdir.

Ve **الطَّرقُ**: hayvanların içine işediği su; sararır. Ve develer onu **طرقاً** **تطرقه** eder. Ve **ماء طَرقٌ**. Dedi ki:

وقال الذي يرجوا العلالة وزعـوا		عن الماء لا يطرق وهن طَوارقُهُ
فما زلن حتى عاد طَرْقاً وشبـنـه		بأصفر تذريه سـجـالاً أيانـقـه

Ve kadın, ve her hamile, **تَطريقاً** olarak **طَرَّقَتِ**; çocuk(ların) yarısı çıkıp sonra bir miktar tutulunca; denilir ki: **طرقت**; sonra kurtuldu.

Ve **رِجلٌ طَرْقاءُ**: baldırı eğri olandır; ve **فحج** olmaksızın: topuğunda bir meyil vardır.

Ve **الطَّرْق**: çakıl ile vurmaktır. Şair dedi ki:

لعمركَ ما تدري الطَّوارِقُ بالحصى		ولا زاجرات الطير ما الله صانـع

**رقط**: **دجاجة رَقْطاءُ**: alacalıdır.
