# طرو (ط-ر-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ر - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما
ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات
طرو:
الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه.
والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى.
والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال: الطّرا في هذه الكلمة: كلّ شيء من الخَلْق لا يُحْصَى عدده وأصنافه. وفي أَحَد القَوْلَيْن: كلُّ شَيْءٍ على وَجْهِ الأَرْض، ممّا ليس من جِبِلَّة الأَرْض من التُّراب والحَصَى ونحوه فهو الطَّرا.
والأُطريةُ: طعامٌ يَتَّخِذُه أهلُ الشّام لَيْس له واحدٌ، وبَعْضُهم يكسِرُ الأَلِفَ فيقول: إِطْرية مثل زِبنِية.
طور:
الطُّورُ: جَبَلٌ مَعرُوفٌ. رجلٌ طُوريُّ وطُورانيّ.
والطَّوْر: التّارةُ، يقال طَوْراً بَعْدَ طَوْر، أي: تارةً بعد تارةٍ. والنّاسُ أطوارٌ، أي: أَصْنافٌ، على حالاتٍ شَتَّى، قال:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

والطَّوار: ما كان على حَذْو الشَّيء أو بحِذائه. يقال: هذه الدّارُ على طَوارِ هذه الدّار، أي: حائِطُها مُتَّصِل بحائطها على نَسَقٍ واحد. ونقول: معه حَبلٌ بطَوار هذا الحائط، أي: بطُوله. وطار فلان يَطُورُ طَوراً، أي: كَأَنَّه يَحُومُ حَوالَيه ويَدْنُو منه.
وطر:
الوَطَرُ: كلُّ حاجةٍ كان لصاحبها فيها همّة فهي وَطَرُهُ. ولم أسْمَعْ لها فِعْلا أكثر من قَوْلهم: قَضَيتُ وَطَري، أي: حاجتي، وجمعُ الوَطَرِ: أَوْطارٌ.
ورط:
الوِراطُ: الخديعةُ في الغَنَم، وهو أنْ يَجْمَعَ بين مُتَفَرِّقٍ أو يُفَرِّقَ بين مُجْتَمعٍ.
والوَرْطةُ: بليّةٌ يَقَعُ فيها الإنسانُ أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً.
طير:
الطَّيْر: اسمٌ جامِعٌ مؤنث. الواحد: طائر، وقلّما يقال للأنثى: طائرة.
والطِّيَرةُ: مصدرُ قولك: اطَّيَّرْتُ، أي تَطَيَّرْتُ، والطِّيرةُ لغة، ولَمْ اسمع في مَصادِر افتعل على فِعله غير الطِّيرة والخِيرة، كقولك: اخْتَرْتُهُ خِيرةً، نادرتان.
ويجمع الطَّير على أطيار جمع الجمع.
وطائر الإنسانِ: عمله الذّي قُلِّده في قوله تعالى: "وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ". والطّائر: من الزّجْر في التَّشؤُم والتّسَعُّد. وزجر فلانٌ الطَّير فقال: كذا وكذا، أو صنع كذا وكذا، جامع لكلّ ما يَسْنَحُ لك من الطّير وغيره.
والطَّيَرانُ: مصدر طار يَطيرُ.
والتَّطايُرُ: التَّفَرُّقُ والذَّهابُ، وقول الله تبارك اسْمُهُ: "قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك"، أي: هرّبناهم وأنجيناهم.
والمُطَيَّرُ من البرود والثّياب: ما صُوِّر فيه صُوَر الطُّيُور نَسْجاً وغيره.
ويُقال: فَجْرٌ مُستطير، إذا انتشر ضوؤه في الأفق. وغبارٌ مُستَطار إذا انتشر في الهواء.
هذا كلامُ العَرَب، وقيل: يجوز: أَنْ يُقالَ: غبارٌ مُسْتَطير، يعني: منتصب، وفي الحديث: "إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا"، يعني بالمُسْتَطير: المعترض في الأفق. ويُقالُ: كَلبٌ مُسْتَطيرٌ، كا يقال للفَحل: هائج.
وفرسٌ مُسْتَطار، أي: حَديدُ الفُؤادِ، ماضٍ طيّار.
ريط:
الرَّيطةُ: مُلاءةٌ لَيْسَتْ بلِفْقَيْن: كلها نَسْجٌ واحدٌ، وجَمعُها: رِياط.
طرأ:
طرأ فُلانٌ علينا يَطْرَأُ طُرُوءاً، أي: خرج علينا مُفاجَأَة من مكانٍ بعيد، ومن اشْتُقَّ الطُّرْآنيُّ. وطَرَآنْ: جَبَلٌ فيه حَمامٌ كَثِيرٌ، إليه يُنْسَبُ الحَمامُ الطُّرْآنّي، والعامَّةُ تُسَمِّيها: الطُّورانيّة غَلَطاً.
أطر:
الأَطْرُ: عَوْجُكَ الشَّيْءَ تَقْبِضُ على أَحَد طَرَفَيْهِ ثمّ تأطِرُه فيتأطَّرُ، قال العجّاج:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
وأَطَرْتُ الشَّيء: عَطَفْته، وكلُّ شيءٍ عَطَفته فقد أَطَرْته أَطْرأ.
والأُطْرَةُ: عَقَبةٌ تُلْوَى على ريش السَّهْم، وفي كلّ مَوْضع يُشَدُّ فهو: أُطرة، بعد ألاّ يكونَ جِلازاً.
والإطار إطارُ الدُّفِّ، وإطارُ المُنخُل، وإطارُ الفم وهو الحيد الشاخص ما بين مِقَصّ الشّارب وطَرَفِ الشَّفَة المحيط بالفم، وإطارُ البَيْت: كالمِنطَقة حَوْل البيت والإطار قُضبان الكَرْم، يَلْوَى للتّعريش، وكلّ شيء محيط بالشَّيء فهو إطار له، والتَّأطُّر: لزوم المرأة لبيتها حتى لاتبرح، قال:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ
رطا:
الأرطاة: شجرةٌ تُسمّيها العجم سنجد، والجميعُ: الأرطى.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** ile beraber

**ط ر و**، **ط و ر**، **و ط ر**، **و ر ط**، **ط ي ر**، **ر ي ط**، **ط ر أ**، **أ ط ر**، **ر ط ا** kullanımdadırlar

**طرو**:
**الطَّراوة**: **الشيء الطريّ**’nin mastarıdır: **طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً**. Ve nadiren kullanılır; çünkü o, sonradan meydana gelmiş değildir. Ve **أَطْرَى** falan, falanı: onu, gücünün yettiği en güzel şeyle övdü.

Ve **المُطَرّاةُ**: güzel kokudan bir türdür; ve denilir: **عُودٌ مُطَرّى**.

Ve **الطَّرا**: onunla sayı çoğaltılır; denilir: onlar **الطَّرا** ve **الثَّرى**’dan daha çokturlar. Ve denilir: bu kelimede **الطّرا**: yaratılıştan, sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir. Ve iki sözden birinde: yeryüzü üzerinde olan her şey; toprağın ve çakılın ve benzerinin toprak tabiatından olmayan şeyler, işte o **الطَّرا**dır.

Ve **الأُطريةُ**: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Ve onların bazısı **الألف**’i kesreler de **إِطْرية** der; **زِبنِية** gibi.

**طور**:
**الطُّورُ**: bilinen bir dağdır. **رجلٌ طُوريُّ** ve **طُورانيّ**.

Ve **الطَّوْر**: defa(keredir); denilir: **طَوْراً بَعْدَ طَوْر**; yani: defa defa ardından. Ve insanlar **أطوارٌ**dur; yani: türlü hâller üzere sınıflardır. Dedi ki:
والمَرْءُ يُخْلَقُ طَوْراً بعد أَطْوارِ

Ve **الطَّوار**: bir şeyin hizası üzere yahut onun yanında olan şeydir. Denilir: bu ev, şu evin **طَوارِ**ı üzeredir; yani: onun duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve deriz: onunla, bu duvarın **طَوار**ı üzere bir ip vardır; yani: onun boyu üzere. Ve falan **طار يَطُورُ طَوراً**; yani: sanki onun çevresinde dolaşıyor ve ona yaklaşıyor.

**وطر**:
**الوَطَرُ**: sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; işte o onun **وَطَرُهُ**dur. Ve onun için, onların “**قَضَيتُ وَطَري**” sözünden daha çok bir fiil işitmedim; yani: ihtiyacımı. Ve **الوَطَر**’ın çoğulu: **أَوْطارٌ**.

**ورط**:
**الوِراطُ**: koyunda aldatmadır; o da, dağınık olanı bir araya getirmesi yahut bir arada olanı ayırmasıdır.

Ve **الوَرْطةُ**: insanın içine düştüğü bir belâdır; onu **أَوْرَطُهُ يُورِطُهُ إيراطاً**.

**طير**:
**الطَّيْر**: müennes, toplu bir isimdir. Tekili: **طائر**; ve dişiye **طائرة** denilmesi nadirdir.

Ve **الطِّيَرةُ**: senin “**اطَّيَّرْتُ**” sözünün mastarıdır; yani **تَطَيَّرْتُ**. Ve **الطِّيرةُ** bir dildir (lehçedir). Ve **افتعل** babının masdarlarında, fiili üzere **الطِّيرة** ve **الخِيرة**’dan başkasını işitmedim; senin “**اخْتَرْتُهُ خِيرةً**” sözün gibi; ikisi de nadirdir.

Ve **الطَّير** **أطيار** üzerine, cem‘u’l-cem‘ olarak toplanır.

Ve insanın **طائر**i: Yüce Allah’ın sözü olan “**وكلُّ إنسانٍ أَلزَمْناهُ طائِرَهُ في عُنُقِهِ**” kavlinde, ona yükletilen amelidir. Ve **الطّائر**: uğursuzluk ve uğur saymada kuş uçurtmadan (falından) olandır. Ve falan **الطَّير**i ürküttü de dedi ki: şöyle şöyle; yahut şöyle şöyle yaptı; kuştan ve başkasından sana rast gelen her şeyi toplayıcıdır.

Ve **الطَّيَرانُ**: **طار يَطيرُ**’in mastarıdır.

Ve **التَّطايُرُ**: dağılma ve gitmedir. Ve adı yüce olan Allah’ın sözü: “**قالوا:اطَّيَّرْنا بك وبمن معك**”; yani: onları kaçırdık ve onları kurtardık.

Ve elbiselerden ve giysilerden **المُطَيَّرُ**: onda, dokuma ve başkasıyla kuş suretleri tasvir edilmiş olandır.

Ve denilir: **فَجْرٌ مُستطير**; onun ışığı ufukta yayıldığı zaman. Ve **غبارٌ مُستَطار**; havada yayıldığı zaman.

Bu, Arapların sözüdür. Ve denildi ki: caizdir: **غبارٌ مُسْتَطير** denilmesi; yani: dikilmiş. Ve hadiste: “**إذا رأيتم الفَجْرَ المُستَطيل فكُلُوا ولا تُصَلُّوا، وإذا رأيتُمُ الفَجْرَ المُسْتَطِير فلا تَأْكُلُوا وصَلُّوا**”; **المُسْتَطير** ile kastediyor: ufukta enlemesine uzanan. Ve denilir: **كَلبٌ مُسْتَطيرٌ**; aygıra denildiği gibi: azgın.

Ve **فرسٌ مُسْتَطار**; yani: yüreği sert, keskin, uçucu.

**ريط**:
**الرَّيطةُ**: iki parça (iki kat) olmayan bir örtüdür; tamamı tek bir dokumadır. Ve onun çoğulu: **رِياط**.

**طرأ**:
Falan bize **طرأ يَطْرَأُ طُرُوءاً**; yani: uzak bir yerden bize ansızın çıktı. Ve ondan **الطُّرْآنيُّ** türetilmiştir. Ve **طَرَآنْ**: içinde çok güvercin bulunan bir dağdır; güvercin **الطُّرْآنّي** ona nisbet edilir. Ve avam ona, yanlış olarak **الطُّورانيّة** adını verir.

**أطر**:
**الأَطْرُ**: bir şeyi eğmendir; iki ucundan birine tutarsın, sonra onu **تأطِرُه** de o da **فيتأطَّرُ**. **العجّاج** dedi ki:
نَضْرِبُ بالسَّيف إذا الرُّمحُ انأَطَرْ
Ve “**أَطَرْتُ** şeyi”: onu büktüm. Ve her neyi büktüysen, onu **أَطَرْته أَطْرأ**.

Ve **الأُطْرَةُ**: okun tüyü üzerine bükülen bir bağdır. Ve her bağlanan yerde, **أُطرة**dır; **جِلازاً** olmamak şartıyla.

Ve **الإطار**: def’in çerçevesidir; ve eleğin çerçevesidir; ve ağzın çerçevesidir: bıyık makasının yeri ile ağzı kuşatan dudağın ucu arasındaki çıkıntılı çıkıntıdır. Ve evin **إطار**ı: evin çevresinde kuşak gibidir. Ve **الإطار**: asmanın çubuklarıdır; çardak yapmak için bükülür. Ve bir şeyi kuşatan her şey, onun için bir **إطار**dır. Ve **التَّأطُّر**: kadının evine bağlı kalmasıdır; ta ki ayrılmasın. Dedi ki:
تأطَّرْنَ حتّى قلتُ لَسْنَ بوارحـاً		وذُبْنَ كما ذابَ السَّديفُ المُسَرْهَدُ

**رطا**:
**الأرطاة**: Acemlerin **سنجد** diye adlandırdığı bir ağaçtır. Ve hepsi: **الأرطى**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر ( وايء )
طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور .
طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة .
وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ .
قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره .
وقال الليث : الطَّرَى يُكَثّر به عَدَدَ الشَّيء يقالُ : هم أكثر من الطّرَى والثّرَى .
وقال بعضُهم : الطّرَى في هذه الكلمة : كلُّ شيء من الخَلْق لا يُحصى عدده وأصنافه ، وفي أحد القولين : كل شيءٍ على وجه الأرض مما ليس من جِبِلّة الأرض من التراب والحَصْباءِ ونحوه ، فهو الطّرَى .
أبو زيد في كتاب الهمز : طرأتُ على القوم أَطْرأَ طَرْأً وطُروءاً ، إذا أتَيتهم من غير أن يعلموا .
وقال الليث : طَرَأ فلانٌ علينا إذا خرج عليك من مكان بعيد فَجْأَة ، قال : ومنه اشْتَق الطُرْآني .
وقال بعضهم : طَرَآنُ جبل فيه حمام كثير إليه ينْسب الحمام الطُّرآني .
وقال أبو حاتم : حمام طُرْآني ، من طَرَأَ علينا فلانٌ أي طَلَع ولم نعرفه ، قال : والعامة تقول : حمام طُورانيٌّ ، وهو خطأ ، وسُئل عن قول ذي الرمة :
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
فقال : لا يكون هذا من طَرَأَ ، ولو كان منه لقال : طَرْئيَّون ، الهمزة بعد الراء ، فقيل له : فما معناه ؟ فقال : أراد أنهم من بِلاد الطَّور يعني الشام فقال : ( طوريون ) كما قال العجاج :
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
أراد أنه جاءَ من الشام ، يقال : أَطْرَى فلانٌ فلاناً إذا مَدَحَه بما ليس فيه .
وقال ابن الأعرابي : أطرى فلانٌ فلاناً إذا مدحه بما ليس فيه ، ومنه قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله ) ، وذلك أنهم مدحوه بما ليس فيه فقالوا : هو ثالث ثلاثة وإنه ابن الله وما أشبهه من شِرْكهم وكفرهم .
عمرو عن أبيه : أطْرَى إذا زاد في الثناء ، وفلان مُطَرًّى من نفسه أي مُتَحَيِّر .
قال ابن السكيت : هو الطِرِيّان للذي يؤكل عليه ، جاء به في باب حروفٍ شدِّدتْ فيها الياء مثل البارِيّ والسَّرَارِيّ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطِرِيَّانُ الطَّبقُ والطَّرِيُّ الغريب ، وَطَرى إذا أتى ، وطَرَى إذا مَضَى ، وطَرَى إذا تَجَدَّد ، وأَطْرَى إذا زَادَ في الثناء .
وقال في موضع آخر : طَرِيَ يَطْرى إذا أقبل ، وطَرِيَ يَطرَى إذا مرَّ .
عمرو عن أبيه : يقال : رجلٌ طارِيٌّ وطُوَرانِيٌّ وطورِيٌّ وطُخرور وطُمْرُور وطُحْرُور أي غَرِيبٌ .
ويقال : لكلِّ شيءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ : يعني الشبابَ .
أبو عبيد عن الأحمر : هي الإِطرية بكسر الهمزة ، وقال شَمِر : الإطْرِيَّةُ شيء يُعمل مثلُ النَّشاستج المتَلَبِّقَة .
وقال الليث : يُقال له : الأُطْرِيةُ ، وهو طعام يَتَّخِذُه أهلُ الشام ليس له واحد ، قال : وبعضهم يَكْسِر الألف فيقول : إطرية ، مثل زبْنِيَة ، قلت : والصواب إِطرية بالكسر ، وفتحها لَحْنٌ عندهم ، ويقال لِلغرباء : الطُّرَّاء ، وهم الذين يأتون من مكان بعيد ، قلت : وأصله الهمزة من طرأ يطرأ .
أبو زيد : أَطْرَيْتُ العَسَلَ إطراءً وأعْقَدتُه وأخْثَرتُه سواء .
أطر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المظالم التي وقعت فيها بنو إسرائيل ، والمعاصي فقال : ( لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو وغيره : قوله : تَأْطِروه يقول : تَعْطِفوه عليه ، وكل
شيء عَطَفْتَه على شيءٍ فقد أَطَرْتَه تأطِرُه أَطْراً .
قال طرفةُ يذكر ناقةً وضلوعَها :
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
شبَّه انْحِنَاءَ الأضلاع بما حُنِيَ مِن طَرَفَيْ القَوْس .
وقال المغيرةُ بن حَبْنَاءَ التميمي :
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
أي إذا انْثَنَى .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهم أَطْراً إذا لَفَفْتَ على مجمع الفُوقِ عَقبةً ، واسم تلك العَقَبةِ أُطْرَةٌ .
وقال أبو زيد : يقال : أَطَرْتُ السهمَ أَطْراً . وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : الأَطْرَةُ أَنْ يُؤخذ رَمادٌ ودَمٌ فيُلطَخَ به كَسْرُ القِدْر ، وأنشد :
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ
وقال أبو زيد : تَأَطَّرتِ المرأة تَأَطُّراً إذا قامت في بيتها ، وأنشد :
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ
وسُئل عمر بن عبد العزيز عن السُّنّة في قصّ الشارب ، فقال : أنْ تَقُصَّه حتى يَبْدُوَ الإطار .
قال أبو عبيد : الإطار الحَيْدُ الشَّاخِصُ ما بين مَقَصِّ الشَّارِبِ والشّفَة المحيط بالفم ، وكذلك كلّ شيء أحاط بشيء فهو إطار له ، قال بشر بن أبي حازم :
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
أي ونحن محدقون بهم .
وقال الليث : الإطار إطار الدُّف وإطار المُنْخُل ، وإطار الشَّفة ، وإطار البيت ، كالمِنْطقة حول البيت ، وانأَطَرَ الشيءُ انْئِطاراً أي عَطَفْته ، فانْعَطف كالعُود تراه مُستديراً إذا جمعتَ بين طرفيه .
أبو عبيد عن الفرَّاء قال : الأطِيرُ الذّنْبُ ، ويقال في المثل : أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري أي بذَنْب غيري .
وقال مسكين الدَّارمي : أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .
وقال الأصمعي : إنَّ بينهم لأَوَاصِرَ رَحم وأَوَاطِرَ رحم ، وعَوَاطِفَ رحم بمعنى واحد ، الواحدةُ آصِرةٌ وآطِرةٌ .
أبو عبيدة : في كتاب الخيل : الأُطْرَةُ طَفْطَفَةٌ غَليظةٌ كأنها عَصَبة مُرَكّبةٌ في رأس الحَجَبَةِ وضِلَع الْخَلف .
وقال ابن الأعرابي : التّأْطيرُ أَنْ تَبْقَى الجاريةُ زماناً في بيت أَبَوَيْها لا تَتَزَوَّج .
وطر : قال الليث : الوَطَر كل حاجةٍ كان
لصاحبها فيها هِمَّة ، فهي وَطَرُه ، ولم أسمع له فِعلاً أكثر من قولهم : قَضَيتُ مِن أمر كذا وكذا وطَري أي حاجتي ، وجمع الوَطَر أَوْطار . طار يطور .
طور : قال الله جل وعز : ( وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ ) ( المؤمنون : 20 ) الطُّورُ في كلام العرب الجَبلُ وقيل : إن سيناء حجارةٌ ، وقيل : إنه اسم المكان ؛ والعرب تقول : ما بالدار طُورِيٌّ ولا دُورِيٌّ .
قال الليث : ولا طُورَانِيٌّ مثله ، وقال بعض أهل اللغة في قول ذي الرمة :
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
وقال طُورِيُّون : أي وَحْشِيُّون يَحِيدون عن القُرَى حِذَار الوَباء والتَّلف ، كأنهم نُسبوا إلى الطُّور ، وهو جَبَل بالشام .
وقال أبو عمرو : رجلٌ طُورِيٌ أي غَريبٌ ، وحمام طُورِيٌّ إذا جاء من بَلَد بعيد .
وقال الفراء في قول الله جل وعزّ : ( وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً ) ( نوح : 14 ) قال : نُطفةً ثم عَلَقةً ثم مُضْغة ثم عظماً ، وقال غيره : أراد جلّ وعزّ اختلاف المناظر والأخلاق .
وقال الليث : الطّوْرُ التّارةُ يقول : طَوْراً بعد طَوْرٍ أي تارة بعد تارةٍ ، والناس أطوارٌ أي أَصنافٌ على حالات شتى وأنشد :
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ
ويقال : لا تَطُرْ حَرَانَا وفلان يَطُور بفلان : أي كأنه يحوم حَوَاليه ويدنو منه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الطَّوْر الحَدُّ ، يقال : قد تعدَّى فلان طَوْرَه أي حدَّه ، والطَّوْرَةُ فِناء الدار والطَّوْرة الأَتْيَة .
وقال الليث : الطَّوارُ ما كان حَذْوِ الشيءِ وما كان بِحِذائه ، يقال : هذه الدار على طَوارِ هذه الدار ، أي حائطُها مُتصلٌ بحائطها على نَسَقٍ واحد ، وتقول : رأيت مَعه حَبْلاً بِطَوَار هذا الحائط ، أي بِطوله ، والطَوار أيضاً مصدر طار يطور .
أبو عبيد عن أبي زيد : في أمثالهم في بلوغ الرجل النهاية في العلم : بلغ فلان أَطورَيْه وأطوَرِيه بكسر الراء أي أقصاه .
طير : قال الليث : الطَّيْرُ معروفٌ ، وهو إسم جامع مُؤَنثٌ ، والواحد طائر ، وقلما يقولون : طائرةٌ للأنثى ، وقال أحمد بن يحيى : الناس كلهم يقولون للواحد : طَائِر ، وأبو عبيدة معهم ، ثم انفرد فأجاز أن يقال : طَيْر للواحد ، وجَمَعَه على طُيور ، وقال وهو ثقة .
وقال الفَراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ) ( الإسراء : 13 ) قال : طائِره في عنقه عَمَلُه إنْ خيراً فخيراً ، وإنْ شراً فشراً .
وقال أبو زيد : شقاؤه ، أفادني المنذريّ عن ابن اليزيديّ قال : قُرِىءَ طائِره وَطَيْرَه ،
والمعنى فيهما : قيل : عملُه ، وخيرُه وشرُه ، وقيل : شَقاؤُه وسعادَتُه .
قلت : والأصل في هذا كلِّه أن الله تبارك وتعالى لما خَلَقَ آدم عَلِم قبل خَلْقِه ذريتَه أنه يأمرهم بتوحيده وطاعته وينهاهم عن مَعْصيته ، وعلم المطيعَ منهم مِن العاصِين ، والظالِم لِنَفْسِهِ من الناظر لها ، فكتبَ ما علِمَه منهم أجمعين ، وقَضَى بسعادة مَن عَلِمه مُطِيعاً ، وشقاوَة من علمه عاصياً ، فصار لكل مَن عَلِمَه ما هو صَائِرٌ إليه عند إنشائِه . فذلك قوله : ( وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ ( أي ما طار له بَدْءاً في عِلْم الله من الشرّ والخير ، وعِلْم الشهادة عند كونهم ، يوافق عِلْمَ الغيبِ ، والحجة تَلْزَمُهم بالذي يَعْمَلُون ، وهو غير مُخالف لما عَلِمه الله منهم قبل كَوْنهم ، والعرب تقول : أي صار له وخرج لَدَيه سهْمُه أَطرتُ المالَ وطَيَّرته بَينَ القوم فَطَارَ لكل منهم سَهْمُه ، ومنه قول لبيد يَذكرُ ميراثَ أخيه أرْبِد بين ورثته وحيازة كل ذي سهم منهم سَهْمَه . فقال :
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
والأشْراك : الأنْصِباءُ ، وأحدهما شِرْكٌ ، وقوله : شفْعاً وَوِتْراً أي قُسِمَ لهم للذَّكر مِثلٌ حَظِّ الأنْثيين ، وخَلَصَتْ الرياسةُ والسِّلاحُ للذكور من أولاده .
وقال الله جلّ وعزّ في قصّة ثمود وتشاؤمهم بنبيِّهم المبعوث إليهم ، صالح عليه السلام : ( تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ ) ( النمل : 47 ) ومعنى قولهم : اطَّيّرنا تَشاءَمْنا ، وهي في الأصل تَطَيَّرنا ، فأجابهم فقال الله عز وجلّ : ( أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ ) ( يس : 19 ) أي شؤْمكم معكم ، وهو كفرهم وقيل للشُّؤم : طائر وطَيْر وطِيَرة ، لأن العرب كان من شأنها عِيَافَةُ الطَّير ، وزجرُها ، والتَّطَيُّر ببارحها وبِنَعِيق غِرْبانها ، وأخذها ذاتَ اليسار إذا أثاروها فَسَمَّوْا الشؤمَ طَيْراً وطائِراً وطِيَرَةً لِتشاؤُمِهم بها وبأفعالها ، فأعْلَم الله جلّ ثناؤُه على لسان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) أن طِيرَتَهم بها باطلة وقال : لا طِيرَةَ ولا هامة .
وكان النبيّ عليه الصلاة والسلام يتفاءل ولا يَتَطَيَّر ، وأصل التفاؤُلِ الكلمة الحسنة يَسْمَعُها عليل فتُوهِمُه بسلامته من عِلَّته ، وكذلك المضِلُّ يسمع رجلاً يقول يا واجِدُ فيجد ضالَّته والطِّيَرة مُضادةٌ للفال ، على ما جاء في هذا الخبر ، وكانت العربُ مذهبها في الفال والطِّيَرة واحدٌ ، فأثبت النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الفالَ واستحسنه ، وأَبْطَل الطِّيرَة ونهى عنها .
وقال الليث : يقال طارَ الطائِر يَطير طيرَاناً ، قال : والتَّطايُرُ التَّفرُّق والذهاب ، والطِّيرَة اسمٌ من اطَّيرتُ وتَطَيَّرت ، ومثل الطِّيرَة الخِيرَةُ .
ويقال : استطارَ الغُبَارُ إذا انتشر في الهواء ، واستطار الفَجْرُ إذا انتشر في الأفُق ضَوْؤُه ، فهو مُسْتَطِيرٌ ، وهو الصبح الصادق البيّن الذي يُحَرِّم على الصائم الأكل والشربَ والجماعَ ، وبه تحل صلاةُ الفجر ، وهو الخيط الأبيضُ الذي ذكره الله تعالى في كتابه ، وأما الفجر المستطيل باللام فهو المستَدقُّ الذي يُشَبّه بذَنَبِ السِّرحان ، وهو الخيطُ الأسودُ ، ولا يُحرِّم على الصائم شيئاً ، وهو الصبح الكاذب عند العرب .
وقال الليث : يقال للفَحْل من الإبِل : هائجٌ ، وللكلب مُسْتَطير .
وقال غيره : أَجْعَلتْ الكلبةُ واستطارتْ إذا أرادت الفحلَ ، أخبرني بذلك المنذري عن الحَرَّاني عن التَّوْزيّ وثابتُ بن أبي ثابت في كتاب الفروق .
روى ابن السكيت عن أبي صاعد الكلابي : يقال : استطار فلانٌ سيفَه إذا انتزعه من غِمده مُسرِعاً .
وأنشد في صفة سيوف ذكرها رؤبة :
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ
واستطار الصَّدْع في الحائط إذا انتشر فيه ، واستطار البَرْق إذا انتشر في أُفُقُ السماء ، ويقال : استُطِيرَ فلانٌ يُستطارُ استطارةً فهو مُسْتَطارٌ إذا ذُعِرَ .
وقال عنترة :
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا
ويقال للقوم إذا كانوا هادئين ساكنين : كأنما على رؤوسهم الطَّير ، وأصله أنَّ الطيرَ لا تقع إلا على شيء ساكن من المَوَات ، فَضُرِبَ مثلاً للإنسان ووقارِه وسكونِه . ويقال للرجل إذا ثار غَضَبُه : ثار ثَائِرُه ، وطار طائره ، وفار فائره ، وأرضٌ مَطارة كثيرة الطَّيْر .
وقال ابن السكيت : يقال طائِر الله لا طائِرك ، ولا يقال طَيْر الله .
وَرَوى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال في قوله :
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
قال : المنْدَلِيُّ العُود الهِنْدَيُّ ، والمُطَيَّرُ المُطَرَّى فَقَلَب ، وقال غيره : المطيَّرُ المشقّقُ المُكَسَّرُ .
وقال ابن شُمَيل : بَلَغْتُ من فلان أطْوَرَيهْ أي الجُهْدَ والغاية في أمره .
وقال الأصمعي : لقيتُ منه الأمَرّينَ والأطورِين والأقورِين بمعنى واحد .
وقال ابن الفَرَج : سمعت الكلابي يقول : ركب فلان الدهر وأَطْوَرَيْه أي طَرَفَيْه .
ورط : أخبرني المنذري عن المفضل بن سَلَمة أنه قال في قول العرب : وقع فلان
في وَرْطةٍ .
قال أبو عمرو : هي الهَلَكَةُ .
وأنشد :
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
قال : وقال غيره : الورْطةُ الوَحَلُ والرَّدَعَةُ تقَعُ فيها الغنم فلا تقدر على التَّخلُّص منها يقال : تَورَّطَتِ الغنم إذا وقعتْ في ورْطة ، ثم صارت مَثلاً لِكل شدَّة وقع فيها الإنسان .
وقال الأصمعي : الوَرْطَةُ أُهْوِيَّةٌ مُتصوِّبةٌ تكون في الجبل تَشُقُّ على من وقع فيها .
وقال طُفَيل يصف الإبل :
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ
وقال شمر : يقال : تَوَرَّط فلانٌ في الأمر ، واستَوْرَطَ فيه إذا ارتبك فيه فلم يَسْهُلْ له المَخرج منه ، وفي حديث وائل بن حُجْر وكتاب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) له : ( لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ ) قال أبو عبيد : الوِراطُ الخَديعةُ والغِشُّ . قال : ويقال : إن معناه كقوله : لا يُجمَع بين مُتفرِّق ولا يُفرَّق بين مُجتمِع ، وقال شمر الوِراط : أن يُورِط إِبِلَه في إبلٍ أخرى ، أو في مكان لا تُرى بِعَيْنها فيه ، قال وقال ابن هاني : الوِراط مأخوذٌ من إيراطِ الجَرِير في عُنُق البعير إذا جَعَلْتَ طَرَفة في حَلْقَتِه ، ثم جذبْتَه حتى تَخْنُقَ البَعيرَ ، وأنشد لبعض العرب :
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
قال شمر ، وقال ابن الأعرابي : الوِراط أن يَخْبَأها ويُفَرِّقها . يقال : قد وَرَطَها وأَوْرَطَها أي سَتَرها .
قال ابن الأعرابي : الوِرَاط أن يُغَيِّب مالَه ويجحد مكانها .
ريط : قال الليث وغيره : الرَّيْطَةُ مَلاءَةٌ لَيْسَتْ بِلِفْقَين كلها نَسْجٌ واحد وجمعها رِياطٌ ، قلت : ولا تكون الرَّيْطَةُ إلا بَيْضاءَ ، ورَيْطَةُ اسم المرأة ولا يقال رَائِطَةُ .
أرط : ورطى ابن السكيت عن أبي عمرو : الأرِيطُ : العَاقِر من الرجال وأنشد :
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
قال الليثُ في الأريط مِثْله .
أبو عبيد : المأروطُ من الجلود المدبوغُ بالأَرْطَى ؛ ثعلب عن ابن الأعرابي : إهاب مَأْرُوطٌ ومُؤَرْطِيٌ إذا دُبغ بالأرْطَى ، قلت : والأرْطَاةُ شجرةٌ ورقُها عَبْلٌ مفتولٌ وجمعُها الأراطَى ، منبِتها الرمال لها عروق حُمر يُدْبغُ بورقها أَساقِي اللّبن ، فيطيبُ طعمُ اللَّبن فيها ، وقال المبرد : أَرْطَى على بناء فَعْلى مثل عَلْقَى ، إلاَّ أن الألف في آخرها
ليست للتأنيث لأن الواحدة أرطاةٌ وعَلْقَاةٌ ، قال : والألف الأولى أصلية .
وقال أبو عبيد فيما أقرأني الإيادي عن شمر : أَرْطَت الأرض إذا أخرجت الأَرْطَى ، وقال أبو الهيثم : أرْطَتْ لَحْنٌ وإنما هو آرَطَتْ بألفين لأن ألف الأرطى أصلية .
قلت : الصواب ما قال أبو الهيثم .
( طرا ) اطرورى : ( أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا انتفخ بطنُ الرجل قيل : اطْرَوْرَى اطْرِيراءً . قال الأصمعي : وحُبِطَ مثلهُ سواء ، وأخبرني الأياديّ عن شَمِر قال : أطرورَى بالطاء لا أدري ما هو ؟ قال : وهو عندي بالظاء ، قلت : وقد رَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : ظَرِي بطنُ الرجلِ يَظْرَى إذا لم يتمالك لِيناً ، قلت : والصواب اظْرَوْرَى بالظَّاء كما قال شَمِر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوِرَاط أن يُغَيِّبَ مالَه ويَجْحَدُ مكانها .

##### Türkçe

ط ر ( وايء )
**طرا** , **طري** , **طرو** , **طرأ** , **طير** , **رطى** , **ريط** , **ورط** , **وطر** , **أطر** , **أرط** , **وطر** , **طور** .
**طرا** **طرأ** : el-Ḥarrânî, İbnü’l-A‘râbî’den: **لحمٌ طريٌّ** (taze et), hemzesizdir; ve gerçekten **طَرُوَ** **يَطْرُو** **طَراوة** ve **طراءة** (tazelik) ile.
Ve el-Leys dedi: **طَرِي** **يَطْري** **طراوة** ve **طَرَاءَة** (tazelik); ve pek az kullanılır; çünkü o, yeni meydana gelmiş (hâdis) değildir.
Dedi: ve **المطرَّاةُ** güzel kokunun bir türüdür; dedim: **الألُوَّة** için, eğer güzel koku ile, yahut amber ile yahut başkasıyla kokulandırıldıysa, **مُطَراةٌ** denir.
Ve el-Leys dedi: **الطَّرَى** ile şeyin sayısı çoğaltılır; denir ki: onlar **الطّرَى** ve **الثّرَى**’dan daha çoktur.
Ve bazısı dedi: bu kelimede **الطّرَى**: yaratılıştan, sayısı ve türleri sayılıp dökülemeyen her şeydir; ve iki sözden birinde: yeryüzünün yüzü üzerinde, toprağın tabiatından olan toprak, çakıl taşı ve benzeri olmayan her şey; işte o **الطّرَى**’dır.
Ebû Zeyd, hemze kitabında: **طرأتُ على القوم** **أَطْرأَ** **طَرْأً** ve **طُروءاً**, onlara, bilmeden (habersizken) geldiğin zaman.
Ve el-Leys dedi: **طَرَأ** falan bize, eğer uzak bir yerden ansızın karşına çıkarsa; dedi: bundan **الطُرْآني** türetildi.
Ve bazısı dedi: **طَرَآنُ** çok güvercin bulunan bir dağdır; ona nisbetle **الحمام الطُّرآني** (ṭur’ânî güvercin) denir.
Ve Ebû Hâtim dedi: **حمام طُرْآني**; **طَرَأَ علينا فلانٌ** yani belirdi ve onu tanımadık, sözünden; dedi: avam **حمام طُورانيٌّ** der; bu hatadır. Ve Zü’r-Rumme’nin şu sözü hakkında soruldu:
أَعاريبُ طُورِيُّون عن كُل قريةٍ
يَحيدونَ عنها مِن حِذَار المقادِر
Bunun **طَرَأَ**’dan olması olmaz, dedi; eğer ondan olsaydı **طَرْئيَّون** derdi; hemze **الراء**’dan sonra olurdu. Ona denildi: öyleyse manası nedir? Dedi: onları **الطَّور** beldelerinden, yani Şam’dan, murad etti; bu yüzden el-‘Accâc’ın dediği gibi **( طوريون )** dedi:
دَانَى جَنَاحَيْهِ مِن الطُّور فَمرْ
Şam’dan geldiğini murad etti. Denir: **أَطْرَى** falan, falanı, onda olmayan şeyle övdüğü zaman.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **أطرى** falan falanı, onda olmayan şeyle övdüğü zaman; ve ondan Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü: ( **لا تُطروني كما أَطْرَتْ النصارى عيسى المسيح ابن مريم وإنما أنا عبد الله . ولكن قولوا : عبد الله ورسوله** ) ; bu, onu onda olmayan şeyle övdükleri içindir; dediler ki: o, üçün üçüncüsüdür ve o, Allah’ın oğludur; ve şirkleri ve küfürlerinden buna benzer şeyler.
‘Amr, babasından: **أطْرَى**: övgüde artırdığı zaman; ve falan **مُطَرًّى** kendi nefsinden, yani şaşkın.
İbnü’s-Sikkît dedi: o, üzerinde yemek yenilen şey için **الطِرِيّان**’dır; onu, **الياء**’nın şeddelendiği harfler babında getirdi; **البارِيّ** ve **السَّرَارِيّ** gibi.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطِرِيَّانُ** tabaktır; ve **الطَّرِيُّ** gariptir; ve **وَطَرى** geldiği zaman; ve **وطَرَى** geçtiği zaman; ve **وطَرَى** yenilendiği zaman; ve **أَطْرَى** övgüde artırdığı zaman.
Ve başka bir yerde dedi: **طَرِيَ** **يَطْرى** yöneldiği zaman; ve **طَرِيَ** **يَطرَى** geçtiği zaman.
‘Amr, babasından: denir: **رجلٌ طارِيٌّ** ve **طُوَرانِيٌّ** ve **طورِيٌّ** ve **طُخرور** ve **طُمْرُور** ve **طُحْرُور**; yani garip.
Ve denir: her şey için **أُطْرُوَانِيَّةٌ**: yani gençlik.
Ebû ‘Ubeyd, el-Aḥmer’den: o, hemzenin kesresiyle **الإِطرية**’dir. Ve Şemir dedi: **الإطْرِيَّةُ**; yapışkan **النَّشاستج** gibi yapılan bir şeydir.
Ve el-Leys dedi: ona **الأُطْرِيةُ** denir; Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur. Dedi: bazısı **الألف**’i kesreler de **إطرية** der; **زبْنِيَة** gibi. Dedim: doğru olan kesre ile **إِطرية**’dir; fetha ile okumak onlara göre lahn’dır. Ve yabancılara **الطُّرَّاء** denir; onlar uzak bir yerden gelenlerdir. Dedim: aslı, **طرأ يطرأ**’dan hemzedir.
Ebû Zeyd: **أَطْرَيْتُ العَسَلَ** **إطراءً**; onu bağladım ve koyulaştırdım: ikisi birdir.
**أطر** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: Benî İsrail’in içine düştüğü mazalimleri ve günahları zikretti; sonra dedi: ( **لا والذي نفسي بيده حتى يأخذوا على يَدِيَ الظَّالم تَأْطِروه على الحق أَطْراً** ) .
Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr ve başkaları dedi: onun sözü **تَأْطِروه**: “onu ona doğru eğdirirsiniz” demektir; ve her
şey ki onu bir şeye eğdirdin, onu **أَطَرْتَه**; **تأطِرُه** **أَطْراً**.
Ṭarafe, bir deveyi ve kaburgalarını zikrederek dedi:
كأَن كِنَاسَيْ ضَالَةٍ يَكْنُفَانِها
وأَطْرَ قِسِيِّ تَحتَ صُلْبٍ مُؤَيَّدٍ
Kaburgaların eğilmesini, yayın iki ucundan bükülen şeye benzetti.
Ve el-Muġîra b. Ḥabnâ’ et-Temîmî dedi:
وأنتم أناسٌ تقمِصونَ مِن القَنا
إذا مارَفِي أَكْتافِكم وتَأَطَّرا
Yani: eğrildiği zaman.
Ve Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهم** **أَطْراً**; eğer **الفُوق**’un birleşim yerine bir **عَقبة** sardınsa; o **عَقبة**’nin adı **أُطْرَةٌ**’dir.
Ve Ebû Zeyd dedi: denir: **أَطَرْتُ السهمَ** **أَطْراً**. Ve Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **الأَطْرَةُ**: bir kül ve kan alınması, sonra onunla tencerenin kırığının sıvanmasıdır. Ve şu beyit okundu:
قَدْ أَصْلَحَتْ قِدْراً لها بِأُطْرَةْ
Ve Ebû Zeyd dedi: **تَأَطَّرتِ المرأة** **تَأَطُّراً**; eğer evinde ayağa kalktıysa. Ve şu beyit okundu:
تَأَطَّرْنَ حَتى قلن لَسْنَ بَوارِحاً
وذُبْنَ كَما ذَابَ السَّدِيفُ المسَرْهَدُ
Ve ‘Umer b. ‘Abdil‘azîz’e bıyığı kısaltmada sünnet soruldu; dedi: **الإطار** görününceye kadar onu kısaltmandır.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الإطار**; bıyığın kesim yeri ile dudağın, ağzı kuşatan kısmı arasındaki çıkık kenardır; ve aynı şekilde her şey ki bir şeyi kuşattı, o onun için **إطار**’dır. Bişr b. Ebî Ḥâzim dedi:
وَحَلَّ الحَيُّ حَيُّ بني سُبَيْعٍ
قرَاضِبَة ونحن لَهُمُ إطارُ
Yani: biz onları çepeçevre kuşatanlarız.
Ve el-Leys dedi: **الإطار**; **الدُّف**’ün çerçevesi, **المُنْخُل**’ün çerçevesi, dudağın çerçevesi, evin çerçevesidir; evin etrafındaki kuşak gibi. Ve **انأَطَرَ الشيءُ** **انْئِطاراً**: yani onu eğdirdin; o da eğrildi; iki ucunu bir araya getirdiğinde onu yuvarlak görürsün, **العُود** gibi.
Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **الأطِيرُ** kuyruktur; ve meselde denir: **أَخَذَني بأَطِيرِ غَيْري**; yani başkasının suçu ile.
Ve Miskîn ed-Dârimî dedi:
أَبصَّرْتَنِي بِأَطِيرِ الرِّجالْ وكَلّفْتَنِي ما يقولُ البَشَرْ .
Ve el-Aṣma‘î dedi: aralarında **أَوَاصِرَ رَحم** ve **أَوَاطِرَ رحم** ve **عَوَاطِفَ رحم** vardır; tek manadadır; bir tanesi **آصِرةٌ** ve **آطِرةٌ**’dir.
Ebû ‘Ubeyde: atlar kitabında: **الأُطْرَةُ**; kalın bir **طَفْطَفَةٌ**’dir; sanki **الحَجَبَة**’nin başında ve arka kaburgada yerleştirilmiş bir bağ gibidir.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **التّأْطيرُ**: cariyenin bir zaman ana-babasının evinde kalıp evlenmemesidir.
**وطر** : el-Leys dedi: **الوَطَر**; sahibinin onda bir himmeti bulunan her ihtiyaçtır; o, onun **وَطَرُه**’dur. Ve onun için, “**قَضَيتُ مِن أمر كذا وكذا وطَري**” (ihtiyacımı) sözlerinden daha çok bir fiil işitmedim. **الوَطَر**’ın çoğulu **أَوْطار**’dır. **طار** **يطور**.
**طور** : Allah جل وعز dedi: ( **وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَآءَ** ) ( المؤمنون : 20 ) . **الطُّورُ** Arapların sözünde dağdır. Ve denildi: **سيناء** taşlardır. Ve denildi: o, yerin adıdır. Ve Araplar der: evde ne **طُورِيٌّ** vardır ne **دُورِيٌّ**.
El-Leys dedi: ve onun benzeri **طُورَانِيٌّ** de yoktur. Ve dil ehlinden bazısı, Zü’r-Rumme’nin şu sözü hakkında:
أَعَارِيبُ طُوريُّون عَن كُلِّ قَرْيةٍ
حِذَارَ المنايا أَو حِذَارَ المقادِرِ
**طُورِيُّون** dedi: yani vahşîlerdir; köylerden, vebadan ve helakten sakınarak uzaklaşırlar; sanki **الطُّور**’a nisbet edilmişlerdir; o, Şam’da bir dağdır.
Ve Ebû ‘Amr dedi: **رجلٌ طُورِيٌ**; yani garip. Ve **حمام طُورِيٌّ**; eğer uzak bir beldeden geldiyse.
Ve el-Ferrâ, Allah جل وعز’ün şu sözü hakkında: ( **وَقَاراً وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَاراً** ) ( نوح : 14 ) dedi: nutfe, sonra alaka, sonra mudğa, sonra kemik. Ve başkası dedi: جلّ وعز, suretlerin ve ahlâkın farklılığını murad etti.
Ve el-Leys dedi: **الطّوْرُ**; “defa”dır; der ki: **طَوْراً بعد طَوْرٍ**; yani defa defa. Ve insanlar **أطوارٌ**’dır; yani çeşitli hâller üzere sınıflardır. Ve şu beyit okundu:
والمرْءُ يُخْلَق طَوْراً بعد أَطْوَارِ
Ve denir: **لا تَطُرْ حَرَانَا**. Ve falan, falan ile **يَطُور**: yani sanki onun etrafında dolaşır ve ona yaklaşır.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطَّوْر** sınırdır; denir: falan, **طَوْرَه**’unu aştı; yani sınırını. Ve **الطَّوْرَةُ** evin avlusudur; ve **الطَّوْرة** geliş (gelme)dir.
Ve el-Leys dedi: **الطَّوارُ**; şeyin hizasında olan ve onun karşısında olan şeydir. Denir: bu ev, şu evin **طَوارِ**’ı üzeredir; yani duvarı, tek bir düzen üzere onun duvarına bitişiktir. Ve dersin: onunla, bu duvarın **طَوَار**’ı boyunca bir ip gördüm; yani boyu boyunca. Ve **الطَوار** ayrıca **طار يطور**’un masdarıdır.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: onların mesellerinde, adamın ilimde nihayete ulaşması hakkında: falan **أَطورَيْه**’e ve **أطوَرِيه**’ye, **الراء**’nın kesresiyle, yani en uç noktasına ulaştı.
**طير** : el-Leys dedi: **الطَّيْرُ** bilinen şeydir; müennes, cem‘ isimdir; tekili **طائر**’dir. Ve pek az “dişi için” **طائرةٌ** derler. Ve Ahmed b. Yaḥyâ dedi: insanların hepsi tekil için **طَائِر** der; Ebû ‘Ubeyde de onlarla beraberdir; sonra ayrılıp tekil için **طَيْر** denmesini caiz gördü; ve onu **طُيور** üzerine cem‘ etti; ve dedi: o güvenilirdir.
Ve el-Ferrâ, Allah جلّ وعز’ün şu sözü hakkında: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) ( الإسراء : 13 ) dedi: boynundaki **طائِره** onun amelidir; eğer hayırsa hayır, eğer şerse şer.
Ve Ebû Zeyd dedi: onun bedbahtlığıdır. El-Münzirî bana, İbnü’l-Yezîdî’den aktardı: **طائِره** ve **طَيْرَه** diye okunmuştur; iki okumadaki mana: denildi: onun ameli, hayrı ve şerri; ve denildi: onun bedbahtlığı ve saadeti.
Dedim: bunun hepsindeki asıl şudur: Allah تبارك وتعالى Âdem’i yaratınca, yaratılmadan önce zürriyetini bildi; onlara tevhidini ve itaatini emredeceğini, onları masiyetinden nehyedeceğini bildi; onlardan itaat edeni âsilerden, kendine zulmedeni kendine bakan (nâzır)dan bildi; onların hepsinden bildiğini yazdı; itaatkâr bildiği kimsenin saadetine, âsi bildiği kimsenin bedbahtlığına hükmetti; böylece, yaratılışı sırasında, kendisi hakkında bildiği, varacağı şey, her bir kimse için oldu. İşte bu, onun sözü: ( **وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِى عُنُقِهِ** ) (yani başlangıçta Allah’ın ilminde ona uçup çıkan şer ve hayır; ve onların var oluşu sırasında şehadet ilmi, gayb ilmine uygun düşer; ve hüccet, yaptıkları şeyle onları bağlar; bu, onların varlığından önce Allah’ın onlardan bildiğine aykırı değildir). Ve Araplar der: yani ona oldu ve onun yanında oku çıktı. **أَطرتُ المالَ** ve onu kavim arasında **طَيَّرته**; böylece her biri için payı uçup çıktı. Ve ondan Lebîd’in, kardeşi Erbed’in mirasını varisleri arasında ve her pay sahibinin payını almasını zikrederek sözü; dedi ki:
تَطِيرُ عَدَائِدُ الأشراك شفْعاً
وَوِتْراً والزعامةُ لِلغُلام
Ve **الأشْراك**: paylardır; ikisinden biri **شِرْكٌ**’tır. Ve onun sözü **شفْعاً وَوِتْراً**: yani onlara taksim edildi; erkeğe, iki dişinin payı kadar. Ve reislik ve silah, oğullarından erkeklere kaldı.
Ve Allah جلّ وعزّ, Semûd kıssasında ve kendilerine gönderilen peygamberleri Sâlih عليه السلام ile uğursuzluk saymalarında dedi: ( **تُرْحَمُونَ قَالُواْ اطَّيَّرْنَا بِكَ وَبِمَن مَّعَكَ قَالَ طَائِرُكُمْ عِندَ اللَّهِ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ** ) ( النمل : 47 ) . Onların sözü **اطَّيّرنا**’nın manası: uğursuz saydık; aslı **تَطَيَّرنا**’dır. Böylece onlara cevap verdi; Allah عز وجلّ dedi: ( **أَلِيمٌ قَالُواْ طَائِرُكُم مَّعَكُمْ أَءِن ذُكِّرْتُم بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ** ) ( يس : 19 ) ; yani uğursuzluğunuz sizinle beraberdir; o, onların küfrüdür. Ve uğursuzluğa **طائر** ve **طَيْر** ve **طِيَرة** denildi; çünkü Arapların âdeti, kuş falı (**عِيَافَةُ الطَّير**) ve onları ürkütmek (**زجرُها**) ve sağdan uçanıyla ve kargalarının ötüşüyle uğursuzluk saymak, onları kaldırdıklarında sola gidenini almak idi; böylece uğursuzluğu, onunla ve fiilleriyle uğursuz saymalarından dolayı **طَيْراً** ve **طائِراً** ve **طِيَرَةً** diye adlandırdılar. Allah جلّ ثناؤُه, رسول الله ( صلى الله عليه وسلم )’in diliyle, onların bununla **طِيرَتَ**’lerinin bâtıl olduğunu bildirdi ve dedi: **لا طِيرَةَ ولا هامة**.
Ve Peygamber عليه الصلاة والسلام iyimserlik ederdi ve uğursuzluk saymazdı. Ve **التفاؤُل**’ün aslı, hastanın işittiği güzel sözdür; ona, hastalığından selâmetini vehmettirir. Ve aynı şekilde yolunu kaybeden, bir adamın “ya **واجِدُ**” dediğini işitir de kaybettiğini bulur. Ve **الطِّيَرة** falın zıddıdır; bu haberde geldiği üzere. Ve Arapların mezhebi fal ve **الطِّيَرة**’de birdi; Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) falı sabit kıldı ve onu güzel gördü; **الطِّيرَة**’yi iptal etti ve ondan nehyetti.
Ve el-Leys dedi: denir: **طارَ الطائِر** **يَطير** **طيرَاناً**. Dedi: **التَّطايُرُ**; ayrılıp dağılmak ve gitmektir. Ve **الطِّيرَة**; **اطَّيرتُ** ve **تَطَيَّرت**’ten bir isimdir. Ve **الطِّيرَة**’nin misli **الخِيرَةُ**’dir.
Ve denir: **استطارَ الغُبَارُ**; eğer havada yayıldıysa. Ve **استطار الفَجْرُ**; eğer ufukta ışığı yayıldıysa; o, **مُسْتَطِيرٌ**’dir. Ve o, oruçluya yeme, içme ve cinsel ilişkiyi haram kılan; onunla sabah namazının helâl olduğu; Allah تعالى’nın kitabında zikrettiği beyaz iplik olan; açık, belirgin doğru sabahtır. Lâm ile **الفجر المستطيل** ise, kurdun kuyruğuna benzetilen ince olandır; o, siyah ipliktir; oruçluya hiçbir şeyi haram kılmaz; Araplara göre o, yalancı sabahtır.
Ve el-Leys dedi: develerden erkek için **هائجٌ** denir; köpek için **مُسْتَطير**.
Ve başkası dedi: dişi köpek, erkeği istediği zaman **أَجْعَلتْ** ve **استطارتْ**. Bunu bana el-Münzirî, el-Ḥarrânî’den, et-Tevvezî’den ve **ثابتُ بن أبي ثابت**’ten, **كتاب الفروق**’ta haber verdi.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Ṣâ‘id el-Kilâbî’den rivayet etti: denir: falan, kılıcını **استطار**; eğer onu kınından süratle çektiyse.
Ve Rü’be’nin zikrettiği kılıçların vasfında şu beyit okundu:
إذا استُطيرتْ من جُفون الأغمادْ
فَقَأنَ بالصَّقَع يَرابيعَ الصَّادْ
Ve **استطار الصَّدْع** duvarda; eğer onda yayıldıysa. Ve **استطار البَرْق**; eğer göğün ufkunda yayıldıysa. Ve denir: falan **استُطِيرَ**; **يُستطارُ** **استطارةً**; o, **مُسْتَطارٌ**’dır; eğer korkutulduysa.
Ve ‘Antere dedi:
متى ما تلْقَنِي فَرْدَيْنِ ترْجُفْ
رَوَانِفُ أَلْيَتَيْكَ وتُسْتطارَا
Ve kavim sakin ve durgun olduklarında onlara denir: sanki başlarının üzerinde **الطَّير** var. Aslı şudur: **الطير** ancak ölü (hareketsiz) bir şey üzerine konar; böylece insanın vakarına ve sükûnetine misal vuruldu. Ve adamın öfkesi kabardığında denir: **ثار ثَائِرُه**; ve **طار طائره**; ve **فار فائره**. Ve **أرضٌ مَطارة**: kuşu çok.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **طائِر الله لا طائِرك** denir; **طَيْر الله** denmez.
Ve Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: şu söz hakkında dedi ki:
ذَكِيُّ الشذَى والمَنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
Dedi: **المنْدَلِيُّ** Hint **العُود**’udur; ve **المُطَيَّرُ**; **المُطَرَّى**’dır; ters çevirdi. Ve başkası dedi: **المطيَّرُ**; çatlamış, kırılmış olandır.
Ve İbn Şümeyl dedi: falandan **أطْوَرَيهْ**’e ulaştım; yani onun işinde çaba ve nihayete.
Ve el-Aṣma‘î dedi: ondan **الأمَرّينَ** ve **الأطورِين** ve **الأقورِين** ile karşılaştım; tek manadadır.
Ve İbnü’l-Ferec dedi: el-Kilâbî’nin şöyle dediğini işittim: falan, zamanı ve **أَطْوَرَيْه**’ini bindi; yani iki ucunu.
**ورط** : el-Münzirî bana, el-Mufaḍḍal b. Seleme’den haber verdi: Arapların “falan **في وَرْطةٍ**’ya düştü” sözünde.
Ebû ‘Amr dedi: o, helâktir.
Ve şu beyit okundu:
إنْ تأْتِ يوماً مثلَ هذِي الخُطَّة
تلاق من ضَرْبِ تُميْرٍ ورْطهْ
Dedi: ve başkası dedi: **الورْطةُ** çamurdur; ve **الرَّدَعَةُ**; koyunların içine düştüğü, ondan kurtulmaya güç yetiremediği yerdir. Denir: koyunlar **تَورَّطَت**; eğer bir **ورْطة**’ya düştüyse. Sonra insanın içine düştüğü her şiddet için mesel oldu.
Ve el-Aṣma‘î dedi: **الوَرْطَةُ**; dağda bulunan, içine düşene zor gelen, aşağıya doğru eğimli bir çukurdur.
Ve Ṭufeyl, develeri vasfederek dedi:
تهابُ طريقَ السَّهْل تحسَبُ أنّه
وعُورُ وِراطٍ وهو بَيْداء يلْقَعُ
Ve Şemir dedi: denir: falan işte **تَوَرَّط**; ve onda **استَوْرَط**; eğer onda bocaladı da çıkışı ona kolay olmadıysa. Ve Vâil b. Ḥucr hadîsinde ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ona yazısında: ( **لا خِلاطَ ولا وِرَاطَ** ). Ebû ‘Ubeyd dedi: **الوِراطُ** aldatma ve hiledir. Dedi: ve denir: manası, “ayrı olan birleştirilmez ve birleşik olan ayrılmaz” sözü gibidir. Ve Şemir dedi: **الوِراط**; develerini başka develerin içine, yahut gözle görülmediği bir yere sokmandır. Dedi: ve İbn Hânî dedi: **الوِراط**; devenin boynuna ipi (**الجَرِير**) **إيراط** etmekten alınmıştır: ucunu halkasına koyduğun, sonra onu çektiğin, ta ki deveyi boğasın. Ve bazı Araplardan şu beyit okundu:
حتى تراها في الجَرير المُورَطِ
سُرْحَ القِيادِ سَمْحَةَ التَّهبُّط
Şemir dedi; ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوِراط**; onu saklaman ve onu dağıtmandır. Denir: onu **وَرَطَها** ve **أَوْرَطَها**; yani onu örttü.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الوِرَاط**; malını gizlemesi ve yerini inkâr etmesidir.
**ريط** : el-Leys ve başkası dedi: **الرَّيْطَةُ**; iki parçalı olmayan bir örtüdür; hepsi tek dokumadır. Çoğulu **رِياطٌ**’tır. Dedim: **الرَّيْطَةُ** ancak beyaz olur. Ve **رَيْطَةُ** kadın adıdır; **رَائِطَةُ** denmez.
**أرط** : ve **ورطى**: İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Amr’dan rivayet etti: **الأرِيطُ**: erkeklerden kısır olandır. Ve şu beyit okundu:
ماذا تُرجِّين من الأرِيط
حَزَنْبَلٍ يَأْتِيكِ بالبَطِيطِ
ليسَ بِذِي حَزْم ولا سَفِيطِ
El-Leys, **الأريط** hakkında bunun benzerini söyledi.
Ebû ‘Ubeyd: derilerden **المأروطُ**; **الأَرْطَى** ile tabaklanmış olandır. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **إهاب مَأْرُوطٌ** ve **مُؤَرْطِيٌ**; eğer **الأرْطَى** ile tabaklandıysa. Dedim: **الأرْطَاةُ** bir ağaçtır; yaprağı bükümlü, kalın (**عَبْلٌ مفتولٌ**)dur. Çoğulu **الأراطَى**’dır. Bitme yeri kumlardır; onun kızıl kökleri vardır; yaprağıyla süt tulumları tabaklanır; böylece sütün tadı onda güzel olur. Ve el-Mubarrad dedi: **أَرْطَى**; **فَعْلى** vezni üzeredir; **عَلْقَى** gibi; ancak sonundaki **الألف** müenneslik için değildir; çünkü tekili **أرطاةٌ** ve **عَلْقَاةٌ**’dır. Dedi: ve ilk **الألف** asıldır.
Ve Ebû ‘Ubeyd, el-İyâdî’nin bana Şemir’den okuttuğunda: yer **أَرْطَت**; eğer **الأَرْطَى** çıkardıysa. Ve Ebû’l-Heysem dedi: **أرْطَتْ** lahn’dır; ancak o, iki **ألف** ile **آرَطَتْ**’tir; çünkü **الأرطى**’nın **ألف**’ı asıldır.
Dedim: doğru, Ebû’l-Heysem’in dediğidir.
( **طرا** ) **اطرورى** : ( Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: adamın karnı şiştiğinde **اطْرَوْرَى** **اطْرِيراءً** denir. El-Aṣma‘î dedi: ve **حُبِطَ** onun benzeri, ikisi birdir. Ve el-İyâdî bana Şemir’den haber verdi; dedi: **أطرورَى** **بالطاء**; onun ne olduğunu bilmiyorum. Dedi: ve o, benim yanımda **بالظاء**’dır. Dedim: Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi ki: **ظَرِي** adamın karnı **يَظْرَى**; eğer yumuşaklıktan kendini tutamazsa. Dedim: doğru olan, Şemir’in dediği gibi **اظْرَوْرَى** **بالظَّاء**’dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوِرَاط**; malını gizlemesi ve yerini inkâr etmesidir. )

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!طَرا ) عليهم *!طَراً و ( *!طُرُوّاً ) ، كعُلُوَ ؛ وضَبَطَه في المُحْكم بالفَتْحِ ؛ ( أَتى ) من غَيْرِ أَنْ يَعْلموا ؛ قالَهُ أَبو زيْدٍ .
وقالَ اللَّيْثُ : خَرَجَ عليهم ( من مَكانٍ بَعِيدٍ ) ؛ لُغَةٌ في الهَمْزِ .
( و ) قالوا : ( *!الطَّرا ) والثَّرا ، *!فَالطَّرَا : كلُّ ( ما كانَ من غَيْرِ جِبِلَّةِ الأرضِ ؛ و ) قيلَ : *!الطَّرا ( ما لا يُحْصَى عَدَدُهُ من صُنُوفِ الخَلْقِ ) .
وقالَ اللَّيْثُ : *!الطَّرا يُكَثَّرُ به عَدَدُ الشَّيءِ . يقالُ : هُمْ أَكْثَرُ من الطَّرا والثَّرَى ؛ وقالَ بَعْضُهم : الطَّرا في هذه الكلمةِ : كلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُحْصَى عَدَدُه وأَصْنافُه ؛ وفي أَحَدِ القَوْلَيْن كلُّ شيءٍ على

وَجْهِ الأرضِ ممَّا ليسَ من جِبِلَّةِ الأرضِ مِن الحَصْباءِ والتُّرابِ ونحوِهِ فهو الطَّرَا .
( *!والطَّرِيُّ ) ، كغَنِيَ : ( الغَضُّ ) الجَديدُ ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿تأْكُلُونَ لحماً *!طَرِيّاً﴾ . وقد ( طَرُوَ ) اللَّحْمُ ، ككَرُمَ ، ( *!وطَرِيَ ) ، كعَلِمَ ، ( *!طَراوَةً *!وطَراءَةً ) ، وهذا عن ابنِ الأعْرابي ، ( *!وطَراً ) ، مَقْصور ، ( *!وطَراةً ) ، كحَصاةٍ ، ذَكَرَ الجوهريُّ البابَيْنِ عن قُطْرِب مع المصادِرِ ما عدا الثَّالِثِ .
( *!وطَرَّاهُ *!تَطْرِيَةً : جَعَلَهُ *!طَرِيّاً ) ؛ قالَ الَّراجزُ :
قُلْت لطاهِينا *!المُطَرِّي للعَمَلْعَجِّلْ لَنا هذا فأَلْحِقْنا بِذَل بالشَّحْم إنَّا قَدْ أَجَمْناهُ بَجَلْ ( و ) *!طَرَّى ( الطِّيبَ ) *!تَطْرِيَةً : ( فَتَقَهُ بأخْلاطٍ وخَلَطَهُ ؛ وكذا الطَّعامُ ) إذا خَلَطَهُ بالأفاوِيَةِ .
وقالَ اللَّيْثُ : *!المُطَرَّاةُ ضَرْبٌ من الطِّيبِ .
قالَ الأزْهري : يقالُ للأَلُوَّةِ *!المُطَرَّاةُ إذا *!طُرِّيَتْ بطِيبٍ أَو عَنْبرٍ أَو غيرِهِ .
( *!وأَطْراهُ : أَحْسَنَ الثَّناءَ عليه ) ؛ كذا في المُحكم .
وقال الرَّاغبُ : *!الإطْراءُ : مَدْحٌ يُجَدِّدُ ذِكْرَ هَمَ .
وقالَ أَبو عَمْروٍ : *!أَطْراهُ زادَ في الثَّناءِ عليه .
وفي الصِّحاح : *!أَطْراهُ مَدَحَهُ ؛ ومِثْلُه للزّبيدي وابنِ القطَّاعِ .
وقال ابنُ فارِسَ : مَدَحَهُ بأَحْسَن ما فيه ؛ ومِثْلُه الزَّمَخْشري .
وقالَ الأزهري : مَدَحَهُ بما ليسَ فيه .
وقالَ الهَرَويُّ وابنُ الأثيرِ : *!الإطْراءُ مُجَاوَزَةُ الحَدِّ في المَدْحِ والكَذِبُ فيه ؛ وبه فسّرَ الحديث : ( لا *!تُطْرُوني كما *!أَطْرَتِ النَّصارَى المسِيحَ بن مَرْيَم ،

لأنَّهم مَدَحُوه بما ليسَ فيه ، فقالوا : ثالثُ ثَلاثَةٍ وإنَّه ابنُ اللَّهِ وشِبْهُ ذلكَ مِن شِرْكِهم وكُفْرِهِم ) .
قُلْتُ : فقد اخْتَلَفَتِ العِبارَات في *!الإطْراءِ ، فمنها ما يدلُّ على الثَّناءِ فقط ، ومنها ما يدلُّ على المُبالَغَةِ ، ومنها ما يدلُّ على مُجاوَزَةِ الحَدِّ فيه .
قالَ الهَرَوي : وإلى الوَجْهِ الأخيرِ نَحا الأكْثَرُونَ .
( *!والإطْرِيَةُ ، بالكسْر ) ؛ وقالَ الجوهريُّ : مثَالُ الهِبْرِيَةِ ؛ ورُوِي عن اللَّيْثِ الفَتْحُ أَيْضاً ، وتَبِعَه الزَّمَخْشريُّ ؛
قالَ الأزهريُّ : الفَتْحُ لَحْنٌ ؛ ( طَعامٌ كالخُيوطِ ) يُتَّخَذُ ( من الدَّقِيقِ ) .
وقالَ شَمِرٌ : شيءٌ يُعْمَلُ من النَّشاسْتَجْ المُتَلَبِّقة .
وقالَ اللَّيْث : طَعامٌ يَتَّخذُه أَهْلُ الشامِ ، لا واحِدَ له .
وقالَ الجَوْهرِي : ضرْبٌ من الطَّعامِ ، ويقالُ : هولاخْشَهْ بالفارِسِيَّة .
قُلْتُ : تفْسِيرُ المصنِّفِ يَقْتضِي أنَّه المسَمَّى بغَزْلِ البَناتِ في مِصْر ، وتَفْسيرُ شَمِرٍ واللّيْث يدلُّ على أنَّه المسَمَّى بالكنافَةِ فإنَّه الذي يتَّخذُه أهْلُ الشامِ ويُتْقِنُونَه من النَّشاسْتَج ، فاعْرِفْ ذلكَ .
( *!واطْرَوْرَى ) الَّرجُلُ *!اطْرِيرَاءً : ( اتَّخَمَ ) من كَثْرةِ الأكْلِ .
( وانْتَفَخَ بَطْنُه ) ، والظَّاءُ لُغَةٌ فيه كما سَيَأْتي .
وذَكَرَه الجوهريُّ بالضادِ ، وتَبِعَه ابنُ القطَّاع ، والصَّوابُ ما ذكرْنا .
( *!وأُطْرُوانُ الشَّبابِ ، بالضَّمِّ : أَوَّلُه وغُلَواؤُهُ ) ، فهو كالعُنْفوانِ زِنَةً ومَعْنىً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
هو *!مُطْرّىً في نفْسِه : أَي مُتَجَبِّرٌ .
*!وطَرَّى البِناءَ *!تَطْرِيَةً : طَيَّنَهُ ؛ لُغَةٌ مكِّيَّةٌ ؛ نقلَهُ الزَّمَخْشري .
*!والطَّرِيُّ ، كغَنِيَ : الغَريبُ *!وَطَرَا : إذا مَضَى .
*!وطَرَا : إذا تجَدَّدَ .
وحَكَى أَبو عَمْروٍ : رجُلٌ *!طارِىٌّ ،

بالتَّشْديدِ : أَي غريبٌ .
ويقالُ لكلِّ شيءٍ *!أُطْرُوانِيَّةٌ ، بالضمِّ يَعْني الشَّبابَ .
*!وأَطْرَيْتُ العَسَلَ : أَعْقَدْتُه وأَخْثَرْتُه ؛ عن أَبي زيْدٍ .
وغِسْلَةٌ *!مُطَرَّاةٌ : أَي مُرَبَّاةٌ بالأفاوِيه يُغْسَلُ بها الرأْس أَو اليَدُ .
والعُودُ *!المُطَرَّى : مثْلُ المُطَيّرِ يُبَخَّرُ به .
*!والطِّريَّانُ ، بكسْرَتَيْن وتَشْديدِ الياءِ ، الذي يُؤْكَلُ عليه ، وهو الخِوانُ ؛ عن ابنِ السِّكِّيت ؛ جاءَ به في باب ما شُدِّدَ فيه الياءُ كالبازِيِّ والبَخاتِيِّ والسَّرارِيِّ .
وقالَ ابنُ الأعرابي : هو الطَّبَقُ ؛ وقد جاءَ ذِكْرُه في الحديثِ .
وفي الأساسِ : وجاءوا *!بالطِّرِيَّان، عليه *!الطِّريَّانُ :وهما السَّمَكُ والرُّطَبُ والطَّبَقُ الذي يُؤْكَلُ عليه ، رُوِيَ بشدِّ الراءِ كصِلِّيانِ ، ورُوِي بشدِّ الياءِ كعِفِتَّان .
قُلْتُ : ونَسَبَ الفرَّاءُ شدَّ الراءِ إلى لُغَةِ العامَّة .
وابنُ *!الطّراوَةِ : مِن نحَّاةِ الأَنْدَلُسِ .
وطُرا ، بالضمِّ : قُرْبَ مِصْر على النِّيْل ، وبقُرْبه مَسْجِدُ موسَى ، عليه السلام ، تُقْطَعُ من جِبالِها الحجارَةُ البِيضُ ، وبالقُرْبِ منها قَرْيةٌ أُخْرَى تُعْرَفُ بالمعْصَرةِ وقد رأَيْتُهما .
قالَ المنذري : وقد دَخَلْت طُرا مع والِدِي . ومنها أبو محمدٍ عبدُ القوي بنُ عبيدِ بنِ محمدِ بنِ عليَ *!الطُّرائيُّ ، تُوفي سَنَة 633 .
(

##### Türkçe

: (Ve **طَرا** onlara **طَراً** ve (**طُرُوّاً**) (geldi), **عُلُوَ** gibi; ve onu **المُحْكم**’de fetha ile ضبط etti; (bu,) (onlar bilmeden) (geldi) demektir; bunu Ebû Zeyd söylemiştir.
Leys dedi ki: Onlara (uzak bir yerden) çıktı; hemzede bir lugattır.
(Ve) dediler ki: **الطَّرا** ve **الثَّرا**; işte **الطَّرَا**: (yerin yaratılışından olmayan) her şeydir; (ve) denildi ki: **الطَّرا** (yaratılmışların صنوفlarından sayısı ihsâ edilemeyen şey)dir.
Leys dedi ki: **الطَّرا** ile şeyin sayısı çoğaltılır. Denilir ki: Onlar **الطَّرا** ve **الثَّرَى**’dan daha çoktur; onların bazısı dedi ki: Bu kelimedeki **الطَّرا**: yaratılmışlardan sayısı ve صنوفları ihsâ edilemeyen her şeydir; iki قول’den birinde ise, yerin yüzünde, çakıl ve toprak ve benzeri gibi yerin yaratılışından olmayan her şey **الطَّرَا**’dır.

(**والطَّرِيُّ**), **غَنِيَ** gibi: (taze) yeni (olan)dır; bununla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: ﴿**طَرِيّاً** et yersiniz﴾. Ve et, **كَرُمَ** gibi (**طَرُوَ**) oldu; ve **عَلِمَ** gibi (**طَرِيَ**) (oldu); (**طَراوَةً** ve **طَراءَةً**) (oldu); bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve (**طَراً**), maksûr; ve **حَصاةٍ** gibi (**طَراةً**); Cevherî, üçüncüsü hariç masdarlarla birlikte iki bâbı Kutrub’dan zikretti.
(Ve **طَرَّاهُ**’u **تَطْرِيَةً**: onu **طَرِيّاً** yaptı); râciz dedi ki:
“Tâhînâmıza, işe **المُطَرِّي** olana dedim:
Bunu bize çabuklaştır; şu yağ ile bizi ona yetiştir; çünkü biz onu gerçekten bıktırdık, bıktırdık.”
(Ve) **طَرَّى** (güzel kokuyu) **تَطْرِيَةً**: (onu karışımlarla açtı ve karıştırdı; yemek de böyledir) onu baharatlarla karıştırdığı zaman.
Leys dedi ki: **المُطَرَّاةُ** güzel kokudan bir türdür.
Ezherî dedi ki: **الأَلُوَّة**’ye, bir güzel koku yahut amber yahut başkasıyla **طُرِّيَتْ** edildiği zaman **المُطَرَّاةُ** denilir.
(Ve **أَطْراهُ**: ona övgüyü güzel yaptı); **المُحكم**’de böyledir.
Râgıb dedi ki: **الإطْراءُ**: bir övgüdür ki, onun kaygısını anmayı yeniler.
Ebû Amr dedi ki: **أَطْراهُ** ona övgüde artırdı.
**الصِّحاح**’ta: **أَطْراهُ** onu övdü; bunun benzeri Zübeydî ve İbnü’l-Kattâ‘ içindir.
İbn Fâris dedi ki: Onu, onda bulunanın en güzeliyle övdü; bunun benzeri Zemahşerî’dir.
Ezherî dedi ki: Onu, onda olmayanla övdü.
Herevî ve İbnü’l-Esîr dedi ki: **الإطْراءُ** övgüde haddi aşmaktır ve onda yalandır; bununla hadis tefsir edilmiştir: (**تُطْرُوني** beni, Hristiyanların Meryem oğlu Mesih’i **أَطْرَتِ** ettiği gibi **تُطْرُوني** etmeyin; çünkü onlar onu onda olmayanla övdüler; “üçün üçüncüsüdür” ve “Allah’ın oğludur” ve bunun benzeri, onların şirkinden ve küfründen (olan şeyler) dediler).
Dedim ki: **الإطْراءِ** hakkında ibareler ihtilaf etti; onlardan yalnız övgüye delalet eden vardır; onlardan mübalağaya delalet eden vardır; onlardan onda haddi aşmaya delalet eden vardır.
Herevî dedi ki: Çoğunluk son yüze meyletti.

(**والإطْرِيَةُ**, kesre ile); Cevherî dedi ki: **الهِبْرِيَة** misali; Leys’ten fetha da rivayet edildi, Zemahşerî ona tâbi oldu;
Ezherî dedi ki: Fetha lahn’dır; (iplikler gibi bir yemek)tir; (undan) yapılır.
Şemir dedi ki: Yapışkan nişastadan yapılan bir şeydir.
Leys dedi ki: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur.
Cevherî dedi ki: Yemekten bir türdür; denilir ki: Farsça **هولاخْشَهْ**.
Dedim ki: Musannifin tefsiri, onun Mısır’da “kızların ipliği” diye adlandırılan şey olduğunu gerektirir; Şemir ve Leys’in tefsiri ise, onun “künefe” diye adlandırılan şey olduğuna delalet eder; çünkü o, Şam ehlinin yaptığı ve nişastadan onu sağlam yaptığı şeydir; bunu bil.

(Ve) adam (**واطْرَوْرَى**) **اطْرِيرَاءً**: (çok yemekten) (tıka basa doydu).
(Ve karnı şişti); **الظَّاء** onda bir lugattır, ileride geleceği gibi.
Cevherî onu **الضاد** ile zikretti; İbnü’l-Kattâ‘ ona tâbi oldu; doğru olan, bizim zikrettiğimizdir.
(**وأُطْرُوانُ الشَّبابِ**, damme ile: onun evveli ve taşkınlığıdır); o, vezin ve mana bakımından **العُنْفوان** gibidir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
O, kendi nefsinde **مُطْرّىً**’dır: yani mütekebbirdir.
**وطَرَّى** binayı **تَطْرِيَةً**: onu çamurla sıvadı; Mekke lugatıdır; Zemahşerî onu nakletti.
(**والطَّرِيُّ**), **غَنِيَ** gibi: garip (olan)dır; ve **طَرَا**: geçtiği zaman.
**وطَرَا**: yenilendiği zaman.
Ebû Amr hikâye etti: **طارِىٌّ** adam, şeddeli: yani garip.
Her şeye **أُطْرُوانِيَّةٌ** denilir, damme ile; yani gençliği kastediyor.
**وأَطْرَيْتُ** balı: onu koyulaştırdım ve onu çoğalttım; Ebû Zeyd’den.
**مُطَرَّاةٌ** bir yıkama: yani baharatlarla terbiye edilmiş; onunla baş yahut el yıkanır.
**المُطَرَّى** ud: **المُطَيّر** gibi; onunla tütsülenir.
(**والطِّريَّانُ**), iki kesre ve yâ’nın şeddelenmesiyle: üzerinde yenilen şeydir; o, sofradır; İbnü’s-Sikkît’ten; onu, **البازِيِّ** ve **البَخاتِيِّ** ve **السَّرارِيِّ** gibi yâ’nın şeddelendiği باب’da getirdi.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, tabaktır; onun zikri hadiste gelmiştir.
**الأساس**’ta: **بالطِّرِيَّان** ile geldiler; onun üzerinde **الطِّريَّانُ**: ve onlar balık ve taze hurma ve üzerinde yenilen tabaktır; râ’nın şeddelenmesiyle **صِلِّيان** gibi rivayet edildi; yâ’nın şeddelenmesiyle **عِفِتَّان** gibi rivayet edildi.
Dedim ki: Ferrâ, râ’nın şeddelenmesini avam lugatına nisbet etti.
**ابنُ الطّراوَةِ**: Endülüs nahivcilerindendir.
Ve **طُرا**, damme ile: Nil üzerinde Mısır yakınında (bir yer)dir; onun yakınında Mûsâ mescidi vardır, عليه السلام; dağlarından beyaz taşlar kesilir; onun yakınında “ma‘sara” diye bilinen başka bir köy daha vardır; ikisini de gördüm.
Münzirî dedi ki: Babamla birlikte **طُرا**’ya girdim. Ondandır: Ebû Muhammed Abdülkavî b. Ubeyd b. Muhammed b. Ali **الطُّرائيُّ**; 633 senesinde vefat etti.
(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَرُوَ
1 طَرُوَ ذ , [aor. يَطْرُو,] (Ktr, S, Mgh, Msb, K,) and طَرِىَ, [aor. يَطْرَى,] (Ktr, S, K,) inf. n. طَرَاوَةٌ (Ktr, S, Mgh, Msb, K) and طَرَآءَةٌ (S, K,) and طَرَاةٌ, (TA, and so in some copies of the S and of the K,) like حَصَاةٌ, (TA,) and طَرَآءٌ, (so in some copies of the K,) or طَرًا, (TA as from the K,) with the shortened alif, (TA,) [the last agreeable with analogy as inf. n. of طَرِىَ,] said of a thing, (Mgh, Msb,) or of flesh-meat, (Ktr, S,) It was, or became, fresh, juicy, or moist: (Ktr, S, Msb, K:) and طَرُؤَ signifies the same; (Mgh, Msb;) but طَرُوَ is more common. (TA in art. طرأ.) ― -b2- And طَرِىَ signifies also تَجَدَّدَ [It became new; was newly made or done; or was renewed]. (TA.) -A2- طَرَا, [aor. يَطْرُو,] inf. n. طُرُوٌّ, (K,) or, as written in the M, طَرْوٌ, (TA,) He came from a distant place: (K:) you say طَرَا عَلَيْهِمْ he came, or, accord. to Lth, he came forth, upon them from a distant place: or, accord. to AZ, he came upon them without their knowledge: it is a dial. var. of طَرَأَ [q. v.]. (TA.) ― -b2- And طَرَا signifies also مَضَى [He went, or went away, &c.]. (TA.) ― -b3- And طَرِىَ, aor. يَطْرَى, (IAar, K,) in which, accord. to the K, the last radical letter is ى, [not و changed into ى by reason of the kesreh before it,] but ISd says that there in no word of which the radical letters are ط and ر and ى, (TA,) He advanced, or came forward: or he passed, passed by, went, or went away. (IAar, K, * TA.)

طرّاهُ
2 طرّاهُ ذ , inf. n. تَطْرِيَةٌ, He rendered it fresh, juicy, or moist. (K.) You say, طَرَّيْتُ الثَّوْبَ inf. n. as above, (S,) [app. meaning I refreshed, or I moistened, the garment, or piece of cloth.] ― -b2- And طرّى, (K,) inf. n. as above, (TA,) He rendered perfume fragrant [as though he refreshed it] by admixtures; (K, TA;) and aloes-wood with [other] perfume, or ambergris, or some other thing: (Az, TA:) and in like manner, food, (K, TA,) by mixing it with aromatics. (TA.) ― -b3- And He plastered, or coated, a building with clay, or mud: of the dial. of Mekkeh. (Z, TA.)

اطراهُ
4 اطراهُ ذ He praised him; thus in the S, and in like manner expl. by Zbd and IKtt; (TA;) and thus اطرأهُ [with ء] is expl. by Es-Sarakustee: (Msb:) he eulogized, or commended, him; (K;) thus in the M; (TA;) and thus it is expl. by Es-Sarakustee: (Msb:) or he praised him renewing the mention of him: (Er-Rلghib, TA:) or he praised him exceedingly: (AA, TA:) or he praised him for the best of the qualities that he possessed; (Msb, TA;) thus expl. by IF, and in like manner by Z: (TA:) or he praised him for that which was not in him: (Az, TA:) or he praised him greatly, or extravagantly; exceeded the just, or usual, bounds in praising him: (Msb:) or, accord. to Hr and IAth, he exceeded the just, or usual bounds in praising him, and lied therein. (TA.) ― -b2- And اطرى العَسَلَ He made the honey to thicken, or coagulate. (S, Msb, TA.)

اِطْرَوْرَى
12 اِطْرَوْرَى ذ , (K, TA,) inf. n. اِطْرِيرَآءٌ, (TA,) He suffered from indigestion, or heaviness of the stomach, (K, TA,) in consequence of much eating, (TA,) and became inflated in his belly: (K, TA:) and so اِظْرَوْرَى: thus correctly; but mentioned by J and IKtt as with ض. (TA.) [See also Q. Q. 3 in art. طر.]

الطَّرَا
الطَّرَا ذ [without the article طَرًا] What is not of the nature of the earth; (K;) or whatever is upon the surface of the earth, of such things as are not of the nature of the earth, consisting of pebbles; or small pebbles; [and the like;] and dust and the like: (TA:) and, (K, TA,) as some say, (TA,) the sorts of created things whereof the number cannot be reckoned; (K, TA;) or any created things whereof the number and the sorts cannot be reckoned. (TA.) One says, هُمْ أَكْثَرُ مِنَ الطَّرَى وَالثَّرَى [or الطَّرَا والَثَّرَا i. e. They are more in number, or quantity, than the pebbles, &c., and than the moist earth]. (TA.)

طَرِىٌّ
طَرِىٌّ ذ Fresh, juicy, or moist: (S, Msb, K, TA:) and طَرِىْءٌ is a dial. var. thereof. (Msb.) It is expl. as meaning thus in the Kur [xvi. 44 and] xxxv. 13 [as an epithet applied to the flesh of fish]. (TA.) And الطَّرِيَّانِ [used as a subst.] means Fish and fresh ripe dates. (A, TA.) ― -b2- Also Strange, or a stranger; syn. غَرِيبٌ: and AA has mentioned ↓ رَجُلٌ طَارِىٌّ, [said to be] with teshdeed, [otherwise I should think it might be a mistranscription for طَارِئٌ,] as meaning a man that is a stranger. (TA.)

طِرِيَّانٌ
طِرِيَّانٌ ذ , with two kesrehs, and with the ى musheddedeh, The خِوَان [or table] upon which one eats; thus accord. to ISk: or, accord. to IAar, the طَبَق [i. e. dish, or plate]: occurring in a trad.; as some relate it, thus; and as others relate it, طِرِّيَان, with the ر musheddedeh, like صِلِّيَان; [and thus it is mentioned in the O and K in art. طر;] but Fr says that this latter is of the dial. of the vulgar. (TA.)

طَارِىٌّ
طَارِىٌّ ذ : see طَرِىٌّ.

اـِطْرِيَةٌ
اـِطْرِيَةٌ ذ A sort of food, called in Pers. لَا خِشَهْ; (S;) [i. e.] a certain food, like threads, made of flour; (K, TA;) an explanation necessarily implying that it is what is called in Egypt غَزْلُ البَنَاتِ: accord. to Sh, a thing made of softened starch; and said by Lth to be a food made by the people of Syria; a word having no n. un.; and what these two say indicates that it is what is called كُنَافَة: Lth and Z mention the word as pronounced also with fet-h; but Az says that the pronunciation with fet-h is incorrect. (TA.)

أُطْرُوَانٌ
أُطْرُوَانٌ ذ The first stage, and the quickness, (غُلَوَآء, in the CK [erroneously] غُلُوّ,) of youth: (K, TA:) like عُنْفُوَانٌ in measure and in meaning. (TA.) One says also, ↓ لِكُلِّ شَىْءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ i. e. [To everything there is] a state of youthfulness. (TA.)

أُطْرُوَانِيَّةٌ
أُطْرُوَانِيَّةٌ ذ : see what next precedes.

عُودٌ مُطَرًّى
عُودٌ مُطَرًّى ذ [Aloes-wood] such as is termed مُطَيَّرٌ, with which one fumigates himself: (S, TA:) and أَلْوَةٌ مُطَرَّاةٌ [signifies the same, i. e. aloes-wood] rendered fragrant [as though refreshed] by the admixture of [other] perfume, or of ambergris, or some other thing: المُطَرَّاةُ is said by Lth to mean a sort of perfume. (TA.) And غِسْلَةٌ مُطَرَّاةٌ A preparation for washing the head or hand, compounded with aromatics. (S, TA.) ― -b2- And one says, هُوَ مُطَرًّى فِى نَفْسِهِ, meaning مُتَجَبِّرٌ [i. e. (assumed tropical:) He is restored to a good state, or condition, of body, or of property]. (TA.)

##### Türkçe

**طَرُوَ**
1 **طَرُوَ** ذ , [muzâri‘ı **يَطْرُو**,] (Ktr, S, Mgh, Msb, K,) ve **طَرِىَ**, [muzâri‘ı **يَطْرَى**,] (Ktr, S, K,) mastarı **طَرَاوَةٌ** (Ktr, S, Mgh, Msb, K) ve **طَرَآءَةٌ** (S, K,) ve **طَرَاةٌ**, (TA, ve S’nin ve K’nin bazı nüshalarında da böyledir,) **حَصَاةٌ** gibi, (TA,) ve **طَرَآءٌ**, (K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut **طَرًا**, (TA, K’den olarak,) kısaltılmış elif ile, (TA,) [sonuncusu, **طَرِىَ**’nın mastarı olarak kıyasa uygun olmak üzere,] bir şey hakkında, (Mgh, Msb,) yahut et hakkında, (Ktr, S,) denilir: Taze, sulu, yahut nemli idi veya oldu: (Ktr, S, Msb, K:) ve **طَرُؤَ** da aynı mânaya gelir; (Mgh, Msb;) lâkin **طَرُوَ** daha yaygındır. (TA, **طرأ** maddesinde.) ― -b2- Ve **طَرِىَ** ayrıca **تَجَدَّدَ** [yeni oldu; yeni yapılmış yahut yapılmış oldu; yahut yenilendi] mânasına da gelir. (TA.) -A2- **طَرَا**, [muzâri‘ı **يَطْرُو**,] mastarı **طُرُوٌّ**, (K,) yahut M’de yazıldığı üzere **طَرْوٌ**, (TA,) Uzak bir yerden geldi: (K:) **طَرَا عَلَيْهِمْ** dersin: onların üzerine uzak bir yerden geldi; yahut Lth’ye göre, uzak bir yerden onların üzerine çıktı: yahut AZ’ye göre, onların bilgisi olmaksızın onların üzerine geldi: **طَرَأَ**’nın [bkz.] lehçe varyantıdır. (TA.) ― -b2- Ve **طَرَا** ayrıca **مَضَى** [gitti, geçip gitti, vb.] mânasına da gelir. (TA.) ― -b3- Ve **طَرِىَ**, muzâri‘ı **يَطْرَى**, (IAar, K,) ki bunda, K’ye göre, son kök harf **ى**’dır, [önündeki kesre sebebiyle **و**’nun **ى**’ye dönüşmesi değil,] fakat ISd der ki kök harfleri **ط** ve **ر** ve **ى** olan hiçbir kelime yoktur, (TA,) İlerledi yahut öne çıktı: yahut geçti, yanından geçti, gitti yahut gidip gitti. (IAar, K, * TA.)

**طرّاهُ**
2 **طرّاهُ** ذ , mastarı **تَطْرِيَةٌ**, Onu taze, sulu yahut nemli kıldı. (K.) **طَرَّيْتُ الثَّوْبَ** dersin, mastarı yukarıdaki gibidir, (S,) [görünüşe göre mânası: elbiseyi yahut kumaş parçasını tazeledim, yahut nemlendirdim.] ― -b2- Ve **طرّى**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) Karışımlar ile kokuyu güzel kokulu kıldı [sanki onu tazelemiş gibi]; (K, TA;) ve öd ağacını [başka] koku ile, yahut amber ile, yahut başka bir şey ile: (Az, TA:) ve aynı şekilde, yiyeceği de, (K, TA,) onu aromatiklerle karıştırarak. (TA.) ― -b3- Ve bir binayı kil ile yahut çamur ile sıvadı yahut kapladı: Mekke lehçesindendir. (Z, TA.)

**اطراهُ**
4 **اطراهُ** ذ Onu övdü; S’de böyledir, ve Zbd ile IKtt tarafından da benzer şekilde açıklanmıştır; (TA;) ve **اطرأهُ** [ء ile] Es-Sarakustee tarafından böyle açıklanmıştır: (Msb:) onu methetti yahut sena etti; (K;) M’de böyledir; (TA;) ve Es-Sarakustee tarafından da böyle açıklanmıştır: (Msb:) yahut onu anmayı yenileyerek onu övdü: (Er-Rلghib, TA:) yahut onu pek çok övdü: (AA, TA:) yahut onda bulunan vasıfların en iyisi sebebiyle onu övdü; (Msb, TA;) IF tarafından böyle açıklanmıştır, ve Z tarafından da benzer şekilde: (TA:) yahut onda olmayan şey sebebiyle onu övdü: (Az, TA:) yahut onu çokça yahut aşırı biçimde övdü; onu övmede adil yahut alışılmış sınırları aştı: (Msb:) yahut Hr ve IAth’ye göre, onu övmede adil yahut alışılmış sınırları aştı ve bunda yalan söyledi. (TA.) ― -b2- Ve **اطرى العَسَلَ** Balı koyulaştırdı yahut pıhtılaştırdı. (S, Msb, TA.)

**اِطْرَوْرَى**
12 **اِطْرَوْرَى** ذ , (K, TA,) mastarı **اِطْرِيرَآءٌ**, (TA,) Çok yemekten dolayı, (TA,) hazımsızlıktan yahut mide ağırlığından muzdarip oldu, (K, TA,) ve karnı şişti: (K, TA:) ve **اِظْرَوْرَى** da böyledir: doğru olan böyledir; fakat J ve IKtt tarafından **ض** ile olarak zikredilmiştir. (TA.) [Ayrıca **طر** maddesinde Q. Q. 3’e de bak.]

**الطَّرَا**
**الطَّرَا** ذ [harf-i tarif olmaksızın **طَرًا**] Yerin tabiatından olmayan şey; (K;) yahut yerin yüzeyi üzerinde bulunan, yerin tabiatından olmayan şeylerden, çakıl taşlarından; yahut küçük çakıl taşlarından; [ve benzerlerinden;] ve tozdan ve benzerinden ibaret olan: (TA:) ve, (K, TA,) bazılarının dediğine göre, (TA,) sayısı hesap edilemeyen yaratılmış şey türleri: (K, TA;) yahut sayısı ve türleri hesap edilemeyen herhangi yaratılmış şeyler. (TA.) Şöyle denir: **هُمْ أَكْثَرُ مِنَ الطَّرَى وَالثَّرَى** [yahut **الطَّرَا والَثَّرَا** yani: Onlar, çakıl taşları vb.’den ve nemli topraktan daha çoktur, sayı yahut miktar bakımından]. (TA.)

**طَرِىٌّ**
**طَرِىٌّ** ذ Taze, sulu yahut nemli: (S, Msb, K, TA:) ve **طَرِىْءٌ** bunun lehçe varyantıdır. (Msb.) Kur’da [xvi. 44 ve] xxxv. 13’te [balık etine sıfat olarak] bu mânada açıklanmıştır. (TA.) Ve **الطَّرِيَّانِ** [isim olarak kullanılır] Balık ve taze olgun hurma demektir. (A, TA.) ― -b2- Ayrıca: Garip, yahut yabancı; eş anlamlısı **غَرِيبٌ**: ve AA, aşağıdaki **رَجُلٌ طَارِىٌّ**’yi, [teşdîd ile olduğu söylenir, aksi halde bunun **طَارِئٌ** için bir yazım yanlışı olabileceğini düşünürdüm,] yabancı olan bir adam mânasında zikretmiştir. (TA.)

**طِرِيَّانٌ**
**طِرِيَّانٌ** ذ , iki kesre ile ve **ى** müşedded olarak, Üzerinde yemek yenilen **خِوَان** [yahut sofra]; ISk’ye göre böyledir: yahut IAar’a göre **طَبَق** [yani tabak, yahut sahan]: bir hadiste vârid olmuştur; bazılarının rivayet ettiği üzere böyledir; başkalarının rivayet ettiği üzere ise **طِرِّيَان**, **ر** müşedded ile, **صِلِّيَان** gibi; [ve O ve K’de **طر** maddesinde böyle zikredilmiştir;] fakat Fr der ki bu ikincisi avamın lehçesindendir. (TA.)

**طَارِىٌّ**
**طَارِىٌّ** ذ : **طَرِىٌّ**’ye bak.

**اـِطْرِيَةٌ**
**اـِطْرِيَةٌ** ذ Farsçada **لَا خِشَهْ** denilen bir çeşit yiyecek; (S;) [yani] undan yapılmış, iplikler gibi olan belirli bir yiyecek; (K, TA;) zorunlu olarak, bunun Mısır’da **غَزْلُ البَنَاتِ** denilen şey olduğunu ima eden bir açıklama: Sh’ye göre yumuşatılmış nişastadan yapılmış bir şeydir; ve Lth tarafından Şam halkının yaptığı bir yiyecek olduğu söylenmiştir; tekil ismi olmayan bir kelimedir; ve bu ikisinin söyledikleri, bunun **كُنَافَة** denilen şey olduğunu gösterir: Lth ve Z kelimeyi fetha ile de telaffuz olunur diye zikreder; fakat Az der ki fetha ile telaffuz yanlıştır. (TA.)

**أُطْرُوَانٌ**
**أُطْرُوَانٌ** ذ Gençliğin ilk merhalesi ve sürati, (**غُلَوَآء**, CK’de [yanlış olarak] **غُلُوّ**,): (K, TA:) vezin ve mânada **عُنْفُوَانٌ** gibidir. (TA.) Şöyle de denir: aşağıdaki **لِكُلِّ شَىْءٍ أُطْرُوَانِيَّةٌ** yani [her şey için] bir gençlik hâli vardır. (TA.)

**أُطْرُوَانِيَّةٌ**
**أُطْرُوَانِيَّةٌ** ذ : bir önce gelene bak.

**عُودٌ مُطَرًّى**
**عُودٌ مُطَرًّى** ذ **مُطَيَّرٌ** denilen türden, onunla tütsülendiğin [öd ağacı]: (S, TA:) ve **أَلْوَةٌ مُطَرَّاةٌ** [aynı mânaya gelir, yani öd ağacı] [başka] koku yahut amber yahut başka bir şey karıştırılmasıyla güzel kokulu kılınmış [sanki tazelenmiş gibi]: **المُطَرَّاةُ**’nın bir çeşit koku mânasına geldiği Lth tarafından söylenir. (TA.) Ve **غِسْلَةٌ مُطَرَّاةٌ** Baş yahut el yıkamak için, aromatiklerle bileşik bir hazırlık. (S, TA.) ― -b2- Ve şöyle denir: **هُوَ مُطَرًّى فِى نَفْسِهِ**, mânası **مُتَجَبِّرٌ** [yani (mecazî olarak:) O, beden yahut mal bakımından iyi bir hâle yahut duruma döndürülmüştür]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَرَا
طَرَا U ( n. ac. طُرُوّ 27 ),
a.  Came from far.

##### Türkçe

طَرَا
**طَرَا** U (isim mastar: **طُرُوّ** 27),
a. Uzak yerden geldi.
