# طرو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طرو

: ( و ( *!طَرا ) عليهم *!طَراً و ( *!طُرُوّاً ) ، كعُلُوَ ؛ وضَبَطَه في المُحْكم بالفَتْحِ ؛ ( أَتى ) من غَيْرِ أَنْ يَعْلموا ؛ قالَهُ أَبو زيْدٍ .
وقالَ اللَّيْثُ : خَرَجَ عليهم ( من مَكانٍ بَعِيدٍ ) ؛ لُغَةٌ في الهَمْزِ .
( و ) قالوا : ( *!الطَّرا ) والثَّرا ، *!فَالطَّرَا : كلُّ ( ما كانَ من غَيْرِ جِبِلَّةِ الأرضِ ؛ و ) قيلَ : *!الطَّرا ( ما لا يُحْصَى عَدَدُهُ من صُنُوفِ الخَلْقِ ) .
وقالَ اللَّيْثُ : *!الطَّرا يُكَثَّرُ به عَدَدُ الشَّيءِ . يقالُ : هُمْ أَكْثَرُ من الطَّرا والثَّرَى ؛ وقالَ بَعْضُهم : الطَّرا في هذه الكلمةِ : كلُّ شيءٍ من الخَلْق لا يُحْصَى عَدَدُه وأَصْنافُه ؛ وفي أَحَدِ القَوْلَيْن كلُّ شيءٍ على

وَجْهِ الأرضِ ممَّا ليسَ من جِبِلَّةِ الأرضِ مِن الحَصْباءِ والتُّرابِ ونحوِهِ فهو الطَّرَا .
( *!والطَّرِيُّ ) ، كغَنِيَ : ( الغَضُّ ) الجَديدُ ؛ وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿تأْكُلُونَ لحماً *!طَرِيّاً﴾ . وقد ( طَرُوَ ) اللَّحْمُ ، ككَرُمَ ، ( *!وطَرِيَ ) ، كعَلِمَ ، ( *!طَراوَةً *!وطَراءَةً ) ، وهذا عن ابنِ الأعْرابي ، ( *!وطَراً ) ، مَقْصور ، ( *!وطَراةً ) ، كحَصاةٍ ، ذَكَرَ الجوهريُّ البابَيْنِ عن قُطْرِب مع المصادِرِ ما عدا الثَّالِثِ .
( *!وطَرَّاهُ *!تَطْرِيَةً : جَعَلَهُ *!طَرِيّاً ) ؛ قالَ الَّراجزُ :
قُلْت لطاهِينا *!المُطَرِّي للعَمَلْعَجِّلْ لَنا هذا فأَلْحِقْنا بِذَل بالشَّحْم إنَّا قَدْ أَجَمْناهُ بَجَلْ ( و ) *!طَرَّى ( الطِّيبَ ) *!تَطْرِيَةً : ( فَتَقَهُ بأخْلاطٍ وخَلَطَهُ ؛ وكذا الطَّعامُ ) إذا خَلَطَهُ بالأفاوِيَةِ .
وقالَ اللَّيْثُ : *!المُطَرَّاةُ ضَرْبٌ من الطِّيبِ .
قالَ الأزْهري : يقالُ للأَلُوَّةِ *!المُطَرَّاةُ إذا *!طُرِّيَتْ بطِيبٍ أَو عَنْبرٍ أَو غيرِهِ .
( *!وأَطْراهُ : أَحْسَنَ الثَّناءَ عليه ) ؛ كذا في المُحكم .
وقال الرَّاغبُ : *!الإطْراءُ : مَدْحٌ يُجَدِّدُ ذِكْرَ هَمَ .
وقالَ أَبو عَمْروٍ : *!أَطْراهُ زادَ في الثَّناءِ عليه .
وفي الصِّحاح : *!أَطْراهُ مَدَحَهُ ؛ ومِثْلُه للزّبيدي وابنِ القطَّاعِ .
وقال ابنُ فارِسَ : مَدَحَهُ بأَحْسَن ما فيه ؛ ومِثْلُه الزَّمَخْشري .
وقالَ الأزهري : مَدَحَهُ بما ليسَ فيه .
وقالَ الهَرَويُّ وابنُ الأثيرِ : *!الإطْراءُ مُجَاوَزَةُ الحَدِّ في المَدْحِ والكَذِبُ فيه ؛ وبه فسّرَ الحديث : ( لا *!تُطْرُوني كما *!أَطْرَتِ النَّصارَى المسِيحَ بن مَرْيَم ،

لأنَّهم مَدَحُوه بما ليسَ فيه ، فقالوا : ثالثُ ثَلاثَةٍ وإنَّه ابنُ اللَّهِ وشِبْهُ ذلكَ مِن شِرْكِهم وكُفْرِهِم ) .
قُلْتُ : فقد اخْتَلَفَتِ العِبارَات في *!الإطْراءِ ، فمنها ما يدلُّ على الثَّناءِ فقط ، ومنها ما يدلُّ على المُبالَغَةِ ، ومنها ما يدلُّ على مُجاوَزَةِ الحَدِّ فيه .
قالَ الهَرَوي : وإلى الوَجْهِ الأخيرِ نَحا الأكْثَرُونَ .
( *!والإطْرِيَةُ ، بالكسْر ) ؛ وقالَ الجوهريُّ : مثَالُ الهِبْرِيَةِ ؛ ورُوِي عن اللَّيْثِ الفَتْحُ أَيْضاً ، وتَبِعَه الزَّمَخْشريُّ ؛
قالَ الأزهريُّ : الفَتْحُ لَحْنٌ ؛ ( طَعامٌ كالخُيوطِ ) يُتَّخَذُ ( من الدَّقِيقِ ) .
وقالَ شَمِرٌ : شيءٌ يُعْمَلُ من النَّشاسْتَجْ المُتَلَبِّقة .
وقالَ اللَّيْث : طَعامٌ يَتَّخذُه أَهْلُ الشامِ ، لا واحِدَ له .
وقالَ الجَوْهرِي : ضرْبٌ من الطَّعامِ ، ويقالُ : هولاخْشَهْ بالفارِسِيَّة .
قُلْتُ : تفْسِيرُ المصنِّفِ يَقْتضِي أنَّه المسَمَّى بغَزْلِ البَناتِ في مِصْر ، وتَفْسيرُ شَمِرٍ واللّيْث يدلُّ على أنَّه المسَمَّى بالكنافَةِ فإنَّه الذي يتَّخذُه أهْلُ الشامِ ويُتْقِنُونَه من النَّشاسْتَج ، فاعْرِفْ ذلكَ .
( *!واطْرَوْرَى ) الَّرجُلُ *!اطْرِيرَاءً : ( اتَّخَمَ ) من كَثْرةِ الأكْلِ .
( وانْتَفَخَ بَطْنُه ) ، والظَّاءُ لُغَةٌ فيه كما سَيَأْتي .
وذَكَرَه الجوهريُّ بالضادِ ، وتَبِعَه ابنُ القطَّاع ، والصَّوابُ ما ذكرْنا .
( *!وأُطْرُوانُ الشَّبابِ ، بالضَّمِّ : أَوَّلُه وغُلَواؤُهُ ) ، فهو كالعُنْفوانِ زِنَةً ومَعْنىً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
هو *!مُطْرّىً في نفْسِه : أَي مُتَجَبِّرٌ .
*!وطَرَّى البِناءَ *!تَطْرِيَةً : طَيَّنَهُ ؛ لُغَةٌ مكِّيَّةٌ ؛ نقلَهُ الزَّمَخْشري .
*!والطَّرِيُّ ، كغَنِيَ : الغَريبُ *!وَطَرَا : إذا مَضَى .
*!وطَرَا : إذا تجَدَّدَ .
وحَكَى أَبو عَمْروٍ : رجُلٌ *!طارِىٌّ ،

بالتَّشْديدِ : أَي غريبٌ .
ويقالُ لكلِّ شيءٍ *!أُطْرُوانِيَّةٌ ، بالضمِّ يَعْني الشَّبابَ .
*!وأَطْرَيْتُ العَسَلَ : أَعْقَدْتُه وأَخْثَرْتُه ؛ عن أَبي زيْدٍ .
وغِسْلَةٌ *!مُطَرَّاةٌ : أَي مُرَبَّاةٌ بالأفاوِيه يُغْسَلُ بها الرأْس أَو اليَدُ .
والعُودُ *!المُطَرَّى : مثْلُ المُطَيّرِ يُبَخَّرُ به .
*!والطِّريَّانُ ، بكسْرَتَيْن وتَشْديدِ الياءِ ، الذي يُؤْكَلُ عليه ، وهو الخِوانُ ؛ عن ابنِ السِّكِّيت ؛ جاءَ به في باب ما شُدِّدَ فيه الياءُ كالبازِيِّ والبَخاتِيِّ والسَّرارِيِّ .
وقالَ ابنُ الأعرابي : هو الطَّبَقُ ؛ وقد جاءَ ذِكْرُه في الحديثِ .
وفي الأساسِ : وجاءوا *!بالطِّرِيَّان، عليه *!الطِّريَّانُ :وهما السَّمَكُ والرُّطَبُ والطَّبَقُ الذي يُؤْكَلُ عليه ، رُوِيَ بشدِّ الراءِ كصِلِّيانِ ، ورُوِي بشدِّ الياءِ كعِفِتَّان .
قُلْتُ : ونَسَبَ الفرَّاءُ شدَّ الراءِ إلى لُغَةِ العامَّة .
وابنُ *!الطّراوَةِ : مِن نحَّاةِ الأَنْدَلُسِ .
وطُرا ، بالضمِّ : قُرْبَ مِصْر على النِّيْل ، وبقُرْبه مَسْجِدُ موسَى ، عليه السلام ، تُقْطَعُ من جِبالِها الحجارَةُ البِيضُ ، وبالقُرْبِ منها قَرْيةٌ أُخْرَى تُعْرَفُ بالمعْصَرةِ وقد رأَيْتُهما .
قالَ المنذري : وقد دَخَلْت طُرا مع والِدِي . ومنها أبو محمدٍ عبدُ القوي بنُ عبيدِ بنِ محمدِ بنِ عليَ *!الطُّرائيُّ ، تُوفي سَنَة 633 .
(

### Türkçe

: (Ve **طَرا** onlara **طَراً** ve (**طُرُوّاً**) (geldi), **عُلُوَ** gibi; ve onu **المُحْكم**’de fetha ile ضبط etti; (bu,) (onlar bilmeden) (geldi) demektir; bunu Ebû Zeyd söylemiştir.
Leys dedi ki: Onlara (uzak bir yerden) çıktı; hemzede bir lugattır.
(Ve) dediler ki: **الطَّرا** ve **الثَّرا**; işte **الطَّرَا**: (yerin yaratılışından olmayan) her şeydir; (ve) denildi ki: **الطَّرا** (yaratılmışların صنوفlarından sayısı ihsâ edilemeyen şey)dir.
Leys dedi ki: **الطَّرا** ile şeyin sayısı çoğaltılır. Denilir ki: Onlar **الطَّرا** ve **الثَّرَى**’dan daha çoktur; onların bazısı dedi ki: Bu kelimedeki **الطَّرا**: yaratılmışlardan sayısı ve صنوفları ihsâ edilemeyen her şeydir; iki قول’den birinde ise, yerin yüzünde, çakıl ve toprak ve benzeri gibi yerin yaratılışından olmayan her şey **الطَّرَا**’dır.

(**والطَّرِيُّ**), **غَنِيَ** gibi: (taze) yeni (olan)dır; bununla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: ﴿**طَرِيّاً** et yersiniz﴾. Ve et, **كَرُمَ** gibi (**طَرُوَ**) oldu; ve **عَلِمَ** gibi (**طَرِيَ**) (oldu); (**طَراوَةً** ve **طَراءَةً**) (oldu); bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve (**طَراً**), maksûr; ve **حَصاةٍ** gibi (**طَراةً**); Cevherî, üçüncüsü hariç masdarlarla birlikte iki bâbı Kutrub’dan zikretti.
(Ve **طَرَّاهُ**’u **تَطْرِيَةً**: onu **طَرِيّاً** yaptı); râciz dedi ki:
“Tâhînâmıza, işe **المُطَرِّي** olana dedim:
Bunu bize çabuklaştır; şu yağ ile bizi ona yetiştir; çünkü biz onu gerçekten bıktırdık, bıktırdık.”
(Ve) **طَرَّى** (güzel kokuyu) **تَطْرِيَةً**: (onu karışımlarla açtı ve karıştırdı; yemek de böyledir) onu baharatlarla karıştırdığı zaman.
Leys dedi ki: **المُطَرَّاةُ** güzel kokudan bir türdür.
Ezherî dedi ki: **الأَلُوَّة**’ye, bir güzel koku yahut amber yahut başkasıyla **طُرِّيَتْ** edildiği zaman **المُطَرَّاةُ** denilir.
(Ve **أَطْراهُ**: ona övgüyü güzel yaptı); **المُحكم**’de böyledir.
Râgıb dedi ki: **الإطْراءُ**: bir övgüdür ki, onun kaygısını anmayı yeniler.
Ebû Amr dedi ki: **أَطْراهُ** ona övgüde artırdı.
**الصِّحاح**’ta: **أَطْراهُ** onu övdü; bunun benzeri Zübeydî ve İbnü’l-Kattâ‘ içindir.
İbn Fâris dedi ki: Onu, onda bulunanın en güzeliyle övdü; bunun benzeri Zemahşerî’dir.
Ezherî dedi ki: Onu, onda olmayanla övdü.
Herevî ve İbnü’l-Esîr dedi ki: **الإطْراءُ** övgüde haddi aşmaktır ve onda yalandır; bununla hadis tefsir edilmiştir: (**تُطْرُوني** beni, Hristiyanların Meryem oğlu Mesih’i **أَطْرَتِ** ettiği gibi **تُطْرُوني** etmeyin; çünkü onlar onu onda olmayanla övdüler; “üçün üçüncüsüdür” ve “Allah’ın oğludur” ve bunun benzeri, onların şirkinden ve küfründen (olan şeyler) dediler).
Dedim ki: **الإطْراءِ** hakkında ibareler ihtilaf etti; onlardan yalnız övgüye delalet eden vardır; onlardan mübalağaya delalet eden vardır; onlardan onda haddi aşmaya delalet eden vardır.
Herevî dedi ki: Çoğunluk son yüze meyletti.

(**والإطْرِيَةُ**, kesre ile); Cevherî dedi ki: **الهِبْرِيَة** misali; Leys’ten fetha da rivayet edildi, Zemahşerî ona tâbi oldu;
Ezherî dedi ki: Fetha lahn’dır; (iplikler gibi bir yemek)tir; (undan) yapılır.
Şemir dedi ki: Yapışkan nişastadan yapılan bir şeydir.
Leys dedi ki: Şam ehlinin yaptığı bir yemektir; onun tekili yoktur.
Cevherî dedi ki: Yemekten bir türdür; denilir ki: Farsça **هولاخْشَهْ**.
Dedim ki: Musannifin tefsiri, onun Mısır’da “kızların ipliği” diye adlandırılan şey olduğunu gerektirir; Şemir ve Leys’in tefsiri ise, onun “künefe” diye adlandırılan şey olduğuna delalet eder; çünkü o, Şam ehlinin yaptığı ve nişastadan onu sağlam yaptığı şeydir; bunu bil.

(Ve) adam (**واطْرَوْرَى**) **اطْرِيرَاءً**: (çok yemekten) (tıka basa doydu).
(Ve karnı şişti); **الظَّاء** onda bir lugattır, ileride geleceği gibi.
Cevherî onu **الضاد** ile zikretti; İbnü’l-Kattâ‘ ona tâbi oldu; doğru olan, bizim zikrettiğimizdir.
(**وأُطْرُوانُ الشَّبابِ**, damme ile: onun evveli ve taşkınlığıdır); o, vezin ve mana bakımından **العُنْفوان** gibidir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
O, kendi nefsinde **مُطْرّىً**’dır: yani mütekebbirdir.
**وطَرَّى** binayı **تَطْرِيَةً**: onu çamurla sıvadı; Mekke lugatıdır; Zemahşerî onu nakletti.
(**والطَّرِيُّ**), **غَنِيَ** gibi: garip (olan)dır; ve **طَرَا**: geçtiği zaman.
**وطَرَا**: yenilendiği zaman.
Ebû Amr hikâye etti: **طارِىٌّ** adam, şeddeli: yani garip.
Her şeye **أُطْرُوانِيَّةٌ** denilir, damme ile; yani gençliği kastediyor.
**وأَطْرَيْتُ** balı: onu koyulaştırdım ve onu çoğalttım; Ebû Zeyd’den.
**مُطَرَّاةٌ** bir yıkama: yani baharatlarla terbiye edilmiş; onunla baş yahut el yıkanır.
**المُطَرَّى** ud: **المُطَيّر** gibi; onunla tütsülenir.
(**والطِّريَّانُ**), iki kesre ve yâ’nın şeddelenmesiyle: üzerinde yenilen şeydir; o, sofradır; İbnü’s-Sikkît’ten; onu, **البازِيِّ** ve **البَخاتِيِّ** ve **السَّرارِيِّ** gibi yâ’nın şeddelendiği باب’da getirdi.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, tabaktır; onun zikri hadiste gelmiştir.
**الأساس**’ta: **بالطِّرِيَّان** ile geldiler; onun üzerinde **الطِّريَّانُ**: ve onlar balık ve taze hurma ve üzerinde yenilen tabaktır; râ’nın şeddelenmesiyle **صِلِّيان** gibi rivayet edildi; yâ’nın şeddelenmesiyle **عِفِتَّان** gibi rivayet edildi.
Dedim ki: Ferrâ, râ’nın şeddelenmesini avam lugatına nisbet etti.
**ابنُ الطّراوَةِ**: Endülüs nahivcilerindendir.
Ve **طُرا**, damme ile: Nil üzerinde Mısır yakınında (bir yer)dir; onun yakınında Mûsâ mescidi vardır, عليه السلام; dağlarından beyaz taşlar kesilir; onun yakınında “ma‘sara” diye bilinen başka bir köy daha vardır; ikisini de gördüm.
Münzirî dedi ki: Babamla birlikte **طُرا**’ya girdim. Ondandır: Ebû Muhammed Abdülkavî b. Ubeyd b. Muhammed b. Ali **الطُّرائيُّ**; 633 senesinde vefat etti.
(
