# طر (ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الطاء والراء
طر ، رط ، طرط : مستعملات .
طرط : قال أبو زيد : رجُلٌ أطرَط الحاجِبَين ، وأَمرَط الحاجِبَين : ليس له حاجبان ، ولا يُستغنَى عن ذِكر الحاجِبين .
وقال ابن الأعرابي : في حاجِبَيه طَرَط ، أي : رِقّة شَعر . قال : والطّارِط : الحاجبُ الخفيفُ الشّعر .
رط : أهمَلَه الليث .
وأخبَرَني المنذريّ عن أبي العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الرَّطِيطُ والرَّطِيءُ : الأحمَقُ ، وجمعُه رَطائِط ؛ وأَنشد :
أَرِطُّوا فقد أقْلَقْتُمُ حَلَقاتِكُمْ
عسَى أن تَفُوزُوا ، أن تكونوا رَطائطا
يقول : قد اضطرَبَ أمرُكم من جهة الجِدّ والعَقْل ، فأحمُقُوا لعلّكم تَفوزُون بجَهْلِكم وحُمْقِكم .
وقال ابن الأعرابي : تقول للرّجل رُطّ ، رُطْ : إذا أمرتَه أن يَتحامَق مع الحَمْقَى ليكون له فيهم جَدّ .
ويقال : استَرْطَطتُ الرّجلَ واستَرْطَأْتُه : إذا استَحْمَقْتَه .
طر : قال الليث : الطَّرُّ كالثَّلّ ، يطُرُّهم بالسّيف طرّاً .
وقال الأصمعيّ : أَطَرَّه يُطِرُّه إطْرَاراً : إذا طَرَدَه ؛ قال أَوس :
حتّى أُتيحَ له أخو قَنَصٍ
شَهْمٌ يُطِرُّ ضَوارياً كُثَبا
وقال ابن السّكيت : يقال : أطَرَّ يُطِرُّ : إذا أَدَلَّ ، ويقال : غَضَبٌ يُطِر : إذا كان فيه إدْلال .
وقال غيرُه : غَضَبٌ مُطِرٌّ : جاءَ مِن أطْرارِ البِلاد .
قال : ويقال : طَرَّ الإبلَ يَطِرّها : إذا مَشَى من أحد جانِبَيْها ثمّ مِن الآخَر ليقوِّمها .
أبو عبيد عن الأمويّ : جاء فلانٌ مُطِرّاً ، أي : مستطيلاً مُدِلاًّ ؛ وأَنشد :
غَضِبْتُم علينَا أن قَتَلْنا بخالدٍ
بَنِي مالكٍ ها إنّ ذا غَضَبٌ مُطِرُّ
قال : ومن أمثالهم في جَلادةِ الرَّجل : أَطِرِّي فإنّك ناعِلةِ ، أي : اركب الأمرَ
الشديدَ فإِنّكَ قوي عليه ، وأصلُ هذا أنّ رجلاً قال لراعية له وكانت تَرعَى في السُّهولة وتَترك الحُزونة ، قال : وأَطِرِّي : خُذي طُرَرَ الوادي وهي نواحيه ، فإِنّكِ ناعلَة ، فإِن عليك نَعلَين .
وقال أبو سعيد : أطرِّي ، أي : خُذِي أطرَارَ الإبل أي : نواحيها ، يقول : حُوطيها من قواصيها ، واحفَظيها من جميع نواحيها يقال : طرِّي وأَطِرِّي ، ونحو ذلك روى ابن هانىء عن الأخفش .
وقال ابن السكّيت في قولهم : أَطرِّي فإنك ناعِلة ، أي : أدلِّي فإنّ عليكَ نَعْلَين .
ثعلب عن ابن الأعرابيَّ : طُرَّ الرجلُ : إذا طُرِدَ .
قال : والطُّرِّي : الأتان المطرودة .
والطُّرَّى : الحمارُ النشيط .
قال : ويقال : طَرّ شارِبُه ، بعضهم يقول : طُرَّ ، والأولى أفصح .
أبو عُبيد عن الكسائي : طَرَّ النبات يَطُرّ طُروراً : إذا نبت ، وكذلك الشارِب ، وكذلك شعر الوحْشي إذا أنسَلَه ثم نبت .
وقال الليث : فتًى طارٌّ : إذا طَرَّ شاربه .
وقال أبو عُبيدة : طررتُ الحديدةَ أطرُّها طُرُراً : إذا أَحَدْدَتها .
وقال الليث : سِنانٌ مَطْرور وطَرِير : محدَّد ، ورجلٌ طريرٌ : ذو طرَّةٍ وهيئةٍ حسنة .
وقال ابن شميل : رجل جميلٌ طرِيرٌ ، وما أطرَّه ، أي : ما أجملَه .
وما كان طريراً ، ولقد طرَّ .
ويقال : رأيتُ شيخاً طريراً جميلاً . وقومٌ طرارٌ بيِّنُو الطَّرارة .
وقال المتلمِّس :
ويُعجِبُك الطَّرِيرُ فتَبْتَليه
فيُخلِفُ ظنك الرجلُ الطَّرير
أي : الحسن .
وقال الليث : الطُّرَّة : الثوب ، وهي شبه عَلَمين يُخاطان بجانبي البُرْد على حاشيته .
والطُّرَّة : طُرة الجارية ، وذلك أن يُقطع لها من مقدَّم ناصيتها ، كالطُّرة تحت التاج .
قال : والطُّرُور : طُرّة تُتَّخذ من رامِكٍ .
وقال الأعرابيّ : الطَّرِير السهم الحسن القُذَذ .
قال : والطَّرَّة : الإلقاحُ من ضَرْبة واحدة .
وقال الكسائي : طَرّت يده تطرّ ، وترّت تَتُرّ .
قال : وأطرَّها القاطع وأترَّها .
وفي حديث الاستسقاء : ونشأتْ طرَيْرةٌ من السحاب ، وهي تصغير طُرّة ، وهي قطعةٌ منها تبدُو من الأُفق مستطيلة .
ويقال : طَرَّرَت الجارية تطريراً : اتخذت لنفسها طُرّة .
ويقال : رأيتُ طرّة بني فلان : إذا نظرت إلى حِلَّتهم من بعيد : إذا آنست بيوتهم .
وقال الفراء وغيره : يقال للطبق الذي
يُؤكل عليه الطعام : الطِّرِّيان ، بوزن الصِّلِّيان ؛ وهو فِعْلِيان من الطَّرّ .
وقال ابن الأعرابي : يقال للرجل طُرْطُرْ : إذا أمرته بالمجاورة لبيت الله الحرام ، والدوام على ذلك .
قال : والطُّرْطورُ : الوغْد الضعيف من الرجال والجميع الطِّراطير ، وأنشد :
قد عَلمتْ يَشْكُرُ مَن غُلامُها
إذا الطَّراطيرُ اقشعرَّ هامُها
وقال غيره : الطَّرّ : القطع ، ومنه قيل للذي يقطع الهمايين : طَرّار .
أبو عبيد عن الأصمعي : الطُّرّتان من الحمار الوحشيّ : مَخَطُّ الجنبين .
وقال أبو ذؤيبٍ يصف رامياً رَمْى عَيْراً وأُتُناً :
فَرَمَى فأنفذَ مِن نحوص عائطٍ
سهماً فأنفَذَ طُرَّتيه المِنزَعُ
وقال أبو زيد : المِطرة والمَطَرة : العادة ، بتشديد الراء .
وقال الفراء : هي المطرة مخففة الراء .
وفي ( نوادر الأعراب ) : رأيت بني فلان بطِرَ : إذا رأيتهم بأجمعهم .
قلت : ومنه قولهم : جاء القومُ طُرّاً ، أي : جميعاً .
قال المبرد : قال يونس : الطُّراسم للجماعة اسمٌ .
قال : وقولهم : جاءني القوم طُرّاً ، نصب على الحال . ويقال : طَرَرْت القوم ، أي : مررت بهم جميعاً .
وقال غيره : طرٌّ : أقيم مقام الفاعل وهو مَصدر ، كقولك : جاءني القومُ جميعاً .
وقد قال بعضهم : طُرّاً ، أي : طرأ يطرأ ، أي : أقبَل كأنه فِعْل منه . والقول ما قال يونس .
وقال الفراء : يقال : أطرّ الله يدَ فلان وأطنَّها ، فطرَّت وطَنّت ، أي : سقطت . وأطْرارُ البلد : نواحيه ، الواحدة طُرّة ، وطرة كلِّ شيء : ناحيتُه .

باب الطاء والراء والطاء واللام
طر ، طل
( برطل ) : شمر ، قال أبو عمرو : والبَراطِيل : المَعَاوِل ، واحدها بِرْطيل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البِرْطيل البَيْرَم ، والبِرْطيل : خَطْمُ الفَلْحَس ، وهو الكَلْب ، والفَلحَس : الدُّبّ المُسِنّ .
وقال شَمِر : قال ابن شميل : البِرْطيل الحَجَر الطويل الرَّقيق وهو النَّصِيل ، قال : وهما ظُرَوَانِ مَمْطولانِ تُنقَر بهما الرَّحَى وهما من أَصْلَب الحِجارة مسلكة محدّدة ، وقال كعب بن زهير :
كأنّ ما فات عَيْنَيْها ومَذْبَحها
مِن خَطْمِها ومِن اللَّحْيَيْنِ بِرْطِيلُ
الليث : البُرْطُلَة هي المِظَلّة الصَّيْفيّة .
وقال غيرُه : إنما هو ابنُ الظُّلَّة .
( طربل ) : ورُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا مَرَّ أحدُكم بطِرْبَالٍ مائلٍ فليُسرع المشيَ ) . قال أبو عبيد : كان أبو عُبيدة يقول : هو شَبيهٌ بالمنظَرَة من مناظِر العَجَم كهيْئَة الصَّومَعة والبناء المرتفِع ، قال جرير :
أَلْوَى بها شَذبُ العُروق مُشذَّبٌ
فكأنَّما وَكَنَتْ على طِرْبالِ
ورأيتُ أهل النَّخْل في بَيْضَاءَ بَني جَذِيمة يَبْنون خِياماً من سَعَف النخل فوق نُقْيان الرِّمال فيتظلَّل بها نَوَاطِيرُهم أيام الصرام ويسمونها الطَّرابيل والعَرازيل .
وقال الليث : الطِّرْبال عَلَم يُبنى .
وقال شمر : قال أبو عمرو : الطرابيل الأَمْيال ، واحدها طِربال .
وقال ابن شميل : الطِّرْبال بناءٌ يُبْنى عَلماً للخَيل يُسْتَبق إليه ، ومنه ما هو مِثلُ المنَارة وبالمنْجَشانية واحد منها وأنشد بموضع قريب من البصرة قال دُكَيْن :
حتى إذا كان دُوَيْنَ الطِّرْبالْ
بشِّرْ مِنه بصَهِيلٍ صَلْصَالْ
مُطَهَّمِ الصُّورة مِثل التِّمْثال سلَمة عن الفرّاء قال : الطِّرْبال الصَّوْمعَة .
وقال ابن الأعرابيّ : هو الهَدَف المشرِف .
بلنط : قال الليث : البَلَنْط شيءٌ يُشبه الرُّخام ، إلاّ أَنَّ الرُّخامَ أَهَشُّ منه وأرْخَى ، وأنشد بيت عمرو بن كُلْثوم :
وسَارِيَتَيْ رُخام أو بَلَنْط
يَرِنُّ خشاشُ حَلْيِهمَا رَنِينا
( طربل ) : وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن حَمُّوَيْه قال : سمعتُ أبا تراب يقول : كتب أبو محكّم إلى رجل : اشترِ لنا جَرَّة ولْتكن غيرَ قَعْراء ولا دَنّاء ولا مُطَرْبَلة الجوانب ، قال : ابنُ حَمُّويه : فسألتُ شِمراً عن الدَّنّاء فقال : القصيرة ، قال : والمطربلة الطويلة .
( مرطل ) : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : مَرْطَلَ الرجلُ ثوبَه بالطين إذا لَطَخَه ، وأنشد :
مَمْعُوثةٌ أعراضُهُمْ مُمَرْطَلَهْ
( طلنف ) : قال : والْمُطْلَنْفِىءُ اللاطىءُ بالأرض .
وقال اللحيانيّ : هو المستلقِي على ظهرِه .
قال أبو زيد : اطلنفَأت اطلنفاء إذا لزقت بالأرض .
( طنبر ) : وقال الليث : الطُّنبورُ الذي يُلعَب به معرّب . وقد استعمل في لفظ العربيّة .
وقال أبو حاتم عن الأصمعيّ : الطُّنبور دخيل وإنّما شبِّه بألْيَة الحَمَل ، وهو بالفارسية ذُنْبَهِ بَرَهْ فقيل : طُنْبُور .
( برطم ) : أبو عبيد عن الأمويّ : البِرْطام : الرجلُ الضَّخْمُ الشفةِ .
وقال الليث : البرطَمة عُبوسٌ في انتفاخ وَغَيْظ ، تقول : رأيتُه مُبَرْطِماً ، ولا أدري ما الّذي بَرْطَمَهُ .
وقال الأصمعيّ : يقال للرّجل قد بَرْطَم بَرْطَمةً إذا غَضِبَ . ومِثلُه اخْرَنطَم ، وبَرْطَمَ الليلُ إذا اسودّ .
( فرطم ) : وقال الليث : الفُرطومة مِنقار الخُفّ إذا كان طويلاً محدَّد الرّأس .
وفي الحديث : إنَّ شيعَةَ الدَّجال شوارِبُهم طويلة ، وخِفافُهُم مُفَرْطَمَة .
قلتُ : وقد رَوَى أبو عمرَ عن أحمدَ بنِ يحيى ، عن ابن الأعرابيّ أنه قال : قال أعرابيّ : جاءنا فلان في نِخافَيْنِ مُقَرْطَمَيْن بالقاف ، أي لهما منقاران ، والنِّخافُ : الخُفُّ رواه بالقاف ، وهو عندي أصحّ ممّا رواه الليث بالفاء .
( برطم ) : عمرو عن أبيه ، جاء فلان مُبْرَنْطِما إذا جاء متغضّباً .
( تفطر ) : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التفاطير : البَثْر ، قال وأنشدني المفضّل :
تفاطيرُ المِلاَح بِوَجْهِ سَلْمَى
زَمَاناً لا تَفاطيرُ القِباحِ
وقرأتُ بخطّ أبي الهَيْثَم بيتاً لِلْحُطَيْئة في صفة إبلٍ نَزَعَت إلى نبت بلد ذكره فقال :
طبَاهُنّ حتى أطفَلَ الليلُ دونَها
تفاطيرُ وَسْمِيَ رِوَاءً جُذورُها
أي رَعاهنّ تفاطير وَسْمِيّ . قال : والتفاطير نَبْذٌ من النبت يقع في مواقعَ من الأرض مختلفة قال : ويقال : التَّفاطِير أوّل النبت .
قلتُ : من هذا أخذ تَفاطير البَثْر . وأطفَل الليل ، أي أظلمَ .
وقرأت في نوادر اللِّحياني عن الإيادي : في الأرض تَفاطير من عُثْب بالثاء أي نَبْذٌ متفرّق ، وليس له واحد . وقال بعضهم : التفاطير من النبات ، وهو رواية الأصمعيّ والناس ، والتفاطير بالتاء النوْر .
طرطب : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : ثَدْيٌ طُرْطبٌّ أي طويل .
وقال أبو عمر : امرأةٌ طرْطُبّة مسترخيَة الثَّدْيَين وأنشدَ :
أُفَ لتلك الدِّلْقِمِ الهِرْدَبَّةْ
العَنْقَفِير الجَلْبَح الطُّرْطُبَّهْ
قال : والطَّرْطبَه دُعاء الحمار وأنشدَ :
وَجَالَ في جِحاشِه وطَرْطبَا
أبو عُبيد عن أبي زيد : طرْطبَ بالنَّعْجَةِ طرْطَبَةً إذا دعاها .
( طمطم ) : أبو تراب : الطَّواطم والطَّماطمُ العُجْم ، وأنشد للأَفْوَه الأوْدي :
كالأسوَد الحَبَشِيّ الْحَمْشِ يَتْبَعُه
سُودٌ طماطمُ في آذانها النُّطَفُ
( بربط ) : الليث : البَرْبَطُ معرَّب ، وهو من مَلاهِي العَجَم ، شبيه بصَدْر البَطّ والصَّدْر بالفارسيّة بَتْر فقِيلَ : بَرَبَط ، والبِرْبيطيَّاءُ موضعٌ يُنْسَبُ إليه الوَشْيُ ، ذكَرَه ابنُ مُقبِل في شعره ، فقال :
خُزَامَى وسَعْدانٌ كأَنَّ رِياضَها
مُهِدْنَ بذي البِرْبيطيَاءِ المهذَّبِ
وقال أبو عمرو : البِرْبيطياء : ثيابٌ .
( برطم ) : ورُوي عن الكسائي أنه قال : الْبَرْطَمَةُ والبَرْهَمَةُ كهَيْئَةِ التَّخَاوُصِ .
وقال أبو سعيد نحواً منه ، والله تعالى أعلم .

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الراء**
**طر** ، **رط** ، **طرط** : kullanılanlardır.
**طرط** : Ebû Zeyd dedi: **رَجُلٌ أطرَط الحاجِبَين** ve **أَمرَط الحاجِبَين**: onun iki kaşı yoktur; ve iki kaşın zikrinden vazgeçilmez.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Onun iki kaşında **طَرَط** vardır; yani: kılın inceliği. Dedi: ve **الطّارِط**: kılı hafif olan kaştır.
**رط** : onu Leys ihmâl etti.
Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki o şöyle dedi: **الرَّطِيطُ** ve **الرَّطِيءُ**: ahmaktır; çoğulu **رَطائِط**’tır; ve şu beyti okudu:
أَرِطُّوا فقد أقْلَقْتُمُ حَلَقاتِكُمْ
عسَى أن تَفُوزُوا ، أن تكونوا رَطائطا
Diyor ki: işiniz ciddiyet ve akıl cihetinden karıştı; öyleyse ahmaklaşın, belki cehaletiniz ve ahmaklığınızla kazanırsınız.
İbnü’l-A‘râbî dedi: erkeğe **رُطّ** ، **رُطْ** dersin: onu, onlarda bir ciddiyeti olsun diye, ahmaklarla birlikte ahmaklık etmeye emrettiğinde.
Ve denir: **استَرْطَطتُ** adamı ve **استَرْطَأْتُه**: onu ahmak saydığında.
**طر** : Leys dedi: **الطَّرُّ** **الثَّلّ** gibidir; onları kılıçla **طرّاً** olarak **يطُرُّهم**.
Asma‘î dedi: **أَطَرَّه يُطِرُّه إطْرَاراً**: onu kovduğunda; Evs dedi:
حتّى أُتيحَ له أخو قَنَصٍ
شَهْمٌ يُطِرُّ ضَوارياً كُثَبا
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: **أطَرَّ يُطِرُّ**: nazlandığında; ve denir: **غَضَبٌ يُطِر**: onda nazlanma olduğunda.
Başkası dedi: **غَضَبٌ مُطِرٌّ**: beldelerin **أطْرار**’ından geldi.
Dedi: ve denir: **طَرَّ الإبلَ يَطِرّها**: onları doğrultmak için bir yanlarından sonra ötekinden yürüdüğünde.
Ebû ‘Ubeyd, Ümevî’den: falan kimse **مُطِرّاً** geldi; yani: uzanan, nazlanan; ve şu beyti okudu:
غَضِبْتُم علينَا أن قَتَلْنا بخالدٍ
بَنِي مالكٍ ها إنّ ذا غَضَبٌ مُطِرُّ
Dedi: ve onların, erkeğin dayanıklılığı hakkında darb-ı mesellerinden: **أَطِرِّي فإنّك ناعِلةِ**; yani: şiddetli işi üstlen; çünkü sen ona karşı güçlüsün. Bunun aslı şudur: bir adam, kolaylıklarda otlatıp engebeliyi bırakan bir çoban kadına dedi; dedi: ve **أَطِرِّي**: vadinin **طُرَر**’ını, yani onun yanlarını al; çünkü sen **ناعِلة**’sin; zira senin üzerinde iki nal vardır.
Ebû Sa‘îd dedi: **أطرِّي**; yani: develerin **أطرَار**’ını, yani yanlarını al; diyor ki: onları uzak uçlarından kuşat ve onları bütün yanlarından koru. Denir: **طرِّي** ve **أَطِرِّي**; ve bunun benzerini İbn Hânî’, Ahfeş’ten rivayet etti.
İbnü’s-Sikkît onların **أَطرِّي فإنك ناعِلة** sözünde dedi: yani: **أدلِّي**; çünkü senin üzerinde iki nal vardır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طُرَّ الرجلُ**: kovulduğunda.
Dedi: ve **الطُّرِّي**: kovulmuş dişi eşektir.
Ve **الطُّرَّى**: çevik erkektir.
Dedi: ve denir: **طَرّ شارِبُه**; bazısı **طُرَّ** der; birincisi daha fasîhtir.
Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: **طَرَّ النبات يَطُرّ طُروراً**: bittiğinde; bıyık da böyledir; ve vahşînin kılı da, onu döktüğünde sonra bittiğinde böyledir.
Leys dedi: **فتًى طارٌّ**: bıyığı **طَرَّ** olduğunda.
Ebû ‘Ubeyde dedi: **طررتُ الحديدةَ أطرُّها طُرُراً**: onu keskinleştirdiğimde.
Leys dedi: **سِنانٌ مَطْرور** ve **طَرِير**: sivriltilmiş; ve **رجلٌ طريرٌ**: **طرَّة** sahibi ve güzel bir heyet sahibi.
İbn Şümeyl dedi: güzel **طرِير** bir adam; ve onu ne kadar **أطرَّه**; yani: onu ne kadar güzel.
Ve o **طريراً** olmadı; hâlbuki **طرَّ** etti.
Ve denir: güzel **طريراً** bir ihtiyar gördüm. Ve **قومٌ طرارٌ**: **الطَّرارة**’sı açık olanlar.
Mütelemmiş dedi:
ويُعجِبُك الطَّرِيرُ فتَبْتَليه
فيُخلِفُ ظنك الرجلُ الطَّرير
Yani: güzel olan.
Leys dedi: **الطُّرَّة**: elbisedir; o, **البُرْد**’ün kenarında iki yanına dikilen iki alamete benzer.
Ve **الطُّرَّة**: cariyenin **طُرّة**’sidir; bu, onun perçeminin önünden onun için kesilmesidir; taç altındaki **الطُّرة** gibi.
Dedi: ve **الطُّرُور**: **رامِك**’ten yapılan bir **طُرّة**’dir.
A‘râbî dedi: **الطَّرِير**: tüyleri güzel ok.
Dedi: ve **الطَّرَّة**: tek bir vuruştan dölleme.
Kisâî dedi: **طَرّت** eli **تطرّ**; ve **وترّت** **تَتُرّ**.
Ve kesen onu **أطرَّها** ve onu **أترَّها**.
İstiskā hadîsinde: buluttan bir **طرَيْرةٌ** doğdu; o, **طُرّة**’nin küçültmesidir; o, ufuktan uzunlamasına görünen ondan bir parçadır.
Ve denir: **طَرَّرَت** cariye **تطريراً**: kendisi için bir **طُرّة** edindi.
Ve denir: **طرّة** falan oğullarını gördüm: onların **حِلَّة**’lerine uzaktan baktığında: evlerini seçtiğinde.
Ferrâ ve başkaları dedi: üzerine yemek yenilen tabağa **الطِّرِّيان** denir; **الصِّلِّيان** vezninde; o, **الطَّرّ**’dan **فِعْلِيان**’dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: erkeğe **طُرْطُرْ** denir: onu Beytullah el-Harâm’a komşu olmaya ve buna devam etmeye emrettiğinde.
Dedi: ve **الطُّرْطورُ**: erkeklerden zayıf aşağılık; çoğulu **الطِّراطير**; ve şu beyti okudu:
قد عَلمتْ يَشْكُرُ مَن غُلامُها
إذا الطَّراطيرُ اقشعرَّ هامُها
Başkası dedi: **الطَّرّ**: kesmedir; bundan dolayı, **الهمايين**’i kesene **طَرّار** denmiştir.
Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: vahşî eşeğin iki **الطُّرّتان**’ı: iki yanın çizgisidir.
Ebû Züeyb, bir yaban eşeğini ve bir dişiyi vuran bir atıcıyı vasfederken dedi:
فَرَمَى فأنفذَ مِن نحوص عائطٍ
سهماً فأنفَذَ طُرَّتيه المِنزَعُ
Ebû Zeyd dedi: **المِطرة** ve **المَطَرة**: âdettir; **الراء**’ın şeddeli olmasıyla.
Ferrâ dedi: o **المطرة**’dır; **الراء** hafifletilmiş olarak.
(**نوادر الأعراب**)’da: **رأيت بني فلان بطِرَ**: onları topluca gördüğünde.
Dedim: bundan onların **جاء القومُ طُرّاً** sözleri; yani: hep birlikte.
Müberred dedi: Yûnus dedi: **الطُّراسم** topluluk için bir isimdir.
Dedi: ve onların **جاءني القوم طُرّاً** sözü: hâl üzere nasbdır. Ve denir: **طَرَرْت القوم**; yani: onların hepsinin yanından geçtim.
Başkası dedi: **طرٌّ**: fâilin yerine ikame edilmiştir; o bir mastardır; senin “**جاءني القومُ جميعاً**” demen gibi.
Bazıları demiştir: **طُرّاً**; yani: **طرأ يطرأ**; yani: geldi; sanki ondan bir fiildir. Söz, Yûnus’un dediğidir.
Ferrâ dedi: denir: Allah falanın elini **أطرّ** etti ve onu **أطنَّها**; böylece **طرَّت** ve **طَنّت**; yani: düştü. Ve beldenin **أطْرار**’ı: onun yanlarıdır; teki **طُرّة**’dir; ve her şeyin **طرة**’si: onun yanıdır.

باب **الطاء** ve**الراء** ve**الطاء** ve**اللام**
**طر** ، **طل**
( **برطل** ) : Şemmer; Ebû Amr dedi: ve **البَراطِيل**: kazmalar; onun teki **بِرْطيل**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البِرْطيل** **البَيْرَم**’dır; ve **البِرْطيل**: **الفَلْحَس**’ın burnudur; o da köpektir; ve **الفَلحَس**: yaşlı ayıdır.
Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **البِرْطيل** uzun ince taştır; o **النَّصِيل**’dir. Dedi: ve ikisi, değirmen taşıyla delik açılan, uzatılmış iki **ظُرَوَان**’dır; ve ikisi, yontulmuş, sivriltilmiş, en sert taşlardandır. Ka‘b b. Züheyr dedi:
كأنّ ما فات عَيْنَيْها ومَذْبَحها
مِن خَطْمِها ومِن اللَّحْيَيْنِ بِرْطِيلُ
Leys: **البُرْطُلَة** yazlık gölgeliktir.
Başkası dedi: ancak o, **ابنُ الظُّلَّة**’dir.
( **طربل** ) : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: ( **إذا مَرَّ أحدُكم بطِرْبَالٍ مائلٍ فليُسرع المشيَ** ). Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde şöyle derdi: o, Acem’in gözetleme yerlerinden bir gözetleme yerine benzer; manastır ve yüksek bina heyeti gibidir. Cerîr dedi:
أَلْوَى بها شَذبُ العُروق مُشذَّبٌ
فكأنَّما وَكَنَتْ على طِرْبالِ
Benî Cezîme’nin Beydâ’sında hurma ehlinin, kum tepelerinin üstüne hurma yaprağından çadırlar yaptıklarını gördüm; böylece onların gözcüleri, hasat günlerinde onunla gölgelenirler; ona **الطَّرابيل** ve **العَرازيل** adını verirler.
Leys dedi: **الطِّرْبال** inşa edilen bir işarettir.
Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: **الطرابيل** mil’lerdir; onun teki **طِربال**’dır.
İbn Şümeyl dedi: **الطِّرْبال** atlar için, ona doğru yarışılan bir işaret olarak yapılan bir binadır; ondan, minare gibi olanı vardır; ve Menceşâniyye’de onun bir tanesi vardır. Basra’ya yakın bir yerde Dükeyn’in söylediği nakledildi:
حتى إذا كان دُوَيْنَ الطِّرْبالْ
بشِّرْ مِنه بصَهِيلٍ صَلْصَالْ
مُطَهَّمِ الصُّورة مِثل التِّمْثال
Seleme, Ferrâ’dan: **الطِّرْبال** manastırdır, dedi.
İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yüksekçe hedef/nişandır.
**بلنط** : Leys dedi: **البَلَنْط** mermeri andıran bir şeydir; ancak mermer ondan daha gevşek ve daha yumuşaktır. Amr b. Külsûm’un beyti okundu:
وسَارِيَتَيْ رُخام أو بَلَنْط
يَرِنُّ خشاشُ حَلْيِهمَا رَنِينا
( **طربل** ) : Münzirî bana İbn Hammûye’den haber verdi; dedi: Ebû Turâb’ı şöyle derken işittim: Ebû Muhakkim bir adama yazdı: “Bize bir küp satın al; **قَعْراء** olmayan, **دَنّاء** olmayan ve yanları **مُطَرْبَلة** olmayan olsun.” Dedi: İbn Hammûye: Şemmer’e **الدَّنّاء** hakkında sordum; dedi: kısa olan. Dedi: ve **المطربلة** uzun olandır.
( **مرطل** ) : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Adam elbisesini çamurla **مَرْطَلَ** etti; yani onu lekelediği zaman. Şu okundu:
مَمْعُوثةٌ أعراضُهُمْ مُمَرْطَلَهْ
( **طلنف** ) : Dedi: ve **الْمُطْلَنْفِىءُ** yere yapışık olandır.
Lihyânî dedi: o, sırtüstü yatan kimsedir.
Ebû Zeyd dedi: **اطلنفَأت** **اطلنفاء**; yani yere yapıştığım zaman.
( **طنبر** ) : Leys dedi: **الطُّنبورُ** kendisiyle oynanan şeydir; Arapçalaştırılmıştır. Arapça lafzında kullanılmıştır.
Ebû Hâtim, Asma‘î’den: **الطُّنبور** yabancıdır; ancak kuzu kuyruğuna benzetilmiştir; Farsçada **ذُنْبَهِ بَرَهْ**’dır; böylece **طُنْبُور** denilmiştir.
( **برطم** ) : Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **البِرْطام** dudağı iri olan adamdır.
Leys dedi: **البرطَمة** şişkinlik ve öfke içinde bir surat asmadır; “Onu **مُبَرْطِماً** gördüm; onu neyin **بَرْطَمَهُ** ettiğini bilmiyorum” dersin.
Asma‘î dedi: Adam öfkelendiği zaman “**بَرْطَم** **بَرْطَمةً**” denir. Benzeri **اخْرَنطَم**’dır. Ve gece karardığı zaman “**بَرْطَمَ** الليلُ” denir.
( **فرطم** ) : Leys dedi: **الفُرطومة** başı uzun sivri olduğu zaman mestin gagasıdır.
Hadiste: Deccâl’in taraftarlarının bıyıkları uzundur; mestleri **مُفَرْطَمَة**’dir.
Dedim: Ebû Ömer, Ahmed b. Yahyâ’dan, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o şöyle dedi: Bir bedevî dedi: “Falan bize **نِخافَيْنِ مُقَرْطَمَيْن** ile geldi; **بالقاف**; yani ikisinin de gagası var.” Ve **النِّخافُ**: mesttir; onu **بالقاف** rivayet etti; ve bu, Leys’in **بالفاء** rivayet ettiğinden bana göre daha sahihdir.
( **برطم** ) : Amr, babasından: Falan **مُبْرَنْطِما** geldi; yani öfkelenmiş olarak geldiği zaman.
( **تفطر** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التفاطير**: sivilcelerdir; dedi ve Mufaddal’ın bana okuttuğu:
تفاطيرُ المِلاَح بِوَجْهِ سَلْمَى
زَمَاناً لا تَفاطيرُ القِباحِ
Ebû’l-Heysem’in hattıyla, Hutay’e’nin bir beldenin bitkisine yönelen develerin vasfında bir beytini okudum; dedi ki:
طبَاهُنّ حتى أطفَلَ الليلُ دونَها
تفاطيرُ وَسْمِيَ رِوَاءً جُذورُها
Yani: onları, kökleri suya kanmış bir **وَسْمِيّ**in **تفاطير**’i otlattı. Dedi: ve **التفاطير** yerin çeşitli yerlerine düşen bitkiden bir parçadır. Dedi: ve denir ki: **التَّفاطِير** bitkinin ilkidir.
Dedim: buradan **تَفاطير** sivilceler alınmıştır. Ve **أطفَل** gece; yani karardı.
Lihyânî’nin nevâdirinde İyâdî’den okudum: yerde, **عُثْب**’dan **تَفاطير** vardır; **بالثاء**; yani dağınık parça; onun teki yoktur. Bazıları dedi: **التفاطير** bitkidendir; o, Asma‘î’nin ve insanların rivayetidir; ve **التفاطير** **بالتاء** çiçektir.
**طرطب** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ثَدْيٌ طُرْطبٌّ**; yani uzun.
Ebû Ömer dedi: **امرأةٌ طرْطُبّة**; yani iki memesi sarkık. Şu okundu:
أُفَ لتلك الدِّلْقِمِ الهِرْدَبَّةْ
العَنْقَفِير الجَلْبَح الطُّرْطُبَّهْ
Dedi: ve **الطَّرْطبَه** eşeğin çağırmasıdır. Şu okundu:
وَجَالَ في جِحاشِه وطَرْطبَا
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: koyunu çağırdığı zaman “**طرْطبَ** بالنَّعْجَةِ **طرْطَبَةً**” denir.
( **طمطم** ) : Ebû Turâb: **الطَّواطم** ve **الطَّماطمُ** Acemlerdir. A‘feh el-Evdî için okundu:
كالأسوَد الحَبَشِيّ الْحَمْشِ يَتْبَعُه
سُودٌ طماطمُ في آذانها النُّطَفُ
( **بربط** ) : Leys: **البَرْبَطُ** Arapçalaştırılmıştır; Acem’in eğlence aletlerindendir; ördeğin göğsüne benzer; göğüs Farsçada **بَتْر**’dir; böylece **بَرَبَط** denilmiştir. Ve **البِرْبيطيَّاءُ** nakışın kendisine nisbet edildiği bir yerdir; onu İbn Mukbil şiirinde zikretti; dedi ki:
خُزَامَى وسَعْدانٌ كأَنَّ رِياضَها
مُهِدْنَ بذي البِرْبيطيَاءِ المهذَّبِ
Ebû Amr dedi: **البِرْبيطياء**: elbiselerdir.
( **برطم** ) : Kisâî’den rivayet edildi: **الْبَرْطَمَةُ** ve **الْبَرْهَمَةُ** **التَّخَاوُصِ** heyeti gibidir.
Ebû Saîd de ona yakınını söyledi; Allah Teâlâ daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء في المضاعف والمطابق)
(طع) الطاء والعين ليس بشيء. فأمَّا ما حكاه الخليل، من أن الطَّعطعة حكاية صوت اللاطع فليس بشيء.
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
(طل) الطاء واللام يدل على أصولٍ ثلاثة: أحدها غضاضة الشَّيء وغضارَته، والآخَر الإشراف، والثالث: إِبطال الشَّيء.
فالأول الطّلّ: وهو أضعف المطر، إِنّما سمِّي به لأنَّه يحسِّن الأرض. ولذلك تسَمّى امرأة الرَّجل طَلّته.
قال بعضهم: إنَّما سمِّيت بذلك لأنَّها غضّةٌ في عينه [كأنّها] طَلّ. ومن الباب في معنى القلَّة، وهو محمولٌ على الطّلّ، قولهُم: ما بالنّاقة طُلّ، أي ما بها لبن، يراد ولا قليلٌ منه. وضُمَّت الطاء فرقاً بينه وبين المطر.
والباب الآخر: الطّلَل، وهو ما شَخَص من آثار الديار. يقال لِشَخْصِ الرَّجل طَلَلُهُ. ومن ذلك أَطَلَّ على الشَّيء، إذا أَشْرَفَ. وطَلَل السَّفِينة: جِلالها، والجمع أطلال. ويقال: تَطَالَلْت، إِذا مددتَ عنقَكَ تنظُرُ إلى الشيءِ يبعُد عنك. قال:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])وأمّا إبطال الشيء فهو إطلال الدِّماء، وهو إبطالها، وذلك إِذا لم يطلب لها. يقال طُلَّ دمه فهو مطلول، وأُطِلّ فهو مُطَلّ، إِذا أُهْدِر.
ومما شذَّ عن هذه الأصول، وما أدري كيف صحّته قولهم: إنَّ الطِّلَّ([5]): الحيَّة. والطَّلاَطِلَة: داءٌ يأخذ في الصُّلْب.
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة.
(طن) الطاء والنون أصلٌ يدلُّ على صوت. يقال: طنَّ الذباب طنيناً. ويقولون: ضرب يدَه فأطنّها، كأنَّه يُراد به صوتُ القَطْع.
ومما ليسَ عندي عربياً قولهم للحُزمة من الحطب وغيرِه: طُنّ. ويقولون: طَنَّ، إذا مات، وليس بشيء.
(طه) الطاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال للفرسِ السريع: طَهطاهٌ.
(طأ) الطاء والهمزة، وهو يدلُّ على هَبْط شيءٍ. من ذلك قولهم: طأطأ رأسَه. وهو مأخوذٌ *من الطَّأْطاءِ، وهو منهبطٌ من الأرض. وهو في قول الكُميت([6]).
(طب) الطاء والباء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على عِلمٍ بالشيء ومَهارَةٍ فيه. والآخر على امتدادٍ في الشيء واستطالة.
فالأول الطِّبّ، وهو العلم بالشيء. يقال رجلٌ طَبٌّ وطبيب، أي عالم حاذق. قال:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])ويقال فحلٌ طَبٌّ، أي ماهر بالقِرَاع. ويقال للذي يتعهّد موضِعَ خُفِّه أَينَ يَطَأُ به: طَبٌّ أيضاً. ولذلك سمِّيَ السِّحْر طِبّاً؛ يقال مطبوب، أي مسحور. قال:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
وأمَّا الذي يقال في قولهم: ما ذاك بِطِبِّي، أي بدهري، فليس بشيء، إِنَّما معناهُ ما ذاك بالأمر الذي أَمْهَرُه، ما ذاك بالشيء الذي أقتلُهُ علماً([8])، كما جاء في الحديث: "فما طهوي إذاً([9])". وقد ذكرناه في بابه.
وأمَّا الأصل الآخَر: فالطِّبَّة: الخِرْقَة المستطيلة من الثَّوب، والجميع طِبَب. وطِبَب شُعاع الشَّمْس: الطَّرَائق الممتّدة تُرَى فيها حين تطلُع. والطِّبابة: السَّير بين الخُرْزَتين. والطِّبّة: مستطيل من الأرض دقيقٌ كثير النَّبات.
ومن ذلك قولُهم: تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ، أي ألوان كثيرة.
(طث) الطاء والثاء ليس بشيء. ويزعمون أنّ الطَّثَّ لُعْبَةٌ بِخشبةٍ تدعى المِطَثَّة.
(طح) الطاء والحاء قريبٌ من الذي قبله على أنّهم يقولون: الطَّحُّ: أن تسحَجَ الشيء بِعَقِبك([10]). ويقال طَحْطَح بهم، إِذا بَدّدهم. وطَحْطَحَهم: غَلَبَهم.
(طخ) الطاء والخاء ليس [له] عندي أصلٌ مطرد ولا منقاس. وقد ذُكِرَ عن الخليل: طَخْطَخَ السَّحابُ: انضمَّ بعضه إلى بعض. والطَّخْطخة: تسوية الشَّيء. وهذا إِنَّما يُحتاج في تصحيحه إلى حُجّة، فأمَّا الحكاية في هذا الباب فيقال إنّ الطّخْطَخَة الضَّحك؛ والحكايات لا تُقاس.
ومما يقرب من هذا في الضَّعف قولهم: إنَّ المتطَخطِخ: الضعيف البصر. وقالوا أيضاً: والطُّخوخ: سوء الخُلُق والشَّراسَة.
(طر) الطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حِدّة في الشيء واستطالةٍ وامتدادٍ من ذلك قولهم: طرَّ السِّنَان، إِذا حدّده. وهذا سنان مطرور، أي محدَّد. ومن الباب الرّجل الطَّرير: ذو الهَيْئَة، كأنَّه شيءٌ قد طُرَّ وجُلِيَ وحُدِّدَ. قال:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])ومن الباب فَتَىً طارٌّ: ط‍رَّ شاربُهُ. والطُّرَّةُ: كُفّة الثَّوب. ويقال: رمى فأطَرَّ، إِذا أنفَذ. وكلُّ شيء حُسِّن فقد طُرَّ، حتى يقال طَرّ حوضَه([12])، إذا طيّنه. والطُّرَّة من الغيم: الطريقة المستطيلة. والخُطَّة السّوداء على ظهر الحمار طُرَّة. وطُرَّة النهر: شَفيرُه. وطَرَّ النّبتُ، إِذا أنبت؛ وهو مِنْ طَرّ شاربُهُ. قال:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
فأمَّا الطَّرّ الذي في معنى الشَّلّ([14]) والطَّرد، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّ مَنْ طرد شيئاً وشَلّه فقد أَذْلَقه حتى يحتدّ في شَدِّهِ وعَدْوِه. فأمَّا قول الحطيئة:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])فقال أبو زيد: الإطرار الإِغراء. وهذا قريبُ القِياسِ من الباب، لأنَّه إِذا أغراه بالشَّيءِ فقد أَذْلَقه وأحدَّه. وقال آخَرون: المُطِرُّ: المدِلّ. والأوّل أحسن وأقيس. ويقال الغضب المطرّ الذي جاء من أطرار الأرض، أي هو غضب لا يُدرى من أين جاء. وهو صحيح؛ لأنَّ أطرار الأرض أطرافها وطرف كلِّ شيءٍ: الحادّ منه.
(طس) الطاء والسين ليس أصلاً. والطَّسُّ لغةٌ في الطَّسْت.
(طش) الطاء والشين أُصَيلٌ يدلُّ على قِلّةٍ في مَطَر، ويجوز أن يُستعار في غيرهِ أصلاً. من ذلك الطّشّ، وهو المطر الضَّعيف. وقال رؤبة:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1])  وكذا في المجمل، وفي اللسان: "دفعته" بالدال.
([2]) في المجمل واللسان: "بني زريق".
([3]) في المجمل: "إذا استقامَ وأمكن".
([4]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما سبق في حواشي (دمخ). وأنشده في اللسان في (طلل).
([5]) يقال أيضاً بفتح الطاء، كما في اللسان (طلل 432).
([6]) في ديوانه (2: 22). وأنشده في اللسان والجمهرة (3: 285) بدون نسبة :
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) البيت لعلقمة الفحل في ديوانه 131 والمفضليات (3: 192).
([8]) في الأصل: "أقله علما".
([9]) انظر ما سيأتي في (طهي). وفي اللسان (طها): "وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك".
([10]) في الأصل: "يعقل"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) البيت من أبيات رويت في الحماسة: (2: 20). منسوبة إلى العباس بن مرداس. وذكر في اللسان (طرر) أن البيت يروى أيضاً للمتلمس.
([12]) في الأصل: "خوصته" ، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) البيت لأبي قيس بن رفاعة. اللسان (عنس)، وشرح شواهد المغني 244. وسيأتيýýýýýýý في (عنس).
([14]) في الأصل: "الشك"، تحريف.
([15]) ديوان الحطيئة 49 واللسان (طرر) وإصلاح المنطق 320.
([16]) في اللسان :              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    وفي الديوان: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

##### Türkçe

(İkizli ve mutâbıkta **الطاء** babı)

(**طع**) **الطاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu hâlde Halîl’in hikâye ettiği şeye gelince: **الطَّعطعة**’nın, **اللاطع**’ın sesinin hikâyesi olduğu (sözü) bir şey değildir.

(**طف**) **الطاء** ve **الفاء** şeyin azlığına delâlet eder. Denir: Bu, **طَفيف** bir şeydir. Ve denir: **إِناءٌ طَفَّانُ**, yani dolu. Ve **التَّطْفِيف**: ölçeği ve tartıyı eksiltmektir. Ehl-i ilimden bazısı dedi: Ancak bununla adlandırıldı; çünkü ondan eksilttiği şey, az olur. Ve kabın üstünde olana **الطَِّفَاف** ve **الطُّفافة** denir. Şu hâlde onların “**طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا**” sözleri: yani onu oraya yükselttim ve ona hizaladım([1]). Hadiste: “**طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان**([2])” — şüphesiz o, sıçradı da mescide neredeyse eşit oldu demek ister — bu, kabın **طَفاف**’ına ve **طَفافته**’sine benzetme mânâsı üzerinedir. Kıyas birdir.
Ve babdan şâz olan şeylerden: “**أطفَّ فلانٌ بفلان**”, ona **طَبَن** ettiğinde ve onu aldatmayı istediğinde (denir). Ve ondan: “**استطفَّ الأمرُ**”, mümkün olduğunda ve tamamlandığında([3]); bu, ibdâl babındandır; kendi babında zikredilmiştir.

(**طل**) **الطاء** ve **اللام** üç asla delâlet eder: birincisi şeyin tazeliği ve tazeliği (gıdâzeti), ikincisi yukarıdan bakma, üçüncüsü: şeyi iptal etme.
Birincisi: **الطّلّ**; o, yağmurun en zayıfıdır. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü yeri güzelleştirir. Bundan dolayı erkeğin karısına **طَلّته** denir.
Bazıları dedi: Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun gözünde tazedir; [sanki o] **طَلّ** gibidir. Ve babdan, azlık mânâsında olup **الطّلّ** üzerine hamledilen, onların “**ما بالنّاقة طُلّ**” sözüdür: yani onda süt yoktur; azı bile kastedilir. **الطاء** dammelendi; onunla yağmur arasını ayırmak için.
Diğer bab: **الطّلَل**; o, yurtların izlerinden belirginleşen şeydir. Adamın şahsına **طَلَلُهُ** denir. Bundan: “**أَطَلَّ على الشَّيء**”, bir şeye yukarıdan baktığında. Ve geminin **طَلَل**’i: örtüleridir; çoğulu **أطلال**. Ve denir: “**تَطَالَلْت**”, boynunu uzattığında; senden uzak olan şeye bakarsın. Dedi ki:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])
Şeye gelince: şeyi iptal etmek; o, kanları **إطلال** etmektir; yani onları iptal etmektir. Bu, onlar için talepte bulunulmadığında olur. Denir: **طُلَّ دمه**; o hâlde o **مطلول**dur. Ve **أُطِلّ**; o hâlde o **مُطَلّ**dür; heder edildiğinde.
Ve bu asıllardan şâz olan şeylerden — doğruluğu nasıldır bilmem — onların “**الطِّلَّ**([5]): yılan” sözleridir. Ve **الطَّلاَطِلَة**: belde tutan bir hastalıktır.

(**طم**) **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyin şeyi örtmesine, onunla onu eşitleyinceye kadar — yer veya başkası — delâlet eder. Bundan: “**طمَّ البئر بالتراب**” sözleri: onu doldurdu ve düzledi. Sonra bunun üzerine taşınır da denir: denize **الطِّمُّ**; sanki su o çukuru **طَمَّ** etti. Ve derler: “**له الطِّمّ والرِّم**”. **الطِّمّ**: denizdir; **الرِّمّ**: nemli topraktır. Bundan: “**طَمَّ الأمر**”, yükseldiğinde ve galip geldiğinde; bundan dolayı kıyamete **الطَّامَّة** denildi. Şu hâlde onların “**طَمَّ شَعَره**” sözleri: ondan aldığında; onda, örtme olmasa da düzleme mânâsı vardır.
Ve babdan: **الطِّمْطِم**: açık konuşmayan adam; sanki o, kuyu **تُطَمّ** edildiği gibi **طُمَّ** edilmiştir. Ve bu asıldan şâz olan şeylerden, İbnü’s-Sikkît’in zikrettiği bir şey: dedi ki: “**طَمَّ الفرسُ**” denir; yükseldiğinde. Ve “**طمَّ الطّائرُ**” denir; ağaca yükseldiğinde.

(**طن**) **الطاء** ve **النون** bir asıldır; sese delâlet eder. Denir: “**طنَّ الذباب طنيناً**”. Ve derler: elini vurdu da “**فأطنّها**”; sanki bununla kesmenin sesi kastedilir.
Ve bence Arapça olmayan şeylerden: odun ve başkasından bir demete “**طُنّ**” demeleri. Ve “**طَنَّ**” derler; öldüğünde; bir şey değildir.

(**طه**) **الطاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir. Hızlı ata “**طَهطاهٌ**” denir.

(**طأ**) **الطاء** ve **الهمزة**; o, bir şeyin alçalmasına delâlet eder. Bundan: “**طأطأ رأسَه**” sözleri. O, **الطَّأْطاءِ**’dan alınmıştır; o, yerden bir alçak yerdir. O, Kümeyt’in([6]) sözündedir.

(**طب**) **الطاء** ve **الباء** iki sahih asıldır: biri, şey hakkında bilgiye ve onda maharete delâlet eder. Diğeri, şeyde uzamaya ve uzamaya (istitaleye).
Birincisi: **الطِّبّ**; o, şeyin ilmidir. Denir: **رجلٌ طَبٌّ** ve **طبيب**; yani bilen, usta. Dedi ki:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])
Ve denir: **فحلٌ طَبٌّ**; yani vuruşmada mahir. Ve ayağının bastığı yeri nerede bastığına dikkat eden kimseye de **طَبٌّ** denir. Bundan dolayı sihre **طِبّ** adı verildi; denir: **مطبوب**; yani büyülenmiş. Dedi ki:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
Şu hâlde onların “**ما ذاك بِطِبِّي**” sözünde söylenen şeye gelince: yani “benim dehrimle (ömrümle)” — bir şey değildir; ancak mânâsı: o, benim maharet sahibi olduğum iş değildir; o, benim onu ilimle kuşattığım şey değildir([8]); hadiste geldiği gibi: “**فما طهوي إذاً**([9])”. Onu kendi babında zikrettik.
Diğer asla gelince: **الطِّبَّة**: elbiseden uzunlamasına bez parçasıdır; hepsi **طِبَب**. Güneş ışığının **طِبَب**’i: doğduğunda içinde görülen uzanmış çizgilerdir. **الطِّبابة**: iki boncuk arasındaki yürüyüştür. Ve **الطِّبّة**: yerden ince, bitkisi çok olan uzunlamasına (parça).
Bundan: onların “**تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ**” sözleri: yani çok renkler üzere.

(**طث**) **الطاء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve zannederler ki **الطَّثَّ**, **المِطَثَّة** denilen bir sopayla bir oyundur.

(**طح**) **الطاء** ve **الحاء**, bir öncekiye yakındır; şu var ki onlar derler: **الطَّحُّ**: şeyi topuğunla kazımandır([10]). Ve “**طَحْطَح بهم**” denir; onları dağıttığında. Ve “**طَحْطَحَهم**”: onları yendi.

(**طخ**) **الطاء** ve **الخاء**’ın bence düzenli ve kıyaslı bir aslı yoktur. Halîl’den zikredilmiştir: “**طَخْطَخَ السَّحابُ**”: bir kısmı bir kısmına katıldı. Ve **الطَّخْطخة**: şeyi düzlemektir. Bu, ancak tashihinde bir hüccete ihtiyaç duyar. Şu hâlde bu babda hikâye olarak denir ki: **الطّخْطَخَة** gülmektir; hikâyeler kıyas edilmez.
Ve bunun zayıflıkta yakını olan şeylerden: onların “**المتطَخطِخ**: zayıf görme” sözleridir. Ve ayrıca dediler: **الطُّخوخ**: kötü huy ve sertliktir.

(**طر**) **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyde keskinliğe ve uzamaya ve yayılmaya delâlet eder. Bundan: “**طرَّ السِّنَان**”, onu sivrilttiğinde. Ve bu, **سنان مطرور**dur; yani sivriltilmiş. Babdan: **الرّجل الطَّرير**: heyet sahibi; sanki o, **طُرَّ** edilmiş, parlatılmış ve sivriltilmiş bir şeydir. Dedi ki:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])
Ve babdan: **فَتَىً طارٌّ**: bıyığı **ط‍رَّ** etti (yeni bitti). Ve **الطُّرَّةُ**: elbisenin eteği. Ve denir: “**رمى فأطَرَّ**”, delip geçirdiğinde. Ve her güzelleştirilen şey **طُرَّ** edilmiştir; hatta “**طَرّ حوضَه**([12])” denir; onu çamurla sıvadığında. Buluttan **الطُّرَّة**: uzunlamasına yol. Eşeğin sırtındaki siyah çizgi **طُرَّة**’dir. Nehrin **طُرَّة**’si: kıyısıdır. Ve “**طَرَّ النّبتُ**” denir; bitirdiğinde; o, “**طَرّ شاربُهُ**”dandır. Dedi ki:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
Şu hâlde **الطَّرّ**’a gelince; **الشَّلّ**([14]) ve **الطَّرد** mânâsında olan; o da bundandır; çünkü bir şeyi kovan ve onu **شَلّ** eden, onu çekişinde ve koşusunda keskinleşinceye kadar kayganlaştırmış olur. Şu hâlde Hutay’e’nin sözüne gelince:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])
Ebû Zeyd dedi: **الإطرار** kışkırtmadır. Bu, babdan kıyasa yakındır; çünkü onu bir şeye kışkırttığında, onu kayganlaştırmış ve keskinleştirmiş olursun. Başkaları dedi: **المُطِرُّ**: kendini beğenen. Birincisi daha güzel ve daha kıyaslıdır. Ve “**الغضب المطرّ**” denir; yerin **أطرار**’ından geldi; yani nereden geldiği bilinmeyen bir öfkedir. Bu sahihtir; çünkü yerin **أطرار**’ı uçlarıdır; her şeyin ucu: onun keskin olanıdır.

(**طس**) **الطاء** ve **السين** asıl değildir. Ve **الطَّسُّ**, **الطَّسْت**’te bir lugattır.

(**طش**) **الطاء** ve **الشين** küçük bir asıldır; yağmurda azlığa delâlet eder; aslında başkasında da ödünç alınması câizdir. Bundan: **الطّشّ**; o, zayıf yağmurdur. Rü’be dedi ki:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir; **اللسان**’da: “**دفعته**” **الدال** ile.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da: “**بني زريق**”.
([3]) **المجمل**’de: “**إذا استقامَ وأمكن**”.
([4]) Tuhmân b. Amr el-Kilâbî’nindir; daha önce (دمخ) haşiyelerinde geçti. Ve **اللسان**’da (طلل)’de onu şâhid getirdi.
([5]) **الطاء**’ın fethasıyla da söylenir; **اللسان** (طلل 432)’de olduğu gibi.
([6]) Dîvânında (2: 22). Ve **اللسان** ve **الجمهرة** (3: 285)’te nisbesiz şâhid getirdi:
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
([7]) Beyit, ‘Alkame el-Fahl’ındır; dîvânında 131 ve **المفضليات** (3: 192).
([8]) Asılda: “**أقله علما**”.
([9]) (طهي)’de gelecek olana bak. Ve **اللسان** (طها)’da: “Ve Ebû Hureyre’ye denildi: Bunu Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم’den sen mi işittin? O dedi: ‘**وما كان طهوي** — yani benim amelîm ne olurdu — eğer bunu sağlam yapmamış olsaydım’.”
([10]) Asılda: “**يعقل**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Beyit, **الحماسة**’de (2: 20) rivayet edilen beyitlerdendir; Abbâs b. Mirdâs’a nisbet edilmiştir. Ve **اللسان** (طرر)’de beyitin ayrıca Mütelemmis’e de rivayet edildiği zikredildi.
([12]) Asılda: “**خوصته**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) Beyit, Ebû Kays b. Rifâ‘a’nındır. **اللسان** (عنس) ve **شرح شواهد المغني** 244. Ve (عنس)’te gelecek.
([14]) Asılda: “**الشك**”; tahrif.
([15]) Hutay’e dîvânı 49 ve **اللسان** (طرر) ve **إصلاح المنطق** 320.
([16]) **اللسان**’da: * ولا جدا نيلك بالطشيش *. Ve dîvânda: 78: * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَرَّ
1 طَرَّ ذ , aor. طَرُ٣َ , (A, Msb, TA,) inf. n. طَرٌّ, (S, A, Msb, K,) He cut, or divided, lengthwise; slit; or rent; (S, A, Msb, K;) a garment or piece of cloth: (TA:) and he cut [in any manner] (S, A, K) the same, (A, TA,) or some other thing. (A.) ― -b2- He cut off a man's arm or hand, by a blow, or stroke; (A;) as also ↓ اطرّ; (S, A, K; *) and so اترّ. (TA.) He cut, or clipped, his mustache. (TA.) And one says of a woman, تَطُرُّ شَعَرَهَا She cuts her hair short. (A.) [And app. She cuts her hair over the forehead so as to form what is termed a طُرَّة: see also 2.] ― -b3- And طَرَّتِ الاـِبِلُ الجِبَالَ والآكَامَ (tropical:) The camels traversed the mountains and the hills. (A.) And طَرَرْتُ القَوْمَ (assumed tropical:) I passed by the people, all of them. (Yoo, TA.) -A2- Also, طَرَّ, (S, A,) aor. as above, (TA,) inf. n. طَرٌّ (A, K) and طُرُورٌ, (K,) He sharpened (S, A, K, TA) a spear-head, (S,) or a knife (A, K) &c., (K,) or an iron implement. (TA.) ― -b2- And طَرَّ He polished a sword. (O.) ― -b3- And, (TA,) inf. n. طَرٌّ, (K,) He renovated a building. (K, TA. [In the CK, تَحْدِيد is put for تَجْدِيد as the explanation of the inf. n.]) ― -b4- And He plastered with clay his wateringtrough, or tank: (S, TA:) and likewise his mosque, or oratory, and decorated it. (TA.) ― -b5- And طَرَّهُ بِثَنَآءٍ حَسَنٍ, aor. طَرُ٣َ , inf. n. طَرٌّ, He eulogized him. (TA voce خَمَّ.) -A3- And, aor. as above, (TA,) inf. n. طَرٌّ, (S, A, K,) He drove away; syn. شَلَّ; (S, A, K, TA;) and ↓ اطرّ, inf. n. اـِطْرَارٌ, signifies [the same, i. e.] طَرَدَ. (As, TA.) In some copies of the K, [and in a copy of the A,] الشَّدُّ is erroneously put for الشَّلُّ as an explanation of الطَّرُّ. (TA.) ― -b2- And you say طَرَرْتُ الاـِبِلَ, (S,) inf. n. طَرٌّ, (K,) I drove, or brought, or gathered, the camels together, from their several quarters; (S, K; *) like طَرَدْتُهَا: (S:) or, accord. to Yaakoob, I walked on one side of the camels, and then on the other side, to put them in right order. (S.) ― -b3- And طَرٌّ signifies also The act of seizing, or carrying-off, by force; or snatching at unawares. (Kr, K.) ― -b4- And The act of slapping with the palm of the hand. (Kr, K.) -A4- As an intrans. v., طَرَّ, aor. طَرُ٣َ (S, A, Msb, K) and طَرِ٣َ , (Msb, K,) the latter agreeable with analogy, (TA,) [but the former the more common,] inf. n. طُرُورٌ, (S, Msb,) or طَرٌّ, (K,) or both, (TA,) (tropical:) It (a plant) clave the earth: (A:) or grew forth, or sprouted: (S, Msb:) or came up, or forth. (K.) And it is likewise said of the mustache (S, A, Msb, K) of a boy, (S, A, Msb,) and of hair in general; meaning (tropical:) It burst through the skin: (A:) some say, طُرَّ شَارِبُهُ [meaning his mustache grew forth]; (O, TA;) but طَرَّ is more chaste. (Az, TA.) ― -b2- طَرَّتِ النُّجُومُ, occurring in a trad., means (assumed tropical:) The stars rose; (O, TA;) from طَرَّ said of a plant: (TA:) or the phrase, as some relate it, is طُرَّتِ النجوم, which means (assumed tropical:) the stars shone; (O, TA;) from طَرَّ meaning “ he polished ” a sword. (O.) ― -b3- And طَرَّتْ يَدُهُ, (S, K, * TA,) aor. طَرِ٣َ and طَرُ٣َ (K, TA) by common consent of the authorities on inflection, (TA,) (assumed tropical:) His arm, or hand, fell off; (S, K, * TA;) [being severed by a blow, or stroke;] like تَرَّتْ. (S, TA.) -A5- See also 4. -A6- طَرَّ said of a man, [app. of the measure فَعُلَ, originally طَرُرَ,] inf. n. طَرَارَةٌ, He was, or became, beautiful, goodly, or comely. (ISh, TA.) ― -b2- And طَرَّتْ نَاقَتِى, [app. of the measure فَعِلَتْ, originally طَرِرَتْ, aor. تَطَرُّ,] inf. n. طَرَرٌ, My she-camel was, or became, clear in colour. (O, TA.)

طَرَّرَتْ
2 طَرَّرَتْ ذ , [and طرّرت شَعَرَهَا,] inf. n. تَطْرِيرٌ, She (a girl) made to herself a طُرَّة [q. v.]. (TA.) [See also 1.]

4 أَطْرَ٣َ see 1, second sentence. ― -b2- اطرّهُ signifies also He made it to fall off. (K, TA.) One says, اطرّ اللّٰهُ يَدَ فُلَانٍ God made, or may God make, the arm, or hand, of such one to fall off; as also اترّهُ. (TA.) -A2- And اطرّ, (K,) inf. n. اـِطْرَارٌ, (AZ, S,) He excited, or incited; syn. أَغْرَى. (AZ, S. K.) ― -b2- See, again, 1. -A3- اطرّ is also syn. with أَدَلَّ [as meaning He acted with boldness, or he emboldened himself: in the CK, erroneously, اَذَلَّ]. (S, K.) Hence, [accord. to ISk,] أَطِرِّى فَاـِنَّكِ نَاعِلَةٌ, (ISk, S, K,) or ↓ طِرِّى, (K,) both mentioned by Aboo-Sa'eed, (TA,) a prov., (S, TA,) meaning Act thou with boldness, or embolden thyself, (أَدِلِّى,) for thou art wearing sandals: (ISk, S, K:) applied alike to a male and to a female and to two and to a pl. number, for it was originally said to a woman, and is therefore used as thus said: (S:) or, (S, K,) accord. to AO, (S,) it means (assumed tropical:) venture thou upon the affair that is difficult, for thou hast strength for it; and was originally said by a man to a woman who was pasturing his cattle in the soft, or plain, land, and leaving the rugged; [lit.] meaning take thou to the طُرَر, i. e. sides, of the valley; and he says, I think that by the sandals he meant the roughness of the skin of her feet: (S, K: *) or it means collect thou together the camels: (K:) or, accord. to Aboo-Sa'eed, take thou to the أَطْرَار, i. e. sides, of the camels; i. e. take care of them, from the most remote of them [inclusively], and keep them in safety. (TA.) Some say أَظِرِّى. (M and K in art. ظر.) -A4- And one says, of a man, مَاأَطَرَّهُ, meaning How beautiful, or goodly, or comely, is he! (ISh, TA.)

استطرّ اـِتْمَامَ الشَّكِيرِ
10 استطرّ اـِتْمَامَ الشَّكِيرِ ذ It caused the [downy, or fine,] hair to grow to its full, or complete, state: occurring in some verses of El-Ajjلj. (O, TA.)

طَرْطَرَ
R. Q. 1 طَرْطَرَ ذ , [inf. n. طَرْطَرَةٌ,] (K,) said of a man, (TA,) He gloried, or boasted, vainly, and praised himself for that which was not in him; syn. طَرْمَذَ. (K.) IDrd says, طَرْطَرَةٌ is an Arabic word, [i. e. it is genuine Arabic,] though in common use with the post-classical writers: one says, رَجُلٌ فِيهِ طَرْطَرَةٌ, meaning A man in whom is vainglorying &c. (طَرْمَذَةٌ) and loquacity. (O, TA.) ― -b2- And طَرْطَرَ بِضَأْنِهِ He called his ewes to be milked, (O, K, TA,) saying to them طَرْ طَرْ. (TA.)

اِطْرَوْرَى
Q. Q. 3 اِطْرَوْرَى ذ He (a man, TA) became filled by repletion of the stomach, or by anger; (O, K, TA;) as also اِظْرَوْرَى. (O.) [But the former verb is also mentioned in the K, in art. طرو, as of the measure اِفْعَوْعَلَ; and the latter, in art. ظرى.]

طَرْطَرْ
طَرْطَرْ ذ a cry by which ewes are called to be milked. (TA.) [See R. Q. 1, last sentence.]

طُرْ طُرْ
طُرْ طُرْ ذ is said in enjoining one to abide in the neighbourhood of the House of God [at Mekkeh], (O, K,) and to do so constantly: (K:) so says IAar: (TA:) Az has mentioned it in this art.; but if it be a word repeated, from طَارَ, aor. يَطُورُ, its proper place is art. طور: the present art. would be its proper place only if it were طَرْطِرْ [imperative of طَرْطَرَ]: (O:) [F says,] in my opinion it should rightly be mentioned in art. طور; but Az and others have mentioned it among reduplicate words; therefore I have followed them, and notified [the case]. (K.)

طَرٌّ
طَرٌّ ذ [The fur, or soft hair, called] وَبَر, and hair of the ass, that comes forth after the falling off of former hair. (K.)

طُرٌّ
طُرٌّ ذ A collective body [of men]. (Yoo, TA.) One says, جَاؤُوا طُرًّا They came all; (S, TA;) and it is said that طُرًّا is here in the accus. case as a denotative of state, or as an inf. n.: Sb mentions the phrase مَرَرْتُ بِهِمْ طُرًّا I passed by them all; and he says that the last word is used only as a denotative of state: but Khaseeb En-Nasrلnee used it otherwise; replying to one who said to him, How art thou? أَحْمَدُ اللّٰهَ اـِلَى طُرِّ خَلْقِهِ [I praise God to all his creatures]; and the phrase رَأَيْتُ بَنِى فُلَانٍ بِطُرٍّ I saw the sons of such a one, all of them, has also been transmitted: some say that طُرًّا in the first of the phrases above is put in the place of an act. part. n., and is [originally] an inf. n. (TA.)

طِرٌّ
طِرٌّ ذ : see طُرَّةٌ, latter half.

طَرَّةٌ
طَرَّةٌ ذ A single act of cutting [&c.: an inf. n. of 1, q. v.]. (TA.) ― -b2- And Impregnation by a single act of initus: (O, L, K:) [used in relation to camels:] or it signifies [simply] a single act of initus: thus in the phrase أَلْقَحَهَا بِطَرَّةٍ [He (the stallion) impregnated her by a single act of initus]. (TK.) -A2- الطَّرَّةُ, (AHeyth, O, K,) thus with fet-h, (O,) and thus written by AHeyth, (TA,) signifies also The flank. (AHeyth, O, K.)

طُرَّةٌ
طُرَّةٌ ذ A thing that is cut. (TA.) ― -b2- The hair that is cut over (lit. over against, حِذَآءَ,) the forehead: (Mgh, Msb, voce قُصَّة:) what a girl cuts short, of the full hair upon her forehead, and forms into a row or rows: (A:) [so accord. to present usage; the hair over the forehead of a girl or woman, cut with a straight or even edge, or with two such edges one above the other, so as to form a kind of border; as also قُصَّةٌ:] what is cut, in the fore part of the نَاصِيَة [or hair over the forehead] of a girl, like the عَلَم [or ornamental border], (K, TA,) or like the طُرَّة [which seems here to signify the same as عَلَم, or nearly so], (TA,) which is beneath a crown: and sometimes it is [an imitation of a band, across the forehead,] made of [the black substance called] رَامَك: as also ↓ طُرُورٌ; (K, TA;) or ↓ طَرُورٌ: (so in the O:) or the latter signifies a طُرَّة made of رَامَك: (O, TS:) pl. (of طُرَّةٌ, TA) طُرَرٌ, and (of طُرُورٌ [or طَرُورٌ], TA [and accord. to analogy of طُرَّةٌ also]) طِرَارٌ. (K.) ― -b3- Also (K) [absolutely] The hair over the forehead; syn. نَاصِيَةٌ. (S, O, K.) ― -b4- [Hence, app., The طُرَّة of a building; also called its صُفَّة: see this latter word.] ― -b5- And (tropical:) The كُفَّة of a garment or piece of cloth; (S, A, O, Msb;) i. e., (S,) the border, or side, thereof, that has no هُدْب [or end of unwoven threads]: (S, O, K:) [and the fringed end thereof: (see صَنِفَةٌ and هُدْبٌ:)] or the ornamental, or figured, or variegated, border (عَلَم) thereof: and, in like manner, of a [water-bag of the kind called] مَزَادَة: (K, TA: [والمَزادةُ in the CK is a mistake for والمزادةِ:]) or the طُرَّة of a garment or piece of cloth is a thing resembling two ornamental, or figured, or variegated, borders (عَلَمَانِ) sewed upon the two sides of a بُرْد, upon its border: (Lth, TA:) pl. طُرَرٌ (Msb, K) and طِرَارٌ. (K.) And طُرَّاتٌ [is likewise a pl. of طُرَّةٌ, and] occurs in a trad. as meaning Veils (سُتُور), or head-veils, (O, TA,) or pieces [or strips], (Z, TA,) cut by women from a garment of the kind called سِيَرَآء. (Z, O, TA.) ― -b6- And (tropical:) The side, or edge, of a river, and of a valley: (S, A, O, K:) the border of a land or country: (TA:) and the edge of anything; (S, O, K;) its extremity: (K:) pl. طُرَرٌ (S, O, K) and طِرَارٌ: (K:) and أَطْرَارٌ also signifies the sides of a valley; and in like manner, of a country, and of a road; (TA;) and the extremities of a country; (S, O, TA;) and its sing. is ↓ طِرٌّ; or, accord. to the T, طُرَّةٌ: (TA:) and طُرَرٌ signifies also (tropical:) the margins of a book or writing; (A, TA;) and the sing. is طُرَّةٌ. (TA in arts. حشى and همش.) ― -b7- And (tropical:) The two lines, or streaks, (خُطَّتَانِ,) upon the two shoulders (كَتِفَانِ) of the ass: (K:) or الطُرَّتَانِ signifies the streaked place upon each side of that animal: (TA:) or two black streaks (خطّتان, as above,) upon the two shoulders (كتفان) of the ass: and applied by Aboo-Dhu-eyb to those of the wild bull: (S, O:) or two stripes, or streaks, on the back of the ass: (A:) and طُرَّةُ مَتْنِهِ the streak of his back. (S.) ― -b8- (tropical:) A streak of cloud: (S, A, * O, K:) an oblong portion of cloud, commencing from the horizon: (TA:) its dim., طُرَيْرَةٌ, occurs in a trad. (O, TA.) ― -b9- And (assumed tropical:) A goodly aspect of a man. (TA.) ― -b10- And one says, رَأَيْتُ طُرَّةَ بَنِى فُلَانٍ (assumed tropical:) I saw the mode, or manner, of alighting and abiding of the sons of such a one, from afar. (TA.) ― -b11- And بَدَتْ طُرَرُ الأَمْرِ (tropical:) The indications, or signs, or tokens, of the affair, or event, appeared. (A, TA.) ― -b12- And تَكَلَّمَ بِالشَّىةءِ مِنْ طِرَارِهِ (assumed tropical:) He spoke the thing eliciting it from his mind. (TA.)

طُرُورٌ
طُرُورٌ ذ , or طَرُورٌ: see طُرَّةٌ.

طَرِيرٌ
طَرِيرٌ ذ Sharpened; applied to a spear-head; (A, K, TA;) as also ↓ مَطْرُورٌ: (A, TA:) or, so applied, polished; (O;) or thus also, applied to an arrow; and so ↓ مَطْرُورٌ applied to a sword. (TA.) ― -b2- And (tropical:) Goodly, or pleasing, in aspect; (S, A, O, K;) applied to a man: (A:) a beautiful, goodly, or comely, man: (ISh, TA:) a man beautiful, goodly, or comely, in face: and some say, whose prime of manhood is future: (TA:) or a youth, or young man, soft, or tender, fleshy, and fat: (Ham p. 513:) pl. طِرَارٌ. (ISh, TA.) See also طَارٌّ.

طُرَّى
طُرَّى ذ A she-ass driven away: (O, K, TA:) or a brisk, lively, or sprightly, ass. (TA.)

طَرَّارٌ
طَرَّارٌ ذ A cutpurse; one who cuts, or slits, purses, (A, Mgh, Msb, * TA,) and takes people's money at unawares: (Msb:) or who slits a man's sleeve, [in which he carries his money and the like,] and gently extracts what is in it: (TA:) from الطَّرُّ “ the act of slitting ” (S, Msb) and “ cutting. ” (S.)

طِرِّيَانٌ
طِرِّيَانٌ ذ A table upon which one eats; syn. خِوَانٌ: (K:) or a dish, or plate, (طَبَقٌ,) upon which food is eaten. (O.) [But see طِرِيَّانٌ, in art. طرو.]

طَارٌّ
طَارٌّ ذ (tropical:) A boy whose mustache is growing forth: (S, A, Msb:) or whose mustache has grown forth; (Lth, L, K;) as also ↓ طَرِيرٌ. (K.) ― -b2- And خَزٌّ طَارٌّ (tropical:) A sort of [cloth of the kind called] خَزّ [app. having a nap]. (A, TA.)

طُرْطُورٌ
طُرْطُورٌ ذ A sort of قَلَنْسُوَة [q. v.], (S, K,) worn by Arabs of the desert, (S,) tall, or long, and narrow (S, K) in the head, or top: (S:) [in the present day applied to a sort of high, conical, cap: and a cowl.] ― -b2- And (assumed tropical:) A slender and tall man. (S, K.) ― -b3- And, (K,) accord. to IAar, (O,) Low, ignoble, mean, or sordid, (وَغْدٌ,) and weak: (O, K:) pl. طَرَاطِيرُ. (O.)

مُطِرٌّ
مُطِرٌّ ذ A boy having a طُرَّة; as also ↓ مُطَرَّرٌ: and the latter with ة is applied to a girl. (So in a copy of the A.) ― -b2- جَلَبٌ مُطِرٌّ (assumed tropical:) [A thing, or things, brought for the purpose of traffic,] come from the extremities (أَطْرَار) of the country. (TA.) ― -b3- غَضَبٌ مُطِرٌّ Anger that is misplaced, and for a thing that does not require it: (S, K:) or in which is somewhat of boldness, or presumptuousness: or such as is vehement, or violent. (TA.) ― -b4- جَآءَ فُلَانٌ مُطِرًّا Such a one came domineering, or exalting himself; behaving boldly, or presumptuously. (As, S.)

مِطَرَّةٌ
مِطَرَّةٌ ذ , (O,) or مُطِرَّةٌ, or مُطَرَّةٌ, (accord. to different copies of the K,) with damm, (K,) [and accord. to the TK with fet-h to the ط,] Custom, habit, or wont: (O, K:) so says AZ: (O:) [the form given in the O seems to be preferable: but] F has also mentioned it as without teshdeed, [i. e. مَطِْرَةٌ,] and thus it is mentioned [in the K] in art. مطر. (TA.)

مُطَرَّرٌ
مُطَرَّرٌ ذ : see مُطِرٌّ.

مَطْرُورٌ
مَطْرُورٌ ذ : see طَرِيرٌ, in two places.

##### Türkçe

**طَرَّ**
1 **طَرَّ** ذ, muzâri‘i **طَرُ٣َ**, (A, Msb, TA,) mastarı **طَرٌّ**, (S, A, Msb, K,) O, uzunlamasına kesti; yahut böldü; yardı; yahut yırttı; (S, A, Msb, K;) bir elbiseyi veya bir kumaş parçasını: (TA:) ve [herhangi bir tarzda] kesti (S, A, K) aynı şeyi, (A, TA,) yahut başka bir şeyi. (A.) ― -b2- Bir adamın kolunu veya elini, bir darbe veya vuruşla kesti; (A;) bunun gibi ↓ **اطرّ**; (S, A, K; *) ve böylece **اترّ**. (TA.) Bıyığını kesti, yahut kırptı. (TA.) Ve bir kadın hakkında şöyle denir: **تَطُرُّ شَعَرَهَا** Saçını kısa keser. (A.) [Ve görünüşe göre alnın üstündeki saçını, **طُرَّة** denilen şeyi oluşturacak şekilde keser: ayrıca 2’ye bak.] ― -b3- Ve **طَرَّتِ الاـِبِلُ الجِبَالَ والآكَامَ** (mecazen:) Develer dağları ve tepeleri aştı. (A.) Ve **طَرَرْتُ القَوْمَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Kavmin hepsinin yanından geçtim. (Yoo, TA.) -A2- Keza, **طَرَّ**, (S, A,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı **طَرٌّ** (A, K) ve **طُرُورٌ**, (K,) O, sivriltti (S, A, K, TA) bir mızrak ucunu, (S,) yahut bir bıçağı (A, K) vb., (K,) yahut bir demir aleti. (TA.) ― -b2- Ve **طَرَّ** O, bir kılıcı parlattı. (O.) ― -b3- Ve, (TA,) mastarı **طَرٌّ**, (K,) O, bir binayı yeniledi. (K, TA. [CK’de, mastarın açıklaması olarak **تَجْدِيد** yerine yanlışlıkla **تَحْدِيد** konmuştur.]) ― -b4- Ve O, su yalaklığını yahut havuzunu çamurla sıvadı: (S, TA:) ve aynı şekilde mescidini yahut namazgâhını, ve onu süsledi. (TA.) ― -b5- Ve **طَرَّهُ بِثَنَآءٍ حَسَنٍ**, muzâri‘i **طَرُ٣َ**, mastarı **طَرٌّ**, O, onu övdü. (TA, **خَمَّ** maddesinde.) -A3- Ve, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı **طَرٌّ**, (S, A, K,) O, kovdu; eş anlamlısı **شَلَّ**; (S, A, K, TA;) ve ↓ **اطرّ**, mastarı **اـِطْرَارٌ**, [aynı şeyi, yani] **طَرَدَ** anlamına gelir. (As, TA.) K’nin bazı nüshalarında, [ve A’nın bir nüshasında,] **الطَّرُّ**’ün açıklaması olarak yanlışlıkla **الشَّدُّ**, **الشَّلُّ** yerine konmuştur. (TA.) ― -b2- Ve dersin ki **طَرَرْتُ الاـِبِلَ**, (S,) mastarı **طَرٌّ**, (K,) Develeri, çeşitli taraflarından, bir araya sürdüm, yahut getirdim, yahut topladım; (S, K; *) **طَرَدْتُهَا** gibi: (S:) yahut Yaakoob’a göre, develerin bir yanında yürüdüm, sonra öbür yanında, onları düzgün düzene koymak için. (S.) ― -b3- Ve **طَرٌّ** ayrıca şu anlama gelir: zorla ele geçirme yahut zorla alıp götürme fiili; yahut ansızın kapma. (Kr, K.) ― -b4- Ve avuç içiyle tokatlama fiili. (Kr, K.) -A4- Geçişsiz fiil olarak, **طَرَّ**, muzâri‘i **طَرُ٣َ** (S, A, Msb, K) ve **طَرِ٣َ**, (Msb, K,) ikincisi kıyasa uygun, (TA,) [fakat birincisi daha yaygın,] mastarı **طُرُورٌ**, (S, Msb,) yahut **طَرٌّ**, (K,) yahut ikisi birden, (TA,) (mecazen:) O (bir bitki) toprağı yardı: (A:) yahut dışarı çıktı, yahut filizlendi: (S, Msb:) yahut yükseldi, yahut çıktı. (K.) Ve bu, bir oğlanın (S, A, Msb, K) bıyığı (S, A, Msb,) ve genel olarak saç hakkında da söylenir; anlamı (mecazen:) deriyi yarıp çıktı: (A:) bazıları **طُرَّ شَارِبُهُ** der [yani bıyığı çıktı]; (O, TA;) fakat **طَرَّ** daha fasihdir. (Az, TA.) ― -b2- **طَرَّتِ النُّجُومُ**, bir rivayette geçer, (mecaz olduğu varsayılarak:) Yıldızlar doğdu demektir; (O, TA;) bitki hakkında söylenen **طَرَّ**’dan: (TA:) yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere ibare **طُرَّتِ النجوم**’dur; bu da (mecaz olduğu varsayılarak:) yıldızlar parladı demektir; (O, TA;) kılıcı parlattı anlamındaki **طَرَّ**’dan. (O.) ― -b3- Ve **طَرَّتْ يَدُهُ**, (S, K, * TA,) muzâri‘i **طَرِ٣َ** ve **طَرُ٣َ** (K, TA) sarf âlimlerinin ittifakıyla, (TA,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Kolu yahut eli koptu; (S, K, * TA;) [bir darbe yahut vuruşla kesilmiş olarak;] **تَرَّتْ** gibi. (S, TA.) -A5- Ayrıca 4’e bak. -A6- **طَرَّ** bir adam hakkında söylenir, [görünüşe göre vezni **فَعُلَ**, aslı **طَرُرَ**,] mastarı **طَرَارَةٌ**, O, güzel oldu, yahut güzelleşti, yahut yakışıklı oldu. (ISh, TA.) ― -b2- Ve **طَرَّتْ نَاقَتِى**, [görünüşe göre vezni **فَعِلَتْ**, aslı **طَرِرَتْ**, muzâri‘i **تَطَرُّ**,] mastarı **طَرَرٌ**, Dişi devem rengi bakımından berrak oldu, yahut berraklaştı. (O, TA.)

**طَرَّرَتْ**
2 **طَرَّرَتْ** ذ, [ve **طرّرت شَعَرَهَا**,] mastarı **تَطْرِيرٌ**, O (bir kız) kendisi için bir **طُرَّة** yaptı [bk.]. (TA.) [Ayrıca 1’e bak.]

4 **أَطْرَ٣َ**: 1’e, ikinci cümleye bak. ― -b2- **اطرّهُ** ayrıca şu anlama gelir: Onu düşürttü. (K, TA.) Şöyle denir: **اطرّ اللّٰهُ يَدَ فُلَانٍ** Allah, falanın kolunu yahut elini düşürsün; bunun gibi **اترّهُ**. (TA.) -A2- Ve **اطرّ**, (K,) mastarı **اـِطْرَارٌ**, (AZ, S,) O, kışkırttı; eş anlamlısı **أَغْرَى**. (AZ, S. K.) ― -b2- Yine 1’e bak. -A3- **اطرّ** ayrıca **أَدَلَّ** ile eş anlamlıdır [yani cesaretle davrandı, yahut kendini cesaretlendirdi: CK’de yanlışlıkla **اَذَلَّ**]. (S, K.) Bundan dolayı, [ISk’ye göre,] **أَطِرِّى فَاـِنَّكِ نَاعِلَةٌ**, (ISk, S, K,) yahut ↓ **طِرِّى**, (K,) ikisi de Aboo-Sa'eed tarafından zikredilmiştir, (TA,) bir darbımeseldir, (S, TA,) anlamı: Cesaretle davran, yahut kendini cesaretlendir, (**أَدِلِّى,**) çünkü sen sandalet giyiyorsun: (ISk, S, K:) erkek için de kadın için de iki kişi için de çoğul için de uygulanır; çünkü aslında bir kadına söylenmişti ve bu yüzden böyle söylenmiş olarak kullanılır: (S:) yahut, (S, K,) AO’ya göre, (S,) (mecaz olduğu varsayılarak:) zor olan işe atıl, çünkü senin ona gücün var; ve aslında, sığ yahut düz arazide onun sığırlarını otlatıp engebeliyi bırakan bir kadına bir adam tarafından söylenmişti; [lafzen] anlamı: **طُرَر**’e, yani vadinin yanlarına yönel; ve o der ki: sanırım sandaletlerle, ayaklarının derisinin pürüzlülüğünü kastetti: (S, K: *) yahut anlamı: develeri bir araya topla: (K:) yahut Aboo-Sa'eed’e göre: **أَطْرَار**’a, yani develerin yanlarına yönel; yani onları, en uzaktakilerinden [dahil] itibaren gözet ve onları emniyette tut. (TA.) Bazıları **أَظِرِّى** der. (M ve K, **ظر** maddesinde.) -A4- Ve bir adam hakkında şöyle denir: **مَاأَطَرَّهُ**, anlamı: Ne kadar güzel, yahut yakışıklı, yahut endamlıdır! (ISh, TA.)

**استطرّ اـِتْمَامَ الشَّكِيرِ**
10 **استطرّ اـِتْمَامَ الشَّكِيرِ** ذ O, [tüy gibi, yahut ince] kılların, tam yahut tamam hâline kadar büyümesine sebep oldu: El-Ajjلj’nin bazı beyitlerinde geçer. (O, TA.)

**طَرْطَرَ**
R. Q. 1 **طَرْطَرَ** ذ, [mastarı **طَرْطَرَةٌ**,] (K,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) O, boş yere övündü ve kendinde olmayan şeyle kendini övdü; eş anlamlısı **طَرْمَذَ**. (K.) IDrd der ki: **طَرْطَرَةٌ** Arapça bir kelimedir, [yani sahih Arapçadır,] her ne kadar müteahhir yazarlar arasında yaygın kullanımdaysa da: şöyle denir: **رَجُلٌ فِيهِ طَرْطَرَةٌ**, anlamı: içinde boş övünme vb. (**طَرْمَذَةٌ**) ve gevezelik bulunan bir adam. (O, TA.) ― -b2- Ve **طَرْطَرَ بِضَأْنِهِ** O, koyunlarını sağılmaya çağırdı, (O, K, TA,) onlara **طَرْ طَرْ** diyerek. (TA.)

**اِطْرَوْرَى**
Q. Q. 3 **اِطْرَوْرَى** ذ O (bir adam, TA) midesinin tıka basa dolmasıyla yahut öfkeyle doldu; (O, K, TA;) bunun gibi **اِظْرَوْرَى**. (O.) [Fakat birinci fiil K’de, **طرو** maddesinde, **اِفْعَوْعَلَ** vezninden olarak da zikredilmiştir; ikincisi ise **ظرى** maddesinde.]

**طَرْطَرْ**
**طَرْطَرْ** ذ koyunların sağılmaya çağrıldığı bir nidadır. (TA.) [R. Q. 1’in son cümlesine bak.]

**طُرْ طُرْ**
**طُرْ طُرْ** ذ, Allah’ın Evi’nin [Mekke’deki] civarında ikamet etmeyi emretmede söylenir, (O, K,) ve bunu sürekli yapmayı: (K:) IAar böyle der: (TA:) Az bunu bu maddede zikretmiştir; fakat eğer tekrar edilen bir kelime ise, **طَارَ**, muzâri‘i **يَطُورُ**’dan, yeri **طور** maddesidir: bu madde, ancak **طَرْطِرْ** olsaydı [**طَرْطَرَ**’ın emri] onun doğru yeri olurdu: (O:) [F der ki,] benim kanaatimce doğru olarak **طور** maddesinde zikredilmelidir; fakat Az ve başkaları onu ikilemeli kelimeler arasında zikretmişlerdir; bu yüzden ben de onlara uydum ve [durumu] bildirdim. (K.)

**طَرٌّ**
**طَرٌّ** ذ [yumuşak tüy yahut kıl denilen] **وَبَر**, ve eşeğin, önceki kılların dökülmesinden sonra çıkan kılı. (K.)

**طُرٌّ**
**طُرٌّ** ذ toplu bir cemaat [insanlar]. (Yoo, TA.) Şöyle denir: **جَاؤُوا طُرًّا** Hepsi geldiler; (S, TA;) ve denilmiştir ki burada **طُرًّا** mansuptur, hâl bildireni olarak yahut mastar olarak: Sb, **مَرَرْتُ بِهِمْ طُرًّا** “Onların hepsinin yanından geçtim” ibaresini zikreder; ve son kelimenin yalnızca hâl bildireni olarak kullanıldığını söyler: fakat Khaseeb En-Nasrلnee onu başka türlü kullandı; kendisine “Nasılsın?” diyen birine cevap vererek: **أَحْمَدُ اللّٰهَ اـِلَى طُرِّ خَلْقِهِ** [Allah’ı bütün mahlûkatına kadar överim]; ve **رَأَيْتُ بَنِى فُلَانٍ بِطُرٍّ** “Falanın oğullarını, hepsini gördüm” ibaresi de nakledilmiştir: bazıları der ki, yukarıdaki ibarelerin ilkinde **طُرًّا**, ism-i fâil yerine konmuştur ve [aslında] bir mastardır. (TA.)

**طِرٌّ**
**طِرٌّ** ذ: **طُرَّةٌ**’ye bak, ikinci yarı.

**طَرَّةٌ**
**طَرَّةٌ** ذ Kesmenin tek bir defası [&c.: 1’in mastarı, bk.]. (TA.) ― -b2- Ve tek bir cinsel birleşmeyle gebe bırakma: (O, L, K:) [develer hakkında kullanılır:] yahut [sadece] tek bir cinsel birleşme fiilini ifade eder: **أَلْقَحَهَا بِطَرَّةٍ** ibaresinde olduğu gibi [O (erkek deve) onu tek bir birleşmeyle gebe bıraktı]. (TK.) -A2- **الطَّرَّةُ**, (AHeyth, O, K,) fetha ile böyle, (O,) ve AHeyth tarafından böyle yazılmıştır, (TA,) ayrıca şu anlama gelir: böğür. (AHeyth, O, K.)

**طُرَّةٌ**
**طُرَّةٌ** ذ Kesilmiş bir şey. (TA.) ― -b2- Alnın üstünden kesilen saç (lafzen, karşısına, **حِذَآءَ**,): (Mgh, Msb, **قُصَّة** maddesinde:) bir kızın, alnındaki tam saçtan kısa kestiği ve bir sıra yahut sıralar hâline getirdiği şey: (A:) [şimdiki kullanıma göre; bir kızın yahut kadının alnının üstündeki saç, düz yahut eşit bir kenarla, yahut biri öbürünün üstünde iki böyle kenarla kesilmiş, bir çeşit bordür oluşturacak şekilde; bunun gibi **قُصَّةٌ**:] bir kızın, **نَاصِيَة**’sinin [yahut alnın üstündeki saçın] ön kısmında, **عَلَم** gibi [yahut süslü bordür gibi], (K, TA,) yahut **طُرَّة** gibi (burada **عَلَم** ile aynı yahut ona yakın anlamda görünüyor), (TA,) taç altındaki gibi, kesilen şey: ve bazen o, [alın boyunca bir bant taklidi olarak] [**رَامَك** denilen siyah maddeden] yapılır: bunun gibi ↓ **طُرُورٌ**; (K, TA;) yahut ↓ **طَرُورٌ**: (O’da böyle:) yahut ikincisi, **رَامَك**’tan yapılmış bir **طُرَّة** demektir: (O, TS:) çoğulu ( **طُرَّةٌ**’nin, TA) **طُرَرٌ**, ve ( **طُرُورٌ**’un [yahut **طَرُورٌ**’un], TA [ve kıyasa göre **طُرَّةٌ**’nin de]) **طِرَارٌ**. (K.) ― -b3- Ayrıca (K) [mutlak olarak] alnın üstündeki saç; eş anlamlısı **نَاصِيَةٌ**. (S, O, K.) ― -b4- [Bundan dolayı, görünüşe göre, bir binanın **طُرَّة**’si; ona **صُفَّة** de denir: bu son kelimeye bak.] ― -b5- Ve (mecazen:) bir elbisenin yahut bir kumaş parçasının **كُفَّة**’si; (S, A, O, Msb;) yani, (S,) onun, **هُدْب**’ü olmayan kenarı yahut yanı: (S, O, K:) [ve onun saçaklı ucu: (**صَنِفَةٌ** ve **هُدْبٌ**’e bak):] yahut onun süslü yahut desenli yahut alacalı bordürü (**عَلَم**): ve aynı şekilde [**مَزَادَة** denilen türden] bir su tulumunun da: (K, TA: [CK’de **والمَزادةُ**, **والمزادةِ** yerine hatadır:]) yahut bir elbisenin yahut kumaş parçasının **طُرَّة**’si, bir **بُرْد**’ün iki yanına, bordürü üzerine dikilmiş iki süslü yahut desenli yahut alacalı bordüre (**عَلَمَانِ**) benzeyen bir şeydir: (Lth, TA:) çoğulu **طُرَرٌ** (Msb, K) ve **طِرَارٌ**. (K.) Ve **طُرَّاتٌ** [keza **طُرَّةٌ**’nin bir çoğuludur,] bir rivayette, kadınların **سِيَرَآء** denilen türden bir elbiseden kestikleri örtüler (**سُتُور**) yahut başörtüleri, (O, TA,) yahut parçalar [yahut şeritler], (Z, TA,) anlamında geçer. (Z, O, TA.) ― -b6- Ve (mecazen:) bir nehrin ve bir vadinin yanı yahut kenarı: (S, A, O, K:) bir yerin yahut ülkenin sınırı: (TA:) ve herhangi bir şeyin kenarı; (S, O, K;) onun ucu: (K:) çoğulu **طُرَرٌ** (S, O, K) ve **طِرَارٌ**: (K:) ve **أَطْرَارٌ** ayrıca bir vadinin yanları demektir; ve aynı şekilde bir ülkenin ve bir yolun da: (TA;) ve bir ülkenin uçları: (S, O, TA;) ve onun tekili ↓ **طِرٌّ**’dür; yahut T’ye göre **طُرَّةٌ**: (TA:) ve **طُرَرٌ** ayrıca (mecazen:) bir kitabın yahut yazının kenar boşlukları demektir; (A, TA;) ve tekili **طُرَّةٌ**’dir. (TA, **حشى** ve **همش** maddelerinde.) ― -b7- Ve (mecazen:) eşeğin iki omzu (**كَتِفَانِ**) üzerindeki iki çizgi yahut şerit (**خُطَّتَانِ**): (K:) yahut **الطُرَّتَانِ**, o hayvanın her iki yanındaki çizgili yer demektir: (TA:) yahut eşeğin iki omzu (**كتفان**) üzerindeki iki siyah çizgi (**خطّتان**, yukarıdaki gibi): ve Aboo-Dhu-eyb tarafından yaban öküzününkiler için kullanılmıştır: (S, O:) yahut eşeğin sırtındaki iki şerit yahut çizgi: (A:) ve **طُرَّةُ مَتْنِهِ** onun sırt çizgisi. (S.) ― -b8- (mecazen:) bir bulut şeridi: (S, A, * O, K:) ufuktan başlayan, uzunlamasına bir bulut parçası: (TA:) onun küçültmesi **طُرَيْرَةٌ**, bir rivayette geçer. (O, TA.) ― -b9- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) bir adamın güzel görünüşü. (TA.) ― -b10- Ve şöyle denir: **رَأَيْتُ طُرَّةَ بَنِى فُلَانٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Falanın oğullarının, uzaktan, konma ve kalma tarzını gördüm. (TA.) ― -b11- Ve **بَدَتْ طُرَرُ الأَمْرِ** (mecazen:) işin yahut olayın belirtileri yahut alametleri ortaya çıktı. (A, TA.) ― -b12- Ve **تَكَلَّمَ بِالشَّىةءِ مِنْ طِرَارِهِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, şeyi zihninden çıkarıp söyleyerek konuştu. (TA.)

**طُرُورٌ**
**طُرُورٌ** ذ, yahut **طَرُورٌ**: **طُرَّةٌ**’ye bak.

**طَرِيرٌ**
**طَرِيرٌ** ذ Sivriltilmiş; mızrak ucuna uygulanır; (A, K, TA;) bunun gibi ↓ **مَطْرُورٌ**: (A, TA:) yahut, böyle uygulanınca, parlatılmış; (O;) yahut bu şekilde ayrıca oka uygulanır; ve böylece ↓ **مَطْرُورٌ** kılıca uygulanır. (TA.) ― -b2- Ve (mecazen:) görünüşte güzel yahut hoş; (S, A, O, K;) bir adama uygulanır: (A:) güzel, yakışıklı yahut endamlı bir adam: (ISh, TA:) yüzce güzel, yakışıklı yahut endamlı bir adam: ve bazıları der ki, erkekliğinin olgun çağı henüz gelecekte olan: (TA:) yahut yumuşak yahut nazik, etli ve şişman bir delikanlı yahut genç: (Ham s. 513:) çoğulu **طِرَارٌ**. (ISh, TA.) Ayrıca **طَارٌّ**’a bak.

**طُرَّى**
**طُرَّى** ذ Kovulmuş bir dişi eşek: (O, K, TA:) yahut çevik, canlı yahut atik bir eşek. (TA.)

**طَرَّارٌ**
**طَرَّارٌ** ذ Yankesici; kesen yahut yaran kimse, keseleri, (A, Mgh, Msb, * TA,) ve insanların parasını ansızın alan: (Msb:) yahut bir adamın kol ağzını yarıp, [orada parasını ve benzerini taşıdığı yerden,] içindekini yavaşça çıkaran: (TA:) **الطَّرُّ** “yarma fiili”nden (S, Msb) ve “kesme”den. (S.)

**طِرِّيَانٌ**
**طِرِّيَانٌ** ذ Üzerinde yemek yenilen bir sofra; eş anlamlısı **خِوَانٌ**: (K:) yahut üzerinde yemek yenilen bir tabak yahut tepsi, (**طَبَقٌ,**). (O.) [Fakat **طِرِيَّانٌ**’a bak, **طرو** maddesinde.]

**طَارٌّ**
**طَارٌّ** ذ (mecazen:) bıyığı çıkmakta olan bir oğlan: (S, A, Msb:) yahut bıyığı çıkmış olan; (Lth, L, K;) bunun gibi ↓ **طَرِيرٌ**. (K.) ― -b2- Ve **خَزٌّ طَارٌّ** (mecazen:) bir çeşit **خَزّ** [görünüşe göre tüylü]. (A, TA.)

**طُرْطُورٌ**
**طُرْطُورٌ** ذ bir çeşit **قَلَنْسُوَة** [bk.], (S, K,) çöl Araplarının giydiği, (S,) başı yahut tepesi bakımından uzun yahut uzunlamasına, ve dar (S, K): (S:) [günümüzde yüksek, konik bir başlık türüne; ve bir kukuletaya uygulanır.] ― -b2- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) ince yapılı ve uzun bir adam. (S, K.) ― -b3- Ve, (K,) IAar’a göre, (O,) aşağı, soysuz, bayağı yahut rezil, (**وَغْدٌ,**) ve zayıf: (O, K:) çoğulu **طَرَاطِيرُ**. (O.)

**مُطِرٌّ**
**مُطِرٌّ** ذ Bir **طُرَّة**’si olan bir oğlan; bunun gibi ↓ **مُطَرَّرٌ**: ve ikincisi, ة ile, bir kıza uygulanır. (A’nın bir nüshasında böyle.) ― -b2- **جَلَبٌ مُطِرٌّ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [ticaret maksadıyla getirilen şey yahut şeyler,] ülkenin uçlarından (**أَطْرَار**) gelmiş. (TA.) ― -b3- **غَضَبٌ مُطِرٌّ** Yersiz olan ve gerektirmeyen bir şey için olan öfke: (S, K:) yahut içinde biraz cesaret yahut küstahlık bulunan: yahut şiddetli yahut sert olan. (TA.) ― -b4- **جَآءَ فُلَانٌ مُطِرًّا** Falan kimse zorbalık ederek yahut kendini yücelterek geldi; cesurca yahut küstahça davrandı. (As, S.)

**مِطَرَّةٌ**
**مِطَرَّةٌ** ذ, (O,) yahut **مُطِرَّةٌ**, yahut **مُطَرَّةٌ**, (K’nin farklı nüshalarına göre,) damme ile, (K,) [ve TK’ye göre **ط**’ya fetha ile,] âdet, alışkanlık, yahut huy: (O, K:) AZ böyle der: (O:) [O’da verilen şekil daha tercih edilir görünür: fakat] F onu ayrıca teşdidsiz olarak da zikretmiştir, [yani **مَطِْرَةٌ**,] ve böylece [K’de] **مطر** maddesinde zikredilmiştir. (TA.)

**مُطَرَّرٌ**
**مُطَرَّرٌ** ذ: **مُطِرٌّ**’e bak.

**مَطْرُورٌ**
**مَطْرُورٌ** ذ: **طَرِيرٌ**’e bak, iki yerde.
