# طسأ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D8%A3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D8%A3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D8%A3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طسأ

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**س ط و**، **س و ط**، **ط و س**، **و س ط**، **ط س ي**، **ط ي س**، **ط س أ** kullanımdadırlar.

**سطو**:
**السَّطو**: İnsanlar üzerine, onları üstten kahrederek yayılmadır; “ona ve onunla **سَطَوْتُ**” denir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “**يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا**”.
**السُّطو**: Yakalamanın şiddetidir. Atın **ساطياً** diye adlandırılması ancak şundandır: çünkü o, diğer bütün atların üzerine saldırır; iki ayağı üzerinde doğrulur ve iki eliyle saldırır.
Erkek (damızlık) kendi dişisine saldırır.
**السَّطْو**: Çobanın saldırıp dişi devenin rahmine elini sokması, yavrusunu parçalanmış olarak çıkarmasıdır; bazen yavru karnında takılır da çıkarılır; kendisinden korkulursa kadın hakkında da yapılır.
Atların koştuğu zaman **سَطْوُ**’su: hiçbir şeyi bırakmamasıdır; nalları nasıl düştüğüne aldırmaz.
Bazen çoban, aşağılık bir aygır üzerine sıçradığında kısrağa saldırır; eliyle onun rahmine dokunur da **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; hamile kalmasın diye. Rü’be dedi ki:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
Ve denir ki: “**اتّقِ سَطْوتَهُ**”, yani onu yakaladı.

**سوط**:
**السَّوْط**: Bilinendir. Ve **السَّوْط**: Senin bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi ki: “مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي”.
**المِسْوَطُ**: Onunla karıştırılan şeydir. Ve **السَّوّاطُ**; ve “işini **سَوّط** onu **تَسْويطاً**” yani onda karıştırdı. Dedi ki:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
**السُّوَيْطاء**: Hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

**وسط**:
**الوَسْط** (hafifletilmiş olarak) bir şeyin yeri olur; “Zeyd evin **وَسْطَ**’ındadır” dersin. Sîn’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
“Falan bir topluluğu **وَسَطَ**” ve “o onları **يَسِطُهُمْ**”: onların ortasında olduysa.
Semerin **واسط**’ına **واسِطاً** denildi; çünkü o, arka ile ön arasında bir **وَسَط**’tır. Çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın **واسطة**’sı: dizilmiş kordonun ortasında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soyca **وَسِيطُ**’tur; **وَسُطَ** bir **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** bir **توسيطا**.
Dedi ki:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
Ve falan evin **وسيطُ**’udur; ve bir kadın **وسيطةٌ**. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeylîce. Ve **واسط**: bir kûredir. Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adili ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

**طوس**:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye “o mutlaka **لَمُطَوَّسٌ**’dur” denir. Rü’be dedi ki:
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ

**طسي**:

**طسأ**:
“**طَسِيَتْ** nefsi” — o halde o **طاسية**’dir: yani yağlı yemekten değişti; onu tiksinir görürsün. Hemzelenebilir.
İsim: **الطُّسْأَةُ**. “Bu şey beni **أطسَأني**.”

**طيس**:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(lar)dır. Rü’be dedi ki:
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي
