# طسق (ط-س-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - س - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين والطاء معهما
ق س ط، س ق ط، ط س ق مستعملات قسط: القُسْطُ: عود هندي يجعل في البخور والدواء.
والقُسُوط: الميل عن الحق، وقَسَطَ فهو قاسِطٌ، قال:
يشفى من الغيظ قُسُوطَ القاسِطِ
ورجل قَسطاءُ: في ساقها اعوجاج حتى تتنحى القدمان وتنضم الساقان. والقَسَطُ خلاف الفحج.
والإِقْساطُ: العدل في القسمة والحكم، وتقول: أَقسَطْتُ بينهم وأَقسَطْتُ إليهم.
والقِسْطُ: الحصة التي تنوبه، وتقسطوا بينهم الشيء أي اقتسموه بالتسوية فكل مقدار قسط في كل شيء.
والقِسطاسُ والقُسطاسُ: أقوم الموازين، وبعضهم يفسره الشاهين.
سقط: السَّقط والسِّقط، لغتان: الولد المُسقَطٌ، الذكر والأنثى فيه سواء.
والسِّقطٌ: ما سَقطَ من النار، قال:
وسقط كعين الديك عاورت صحبتي		أباها وهياناً لموقـعـهـا وكـرا
وسَقطُ البيت نحو الإبرة والفأس والقدر، ويجمع على أسقاطِ.
والسَِّقَطُ من البيع نحو السكر والتوابل، وبياعه سَقّاطٌ. وقال بعضهم: بل يقال: صاحب سَقَطٍ.
والسًّقَطُ: الخطأ في الكتابة والحسابة.
والسَّقَطُ من الجند والقوم ونحوهم.
والسّاقِطةُ: اللئيم في حسبه ونفسه، وهو السّاقِطُ أيضاً، قال:
نحن الصميم وهم السًّواقِطُ
ويقال للمرأة الدنيئة الحمقاء: سَقيطةُ.
والسُّقاطاتُ: ما لا يعتد به تهاوناً من رذالة الثياب والطعام ونحوه.
ويقال: سَقَطَ الولد من بطن أمه، ولا يقال: وقع. هذا حين يولد.
وهو يحن إلى مَسْقطِهِ أي إلى حيث ولد.
والمَسقِطُ مَسقِطُ الرمل، وهو حيث ينتهي إليه طرفه، وسَقْطُه أيضاً.
وسِقْطُ السحاب: طرف منه كأنه ساقِطٌ في الأرض من ناحية الأفق، وكذلك سِقْطُ الخباء، وسِقْط جناحي الظليم ونحوه إذا رأيتهما ينحوان على الأرض.
قال:
عنسٌ مذكرة كأن عِفاءهـا		سِقْطانِ من كفي ظليمٍ جافلِ
والسِّقاطُ في الفرس: ألا يزال منكوباً، وكذلك إذا جاء مسترخي المشي، والعدو، ويقال: يُساقِط العدو سِقاطاً.
وإذا لم يلحق الإنسان ملحق الكرام يقال: قد تَساقط، قال سويد بن أبي كاهل:
كيف يرجونَ سِقاطي بعدما		لفعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve **الطاء** bunlarla birlikte

**ق س ط**، **س ق ط**، **ط س ق** kullanımdadırlar. **قسط**: **القُسْطُ**: buhurda ve ilaçta yapılan Hint (menşeli) bir çubuk.

Ve **القُسُوط**: haktan sapma; **قَسَطَ**; o hâlde o **قاسِطٌ**tur. Dedi ki:
“Öfkeyi giderir, **قُسُوطَ** **القاسِطِ**”

Ve **قَسطاءُ** bir adam: baldırında bir eğrilik vardır; ta ki iki ayak yana çekilir ve iki baldır birbirine yaklaşır. Ve **القَسَطُ** **الفحج**’ın zıddıdır.

Ve **الإِقْساطُ**: taksimde ve hükümde adalet; ve dersin ki: “Aralarında **أَقسَطْتُ**” ve “Onlara **أَقسَطْتُ**”.

Ve **القِسْطُ**: ona isabet eden pay; ve “Aralarında şeyi **تقسطوا**” yani onu eşitleyerek paylaştılar; böylece her miktar, her şeyde bir **قسط**tır.

Ve **القِسطاسُ** ve **القُسطاسُ**: terazilerin en doğrusu; ve bazısı onu **الشاهين** diye açıklar.

**سقط**: **السَّقط** ve **السِّقط**; iki lugat: düşürülmüş çocuk; onda erkek ve dişi eşittir.

Ve **السِّقطٌ**: ateşten düşen şey. Dedi ki:
“Ve **سقط** horoz gözü gibi; arkadaşlığıma arız oldu;
babası; ve onun yerine (düşüşüne) uygun olarak gevşeklik ve uyuşukluk”

Ve evin **سَقطُ**’u, iğne ve balta ve tencere gibi; ve **أسقاطِ** üzere cem‘ olunur.

Ve satıştan **السَِّقَطُ** şeker ve baharat gibi; onun satıcısı **سَقّاطٌ**tur. Ve bazısı dedi ki: bilakis “**صاحب سَقَطٍ**” denir.

Ve **السًّقَطُ**: yazmada ve hesapta hata.

Ve askerlerden ve kavimden ve benzerlerinden **السَّقَطُ**.

Ve **السّاقِطةُ**: soyunda ve nefsinde aşağılık olan; ve o aynı zamanda **السّاقِطُ**tur. Dedi ki:
“Biz öz (asil)iz, onlar ise **السًّواقِطُ**”

Ve aşağılık ahmak kadına: **سَقيطةُ** denir.

Ve **السُّقاطاتُ**: elbise ve yiyecek ve benzeri bayağı şeylerden, hafife alarak itibar edilmeyen şeyler.

Ve denir ki: çocuk annesinin karnından **سَقَطَ**; “**وقع**” denmez. Bu, doğduğu zamandır.

Ve o, **مَسْقطِهِ**’ne yani doğduğu yere özlem duyar.

Ve **المَسقِطُ**: kumun **مَسقِطُ**u; o, ucunun vardığı yerdir; ve onun **سَقْطُ**u da (böyledir).

Ve bulutun **سِقْطُ**u: ondan bir uç; sanki ufuk tarafından yere düşen bir **ساقِطٌ** gibidir; ve aynı şekilde çadırın **سِقْطُ**u; ve devekuşunun iki kanadının **سِقْطُ**u ve benzeri; onları yere doğru meylediyor görürsen.

Dedi ki:
“Erkekleşmiş bir kısır; sanki onun pisliği,
ürkmüş bir devekuşunun iki avucundan iki **سِقْطانِ**”

Ve atta **السِّقاطُ**: sürekli sakatlanmış olmaktan geri kalmaması; ve aynı şekilde yürüyüşü gevşek ve koşusu (da) gevşek geldiğinde; ve denir ki: koşuyu **يُساقِط** eder, **سِقاطاً**.

Ve insan, kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmezse denir ki: “**تَساقط** etti.” Süveyd b. Ebî Kâhil dedi ki:
“Başın üzerine ak düşüp kel (olma) ulaştıktan sonra,
benim **سِقاطي**’mi nasıl umarlar?”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَسْقُ: الوظيفَةُ من خراج الأرض، فارسيٌّ معرّب. وكتب عمر إلى عثمان بن حُنَيْفٍ في رجلين من أهل الذمَّة أسلما: "ارْفَعِ الجزية عن رءوسهما، وخُذِ الطَسْقَ من أرضيهما".

##### Türkçe

**الطَسْقُ**: arazinin haracından (alınan) vazife (tahsis edilmiş vergi); Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve Ömer, ehl-i zimmetten iki adam hakkında Müslüman olduklarında Osman b. Huneyf’e yazdı: “Başlarından **الجزية**’yi kaldır; ve arazilerinden **الطَسْقَ**’ı al.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ط
قسط ، سقط ، طسق : مستعملة .
قسط : قال الليث : القُسْطُ : عودٌ يجاء به من الهند يجعل في البخور والدواء .
عمرو عن أبيه : يقال لهذا البخور قُسْطٌ وكُسْطٌ وكشْطٌ .
قال : والقِسْطُ بكسر القاف : العدل والفعل منه أقسط بالألف .
قال : والقَسْطُ بفتح القاف : الجورُ ، يقال منه قسطَ يقسِطُ قَسْطاً وقسوطاً ، والقَسطُ : طول الرِّجل وسَعَتها .
قال : والقِسْط : النصيب ، والقُسطانة : قوس قزح ، والقُسْطُناس : الصَّلاءةُ .
وقال الله : ( رَشَداً وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَباً } ( الجن : 15 ) .
قال الفراء : هم الجائرون الكفار ، قال : والمُقْسِطُون : العادلون المسلمون .
قال الله : ( إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ) ( المائدة : 42 ) .
وقال الليث : القُسوط : المَيْلُ عن الحق ، وأنشد :
يَشْفِي من الضِّغْنِ قُسوط القاسطِ
قال : والرِّجل القَسطاءُ يكون في ساقها اعوجاج حتى تَتَنَحَّى القدمانِ وتنضمَّ الساقان والقسَطُ خلاف الْحَنَفَ .
قال : والإقْساطُ العدل في القسمة والحكم ، يقال : أقْسَطْتُ بينهم وأقْسَطْتُ إليهم ، وقد أخذَ كلُّ واحدٍ منهم قِسْطَهُ أي : حِصَّتَهُ ، وقد تَقَسَّطُوا الشيء بينهم أي اقْتَسَمُوهُ على السواءِ والعدلِ ، وكلُّ مقدارٍ فهو قِسْطٌ في الماء وغيرهِ .
وقال الله : ( وَزِنُواْ بِالقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ ) ( الإسراء : 35 ) .
يقال : هو أقْوَمُ الْموازينِ ، وبعضهم يقولُ هو : الشاهِينُ ، يقال : قُسطاسٌ وقِسْطاسٌ .
أبو سعيدٍ : يقال لقوس الله الْقُسْطانيُّ .
وقال الطرماح :
وَأُديرَتْ حَفَفٌ تحتها
مثلُ قُسْطانيّ دجنِ الْغَمَامِ
أبو عمرو : الْقُسطانُ قَوْسُ قزح ونهى عن تسميته قوس قزح .
وقول امرىء القيس :
إذْ هُنَّ أقْساطٌ كَرِجْلِ الدَّبَى
أوْ كَقَطَا كاظِمَةَ النَّاهِلِ
أراد أنها جماعاتٌ في تفرقةٍ .
أبو عبيد عن العدَبَّسِ قال : إذا كان البعيرُ يابس الرّجْلَيْنِ من خلقةٍ فهو أقْسَطُ وقد قَسِطَ قَسَطاً .
وقال غيرهُ : وقد يكون الْقَسَطُ يُبْساً في العنقِ .
وقال رؤبة :
وضَرْبُ أعناقِهم القِساط
قال أبو عمرو : قَسِطَتْ عظامهُ قُسوطاً إذا يَبِسَتْ من الهُزالِ ، وأنشد :
أعطاهُ عَوداً قاسِطاً عِظامهُ
وهو يُبَكِّي أَسَفاً وينتَحِب
ويقال : قَسَّطَ على عياله النَّفَقَةَ تَقْسِيطاً أي : قَتَّرها .
وقال الطرماح :
كَفَّاهُ كَفٌّ لا يرى سَيْبُهَا
مُقَسَّطاً رهبةَ إعدامها
ابن الأعرابيّ والأصمعيُّ : في رِجْلِه قَسَطٌ وهو أن تكون الرّجلُ مَلْساء الأسفلِ كأنَّها مالجٌ .
أبو عمرٍ و : القَسْطانُ والكَسْطانُ : الغبارُ .
وأخبرني المنذريُّ عن المبردِ أنه قال : القِسْطُ : أربعمائةٍ واحدٌ وثمانونَ درهماً .
قال أبو عبيد : القِسْطُ : نصفُ الصاع ، والفَرَقُ ستةُ أقساطٍ .
سقط : قال الليث : السَّقْطُ والسُّقط لُغتانِ لِلولدِ المُسْقَطِ ، فأما ما سَقَطَ من النَّارِ حينَ تُقدحُ فهو السِقطُ مكسورٌ ، قال : والسَّقْطُ والسُّقطُ في الولدِ ، الذكرُ والأنثى فيه سواءٌ .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : هو سُقْطُ الرَّمل وسِقطه وسَقْطُهُ يعني منقطعهُ ، وكذلك سُقطُ المرأةِ فيه ثلاثُ لُغات .
أبو حاتم عن الأصمعيّ ، يقال : البصرةُ مَسْقطُ رأسي بِفَتح القاف ، ومَسْقِط الرَّملِ بالكسرِ مُنْقَطَعُهُ .
ويقال للولدِ : سَقْطٌ وسُقْطٌ وسِقْطٌ ، وقد أسقَطَت المرأةُ إسْقاطاً ، قال : وسِقْطُ الزَّنْدِ ما وقع من النَّارِ حينَ تُقْدَحُ ، قال : وسَقْطُ الرَّمْلَةِ مُنقَطَعها منصوبة السين ، وهذا كله قول الأصمعيِّ .
قال : ويقال : هذا مَسْقِطُ الرَّملِ حيث انقطعَ ، وهذا مَسقِطُ رأسه حيث وُلدَ ، وهذا مَسقِطُ السَّوْطِ حيث سَقَطَ ، ومَسقِطُ النَّجْمِ .
ويقال : أتانَا في مَسْقِط النجم : أي : حينَ سَقَطَ .
ويقال : هذا الفعلُ مَسْقَطَةٌ للرجل من عيون الناس ، وهو أن يأتي ما لا ينبغي .
ويقال : فلانٌ قليلُ السِّقاطِ إذا كانَ قليلَ العِثَار ، وأُسْقط فلانٌ من الحساب إذا ألقى منَ الحسابِ ، وقد سَقَطَ من يدي .
وقال اللحيانيُّ : يقال سَقَطَ في كلامه وبكلامه ، وما أسْقَطَ حَرْفاً .
قال الأصمعيُّ : ويقال : سَقَطَ العَشاء به على سرحان ، يُضْرَبُ مَثَلاً للرجلِ يَبغي البُغيةَ فيقَعُ في أمرٍ يُهْلكه ، وأُسقِط فلان من الديوان .
وقال لِخُرْثِيِّ المتاعِ سَقَطٌ ، ويقال : سيفٌ سَقَّاطٌ وراء ضريبته إذا جازَ ضريبته ، والسَّقِيطُ : الثلج . يقال : أصبحت الأرضُ مبيضَّةً منَ السقِيطِ ، يريد من الثلجِ .
وأنشد أعرابيٌّ :
وليلةٍ يا ميَّ ذاتِ طَلِّ ذاتِ سَقِيطٍ وندًى مُخْضَلِّ طعمُ السُّرى فيها كطعمِ الخلِّ ويقال : رفعَ الطائرُ سِقْطيه : يعني جناحيه .
وقال الراعي :
حتى إذا ما أضاءَ الصبحُ وانبعثتْ
عنه نعامةُ ذي سِقطين معتكر
أراد نعامةَ ليل ذي سِقطين ، وسِقطَا الليل : ناحيتا ظلامهِ .
وقال الليث : جمعُ سَقَطِ البيت أسْقاطهُ نحو الإبرة والفأس والقِدْرِ ونحوها ، والسَّقَطُ من البيعِ نحو السكر والتوابل ونحوها ، وبيَّاعُهُ سَقَّاطٌ ، وأنكره بعضهم فقال لا يقال سَقَّاطٌ ، ولكن يقال صاحبُ
سَقَطِ ، والسَّقطُ : الخطأ في الكتابة والحسابِ ، والسَّقَطُ من الأشياء ما تسقطهُ فلا تَعْتَدُّ به من الجند والقوم ونحوهِ ، والسَّاقطةُ : اللَّئيمُ في حسبه ونفسه ، وهو السّاقِط أيضاً ، والجميع السواقِط وأنشد :
نحنُ الصميمُ وهم السّواقِط
ويقال للمرأَةِ الدّنيئةِ الحمقاء : سَقيطةٌ ، والسُّقاطَاتُ من الأشياءِ ما يُتَهَاونُ به من رُذالةِ الطَّعامِ والثياب ونحوها .
ويقال : سَقَطَ الولدُ من بطنِ أمهِ ، ولا يقال وقعَ حينَ يولدُ ، وفلانٌ يحنُّ إلى مسقِطِهِ أي : حيث ولد ، وكل من وقعَ في مهواةٍ ، يقال : وقعَ وسقطَ ، وكذلك إذا وقعَ اسمه من الديوان . يقال : وقعَ وسقَطَ ، ومسقِطُ الرَّملِ حيث ينتهي إليه طرفهُ ، والسِّقاطُ في الفرسِ أن لا يزال منكوباً ، وكذلكَ إذا جاء مسترخيَ المشي والعدو .
يقال : يُساقِط العدْوَ سِقاطاً ، وإذا لم يلحقِ الإنسانُ مَلحقَ الكرامِ ، يقال : ساقط ، وأنشد :
كيف يرجونَ سِقَاطِي بعدَما
لفَّعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ
قال : وسُقْط السحَاب يرَى طرفٌ منهُ كأنه ساقِطٌ على الأرض في ناحيةِ الأفقِ .
وقال غيره : يقال للفرسِ إنه ليساقط الشيء أي : يجيء منه شيءٌ بعد شيءٍ .
وأنشد قوله :
بذي مَيْعةٍ كأنّ أدنَى سِقاطهِ
وتقريبه الأعلى ذآليلُ ثعلبِ
وقال الله جلَّ وعز : ( وَلَمَّا سُقِطَ فَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيْدِيهِمْ ) ( الأعراف : 149 ) .
قال الفراء : يقال : سُقِطَ في يده وأُسْقطَ من الندامة ، وسُقِط أكثر وأجود .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : يقال : تكلم فما أسقطَ كلمةً وما سقط في كلمةٍ ، وخُبِّرَ فلانٌ خبراً فسُقِطَ في يده .
وقال الزّجّاج : يقالُ للرَّجل النَّادم على ما فرَط منه قد سُقِط في يدِه وأُسْقِط .
قال : وقد رُوي سَقَطَ في القراءة ، والمَعنى : لمَّا سقط الندم في أيديهم كما تقول للذي يَحصُل على شيء وإن كان مما لا يكون في اليد قد حصَل في يده من هذا مَكْرُوهٌ ، فشبَّهَ ما يَحصُل في القلب وفي النَّفس بما يَحصل في اليد ويُرَى بالعَين .
قال أبو منصور : وإنما حَسَّنَ قولَهم : سُقِطَ في يده بضمِّ السين غيرَ مسمًّى فاعِلُه الصِّفَةُ التي هي في يده .
ومِثله قولُه :
فَدَعْ عنك نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِهِ
ولكن حديثاً ما حديثُ الرَّوَاحِل
أيْ : صاحَ المنْتَهِبُ في حَجَراتِه ، وكذلك المرادُ سَقط الندمُ في يدِه .
وأما قولُ الله : ( وَهُزِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ ) ( مريم : 25 ) .
فقرأَ حمزةُ ( تَسَاقط ) مفتوحةَ التاءِ مُخَفَّفَةً .
وقرأَ حَفْصٌ عن عاصمٍ ) تُسَاقِطْ ( مضمومةَ التاءِ مكسورةَ القَافِ خَفيفةً .
وقرأ يعقوب الحَضْرَمِيُّ ( تَسَّاقطْ ) مفتوحةً مُشدَّدَةَ السِّينِ .
وقرأَ ابنُ كثيرٍ وأبو عمرو ونافع وابنُ عامر والكسائيُّ ( يَسَّاقطْ ) بفتح الياءِ والقاف وتَشْديد السِّين .
ورُوِيَتْ عن البرَاءِ بنِ عازبٍ ومَسْرُوق ومعنى يَسَّاقَط وتَسَّاقَطْ أنَّ الياء للجِذْع والتاءَ للنَّخْلة ، ونُصِب قولُه رُطباً على التفسير المُحوَّل أَراد يَسَّاقط رُطَب الجِذع ، فلما حُوِّل الفعل إلى الجِذْع خرج الرُّطب مفسِّراً ، وهذا قول الفرَّاء .
قال : ولو قرأَ قارىءٌ : تُسْقِطْ عليكِ رُطباً يَذهبُ إلى النخلة ، أَو قال يُسْقط عليك : يَذهب إلى الجِذْع كان صواباً .
وقال ابنُ الفرَج : سمعت أبا المِقدامِ السُّلَميَّ يقول : تَسَقَّطْتُ الخَبرَ وتَبَقَّطْتُه إذا أَخذتُه شيئاً بعد شيءٍ قليلاً قليلاً .
وقال ابن السكيت يقال : تكلّمَ بكلامٍ فما سَقط بحرفٍ وما أَسْقطَ حرفاً ، وهو كما تقول : دخلْتُ به وأَدْخلْته وخرجْت به وأَخْرجتُه .
وتقول : سُؤْتُ به ظنّاً وأَسَأتُ به الظنَّ ، وتقولُ : جَنَّ عليه الليلُ بإسقاط الألِف مع الصِّفة ، وَأَجَنَّه الليل ، وجنَّه يَجُنُّه جنوناً .
طسق : قال الليث : الطَّسْقُ : مِكْيالٌ .
قال أبو منصورٍ : الطَّسْقُ شِبْهُ ضريبةٍ معلومة وليس بعَرَبيَ صحيح .
وقد جاء في بعض الأخبار .

##### Türkçe

ق س ط
**قسط** ، **سقط** ، **طسق** : kullanımdadır.

**قسط** : Leys dedi: **القُسْطُ**: Hind’den getirilen bir çubuktur; buhurda ve ilaçta yapılır.
Amr, babasından: Bu buhura **قُسْطٌ** ve **كُسْطٌ** ve **كشْطٌ** denir.
Dedi: **القِسْطُ** (kāf’ın kesresiyle): adalet; fiili ondan **أقسط** (elif ile)dir.
Dedi: **القَسْطُ** (kāf’ın fethasıyla): zulümdür; ondan **قسطَ يقسِطُ قَسْطاً وقسوطاً** denir; **القَسطُ**: bacağın uzunluğu ve genişliğidir.
Dedi: **القِسْط**: paydır; **القُسطانة**: gökkuşağıdır; **القُسْطُناس**: **الصَّلاءةُ**’dır.
Ve Allah dedi: { **رَشَداً وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَباً** } (Cin: 15).
Ferrâ dedi: Onlar, zalim kâfirlerdir. Dedi: **المُقْسِطُون** ise adil Müslümanlardır.
Allah dedi: { **إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ** } (Mâide: 42).
Leys dedi: **القُسوط**: haktan meyletmektir. Ve inşad etti:
يَشْفِي من الضِّغْنِ قُسوط القاسطِ
Dedi: **الرِّجل القَسطاءُ**: baldırında eğrilik bulunur; ta ki iki ayak yana ayrılsın ve iki baldır birbirine bitişsin; **القسَطُ** **الْحَنَفَ**’ın zıddıdır.
Dedi: **الإقْساطُ**: taksimde ve hükümde adalettir; “Aralarında **أقْسَطْتُ**” ve “Onlara **أقْسَطْتُ**” denir; onlardan her biri **قِسْطَهُ**’nu, yani hissesini almıştır; ve “Şeyi aralarında **تَقَسَّطُوا**” yani onu eşitlik ve adalet üzere paylaştılar; her miktar, suda ve başkasında **قِسْطٌ**’tur.
Allah dedi: { **وَزِنُواْ بِالقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ** } (İsrâ: 35).
“Terazilerin en doğrusu odur” denir; bazısı “O, **الشاهِينُ**’dur” der; **قُسطاسٌ** ve **قِسْطاسٌ** denir.
Ebû Saîd: Allah’ın yayına **الْقُسْطانيُّ** denir.
Tırmâh dedi:
وَأُديرَتْ حَفَفٌ تحتها
مثلُ قُسْطانيّ دجنِ الْغَمَامِ
Ebû Amr: **الْقُسطانُ** gökkuşağıdır; ona “**قوس قزح**” denilmesini yasakladı.
İmru’ul-Kays’ın sözü:
إذْ هُنَّ أقْساطٌ كَرِجْلِ الدَّبَى
أوْ كَقَطَا كاظِمَةَ النَّاهِلِ
Onların, dağınık halde topluluklar olduğunu kastetti.
Ebû Ubeyd, **العدَبَّسِ**’ten: Deve yaratılıştan iki bacağı kuru ise o **أقْسَطُ**tur; ve **قَسِطَ قَسَطاً** olmuştur, dedi.
Başkası dedi: **الْقَسَطُ** boyunda da kuruluk olabilir.
Rü’be dedi:
وضَرْبُ أعناقِهم القِساط
Ebû Amr dedi: “Kemikleri zayıflıktan kuruduğu zaman **قَسِطَتْ عظامهُ قُسوطاً**” denir. Ve inşad etti:
أعطاهُ عَوداً قاسِطاً عِظامهُ
وهو يُبَكِّي أَسَفاً وينتَحِب
Ve “Ailesine nafakayı **قَسَّطَ**; **تَقْسِيطاً**” denir; yani onu kıstı.
Tırmâh dedi:
كَفَّاهُ كَفٌّ لا يرى سَيْبُهَا
مُقَسَّطاً رهبةَ إعدامها
İbnü’l-A‘râbî ve Asma‘î: Bacağında **قَسَطٌ** vardır; o, bacağın altının düz olmasıdır; sanki o bir **مالجٌ**’dir.
Ebû Ömer ve: **القَسْطانُ** ve **الكَسْطانُ**: tozdur.
Münzirî bana, Müberred’den haber verdi ki o şöyle dedi: **القِسْطُ**: dört yüz seksen bir dirhemdir.
Ebû Ubeyd dedi: **القِسْطُ**: sâ‘ın yarısıdır; **الفَرَقُ** altı **أقساطٍ**tır.

**سقط** : Leys dedi: **السَّقْطُ** ve **السُّقط** düşmüş çocuk için iki lehçedir; ateşten, çakıldığında düşen şeye gelince, o **السِقطُ**tur, sîn kesrelidir. Dedi: Çocukta **السَّقْطُ** ve **السُّقط**; onda erkekle dişi eşittir.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: O, kumun **سُقْطُه**’u ve **سِقطه**’i ve **سَقْطُهُ**’dur; yani onun kesildiği yerdir; kadının **سُقطُ**’unda da üç lehçe vardır.
Ebû Hâtim, Asma‘î’den: “Basra başımın **مَسْقطُ**’udur” denir, kāf fethalı; “Kumun **مَسْقِطُ**”u ise kesre ile, onun kesildiği yerdir.
Ve çocuğa **سَقْطٌ** ve **سُقْطٌ** ve **سِقْطٌ** denir; kadın **أسقَطَت**; **إسْقاطاً**. Dedi: **سِقْطُ الزَّنْدِ**: çakıldığında ateşten düşen şeydir. Dedi: **سَقْطُ الرَّمْلَةِ**: onun kesildiği yerdir; sîn nasblıdır. Bu, Asma‘î’nin sözünün tamamıdır.
Dedi: “Kumun **مَسْقِطُ**u, kesildiği yerdir; başının **مَسقِطُ**u, doğduğu yerdir; kırbacın **مَسقِطُ**u, düştüğü yerdir; ve yıldızın **مَسقِطُ**u” denir.
Ve “Bize yıldızın **مَسْقِط**’ında geldi” denir; yani düştüğü vakitte.
Ve “Bu fiil, adam için insanların gözünde bir **مَسْقَطَةٌ**’dır” denir; o, yapılmaması gerekeni yapmasıdır.
Ve “Falan **قليلُ السِّقاطِ**tır” denir; eğer az sürçerse. Ve “Falan hesaptan **أُسْقط** edildi” (düşürüldü) denir; hesaptan attığı zaman. Ve “Elimden **سَقَطَ**” olmuştur.
Lihyânî dedi: “Sözünde ve sözüyle **سَقَطَ**” denir; ve “Bir harf **أسْقَطَ** etmedi.”
Asma‘î dedi: “Akşam yemeği onunla bir kurda **سَقَطَ**” denir; bir şeyi arayan adamın, onu helâk edecek bir işe düşmesine misal olarak vurulur. Ve “Falan divandan **أُسقِط** edildi.”
Ve eşyanın döküntüsüne **سَقَطٌ** denir. Ve “Kendi darbesinin ötesine geçtiği zaman, darbesinin arkasında **سيفٌ سَقَّاطٌ**” denir. Ve **السَّقِيطُ**: kardır. “Yer **السقِيطِ**’ten beyazlamış olarak sabahladı” denir; kardan murat eder.
Bir bedevî inşad etti:
وليلةٍ يا ميَّ ذاتِ طَلِّ ذاتِ سَقِيطٍ وندًى مُخْضَلِّ طعمُ السُّرى فيها كطعمِ الخلِّ
Ve “Kuş iki **سِقْطيه**’ini kaldırdı” denir; yani iki kanadını.
Râ‘î dedi:
حتى إذا ما أضاءَ الصبحُ وانبعثتْ
عنه نعامةُ ذي سِقطين معتكر
İki **سِقطين** sahibi gecenin devekuşunu kastetti; gecenin iki **سِقطا**’sı: karanlığının iki yanıdır.
Leys dedi: Evin **سَقَطِ**’ının çoğulu **أسْقاطهُ**’dur; iğne, balta, tencere ve benzerleri gibi. Satıştaki **السَّقَطُ** ise şeker, baharat ve benzerleri gibidir; onun satıcısı **سَقَّاطٌ**tur. Bazısı bunu inkâr etti ve “**سَقَّاطٌ** denmez; fakat **صاحبُ سَقَطِ** denir” dedi. **السَّقطُ**: yazıda ve hesapta hatadır. **السَّقَطُ**: şeylerden, onu düşürdüğün ve asker ve kavim ve benzerlerinden saymadığın şeydir. **السَّاقطةُ**: soyunda ve nefsinde aşağılık olandır; o, **السّاقِط** da denir; çoğulu **السواقِط**tır. Ve inşad etti:
نحنُ الصميمُ وهم السّواقِط
Ve aşağılık ahmak kadına **سَقيطةٌ** denir. **السُّقاطَاتُ**: yiyeceğin, elbisenin ve benzerlerinin bayağılığından ötürü önemsenmeyen şeylerdir.
Ve “Çocuk annesinin karnından **سَقَطَ**” denir; doğduğu zaman “düştü” denmez. Ve “Falan **مسقِطِهِ**’ine özlem duyar” denir; yani doğduğu yere. Ve her kim bir uçuruma düşerse “**وقعَ** ve **سقطَ**” denir. Aynı şekilde, adı divandan düştüğü zaman da “**وقعَ** ve **سقَطَ**” denir. Kumun **مسقِطُ**u, ucunun vardığı yerdir. Atta **السِّقاطُ**: sürekli sakat/yaralı olmasıdır; aynı şekilde yürüyüş ve koşuşta gevşek geldiği zaman da.
“Koşuyu **يُساقِط**; **سِقاطاً**” denir. İnsan, kerem sahiplerinin eriştiği yere erişmezse ona **ساقط** denir. Ve inşad etti:
كيف يرجونَ سِقَاطِي بعدَما
لفَّعَ الرأسَ مشيبٌ وصلعْ
Dedi: **سُقْط السحَاب**: onun bir ucu, ufkun bir yanında yere düşmüş gibi görülür.
Başkası dedi: Ata “O, şeyi **ليساقط** eder” denir; yani ondan bir şey, bir şeyden sonra gelir.
Onun sözünü inşad etti:
بذي مَيْعةٍ كأنّ أدنَى سِقاطهِ
وتقريبه الأعلى ذآليلُ ثعلبِ
Allah, azîz ve celîl dedi: { **وَلَمَّا سُقِطَ فَى أَيْدِيهِمْ** } (A‘râf: 149).
Ferrâ dedi: “Elinde **سُقِطَ**” ve “Pişmanlıktan **أُسْقطَ**” denir; **سُقِطَ** daha çok ve daha iyidir.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: “Konuştu da bir kelime **أسقطَ** etmedi ve bir kelimede **سقط** etmedi; falana bir haber verildi de elinde **سُقِطَ**” denir.
Zeccâc dedi: Geçmişte yaptığı şeyden dolayı pişman olan adama “Elinde **سُقِط** olmuştur” ve “**أُسْقِط**” denir.
Dedi: Okuyuşta **سَقَطَ** diye rivayet edilmiştir; mâna: “Pişmanlık ellerine düştüğü zaman”dır; tıpkı, elde bulunmayan şeylerden olsa bile bir şeye erişen kimseye “Bu, elinde hâsıl oldu” demen gibi; kalpte ve nefiste hâsıl olanı, elde hâsıl olan ve gözle görülen şeye benzetti.
Ebû Mansûr dedi: Onların “Elinde **سُقِطَ**” sözünü sîn’in zammıyla, faili adlandırılmamış olarak güzel kılan, elinde bulunan sıfatın kendisidir.
Bunun benzeri onun sözü:
فَدَعْ عنك نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِهِ
ولكن حديثاً ما حديثُ الرَّوَاحِل
Yani: yağmacı onun odalarında bağırdı; aynı şekilde murat: pişmanlık onun eline düştü.
Allah’ın sözüne gelince: { **وَهُزِّى إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَاقِطْ عَلَيْكِ** } (Meryem: 25).
Hamza **( تَسَاقط )** diye okudu; tâ fethalı, hafifletilmiş.
Hafs, Âsım’dan **( تُسَاقِطْ )** diye okudu; tâ zammalı, kāf kesreli, hafif.
Ya‘kûb el-Hadramî **( تَسَّاقطْ )** diye okudu; fethalı, sîn şeddeli.
İbn Kesîr, Ebû Amr, Nâfi‘, İbn Âmir ve Kisâî **( يَسَّاقطْ )** diye okudu; yâ ve kāf fethalı, sîn şeddeli.
Berâ b. Âzib ve Mesrûk’tan rivayet edildi. **يَسَّاقَط** ve **تَسَّاقَطْ**’ın mânası: yâ gövde içindir, tâ hurma ağacı içindir. “**رُطباً**” sözü, dönüştürülmüş tefsir üzere nasb edildi; “Gövdenin taze hurmaları düşer”i kastetti; fiil gövdeye dönüştürülünce **الرُّطب** açıklayıcı olarak çıktı; bu, Ferrâ’nın sözüdür.
Dedi: Bir okuyucu “**تُسْقِطْ** عليكِ **رُطباً**” okusa, hurma ağacına götürür; yahut “**يُسْقط** عليك” dese, gövdeye götürür; doğru olurdu.
İbnü’l-Ferec dedi: Ebû’l-Mikdâm es-Sülemî’yi şöyle derken işittim: Haberi, onu az az, şeyden sonra şey alarak aldığın zaman **تَسَقَّطْتُ** ve **تَبَقَّطْتُه**.
İbnü’s-Sikkît dedi: “Bir söz konuştu da bir harfte **سَقط** etmedi ve bir harf **أَسْقطَ** etmedi” denir; bu, “Onunla girdim ve onu içeri soktum; onunla çıktım ve onu çıkardım” demen gibidir.
Ve “Onun hakkında kötü zanda bulundum: **سُؤْتُ به ظنّاً**; ve onun hakkında kötü zannı yaptım: **أَسَأتُ به الظنَّ**” dersin. Ve “Gece onun üzerine çöktü: **جَنَّ عليه الليلُ**” dersin; sıfatla birlikte elifi düşürerek; ve “Gece onu örttü: **وَأَجَنَّه الليل**”; ve “Onu örttü: **جنَّه يَجُنُّه جنوناً**.”

**طسق** : Leys dedi: **الطَّسْقُ**: bir ölçek kabıdır.
Ebû Mansûr dedi: **الطَّسْقُ** bilinen bir vergiye benzer; sahih Arapça değildir.
Bazı haberlerde gelmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّسْق: ما يُوضَع من الوَظِيفة على الجُرْبانِ من الخَراج المقرَّر على الأَرض، فارسي معرب. وكتب عمر إِلى عثمان بن حنيف في رَجُلين من أَهل الذمّة أَسْلَما: ارْفَعِ الجزية عن رؤوسهما وخُذِ الطَّسْقَ من أَرْضَيْهِما. وفي التهذيب: الطَّسْق شِبْه الخَرَاج له مقدار معلوم، وليس بعربيّ خالص. والطَّسْقُ: مِكيال معروف.

##### Türkçe

**الطَّسْق**: arazî üzerine takdir edilmiş **الخَراج**dan, **الجُرْبانِ** üzerine **الوَظِيفة**dan konulan şey; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve Ömer, **عثمان بن حنيف**’e, **أَهل الذمّة**den Müslüman olmuş iki adam hakkında yazdı: “Onların başlarından **الجزية**yi kaldır ve onların iki arazîsinden **الطَّسْقَ**ı al.” Ve **التهذيب**’de: **الطَّسْق** **الخَرَاج**a benzer; onun bilinen bir miktarı vardır ve hâlis Arapça değildir. Ve **الطَّسْقُ**: bilinen bir ölçek.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطسق، بالفتح قال الصاغاني: ويلحن البغاددة فيكسرون: قال الليث: وهو مكيال معروف. أو ما يوضع من الخراج المقرر على الجربان جمع جريب. وكتب عمر الى عثمان بن حنيف رضي الله عنهما في رجلين من أهل الذمة أسلما: ارفع الجزية عن رؤوسهما، وخذ الطسق من أرضيهما. أو شبه ضريبة معلومة كما نقله الصاغاني عن الأزهري، ونص التهذيب: الطسق: شبه الخراج، له مقدار معلوم وكأنه مولد هو مفهوم عبارة التهذيب، فإنه قال: ليس بعربي خالص، أو معرب عن فارسي، كما قاله الليث.

##### Türkçe

**الطسق**; fetha ile. **الصاغاني** dedi: Bağdatlılar onda lahn yapar da kesrelerler. **الليث** dedi: Ve o, bilinen bir ölçektir. Yahut **جريب**’in çoğulu olan **الجربان** üzerine takdir edilmiş haraçtan konulan şeydir. Ve **عمر** —Allah ikisinden de razı olsun— **عثمان بن حنيف**’e, zimmîlerden iki adam hakkında, Müslüman oldular (diye), yazdı: “Başlarından cizyeyi kaldır; ve arazilerinden **الطسق**’u al.” Yahut **الصاغاني**’nin **الأزهري**’den naklettiği üzere, bilinen bir vergiye benzer (şey)dir. Ve **التهذيب**’in nassı: **الطسق**: haraç benzeri; onun bilinen bir miktarı vardır; ve sanki o, müvelleddir; bu, **التهذيب** ibaresinin mefhumudur; çünkü o dedi ki: “Halis Arapça değildir.” Yahut Farsçadan muarrebdir; **الليث**’in dediği gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَسْقٌ
طَسْقٌ ذ , incorrectly pronounced by the people of Baghdلd طِسْقٌ, (O, K,) A certain measure of capacity, (Lth, M, O, K,) well known: (M:) and (Lth, M, O, in the K “ or ”) the portion of the [tax called] خَرَاج that is levied on the [quantities of land termed] جُرْبَان, (Lth, M, O, K,) pl. of جَرِيبٌ: (TA:) an assessed rate (وَظِيفَةٌ) of the land-tax: (S:) it is like the خَرَاج, having a certain amount: (Az, TA:) or it is like an impost of a certain amount: (O, K:) not a pure Arabic word: (Az, O:) app. post-classical: (K:) or (K) a Pers. word (S) arabicized: (S, K:) from the Pers. تَشَه [or تَشَّهْ] originally signifying “ an oil-measure: ” (TK:) it occurs in a letter of 'Omar to 'Othmلn. (S, O, K.)

##### Türkçe

**طَسْقٌ**
**طَسْقٌ** ذ , Bağdad halkı tarafından yanlış olarak **طِسْقٌ** diye telaffuz edilir, (O, K,) kapasite ölçülerinden belirli bir ölçüdür, (Lth, M, O, K,) iyi bilinen: (M:) ve (Lth, M, O, K’de “ veya ”) **خَرَاج** diye adlandırılan verginin, **جُرْبَان** diye adlandırılan arazi miktarları üzerine konulan kısmı, (Lth, M, O, K,) **جَرِيبٌ**’in çoğuludur: (TA:) arazi vergisinin takdir edilmiş oranı (**وَظِيفَةٌ**): (S:) belirli bir miktarı olmak bakımından **خَرَاج** gibidir: (Az, TA:) yahut belirli bir miktarı olan bir yükümlülük gibidir: (O, K:) saf bir Arapça kelime değildir: (Az, O:) görünüşe göre müteahhir: (K:) yahut (K) Farsça bir kelimedir (S) Arapçalaştırılmış: (S, K:) Farsça **تَشَه** [veya **تَشَّهْ**]’den; aslında “bir yağ-ölçüsü” anlamına gelirdi: (TK:) Ömer’in Osman’a mektubunda geçer. (S, O, K.)
