# طسم (ط-س-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ta Sin Mim

- Harfler: ط - س - م
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/siga/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md) | طسم | Ta Sin Mim | 2 | 2 | [26:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/ayet/26:1.md) |

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طسم |
| Yapı | Hurûf-ı mukattaa |
| Özel Durum | Bağımsız hecelenen ses birimleri kümesi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طس, [الم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md), حم |
| Zıt Kök | [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İlahi vahyin ses, harf ve telaffuz düzeyindeki yalın kurucu unsurlarına dikkat çekme |
| Çekirdek Özet 2 | Sure girişinde hitaba dikkat kesilme, vahyin mucizevi yapısını ve peygamberlik anlatılarını açma |
| Çekirdek Özet 3 | Vahyin harf düzeyindeki kurucu doğası ile insan dilinin sınırları arasındaki kurucu ayrım |
| Kritik Hata Riski | Harfleri doğrudan gizemci bir şifreye veya rastlantısal bir sese indirgeyerek vahyin inşa edici mesajını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طس | Kuşatma, yönelme ve sesin keskin biçimde yükselerek dikkat toplaması | م | Toplanan dikkatin ve harfi yapının nihai bir derleme ve kapsayıcı bir ritimle tamamlanması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Vahyin muhatabı içine alan, kuşatıcı ve yönlendirici ilahi çerçevesi |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Mesajın sarsılmaz bir eksene oturması, zihne tutunması ve keskin tınısı |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Harf dizisinin nihai bir akış, tamamlanış ve derin bir anlama bağlanması |
| طسم | Kuşatma, tutunma ve toplanmanın ardışık seslemi | Harflerin tek tek telaffuzuyla dikkati toplayıp vahiy kelamının mucizevi inşasına zemin açma |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Klasik Arap dilinde kök fiil olarak fiziksel bir eylem bulunmamakta; harflerin bağımsız isimleriyle telaffuz edildiği heceleme formudur. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Kur'an nüzul döneminde hitaba başlarken dinleyicinin dikkatini çekmek ve kelamın harf kurucu yapısını sergilemek üzere kıraat edilmiştir. |

Kaynak: Tehzîbü'l-Luğa, Lisânü'l-Arab ve erken dönem Kur'an tefsirleri.

### Sami etimolojik katman

Arap dilinde hurûf-ı mukattaa kategorisinde yer alan طسم tertibi, leksikal bir kökten ziyade Sami alfabe geleneğinin kadim harf isimlerinin (teth, samekh, mem) ardışık olarak telaffuz edilmesine dayanır. Kuzeybatı Sami, Fenike ve İbrani alfabe dizilimlerinde bu harfler kendi piktografik adlarıyla korunmuştur. Erken Sami dillerinde harflerin bu şekilde tek tek sayılması yazılı metnin ve sesin kurucu doğasına işaret eder. Bu yapı Arapçada birleşik bir eylemi değil, fonetik bir hitap kodunu temsil eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bağımsız harf adlarının okunması | طâ, Sîn ve Mîm harflerinin isimleriyle telaffuz edilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Fenike ve İbrani alfabe adlandırmaları | Kadim Sami alfabelerindeki teth, samekh ve mem adlarının paraleli | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisânü'l-Arab, Arthur Jeffery.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طسم | Anlamlı | Sure başı harfleri | Vahyin harf yapısına ve peygamberlik anlatılarına giriş | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Silmek, izini yok etmek | Bir şeyin izini, ışığını veya şeklini tamamen gidermek | Kur'an'da geçer |
| [سطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%85.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [سمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7.md) | Anlamlı | İpe dizmek, sessiz kalmak | Nesneleri sıraya koymak veya sükut etmek | Kur'an'da geçmez |
| [مطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [مسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Çekip çıkarmak, hafifçe vurmak | Nesneyi yerinden çekmek veya sürmek | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طسم | Merkez | Vahyin harf düzeyi | Harflerin yalın telaffuzuyla söze başlama | İki sure başında hitap açılışı |
| طس | Komşu | Vahyin harf düzeyi | Mîm harfi olmaksızın iki harfli açılış | Neml suresi başında dikkat çekme |
| [الم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A7%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Vahyin harf düzeyi | Boğaz, damak ve dudak mahreçlerini kapsayan açılış | Bakara ve Âl-i İmrân gibi surelerde vahye dikkat |
| حم | Komşu | Vahyin harf düzeyi | İki harfli blok halinde kitap vurgusu | Havâmîm sureleri grubunun girişi |
| [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Ayrıştırma, beyan | Harfleri birleşik kelimelere ve açık hükümlere dökme | Kapalı harf tınısına karşılık açık tafsilat |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طسم | Sure başı harfleri | Vahyin başlangıcındaki harf açılımı | Kesin |
| Latince | litterae mysticae, litterae praefixae | Başlangıç harfleri | Metin başındaki bağımsız hece harflerini ifade eder | Muhtemel |
| İngilizce | disjointed letters, opening letters | Ayrık harfler | Sure başlarındaki hecelenen harf grupları | Güçlü |
| Almanca | geheimnisvolle Buchstaben, isolierte Buchstaben | Müstakil harfler | Kur'an metnindeki hecelenen açılış harfleri | Güçlü |
| Fransızca | lettres isolées, lettres énigmatiques | Ayrık harfler | Surelerin başındaki ses ve harf dizileri | Güçlü |

Kaynak: Tefsir terminolojisi ve Kur'an araştırmaları sözlükleri.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طسم | Vahyin yüceliğine ve peygamber kıssalarına giriş | Sure açılışı, ardından açık kitabın ayetleri ve kıssa anlatımı gelir (Şuarâ [26:1](https://lisan.digital/tr/ayet/26:1.md), Kasas [28:1](https://lisan.digital/tr/ayet/28:1.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kur'an'ın i'câzı ve kelam sıfatı | Harflerin insanın bildiği harfler olması ama benzerinin üretilememesi | Vahyin beşer üstü kaynağının delili |
| Fıkıh | Kıraat ve namaz hükümleri | Müstakil bir ayet sayılıp sayılmayacağı ve tilavet secdesi bağlamı | Harflerin tek tek hecelenerek okunma zorunluluğu |
| Tefsir | Müteşâbihât bahsi | Manasının Allah'a havale edilmesi veya dikkat çekme işlevi | Müteşâbih lafızlar ve sure isimleri |
| Hadis | Tilavet fazileti | Her harfe karşılık sevap verilmesi ilkesi | Hurûf-ı mukattaanın harf harf değerlendirilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy-peygamber bağı | İlahi hitabın anahtarı | Dikkati toplama | İnsanı ilahi kelam karşısında sükuta ve dinlemeye sevk eder | Güçlü |
| İlmi | Dil ve fonetik temeli | Yapıtaşlarına irca | İnşa mantığını gösterme | Metinlerin harf diziliminden inşa edildiğini hatırlatır | Muhtemel |
| Siyasi | Muhatabı bağlama | Kanunun ve hitabın ilanı | Otorite kurma | Hitaba başlarken dinleyiciyi bağlayıcı bir sessizliğe çağırır | Muhtemel |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Hurûf-ı mukattaa doğrudan iktisadi bir işlev barındırmaz | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Temel aksiyomlar ve atomik semboller | Karmaşık denklemlerin en küçük indirgenemez sembollerle başlaması gibi vahyin de harf düzeyinden kurulması | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Başlangıç dikkati ve söylem açılışı | Bir söyleve başlarken topluluğun dikkatini tek bir odak noktasına sabitleyen ritmik açılış | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Harfleri yalnızca matematiksel veya ezoterik bir şifre olarak görüp ardındaki ahlaki ve tarihi kıssaları ikincil saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'ın insanların konuştuğu harflerle nazil olduğunu, fakat buna rağmen mucizevi bir edebî ve hidayet kaynağı olduğunu göstermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Surelerin ana konusu olan tevhid, adalet ve peygamberlik mücadelesini bırakıp harf spekülasyonlarına sapmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin mucizevi doğasının en yalın yapıtaşları olan harflerden başlayarak kurulduğunu ve hitap anındaki pedagojik dikkat toplamayı temsil ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şuarâ ve Kasas surelerinin açılışlarında, peygamberlerin mücadelelerinin ve açık kitabın vasıflarının anlatıldığı bağlamlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an harflerinin yabancı ve anlamsız birer büyü sözü olduğu iddiasını çürütür; bilinen Arapça harflerle beşerin aciz bırakıldığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dilin ve alfabenin üç temel ses biriminin (Tâ, Sîn, Mîm) yalın ve bağımsız biçimde ardışık olarak seslendirilmesi.
- Soyut anlam: İlahi kelamın beşer zihnini uyarmak, dinlemeye hazırlamak ve vahyin indirgenemez sadeliğini göstermek üzere kurduğu sembolik açılış.
- Sistematik karşılık: Parçalardan bütüne giden bilgi inşasında en küçük ses birimlerinin ilahi bir nizamla bir araya gelişinin ilanı.
- LaTeX modeli: $$ S = \sum_{i=1}^{3} h_i \implies M $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $h_i$ simgesi ayrık ses birimlerini (Tâ, Sîn, Mîm), $S$ bu harflerin ardışık açılış kümesini, $M$ ise bu harflerin ardından gelen vahiy ve mucizevi mesaj bütününü temsil eder. Ayrık kurucu unsurların bir araya gelerek anlamlı ve kuşatıcı bir vahiy ufkuna işaret edişi formüle edilmiştir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Şuara 26:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/ayet/26:1.md) — طسم

طسم

Meal (IK): Ta, Sin, Mim.

### [Kasas 28:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/ayet/28:1.md) — طسم

طسم

Meal (IK): Ta, Sin, Mim.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والميم معهما
م س ط، س ط م، ط س م، ط م س، م ط س، س م ط مستعملات
مسط:
ومَسَطَ يَمسُط مسطاً، وهو خَرْطُكَ ما في المِعَى باِصبَعِكَ ونحوُه لتُخرجَ ما فيه.
واذا نَزا على الفَرَسِ الكريمة فحل لئيم أدخل رجل يَدَه فخَرَط ماءه من رَحِمِها، يقال: مَسَطَها ومَصَتَها ومَساها يَمسي ويمسُو، وكأنَّهم عاقبوا بين التاء والطاء في هذه الكلمة.
والماسطة: ضَرْبٌ من شجر الصَّيفِ اذا رَعَته الاِبِلَ مَسَطَ بطونَها فخَرَطَها، وقال جرير:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا
سطم:
يقال: أُسطُمَّةُ البَحر لغة في أُصْطُمِّه، وهي مُجْتمَعُه ووسَطَه، قال: له نواحٍ وله أُسطُمُّ وأُسْطُمَّةُ الحَسَب كذلك، والسين لغة فيها جميعاً، وقد مَرَّ في الصاد.
طسم:
طَسمٌ حَيٌّ ناصَبوا عاداً، انقَرَضُوا وصاروا أحاديثَ.
وطَسَمَ الشيءُ طَسُوماً أي دَرَسَ، قال: أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم
طمس:
طَمَسَ: لغةٌ في طسم، أي: دَرَسَ اِلاّ أنَّه أَعَمُّ.
وطَمَسَ النجمُ: ذَهَبَ ضوؤه، والقمرُ مثلُه.
وخَرْقٌ طامِسٌ، وجبل طامِسٌ: لا نباتَ فيه ولا مَسلَكَ.
والطَّمْس الآيةُ التاسعة من آياتِ مُوسَى- عليه السلام- حين طَمَسَ اللهُ- تعالى- بدعوته على أموال فِرْعَونَ فصارت حِجارةً.
وقيل: الآيات التِّسْعُ: يَدُه وعَصاه والجَرادُ والقُمَّلُ والضَّفادِع والدَّمُ والسِّنُون ونَقْصُ الثَّمَرات.
وقوله- عَزَّ وجَلَّ-: "رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم" اي امسَخْها.
مطس:
مَطَسَ العَذِرةَ يَمطِسُها: رَمَى بها بِمَرَّةٍ واحدة.
سمط:
حَمَلٌ مُسمُوط: نُتِفَ منه الصوُّفُ وشُوِيَ، وسَمَطَ يسمِط سَمطاً.
ويقال: بل هو الخَمطُ.
والسَّمْطُ: السَّلْخُ، وسَمَطَ يسمُط.
والسِّمْطُ يُجمَع على سُمُوط، وهو المَعاليق من السُّيُور في السَّرْج.
وسُمُوط القِلادة يكون لها مَعاليقُ على الصَّدُر.
والسِّمطُ: الرجلُ الخفيف في جسِمه، الداهيةُ في أمره، وأكثَرُ ما يوسف به الصَيّاد، وأنشد لرؤبة: سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا والسامِطُ: لَبَنٌ ذَهَبَت حَلاوةُ الحَلَبِ منه ولم يتغَيَّرْ طعمُه، وفعله سَمَطَ يسمُطُ.
ويقال: نَعْلٌ سُمُط وسُمْطٌ اذا لم يكن فيها رِقاعٌ، ويقال: نَعلٌ أسماطٌ.
والشِّعر المُسَمَّط: الذي يكونُ في صدر البيت أبيات مشطورة أو منهوكة مُقَفّاة تجمعُها قافية مخالفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تنقضي.
وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثال يُسَمِّيان السِّمْطَينِ فصدر كلِّ قصيدةٍ مِصراعانِ في بيتٍ، ثم سائره في سُمُوط، فقال في إحداهما: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه وقال: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ وناقةٌ سُمُط وأسماطٌ: لا وَسمَ عليها، كما يقال: ناقةٌ غُفْلٌ.
وقال العجاج يصف وحشيّاً وصيّاداً وكلابَه فقال: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

##### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**الميم** معهما
**م س ط**، **س ط م**، **ط س م**، **ط م س**، **م ط س**، **س م ط** kullanımdadırlar.

**مسط**:
Ve **مَسَطَ** **يَمسُط** **مسطاً**; o, iç bağırsakta olanı parmağınla ve benzeriyle kazıyıp çıkarman, içindekini çıkarman içindir.
Ve eğer soylu kısrağa aşağılık bir aygır sıçrarsa, bir adam elini sokar da onun suyunu rahminden kazıyıp çıkarır; denilir: **مَسَطَها** ve **مَصَتَها** ve **مَساها** **يَمسي** ve **يمسُو**; sanki bu kelimede **التاء** ile **الطاء** arasında birbirinin yerine geçirme yapmışlardır.
Ve **الماسطة**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığında karınlarını **مَسَطَ** eder de onları kazıyıp boşaltır. Cerîr dedi ki:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا

**سطم**:
Denilir: **أُسطُمَّةُ البَحر**; **أُصْطُمِّه**’de bir lehçedir; o, onun toplanma yeri ve ortasıdır. Dedi ki: onun yönleri vardır ve onun **أُسطُمُّ**’u ve **أُسْطُمَّةُ الحَسَب** de böyledir; **السين** ikisinde de bir lehçedir; **الصاد**’da geçmişti.

**طسم**:
**طَسمٌ**: Âd’a karşı duran bir kabiledir; yok oldular ve hikâyeler oldular.
Ve **طَسَمَ** şey **طَسُوماً**; yani silindi, izleri kayboldu. Dedi ki:
أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم

**طمس**:
**طَمَسَ**: **طسم**’da bir lehçedir; yani silindi, izleri kayboldu; ancak o daha geneldir.
Ve **طَمَسَ** yıldız: ışığı gitti; ay da onun gibidir.
Ve **خَرْقٌ طامِسٌ** ve **جبل طامِسٌ**: onda ne bitki vardır ne de yol.
Ve **الطَّمْس**: Mûsâ’nın—ona selâm olsun—âyetlerinden dokuzuncu âyettir; Allah—yüce—onun duasıyla Firavun’un malları üzerine **طَمَسَ** etti de taşlar oldu.
Ve denildi: dokuz âyet: onun eli, asası, çekirge, bit, kurbağalar, kan, kıtlık yılları ve meyvelerin eksilmesi.
Ve O’nun—aziz ve celîl—sözü: “رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم”; yani onları şekil değiştir.

**مطس**:
**مَطَسَ** dışkıyı **يَمطِسُها**: onu bir defada attı.

**سمط**:
**حَمَلٌ مُسمُوط**: ondan yün yolunmuş ve kızartılmıştır; ve **سَمَطَ** **يسمِط** **سَمطاً**.
Ve denilir: bilakis o **الخَمطُ**tur.
Ve **السَّمْطُ**: deriyi yüzme; ve **سَمَطَ** **يسمُط**.
Ve **السِّمْطُ** **سُمُوط** üzerine toplanır; o, eğerin kayışlarından sarkan askılardır.
Ve gerdanlığın **سُمُوط**’u: göğüs üzerinde askıları olur.
Ve **السِّمطُ**: bedeninde hafif olan adam; işinde kurnaz olan; en çok avcı için vasfedilir. Rü’be’ye ait olarak okundu: **سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا**. Ve **السامِطُ**: sağımın tatlılığı ondan gitmiş, tadı değişmemiş süttür; fiili **سَمَطَ** **يسمُطُ**.
Ve denilir: **نَعْلٌ سُمُط** ve **سُمْطٌ**; eğer onda yama yoksa; ve denilir: **نَعلٌ أسماطٌ**.
Ve **الشِّعر المُسَمَّط**: beytin صدر’ında ikiye bölünmüş veya kısaltılmış, kafiyeli beyitler bulunan; onları, kaside bitinceye dek ona bağlı, farklı bir kafiye birleştirir.
Ve İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَينِ** denir: her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُمُوط** içindedir. Şöyle dedi, ikisinden birinde:
ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه
Ve dedi:
كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ
Ve **ناقةٌ سُمُط** ve **أسماطٌ**: üzerinde damga yoktur; denildiği gibi: **ناقةٌ غُفْلٌ**.
Ve el-A‘câc, bir yabanîyi, bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki:
عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَسَمَ الطريقُ، مثل طَمَسَ على القلب. قال العجّاج:
ورَبِّ هذا الأثرِ المُقَـسَّـمِ		من عهد إبراهيمَ لما يُطْسَمِ
والطَواسيمُ والطَواسينُ: سُوَرٌ في القرآن، جمعت على غير قياس، والصواب أن تجمع بذواتٍ وتضاف إلى واحد، فيقال ذوات طسم، وذوات حم.

##### Türkçe

**طَسَمَ** yol; kalp üzerine **طَمَسَ** gibi (yani) silindi. el-‘Accâc dedi:
Ve bu bölüştürülmüş izin Rabbine (yemin olsun ki)		İbrâhîm’in ahdinden beri, henüz **يُطْسَمِ** (olmadı)
Ve **الطَواسيمُ** ve **الطَواسينُ**: Kur’ân’da sûrelerdir; kıyasa göre olmaksızın cem‘ edilmiştir. Doğrusu, **بذواتٍ** ile cem‘ edilip bir tekile izâfe edilmesidir; böylece “**ذوات طسم**” ve “**ذوات حم**” denir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط م
سمط ، سطم ، طمس ، طسم ، مسط ، مطس .
سمط : من أمثال العرب السائرة قولهم للرجل يُجِيزون حُكْمَه : حكمُك مسمَّطاً .
قال المبرّد : هو على مذهب ( لك حُكمُك مسمَّطاً ) أي : متمَّماً إلا أنهم يحذفون منه ( لك ) .
وقال ابن شميل : يقال للرجل : حكمك مسمّطاً . قال : معناه : مُرسَلاً ، يُعْنى به جائز .
قال : ويقال : سَمَّط غَرِيمَه ، أي : أَرسَله .
قال : ويقال سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي ، أي : استحْلفْتُه . وقد سَمَط على اليمين يَسمُط ، أي : حلف .
قال : ويقال : سَبَط فلانٌ على ذلك الأمر يميناً ، وسمَط عليه يميناً بالباء والميم ، أي : حَلَف عليه . وقد سَمَطْتُ يا رجلُ على أمر أنت فيه فاجِرٌ ، وذلك إذا وَكَّد اليمين وأحْلطها .
أبو عُبيد عن الفرّاء : إذا كانت النَّعلُ غيرَ مَخْصُوفة قلت نَعْلٌ أسماط . ويقال : سَراويلُ أَسْماط ، أي : غيرُ محشوّة . ويقال : نَعْلٌ سَمِيط : لا رُقْعةَ لها .
وقال الأسوَد :
فأَبلِغ بني سَعدِ بن عجلٍ بأَنّنا
حَذَوْناهُم نعلَ المِثالِ سَمِيطَا
وقال شمر فيما أفادني عن الإياديّ : نَعلٌ سُمْط وسُمُط .
قال : وقال ابن شميل : السِّمْط : الثّوبُ الذي ليست له بِطانةُ طَيْلَسان ، أو ما كان من قُطن ، ولا يقال : كِساءٌ سِمْط ، ولا مِلْحفةُ سِمْط ، لأنها لا تُبطَّن .
قلت : أراد بالمِلْحَفة إزارَ اللّيل ، تُسمّيه العرب اللِّحافَ والمِلْحفة : إذا كان طاقاً واحداً .
وقال أبو الهَيْثم : السِّمط : الخَيْط الواحد والسِّمْطان اثنان ، يقال : رأيتُ في يدِ فلانَة سِمْطاً ، أي : نَظْماً واحداً يقال له
يَكْ سَنْ ، فإذا كانت القِلادة ذاتَ نَظْمَين فهي ذاتُ سِمْطَين ، وأَنشَد :
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لؤلؤٍ وزَبَرْجَدِ
وقال الليث : الشِّعرُ المسمَّط الذي يكون في صَدْرِ البيت أبيات مشطورة أو مَنْهوكة مقفّاة تجمعُها قافيةٌ مخالِفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تَنْقضي .
قال : وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثالِ يُسمَّيان السِّمْطَين ، فصدرُ كلِّ قصيدة مصراعان في بيتٍ ، ثمّ سائره ذو سُموط ، فقال في إحداهما :
ومُسْتلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَهُ
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيْلَهُ
فَجَعْتُ به مُلتقَى الْخَيْلِ خَيْلَهُ
تركتُ عِثَّاقَ الطير يخجَلْن حَوْلَه
كأنّ على سِرْبالِهِ نَضْحَ جِرْيالِ
وناقةٌ سُمُط وأَسماط : لا وَسم عليها ، كما يقال : ناقةٌ غُفْل .
وقال العجّاج يصف ثوراً وَحْشيّاً وصيَّاداً وكِلابه فقال :
عايَنَ سِمْطَ قَفْرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطِيّاتٍ يُجِبْن السُّوَّفَا
قال أبو الهيثم فيما قرأتُ بخَطه : فلان سِمْط قَفْره ، أي : واحدُها ليس فيها أحدٌ غيره .
قال : والسَّرْمطيّات : كلابٌ طِوالُ الأشرق والألحى . والسُّوف : الصيادون ، يعني أنّهن يجئن الصيادين إذا صَفّروا بهنّ .
وقال أبو عُبَيد : سمعتُ الأصمعي يقول : المَحْصن من اللَّبَن : ما لم يُخالِطْه ماءٌ حلواً كان أو حامضاً فإذا ذهبتْ عنه حَلاوة الحَلَب ولم يتغيّر طعمُه فهو سامِط ، فإن أَخَذَ شيئاً من الرِّيح فهو حَامط .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو زيد : الخميط : اللحمُ المشويُّ ، يعني إذا سُلِخ ثم شُوِي .
وقال غيره : إذا مُرِط عنه صوفه ثم شوِي بإهابه فهو سميط : وقد سمط الحَمل يسمطه سمطاً فهو مسموط وسميط .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السامِط : الساكت . والسَّمْط ، السكوت عن الفضول . ويقال : سَمَط وسَمّط وأَسْمَط : إذا سكت .
وقال الليث : السِّمط من الرجال : الخفيفُ في جسمه ، الداهيةُ في أمرِه ، وأكثرُ ما يوصَف به الصَّيّاد ؛ وأنشد لرؤبة :
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعَابِلاَ
قال أبو عمرو : يعني الصَّائد كأنّه نظامٌ منْ خِفّته وهُزَاله . والزَّعابِل : الصِّغار .
وقال ابن الأعرابي : نَعْجَةٌ مَنْصوبة : إذا كانت مَسْمُوطةٌ محلوقَة .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : يُقال للآجُرّ القائِم بعضُه فوقَ بعض عندهم : السُّمَيْط ، وهو الذي يسمَّى بالفارسية براسْتَق .
ويقال : قام القومُ حولَه سِماطَيْن ، أي : صَفّين ، وكلّ صَفّ من الرجال سِماط . وسُمُوطُ العِمامة : ما أُفضِل منها على الصَّدر والأكتاف .
سطم : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لِسَدادِ القِنِّينَة : الفِدَامُ . والسِّطامُ والعِفاص والصّماد والصِّبَار .
وفي حديث النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من قضيتُ له بشيءٍ من حقِّ أَخِيه فلا يأخُذَنَّه ، فإنما أقْطَعَ له إسطاماً من النَّار ) . أراد بالإسْطام : القطعةَ منها . ويقال للحديدة التي تحرث بها النار : سِطامٌ وإسطام ، إذا فُطِحَ طرفها . وقد صحّت هذه اللفظة في هذه السُّنّة ولا أدري أعربيّة مَحْضَة أو مُعَرَّبة .
وفي حديث آخر : ( العَرَبُ سِطام الناس ) ، أي : حدّهم . وقال ابن دُرَيْد : السَّطْم والسِّطام : حدُّ السَّيف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّطُم : الأصول . ويقال لِلدَّرَوَنْد : سِطام . وقد سَطَّمْتُ البابَ وَسَدَمْتُه : إذا ردمتَه فهو مَسطُوم ومَسْدوم .
وقال الأصمعي : فلانٌ في أسْطُمَّة قومِه : إذا كان وَسِيطاً فيهم مُصاصاً . قال : وأُسطُمَّة البحر : وَسطُه . وقال رُؤْبَة :
وَسَطْتُ من حَنْظَلَةَ الأُسْطُمَّا
ورُوِي الأطسُمّا سمعناه .
مسط : أبو عبيد عن أبي زيد : المَسْطُ أَنْ يُدْخِلَ الرّجُل يدَه في رَحِم النّاقة فيَستخرج وَتْرَهَا ، وهو ماءُ الفحل يجتمع في رَحِمها ، وذلك إذا كَثُرَ ضِرابُهَا ولَمْ تَلْقَح .
وقال اللّيثُ : إذا نَزَا على الفَرَس الكريمة حِصَانٌ لئيمٌ أَدخَل صاحبُهَا يَدَه فَخَرط ماءه من رَحِمها ، يقال : مَسَطَهَا وَمَصَتها ومَساها . قال : وكأنهم عاقَبوا بينَ التّاء والطاء في المَصْت والمَسْط . قال : والْمَسْطُ : خَرْطُ ما في المِعَى بالإصبَع لإخراج ما فيه ، يقال : مَسَطَ يَمسُطُ . قال : والماسِطُ : ضَرْبٌ من شجر الصَّيف إذا رَعَتْه الإبل مَسَطَ بُطونها فَخَرطَها ، وقال جرير :
يا ثَلْطَ حَامِضَةٍ تربَّع ماسِطا
من وَاسِطٍ وتَرَبَّعَ الُقُلاَّما
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَحْل مَسِيط ومَلِيخ ودَهِين : إذا لم يُلْقِح . وقيل : ماسِط : ماءٌ مِلْح إذا شَرِبته الإبل مَسَطَ بطونَها ، وروى البيت :
. . . . . . . . . . . . . . تَرَوَّحَ أهلُها
عن ماسِطٍ وتَنَدَّتِ القُلاَّما
وقال ابن شميل : كنتُ أَمشي مع أعرابيّ في الطِّين ، فقال : هذا المَسِيط ، يعني الطِّين .
وقال أبو زيد : الضَّغِيطُ : الرَّكيّة يكون إلى جانبها ركيّة أخرى فَتُحْمَأ ، وتَنْدَفِن فيُنْتِن ماؤها ويسيل ماؤها إلى العَذْبة فيُفسِدُها فتلك الضَّغِيط والْمَسِيط ، وأنشد :
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغِيط
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ الْمَسِيطِ
وقال أبو عمرو : الْمَسيطَةُ : الماءُ الذي يَجري بين الحوضِ والبئر فيُنْتِن ، وأنشَد :
ولاطَحَتْه حَمْأَةٌ مَطائِط
يَمُدُّهَا من رِجْرِجٍ مَسَائِطُ
ابن السكّيت قال أبو الغَمْر : إذا سال الوادي بسَيْل صغير فهي مَسيطة ، وأصغَرَ من ذلك مُسَيِّطَة .
أبو عُبَيد عن الأصْمَعِي : الْمَسِيطَة : الماءُ الكَدِر الذي يَبقَى في الحوض ، والْمَطِيطة نحوٌ منها .
طمس : أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَمَسَ الطَّرِيقُ وطَسَم : إذا دَرَسَ .
وقال شمر : طموسُ البَصَر : ذَهابُ نُورِه وضَوئِه ، وكذلك طُموسُ الكَواكب : ذَهاب ضوئها . ويقال : طَمَسَ الرجلُ يطمس : إذا تباعد . والطامس : البَعيد ، وقال ذو الرّمة :
ولا تحسِبي شَجِّي بك البِيدَ كلَّما
تَلألأ بالفَوْر النّجُوم الطّوامسُ
وهي الّتي تَخفَى وتَغيب . ويقال : طمَسْتُه فطمَس ؛ ويقال : طَمَس الله على بصَرِه يطمس . وطمَسَ طُمُوساً : إذا ذَهَب بَصَرُه . وطُموسُ القَلْب : فسادُه ، قال الله جلّ وعزّ : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ) ( يس : 66 ) ، يقول : لو نشاء لأَعْميناهم ، ويكون الطُّموس بمنزلة المَسْخ للشيء ، قال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ) ( يونس : 88 ) ، قالوا : صارت حجارةً ، وكذلك قوله : ( مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ ) ( النساء : 47 ) .
وقال الزّجاج : فيها ثلاثة أقوال : قال بعضهم : نَجعل وجوههم كأقفائهم . وقال بعضهم : نَجعل وجوهَهم مَنَابت الشَّعْر كأقفائهم . وقيل : الوجوه هاهنا تمثيلٌ بأَمر الدِّين ، المعنَى : من قبل أن نُضِلَّهم مُجازاةً لما هم عليه من العِناد فنضلّهم إضلالاً لا يؤمِنون مَعَه أبداً .
قال : وقوله : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ( قال : المَطْمُوس : الّذي لا يتبيّن له حَرْفُ جَفْنِ عينيه ، لا يُرَى شُفْرُ عينيه ؛ المعنى : لو نشاء لأَعْمَيْنَاهم .
وقال في قوله : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ( جاء في التفسير أنه جعل شكرهم مجارة وتأويل الحسن إذهابُه عن صُورته .
وقيل : إن الطَّمْس إحدى الآيات التِّسع التي أُوتِيَتْ مُوسى .
ابن بُزُرْج قال : لا تسبقنّ في طميس الأرض ، مثل جديد الأرض .
وقال الفرّاء في كتاب ( المَصادِر ) : الطَّمَاسة كالحَزْرِ وهو مصدر ، يقال : كم يَكفِي داري هذا من آجُرّة ؟ قال : طَمّس ، أي : احْزُرْ قال : وطَمَس بَصرُه ، يَطمِس طَمْساً ، وَيطمِس طُمُوساً .
أبو زيد : طَمَس الكتابُ طُموساً : إذا دَرَس . وطُموسُ القَلْب : فسادُه . وطَمَس الرجلُ يَطمُس طُموساً : إذا تَباعَد . والطامسُ : البَعِيد ، وأنشد شمر لابن مَيَّادة :
ومَوْمَاةٍ يَحارُ الطَّرفُ فيها
صَمُوتِ اللَّيلِ طامِسةِ الْجِبالِ
قال : طامسة بعيدة : لا تتبيّن من بُعْدٍ ، وتكون الطّوامس الّتي غطّاها السّراب فلا تُرَى .
وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال : رأيتُه في طسَام الغُبارِ ، وطُسّامه ، وطسَّامِه وطيْسانِهِ ، تريد به في كثيره .
مطس : قال الليث : مَطَس المعذِرة يَمْطُس : إذا رمى بمرَّة .
وقال ابن دُرِيد : المَطْسُ : الضَّرْب باليد كاللَّطْمة .

##### Türkçe

س ط م
**سمط** ، **سطم** ، **طمس** ، **طسم** ، **مسط** ، **مطس** .

**سمط** : Arapların dolaşan darbımesellerinden, hükmünü geçerli saydıkları adama söyledikleri söz: “Hükmün **مسمَّطاً** (olsun).”
Müberred dedi ki: Bu, “Senin için, hükmün **مسمَّطاً** (olsun)” mezhebi üzerinedir; yani: tamamlanmış; ancak ondan “senin için”i düşürürler.
İbn Şümeyl dedi ki: Adama: “Hükmün **مسمّطاً** (olsun)” denir. Dedi ki: Manası: salıverilmiş; bununla kastedilen: geçerli (olandır).
Dedi ki: “**سَمَّط** alacaklısını” denir; yani: onu salıverdi.
Dedi ki: “**سَمَطْتُ** adamı, hakkım üzerine yemin (ettirerek)” denir; yani: ona yemin ettirdim. Ve o, yemin üzerine **سَمَط** eder, **يَسمُط**; yani: yemin etti.
Dedi ki: “Falan, o iş üzerine yeminle **سَبَط** etti” ve “üzerine yeminle **سمَط** etti” (ب ve م ile) denir; yani: onun üzerine yemin etti. Ve “Ey adam, senin içinde bulunduğun bir iş üzerine **سَمَطْتُ**; sen onda fâcirsin” (denir); bu, yemini pekiştirdiği ve onu katılaştırdığı zamandır.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Nal dikilmemiş olursa “**نَعْلٌ أسماط**” dersin. Ve “**سَراويلُ أَسْماط**” denir; yani: içi doldurulmamış. Ve “**نَعْلٌ سَمِيط**” denir: onun yaması yoktur.
Esved dedi ki:
فأَبلِغ بني سَعدِ بن عجلٍ بأَنّنا
حَذَوْناهُم نعلَ المِثالِ سَمِيطَا

Şemmer, İyâdî’den bana faydalandırdığı şeyde dedi ki: “**نَعلٌ سُمْط** ve **سُمُط**.”
Dedi ki: İbn Şümeyl dedi: **السِّمْط**: astarı olmayan **طَيْلَسان** elbisesi; yahut pamuktan olan şey; “**كِساءٌ سِمْط**” denmez, “**مِلْحفةُ سِمْط**” da (denmez); çünkü onlar astarlanmaz.
Dedim: **المِلْحَفة** ile gece izârını kastetti; Araplar ona **اللِّحاف** ve **المِلْحفة** derler: tek kat olduğu zaman.

Ebû’l-Heysem dedi ki: **السِّمط**: tek ip; **السِّمْطان** iki (ip). “Falan kadının elinde **سِمْطاً** gördüm” denir; yani: tek bir dizim; ona **يَكْ سَنْ** denir. Gerdanlık iki dizimli olursa, o **ذاتُ سِمْطَين**dir. Ve inşâd etti:
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لؤلؤٍ وزَبَرْجَدِ

Leys dedi ki: **الشِّعرُ المسمَّط**: beytin صدر’ında ikiye bölünmüş yahut kısaltılmış, kafiyeli beyitler bulunup; onları, kaside bitinceye kadar kasideye lâzım olan, (asıl) kafiyeden farklı bir kafiye toplar.
Dedi ki: İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَين** denir; her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُموط** sahibidir. İkisinden birinde şöyle dedi:
ومُسْتلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَهُ
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيْلَهُ
فَجَعْتُ به مُلتقَى الْخَيْلِ خَيْلَهُ
تركتُ عِثَّاقَ الطير يخجَلْن حَوْلَه
كأنّ على سِرْبالِهِ نَضْحَ جِرْيالِ

Ve “**ناقةٌ سُمُط** ve **أَسماط**”: üzerinde damga yoktur; “**ناقةٌ غُفْل**” denildiği gibi.

A‘câc, vahşî bir boğayı, bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki:
عايَنَ سِمْطَ قَفْرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطِيّاتٍ يُجِبْن السُّوَّفَا

Ebû’l-Heysem, hattıyla okuduğum şeyde dedi ki: “Falan, çölünün **سِمْط**’udur”; yani: onun tekidir; onda ondan başka kimse yoktur.
Dedi ki: **السَّرْمطيّات**: doğuğu ve sakalı uzun olan köpeklerdir. **السُّوف**: avcılardır; yani: onlar, avcılar kendileriyle ıslık çaldıkları zaman avcılara gelirler.

Ebû Ubeyd dedi ki: Asmaî’yi şöyle derken işittim: Sütten **المَحْصن**: ona su karışmamış olan şeydir; tatlı da olsa ekşi de olsa. Sağımın tatlılığı ondan gidip tadı değişmezse o **سامِط**tır; eğer rüzgârdan bir şey alırsa o **حَامط**tır.
Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd dedi: **الخميط**: kızartılmış ettir; yani, yüzüldükten sonra kızartıldığı zaman.
Başkası dedi ki: Yünü ondan sıyrılıp sonra derisiyle kızartılırsa o **سميط**tir. Ve kuzu **سمط** etti, onu **يسمطه** **سمطاً**; o halde o **مسموط** ve **سميط**tir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السامِط**: susan. **السَّمْط**: fazlalıklardan susmak. Ve “**سَمَط** ve **سَمّط** ve **أَسْمَط**” denir: sustuğu zaman.

Leys dedi ki: Erkeklerden **السِّمط**: bedeninde hafif olan, işinde kurnaz olan; en çok avcı bununla vasfedilir. Rü’be’den inşâd etti:
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعَابِلاَ

Ebû Amr dedi ki: Yani avcı; hafifliği ve zayıflığından dolayı sanki bir dizimdir. **الزَّعابِل**: küçüklerdir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**نَعْجَةٌ مَنْصوبة**”: **مَسْمُوطةٌ** (olup) tıraş edilmiş olduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Onlarda, tuğlanın bir kısmı bir kısmı üstünde dikili olana **السُّمَيْط** denir; o, Farsçada **براسْتَق** diye adlandırılandır.

Ve “Kavim onun etrafında **سِماطَيْن** olarak durdu” denir; yani: iki saf. Erkeklerden her saf **سِماط**tır. Sarığın **سُمُوط**’u: ondan göğüs ve omuzlar üzerine sarkan fazlalıktır.

**سطم** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Şişenin ağzının tıkacına **الفِدَامُ** denir; ve **السِّطامُ** ve **العِفاص** ve **الصّماد** ve **الصِّبَار**.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: “Kime kardeşinin hakkından bir şeyle hükmetmişsem onu sakın almasın; çünkü ben ona ateşten bir **إسطاماً** kesmiş olurum.” **الإسْطام** ile ondan bir parçayı kastetti. Ve ateşin kendisiyle sürüldüğü demire **سِطامٌ** ve **إسطام** denir; ucu yassılatıldığı zaman. Bu lafız bu sünnette sahih olmuştur; fakat onun sırf Arapça mı yoksa mu‘arreb mi olduğunu bilmiyorum.
Başka bir hadiste: “**العَرَبُ سِطام الناس**”; yani: onların keskin yanı (haddi). İbn Düreyd dedi ki: **السَّطْم** ve **السِّطام**: kılıcın keskinliğidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّطُم**: köklerdir. Ve **الدَّرَوَنْد**’a **سِطام** denir. Ve “Kapıyı **سَطَّمْتُ** ve **وَسَدَمْتُه**” (denir): onu doldurduğun zaman; o halde o **مَسطُوم** ve **مَسْدوم**dur.
Asmaî dedi ki: “Falan, kavminin **أسْطُمَّة**’sindedir”: onların içinde orta (yerde), öz (kimse) olduğu zaman. Dedi ki: Denizin **أُسطُمَّة**’si: onun ortasıdır. Rü’be dedi ki:
وَسَطْتُ من حَنْظَلَةَ الأُسْطُمَّا
Ve **الأطسُمّا** rivayet edildi; onu işittik.

**مسط** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المَسْطُ**: adamın elini devenin rahmine sokup onun **وَتْر**’ini çıkarmasıdır; o, erkeğin suyudur; onun rahminde toplanır; bu, onun çiftleşmesi çoğalıp da gebe kalmadığı zaman olur.
Leys dedi ki: Alçak bir aygır soylu bir kısrağa sıçradığı zaman, onun sahibi elini sokar da onun suyunu rahminden sıyırır; “Onu **مَسَطَهَا** ve **مَصَتها** ve **مَساها**” denir. Dedi ki: Sanki **المَصْت** ve **المَسْط**’ta **التّاء** ile **الطاء** arasında nöbetleşmişlerdir. Dedi ki: **الْمَسْطُ**: bağırsakta olanı çıkarmak için parmakla içindekini sıyırmaktır; “**مَسَطَ يَمسُطُ**” denir. Dedi ki: **الماسِطُ**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığı zaman karınlarını **مَسَطَ** eder de onları sıyırır. Cerîr dedi ki:
يا ثَلْطَ حَامِضَةٍ تربَّع ماسِطا
من وَاسِطٍ وتَرَبَّعَ الُقُلاَّما

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “**فَحْل مَسِيط** ve **مَلِيخ** ve **دَهِين**”: dölleyemediği zaman. Ve denildi ki: **ماسِط**: tuzlu sudur; develer onu içtiği zaman karınlarını **مَسَطَ** eder. Ve beyti şöyle rivayet etti:
. . . . . . . . . . . . . . تَرَوَّحَ أهلُها
عن ماسِطٍ وتَنَدَّتِ القُلاَّما

İbn Şümeyl dedi ki: Bir bedevî ile çamurda yürüyordum; dedi ki: “Bu **المَسِيط**”; yani çamur.

Ebû Zeyd dedi ki: **الضَّغِيطُ**: bir kuyunun yanında başka bir kuyu olur da çamurlanır ve gömülür; suyu kokar ve suyu tatlı olana akar da onu bozar; işte o **الضَّغِيط** ve **الْمَسِيط**tir. Ve inşâd etti:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغِيط
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ الْمَسِيطِ

Ebû Amr dedi ki: **الْمَسيطَةُ**: havuz ile kuyu arasında akıp da kokan sudur. Ve inşâd etti:
ولاطَحَتْه حَمْأَةٌ مَطائِط
يَمُدُّهَا من رِجْرِجٍ مَسَائِطُ

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû’l-Gamr dedi: Vadi küçük bir sel ile akarsa o **مَسيطة**’dır; ondan daha küçüğü **مُسَيِّطَة**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الْمَسِيطَة**: havuzda kalan bulanık sudur; **الْمَطِيطة** da ona yakın bir türdür.

**طمس** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Yol **طَمَسَ** etti ve **طَسَم** etti: silinip yok olduğu zaman.
Şemmer dedi ki: Görmenin **طموسُ**’u: nurunun ve ışığının gitmesidir; yıldızların **طُموسُ**’u da böyledir: ışıklarının gitmesi. Ve “Adam **طَمَسَ** eder, **يطمس**” denir: uzaklaştığı zaman. **الطامس**: uzak (olan). Zü’r-Rumme dedi ki:
ولا تحسِبي شَجِّي بك البِيدَ كلَّما
تَلألأ بالفَوْر النّجُوم الطّوامسُ
Ve onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve “Onu **طمَسْتُ** da o **طمَس** etti” denir. Ve “Allah onun görmesi üzerine **طَمَسَ** etti, **يطمس**” denir. Ve **طمَسَ طُمُوساً**: görmesi gittiği zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Allah, azîz ve celîl, dedi: “( … وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ … )” (يس: 66); der ki: dileseydik onları kör ederdik. Ve **الطُّموس** bir şey için **المَسْخ** menzilesinde olur. Allah, azîz ve celîl, dedi: “( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ )” (يونس: 88); dediler ki: taşlar oldu. Ve bunun gibi O’nun sözü: “( مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ )” (النساء: 47).
Zeccâc dedi ki: Onda üç söz vardır: Bazıları dedi ki: yüzlerini enseleri gibi yaparız. Bazıları dedi ki: yüzlerini, saç bitim yerleri bakımından enseleri gibi yaparız. Ve denildi ki: buradaki yüzler, din işiyle bir temsildir; mana: inat üzere bulunduklarına karşılık olarak onları saptırmadan önce; onları öyle bir saptırma ile saptırırız ki onunla beraber asla iman etmezler.
Dedi ki: Ve O’nun sözü: “( … وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ … )”; dedi ki: **المَطْمُوس**: göz kapaklarının harfi (kenarı) kendisine seçilemeyen; göz kirpikleri görülmeyen kimsedir; mana: dileseydik onları kör ederdik.
Ve O’nun sözü hakkında: “( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ )”: tefsirde geldi ki, onların şükrünü (nimeti) bir cezaya çevirdi; Hasan’ın te’vili: onu suretinden gidermektir.
Ve denildi ki: **الطَّمْس** Musa’ya verilen dokuz âyetten biridir.

İbn Büzürc dedi ki: “Yerin **طميس**’inde öne geçme”; yeni yer gibi (bir) mesel.
Ferrâ, **المَصادِر** kitabında dedi ki: **الطَّمَاسة** **الحَزْر** gibidir; o bir masdardır. “Bu, evime tuğladan ne kadar yeter?” denir. Dedi ki: “**طَمّس**”; yani: tahmin et. Dedi ki: Ve görmesi **طَمَسَ** etti; **يَطمِس طَمْساً** ve **يطمِس طُمُوساً**.
Ebû Zeyd: Kitap **طَمَسَ طُموساً**: silinip yok olduğu zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Adam **طَمَسَ** eder, **يَطمُس طُموساً**: uzaklaştığı zaman. **الطامسُ**: uzak (olan). Şemmer, İbn Meyyâde için inşâd etti:
ومَوْمَاةٍ يَحارُ الطَّرفُ فيها
صَمُوتِ اللَّيلِ طامِسةِ الْجِبالِ
Dedi ki: **طامسة**: uzak; uzaktan seçilmez. Ve **الطّوامس** serabın örttüğü için görülmeyenler olur.
**نوادر الأعراب**’da: “Onu tozun **طسَام**’ında, **طُسّامه**’nda, **طسَّامِه**’nde ve **طيْسانِهِ**’nde gördüm” denir; bununla onun çokluğunda (gördüm) kastedersin.

**مطس** : Leys dedi ki: **مَطَس** pisliği **يَمْطُس**: bir defada attığı zaman.
İbn Düreyd dedi ki: **المَطْسُ**: elle vurmak; tokat gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله طاء)
(طسأ) الطاء والسين والهمزة كلمةٌ واحدةٌ. يقولون: طَسِئَتْ نفسي فهي طَسِئة.‏
(طسل) الطاء *والسين واللام فيه كلمات، ولعلَّها أن تكون صحيحة غير أنَّها لا قِياس لها. يقولون: الطَّسْل: اضطراب السَّراب. والطَّيْسَل: الكثير، يقال ماءٌ طَيْسَل. ويقولون: الطَّيْسَل: الغُبار.‏
(طسم) الطاء والسين والميم كلمةٌ واحدةٌ. يقال: طَسَمَ، مثل طَمَسَ. وطََسْم: قبيلةٌ من عاد.‏

ـ

##### Türkçe

(Üç harften fazla olan Arap sözünden gelen; başı **طاء** olan şeyler babı)

(**طسأ**) **الطاء** ve **السين** ve **الهمزة** tek bir kelimedir. Derler ki: Nefsim **طَسِئَتْ**; o hâlde o **طَسِئة**’dir.

(**طسل**) **الطاء** ve **السين** ve **اللام** onda kelimelerdir; ve umulur ki sahih olsunlar; ancak onların kıyası yoktur. Derler ki: **الطَّسْل**: serabın çalkalanmasıdır. Ve **الطَّيْسَل**: çok olandır; **ماءٌ طَيْسَل** denir. Ve derler ki: **الطَّيْسَل**: tozdur.

(**طسم**) **الطاء** ve **السين** ve **الميم** tek bir kelimedir. Denir: **طَسَمَ**, **طَمَسَ** gibi. Ve **طََسْم**: Âd’dan bir kabiledir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط س م
رسمٌ طاسمٌ. وكأنّ ديارهم ديار طَسْم لا أثر فيها من طَلَلٍ ولا رسم.

##### Türkçe

ط س م
**رسمٌ طاسمٌ**. Ve sanki onların diyarları, içinde ne **طَلَلٍ**den bir iz ne de bir **رسم** bulunan **طَسْم** diyarlarıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَسَمَ الشيءُ والطريقُ وطَمَسَ يَطْسِمُ طُسُوماً: دَرَسَ. وطَسَمَ الطريقُ: مثل طَمَسَ، على القلب؛ وأَنشد ابن بري لعمر بن أَبي ربيعة:رَثَّ حَبْلُ الوَصْلِ فانْصَرَمَا
من حَبِيبٍ هاجَ لي سَقَما
كِدْتُ أَقْضِي، إذْ رأَيْتُ لَه
مَنْزِلاً بالخَيْفِ قد طَسَمَا
وجاء به العجاج متعدِّياً؛ فقال:
ورَبِّ هذا الأَثَرِ المُقَسَّمِ،
من عَهْدِ إبراهيمَ لَمَّا يُطْسَمِ
يعني بالأَثَر المُقَسَّم مَقامَ إبراهيم، عليه السلام؛ وقوله: ما أَنا بالغادِي وأَكْبَرُ هَمِّه
جَمامِيسُ أَرْضٍ، فَوْقَهُنَّ طُسُومُ
فسره أَبو حنيفة فقال: الطُّسُومُ هنا الطَّامِسَةُ أَي فَوْقَهُنَّ أَرضٌ طامِسَةٌ
تُحْوِجُ إلى التَّفْتِيش والتَّوَسُّم. وطَسِمَ الرجلُ: اتَّخَمَ، قَيْسِيَّةٌ. والطَّسَمُ: الظَّلامُ، والغَسَمُ والطَّسَمُ عند الإمْساء، وفي السماء غَسَمٌ من سحاب وأَغْسامٌ
وأَطْسامٌ من سَحابٍ. وفي نوادر الأَعراب: رأَيته في طُسَامِ الغبار وطَسَامِه وطَسَّامه وطَيْسانِه، يريد في كثيره. وأُطْسُمَّةُ الشيء: مُعْظَمُه ومُجْتَمَعُه؛ حكاه السيرافي ولم يذكر سيبويه إِلا أُسْطُمَّة. وأُسْطُمَّةُ الحَسَب: وَسَطُه ومُجْتَمَعُه، قال: والأُطْسُمَّةُ مثلُه على القلب. قال العُمَانِيُّ الرَّاجِزُ، واسمه محمد ابن ذُؤَيْبٍ الفُقَيْمِيُّ لَقَّبَهُ بالعُمَانيّ دُكَيْنٌ الراجزُ لما نظر إليه مُصْفَرَّ الوجهِ مَطْحُولاً، فقال: مَن هذا العُمانِيُّ؟ فلزمه ذلك، لأن عُمَانَ وبِئَةٌ وأَهْلُها صُفْرٌ مَطْحُولُونَ، يُخاطب به العُمانِيُّ الرَّشيدَ: ما قاسِمٌ دونَ مَدَى ابْنِ أُمِّهِ،
وقْدْ رَضِيناهُ فقُمْ فَسَمِّهِ
يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ منْ فُمِّهِ،
حتَّى يَعُودَ المُلْكُ في أُطْسُمِّهِ
أَي في أَهله وحَقِّه، وقال ابن خالويه: الرجز لجرير قاله في سليمان بن عبد الملك وعبد العزيز، وهو:
إِن الإِمامَ بعدَه ابنُ أُمِّهِ،
ثم ابْنُهُ وَلِيُّ عَهْدِ عَمِّه
قد رَضِيَ الناسُ به فَسَمِّهِ،
يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ منْ فُمِّهِ
حتى يَعُودَ المُلْكُ في أُسْطُمِّه،
أَبْرِزْ لنا يَمينَه من كُمِّهِ
والطَّواسيمُ والطَّواسينُ: سُوَرٌ
في القرآنِ جُمِعَتْ على غير قياس؛ وأَنشد أَبو عبيدة:
حَلَفْتُ بالسَّبْعِ اللَّواتَي طُوِّلَتْ،
وبِمِئينٍ بَعَْدَها قَدْ أُمْئيتْ،
وبمَثَانٍ ثُنِّيَتْ وكُرّرَتْ،
وبالطَّواسيم التي قَدْ ثُلِّثَتْ
وبالْحَوامِيمِ التي قَدْ سُبّعَتْ،
وبالمُفَصَّلِ اللَّواتي فُصِّلَتْ
قال: والصواب أَن تُجْمَعَ بذوات وتضافَ إلى واحد فيقال: ذواتُ طسم، وذواتُ حم.
وطَسْمٌ: حيّ من العرب انْقَرَضُوا. الجوهري: طَسْمٌ
قبيلة من عاد كانوا فانقرضوا، وفي حديث مكة: وسُكَّانها طَسْمٌ وجَدِيسٌ، وهما قوم من أَهل الزمان الأَوّل، وقىل: طَسْمٌ حَيٌّ من عادٍ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**طَسَمَ** şey ve yol ve **طَمَسَ**: **يَطْسِمُ** **طُسُوماً**: silindi, yok oldu.

Ve **طَسَمَ** yol: **طَمَسَ** gibi, kalb üzere; ve İbn Berrî, Ömer b. Ebî Rebîa’dan inşad etti:
Rَثَّ حَبْلُ الوَصْلِ فانْصَرَمَا
من حَبِيبٍ هاجَ لي سَقَما
كِدْتُ أَقْضِي، إذْ رأَيْتُ لَه
مَنْزِلاً بالخَيْفِ قد **طَسَمَا**

Ve el-Acçâc onu müteaddî olarak getirdi; dedi ki:
ورَبِّ هذا الأَثَرِ المُقَسَّمِ،
من عَهْدِ إبراهيمَ لَمَّا يُطْسَمِ

**الأَثَر المُقَسَّم** ile İbrâhîm’in makamını (aleyhisselâm) kastediyor; ve onun sözü:
ما أَنا بالغادِي وأَكْبَرُ هَمِّه
جَمامِيسُ أَرْضٍ، فَوْقَهُنَّ **طُسُومُ**

Bunu Ebû Hanîfe tefsir etti; dedi ki: **الطُّسُومُ** burada **الطَّامِسَةُ**’dır; yani onların üstünde silici bir yer vardır,
teftişe ve teves­süme muhtaç kılar. Ve **طَسِمَ** adam: semirdi, tıka basa yedi,
Kaysîce. Ve **الطَّسَمُ**: karanlık; ve **الغَسَمُ** ve **الطَّسَمُ** akşam vaktinde; ve
gökte buluttan bir **غَسَمٌ** ve **أَغْسامٌ**
ve buluttan **أَطْسامٌ** vardır. Ve A‘râbın nevâdirinde: Onu tozun **طُسَامِ**’ında
ve onun **طَسَامِ**’ında ve onun **طَسَّامه**’ında ve onun **طَيْسانِه**’inde gördüm; çokluğunda demek ister. Ve **أُطْسُمَّةُ** şey:
onun çoğu ve onun toplanmışı; es-Sîrâfî rivayet etti ve Sîbeveyh **أُسْطُمَّة**’den başkasını zikretmedi.
Ve **أُسْطُمَّةُ الحَسَب**: onun ortası ve onun toplanmışı; dedi ki: ve **الأُطْسُمَّةُ** onun gibidir,
kalb üzere. el-Umânî recez söyleyen (adı Muhammed b. Züeyb
el-Fukaymî’dir; ona “el-Umânî” lakabını recez söyleyen Dükeyn, ona yüzü sararmış
zayıflamış olarak baktığında verdi; “Bu Umânî kim?” dedi; bu ona yapıştı; çünkü Umân
vebâdır ve halkı sarı zayıflamış kimselerdir), el-Umânî er-Reşîd’e hitap ederek:
ما قاسِمٌ دونَ مَدَى ابْنِ أُمِّهِ،
وقْدْ رَضِيناهُ فقُمْ فَسَمِّهِ
يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ منْ فُمِّهِ،
حتَّى يَعُودَ المُلْكُ في **أُطْسُمِّهِ**

Yani onun ehli ve hakkı içinde; ve İbn Hâlaveyh dedi ki: recez Cerîr’indir; onu Süleymân b.
Abdülmelik ve Abdülazîz hakkında söylemiştir; o da şudur:
إِن الإِمامَ بعدَه ابنُ أُمِّهِ،
ثم ابْنُهُ وَلِيُّ عَهْدِ عَمِّه
قد رَضِيَ الناسُ به فَسَمِّهِ،
يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ منْ فُمِّهِ
حتى يَعُودَ المُلْكُ في **أُسْطُمِّه**،
أَبْرِزْ لنا يَمينَه من كُمِّهِ

Ve **الطَّواسيمُ** ve **الطَّواسينُ**: Kur’ân’da sûrelerdir,
kıyas dışı olarak cem‘ edilmiştir; ve Ebû Ubeyde inşad etti:
حَلَفْتُ بالسَّبْعِ اللَّواتَي طُوِّلَتْ،
وبِمِئينٍ بَعَْدَها قَدْ أُمْئيتْ،
وبمَثَانٍ ثُنِّيَتْ وكُرّرَتْ،
وبالطَّواسيم التي قَدْ ثُلِّثَتْ
وبالْحَوامِيمِ التي قَدْ سُبّعَتْ،
وبالمُفَصَّلِ اللَّواتي فُصِّلَتْ

Dedi ki: doğru olan, **ذوات** ile cem‘ edilmesi ve bir tekile izâfe edilmesidir; şöyle denir: **ذواتُ طسم**,
ve **ذواتُ حم**.

Ve **طَسْمٌ**: Araplardan bir hayy; yok olup gitmişlerdir. el-Cevherî: **طَسْمٌ**
Âd’dan bir kabiledir; yok olup gittiler. Ve Mekke hadîsinde: onun sakinleri **طَسْمٌ**
ve **جَدِيسٌ**’dir; ikisi de ilk zaman ehli bir kavimdir; ve denildi ki: **طَسْمٌ** Âd’dan bir hayydır;
Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط س م * * الطَّواسِيمُ * والطواسين سُور في القرآن جُمعت على غير قياس والصواب أن تُجمع بذوات وتُضاف إلى واحد فيُقال * طسم * وذوات حم

##### Türkçe

* ط س م * * **الطَّواسِيمُ** * ve **الطواسين** Kur’ân’da sûrelerdir; kıyasa aykırı olarak cem‘ edilmiştir. Doğrusu, **ذوات** ile cem‘ edilip bir tekile izâfe edilmesidir; böylece **طسم** ve **ذوات حم** denir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( طَسَمَ الشَّيءُ يَطْسِمُ ) ، من حَدّ | ضَرَب - ويُرْوَى من حَدِّ نَصَر أَيضاً - | ( طُسُوماً ) : دَرَسَ ( وانْطَمَسَ ) ، وكَذَلِك | الطَّرِيقُ ، كطَمَسَ على القَلْبِ ، وأَنشدَ | الجَوهَرِيّ للعَجَّاجِ : | % ( * ورَبِّ هَذَا الأَثَرِ المُقَسَّمِ * % ) % | % ( * مِنْ عَهْدِ إبْرَاهِيمَ لَمَّا يُطْسَمِ * % ) % | | قال ابنُ بَرِّي : أرَادَ بالأَثَرِ المُقَسَّمِ : مَقَامَ | إبْراهِيمَ عَلَيْه السَّلامُ ، وأنشد لِعُمَرَ بنِ أبِي | رَبِيعَةَ : | % ( رَثَّ حَبْلُ الوَصْلِ فانْصَرَمَا % | مِن حَبِيبٍ هَاجَ لي سَقَمَا ) % | % ( كِدْتُ أَقْضِى إِذْ رَأَيْتُ لَهُ % | مَنْزِلاً بالخَيْفِ قد طَسَمَا ) % | | ( وطَسَمْتُه ) طَسْمَاً ( لازِمٌ مُتَعَدٍ ) ، | وشَاهِدُ المُتَعَدِّي قَولُ العَجَّاجِ السَّابقُ . | | ( و ) طَسِمَ ، ( كَفرِحَ : اتَّخَمَ ) في لُغَةِ بَنِي | قَيْسٍ . | | ( والطَّسَم ، مُحَرّكَةً : الغُبْرَةُ ) . |

| | ( و ) أَيضاً : ( الظَّلامُ ) عند الإِمْسَاءِ ، كالغَسَمِ . | ( وأُطْسُمَّةُ الشَّيءِ ) ، بالضَّمِّ : ( أُسْطُمَّتهُ ) على | القَلْبِ ، وهو وَسَطُه ومُجتَمعُه ، قال محمّدُ بنُ | ذُؤَيْبٍ الفُقَيْمِيُّ ، المُلَقَّبُ بالعُمَانِيِّ الرَّاجِزُ - | تَرْجَمَتُه في الأَغَانِي مَبْسُوطَةٌ - يُخَاطِبُ | الرَّشِيدَ : | % ( * يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ مِن فُمِّهِ * % ) % | % ( * حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ في أُطْسُمِّهِ * % ) % | | أَيْ في أَهْلِهِ وحَقِّهِ . وقال ابنُ خَالَوَيْه : | الرَّجَزُ لِجَرِيرٍ ، قاله في سُلَيْمانَ بنِ عَبْدِ | الملِكِ وعَبْدِ العَزِيزِ ، وَنَصُّه : | % ( * حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ في أُسْطُمِّهِ * % ) % | قالَ الجَوْهَرِيُّ : ( والصَّوابُ أَنْ تُجمَعَ | الطَّوَاسِيمُ والطَّوَاسِينُ والحَوَامِيمُ ) التي هي | سُوَرٌ في القُرْآنِ ( بِذَوَاتٍ ) و ( تُضَافُ إلى | واحدٍ فيُقالُ : ذَواتُ طسم ) وذَوَاتُ حم | وإنما جُمعَتْ على غَيرِ قِيَاسٍ ، وأَنشد | أَبو عُبَيْدَةَ : | % ( * وبِالطَّواسِيمِ التي قد ثُلِّثَتْ * % ) % | % ( * وَبالحَوَامِيمِ التي قد سُبِّعَتْ * % ) % | % ( * وبِالمُفَصَّلِ اللَّواتِي فُصِّلَتْ * % ) % | ( وَتَقَدَّم ) ذلك في ( ح م م ) . | | ( و ) يقال : ( رَأَيْتُه في طُسَامِ الغُبَارِ ، | كَغُرابٍ ، وَسَحَابٍ ، وَشَدَّاد ) وَطَيْسَامِه | كذلك ، ( أَيْ في كَثِيرِه ) . كَذَا في نَوادِرِ | الأَعْرابِ . | | ( وطَسْمٌ : قَبِيلَةٌ من عادٍ انْقَرَضُوا ) ، | وكَذَلك جَدِيسٌ ، وكَانُوا سُكَّانَ مَكَّةَ | شَرَّفَها اللَّهُ تَعَالَى . | | ( و ) يُقالُ : ( أَوْرَدَهُ مِيَاهَ طَسَيْم - كَزُبَيرٍ - | إِذَا كانَ في البَاطِلِ والضَّلاَلِ ، ولم يُصِبْ | شَيْئاً ) . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | الطُّسُوم : بالضَّمِّ : الطَّامِسُ ، وبه فَسَّر | أبو حَنِيفَةَ قَولَ الشَّاعِرِ : | % ( مَا أَنَا بِالغَادِي وأكبَرُ هَمِّهِ % | حَمامِيسُ أَرضٍ فَوْقَهُنَّ طُسُومُ ) % |

| | وفي السَّمَاءِ طَسَمٌ مِنْ سَحَابٍ - | مُحَرَّكَةً - وأَطْسَامٌ ، أي : لَطْخٌ ، وكذلك | غَسَمٌ وأَغْسَامٌ . | و   أَحادِيثُ طَسْمٍ وأَحلاَمُها   يُضْرَبُ مثلاً | لمَنْ يُخبِرُك بمَا لا أَصْلَ له ، قاله المَيْدَانِيُّ . |

##### Türkçe

| | ( **طَسَمَ الشَّيءُ يَطْسِمُ** ) ، **ضَرَب** bâbının haddi üzere - ve **نَصَر** haddinden de rivayet olunur - ( **طُسُوماً** ) : silindi; ( **وانْطَمَسَ** ) ; yol da böyledir; kalp üzerine **طَمَسَ** gibi. el-Cevherî, el-A‘câc’a ait olarak inşâd etti: | % ( * Ve bu taksim edilmiş eserin Rabbine yemin olsun * % ) % | % ( * İbrâhîm’in ahdinden beri, henüz silinmemiştir * % ) % | | İbn Berrî dedi: **الأَثَرِ المُقَسَّمِ** ile murad etti: İbrâhîm’in makamı - ona selâm olsun -; ve Ömer b. Ebî Rebî‘a’ya ait olarak inşâd etti: | % ( Bağ(la)şma ipi eskidi de koptu % | Bana hastalık uyandıran bir sevgiliden ) % | % ( Neredeyse helâk olacaktım; onun için % | Hayf’ta bir menzil gördüğümde, silinmişti ) % | | ( **وطَسَمْتُه** ) **طَسْمَاً** ( lâzım, müteaddî ) ; müteaddînin şahidi, el-A‘câc’ın önceki sözüdür. | | ( ve ) **طَسِمَ** , ( **كَفرِحَ** : semirdi ) Benî Kays lügatinde. | | ( **والطَّسَم** , harekeli: **الغُبْرَةُ** ) . |

| | ( ve ) ayrıca: ( **الظَّلامُ** ) akşam vaktinde; **الغَسَم** gibi. | ( **وأُطْسُمَّةُ الشَّيءِ** ) , zamme ile: ( **أُسْطُمَّتهُ** ) kalp üzerinde; o, onun ortası ve toplanma yeridir. Muhammed b. Züeyb el-Fukaymî, el-‘Umânî lakaplı râciz - tercümesi el-Eğânî’de geniştir - Reşîd’e hitap ederek dedi: | % ( * Keşke onun ağzından çıkmış olsaydı * % ) % | % ( * Ta ki mülk, onun ortasına dönünceye kadar * % ) % | | Yani: ehline ve hakkına. İbn Hâlaveyh dedi: recez Cerîr’indir; onu Süleymân b. Abdülmelik ve Abdülazîz hakkında söylemiştir; metni: | % ( * Ta ki mülk, onun ortasına dönünceye kadar * % ) % | el-Cevherî dedi: (doğrusu, Kur’ân’da sûreler olan **الطَّوَاسِيمُ** ve **الطَّوَاسِينُ** ve **الحَوَامِيمُ**’in ( **بِذَوَاتٍ** ) ile cem‘ edilmesi ve bir tekile izâfe edilerek “**ذَواتُ طسم**” ve “ذَواتُ حم” denilmesidir). Ancak kıyasa aykırı olarak cem‘ edilmiştir. Ebû Ubeyde inşâd etti: | % ( * Üçlü kılınmış olan **الطَّواسِيم** ile * % ) % | % ( * Yedili kılınmış olan **الحَوَامِيم** ile * % ) % | % ( * Ayrıntılanmış olan **المُفَصَّل** ile * % ) % | ( **وَتَقَدَّم** ) bu, ( **ح م م** )’de geçti. | | ( ve ) denir: ( **رَأَيْتُه في طُسَامِ الغُبَارِ ، كَغُرابٍ ، وَسَحَابٍ ، وَشَدَّاد** ) ve onun **وَطَيْسَامِه** de böyledir; ( yani: onun çoğunda ). el-A‘râb’ın Nevâdir’inde böyledir. | | ( **وطَسْمٌ** : Âd’dan bir kabiledir; yok olup gitmişlerdir ); ve yine Cedîs; ve Mekke’nin - Allah Teâlâ onu şereflendirsin - sakinleri idiler. | | ( ve ) denir: ( **أَوْرَدَهُ مِيَاهَ طَسَيْم - كَزُبَيرٍ -** bâtılda ve sapıklıkta olduğu, ve hiçbir şeye isabet etmediği zaman ). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **الطُّسُوم** : zamme ile: silen/iz gideren; Ebû Hanîfe şairin sözünü bununla tefsir etti: | % ( Ben, giden kimse değilim; en büyük kaygısı % | Üstlerinde silenler bulunan bir yerin **حَمامِيس**’idir ) % |

| | Gökte, buluttan bir **طَسَم** - harekeli - ve **أَطْسَامٌ** vardır; yani: leke; yine **غَسَمٌ** ve **أَغْسَامٌ** gibi. | Ve “**أَحادِيثُ طَسْمٍ وأَحلاَمُها**” (onun hadisleri ve rüyaları) aslı olmayan şeyle sana haber veren kimse için mesel olarak darb olunur; bunu el-Meydânî söylemiştir. |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَسَمَ
طَسَمَ U ( n. ac. طَسْم 1 ),
a.  Effaced.

b.  I ( n. ac. طُسُوْم 27 ), Was effaced.

طَسِمَ
طَسِمَ A ( n. ac. طَسَم 4 ),
a.  Suffered from indigestion.

طَسَم
طَسَم 4 ,
a.  Dust.

b.  Darkness.

طَسَاْم
طَسَاْم 22 ,  طُسَاْم 24 ,  طَسَّاْم 28 ,
a.  Dust.

طَسُّوْج
طَسُّوْج
a.  A certain weight ( 2 grains of barley; 24th part of a drachm ).

b.  Tract, district.

##### Türkçe

**طَسَمَ**
**طَسَمَ** U (mastarı: **طَسْم** 1),
a. Silip yok etti.

b. I (mastarı: **طُسُوْم** 27), Silinip yok edildi.

**طَسِمَ**
**طَسِمَ** A (mastarı: **طَسَم** 4),
a. Hazımsızlıktan muzdarip oldu.

**طَسَم**
**طَسَم** 4,
a. Toz.

b. Karanlık.

**طَسَاْم**
**طَسَاْم** 22, **طُسَاْم** 24, **طَسَّاْم** 28,
a. Toz.

**طَسُّوْج**
**طَسُّوْج**
a. Belli bir ağırlık (arpanın 2 tanesi; bir dirhemin 24’te 1 parçası).

b. Bölge, mıntıka.
