# طسم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طسم

| | ( طَسَمَ الشَّيءُ يَطْسِمُ ) ، من حَدّ | ضَرَب - ويُرْوَى من حَدِّ نَصَر أَيضاً - | ( طُسُوماً ) : دَرَسَ ( وانْطَمَسَ ) ، وكَذَلِك | الطَّرِيقُ ، كطَمَسَ على القَلْبِ ، وأَنشدَ | الجَوهَرِيّ للعَجَّاجِ : | % ( * ورَبِّ هَذَا الأَثَرِ المُقَسَّمِ * % ) % | % ( * مِنْ عَهْدِ إبْرَاهِيمَ لَمَّا يُطْسَمِ * % ) % | | قال ابنُ بَرِّي : أرَادَ بالأَثَرِ المُقَسَّمِ : مَقَامَ | إبْراهِيمَ عَلَيْه السَّلامُ ، وأنشد لِعُمَرَ بنِ أبِي | رَبِيعَةَ : | % ( رَثَّ حَبْلُ الوَصْلِ فانْصَرَمَا % | مِن حَبِيبٍ هَاجَ لي سَقَمَا ) % | % ( كِدْتُ أَقْضِى إِذْ رَأَيْتُ لَهُ % | مَنْزِلاً بالخَيْفِ قد طَسَمَا ) % | | ( وطَسَمْتُه ) طَسْمَاً ( لازِمٌ مُتَعَدٍ ) ، | وشَاهِدُ المُتَعَدِّي قَولُ العَجَّاجِ السَّابقُ . | | ( و ) طَسِمَ ، ( كَفرِحَ : اتَّخَمَ ) في لُغَةِ بَنِي | قَيْسٍ . | | ( والطَّسَم ، مُحَرّكَةً : الغُبْرَةُ ) . |

| | ( و ) أَيضاً : ( الظَّلامُ ) عند الإِمْسَاءِ ، كالغَسَمِ . | ( وأُطْسُمَّةُ الشَّيءِ ) ، بالضَّمِّ : ( أُسْطُمَّتهُ ) على | القَلْبِ ، وهو وَسَطُه ومُجتَمعُه ، قال محمّدُ بنُ | ذُؤَيْبٍ الفُقَيْمِيُّ ، المُلَقَّبُ بالعُمَانِيِّ الرَّاجِزُ - | تَرْجَمَتُه في الأَغَانِي مَبْسُوطَةٌ - يُخَاطِبُ | الرَّشِيدَ : | % ( * يا لَيْتَها قد خَرَجَتْ مِن فُمِّهِ * % ) % | % ( * حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ في أُطْسُمِّهِ * % ) % | | أَيْ في أَهْلِهِ وحَقِّهِ . وقال ابنُ خَالَوَيْه : | الرَّجَزُ لِجَرِيرٍ ، قاله في سُلَيْمانَ بنِ عَبْدِ | الملِكِ وعَبْدِ العَزِيزِ ، وَنَصُّه : | % ( * حَتَّى يَعُودَ المُلْكُ في أُسْطُمِّهِ * % ) % | قالَ الجَوْهَرِيُّ : ( والصَّوابُ أَنْ تُجمَعَ | الطَّوَاسِيمُ والطَّوَاسِينُ والحَوَامِيمُ ) التي هي | سُوَرٌ في القُرْآنِ ( بِذَوَاتٍ ) و ( تُضَافُ إلى | واحدٍ فيُقالُ : ذَواتُ طسم ) وذَوَاتُ حم | وإنما جُمعَتْ على غَيرِ قِيَاسٍ ، وأَنشد | أَبو عُبَيْدَةَ : | % ( * وبِالطَّواسِيمِ التي قد ثُلِّثَتْ * % ) % | % ( * وَبالحَوَامِيمِ التي قد سُبِّعَتْ * % ) % | % ( * وبِالمُفَصَّلِ اللَّواتِي فُصِّلَتْ * % ) % | ( وَتَقَدَّم ) ذلك في ( ح م م ) . | | ( و ) يقال : ( رَأَيْتُه في طُسَامِ الغُبَارِ ، | كَغُرابٍ ، وَسَحَابٍ ، وَشَدَّاد ) وَطَيْسَامِه | كذلك ، ( أَيْ في كَثِيرِه ) . كَذَا في نَوادِرِ | الأَعْرابِ . | | ( وطَسْمٌ : قَبِيلَةٌ من عادٍ انْقَرَضُوا ) ، | وكَذَلك جَدِيسٌ ، وكَانُوا سُكَّانَ مَكَّةَ | شَرَّفَها اللَّهُ تَعَالَى . | | ( و ) يُقالُ : ( أَوْرَدَهُ مِيَاهَ طَسَيْم - كَزُبَيرٍ - | إِذَا كانَ في البَاطِلِ والضَّلاَلِ ، ولم يُصِبْ | شَيْئاً ) . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | الطُّسُوم : بالضَّمِّ : الطَّامِسُ ، وبه فَسَّر | أبو حَنِيفَةَ قَولَ الشَّاعِرِ : | % ( مَا أَنَا بِالغَادِي وأكبَرُ هَمِّهِ % | حَمامِيسُ أَرضٍ فَوْقَهُنَّ طُسُومُ ) % |

| | وفي السَّمَاءِ طَسَمٌ مِنْ سَحَابٍ - | مُحَرَّكَةً - وأَطْسَامٌ ، أي : لَطْخٌ ، وكذلك | غَسَمٌ وأَغْسَامٌ . | و   أَحادِيثُ طَسْمٍ وأَحلاَمُها   يُضْرَبُ مثلاً | لمَنْ يُخبِرُك بمَا لا أَصْلَ له ، قاله المَيْدَانِيُّ . |

### Türkçe

| | ( **طَسَمَ الشَّيءُ يَطْسِمُ** ) ، **ضَرَب** bâbının haddi üzere - ve **نَصَر** haddinden de rivayet olunur - ( **طُسُوماً** ) : silindi; ( **وانْطَمَسَ** ) ; yol da böyledir; kalp üzerine **طَمَسَ** gibi. el-Cevherî, el-A‘câc’a ait olarak inşâd etti: | % ( * Ve bu taksim edilmiş eserin Rabbine yemin olsun * % ) % | % ( * İbrâhîm’in ahdinden beri, henüz silinmemiştir * % ) % | | İbn Berrî dedi: **الأَثَرِ المُقَسَّمِ** ile murad etti: İbrâhîm’in makamı - ona selâm olsun -; ve Ömer b. Ebî Rebî‘a’ya ait olarak inşâd etti: | % ( Bağ(la)şma ipi eskidi de koptu % | Bana hastalık uyandıran bir sevgiliden ) % | % ( Neredeyse helâk olacaktım; onun için % | Hayf’ta bir menzil gördüğümde, silinmişti ) % | | ( **وطَسَمْتُه** ) **طَسْمَاً** ( lâzım, müteaddî ) ; müteaddînin şahidi, el-A‘câc’ın önceki sözüdür. | | ( ve ) **طَسِمَ** , ( **كَفرِحَ** : semirdi ) Benî Kays lügatinde. | | ( **والطَّسَم** , harekeli: **الغُبْرَةُ** ) . |

| | ( ve ) ayrıca: ( **الظَّلامُ** ) akşam vaktinde; **الغَسَم** gibi. | ( **وأُطْسُمَّةُ الشَّيءِ** ) , zamme ile: ( **أُسْطُمَّتهُ** ) kalp üzerinde; o, onun ortası ve toplanma yeridir. Muhammed b. Züeyb el-Fukaymî, el-‘Umânî lakaplı râciz - tercümesi el-Eğânî’de geniştir - Reşîd’e hitap ederek dedi: | % ( * Keşke onun ağzından çıkmış olsaydı * % ) % | % ( * Ta ki mülk, onun ortasına dönünceye kadar * % ) % | | Yani: ehline ve hakkına. İbn Hâlaveyh dedi: recez Cerîr’indir; onu Süleymân b. Abdülmelik ve Abdülazîz hakkında söylemiştir; metni: | % ( * Ta ki mülk, onun ortasına dönünceye kadar * % ) % | el-Cevherî dedi: (doğrusu, Kur’ân’da sûreler olan **الطَّوَاسِيمُ** ve **الطَّوَاسِينُ** ve **الحَوَامِيمُ**’in ( **بِذَوَاتٍ** ) ile cem‘ edilmesi ve bir tekile izâfe edilerek “**ذَواتُ طسم**” ve “ذَواتُ حم” denilmesidir). Ancak kıyasa aykırı olarak cem‘ edilmiştir. Ebû Ubeyde inşâd etti: | % ( * Üçlü kılınmış olan **الطَّواسِيم** ile * % ) % | % ( * Yedili kılınmış olan **الحَوَامِيم** ile * % ) % | % ( * Ayrıntılanmış olan **المُفَصَّل** ile * % ) % | ( **وَتَقَدَّم** ) bu, ( **ح م م** )’de geçti. | | ( ve ) denir: ( **رَأَيْتُه في طُسَامِ الغُبَارِ ، كَغُرابٍ ، وَسَحَابٍ ، وَشَدَّاد** ) ve onun **وَطَيْسَامِه** de böyledir; ( yani: onun çoğunda ). el-A‘râb’ın Nevâdir’inde böyledir. | | ( **وطَسْمٌ** : Âd’dan bir kabiledir; yok olup gitmişlerdir ); ve yine Cedîs; ve Mekke’nin - Allah Teâlâ onu şereflendirsin - sakinleri idiler. | | ( ve ) denir: ( **أَوْرَدَهُ مِيَاهَ طَسَيْم - كَزُبَيرٍ -** bâtılda ve sapıklıkta olduğu, ve hiçbir şeye isabet etmediği zaman ). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **الطُّسُوم** : zamme ile: silen/iz gideren; Ebû Hanîfe şairin sözünü bununla tefsir etti: | % ( Ben, giden kimse değilim; en büyük kaygısı % | Üstlerinde silenler bulunan bir yerin **حَمامِيس**’idir ) % |

| | Gökte, buluttan bir **طَسَم** - harekeli - ve **أَطْسَامٌ** vardır; yani: leke; yine **غَسَمٌ** ve **أَغْسَامٌ** gibi. | Ve “**أَحادِيثُ طَسْمٍ وأَحلاَمُها**” (onun hadisleri ve rüyaları) aslı olmayan şeyle sana haber veren kimse için mesel olarak darb olunur; bunu el-Meydânî söylemiştir. |
