# طسي (ط-س-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B3%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - س - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

##### Türkçe

باب **السين** والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات

سطو:
**السَّطو**: insanların üzerine, onları üstten zorla kahrederek yayılmaktır; “ona ve onunla saldırdım” denir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Neredeyse, kendilerine âyetlerimizi okuyanlara saldıracaklar.”
**والسُّطو**: yakalamanın şiddetidir. Atın **ساطياً** diye adlandırılması ancak şundandır: çünkü o, diğer bütün atların üzerine saldırır; iki ayağı üzerinde doğrulur ve iki eliyle saldırır.
Erkek (hayvan) kendi dişisinin üzerine saldırır.
**والسَّطْو**: çobanın saldırmasıdır; böylece elini dişi devenin rahmine sokar da yavrusunu parçalanmış olarak çıkarır; bazen yavru onun karnında takılıp kalır da çıkarılır; ve kendisinden korkulursa kadınla da yapılır.
Atların koştuğu zaman **سَطْوُ**’su: hiçbir şeyi bırakmamasıdır; toynaklarının nasıl düştüğüne aldırmaz.
Bazen çoban, üzerine aşağılık bir aygır sıçradığında kısrağa saldırır; eliyle onun rahmine dokunur da **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; hamile kalmasın diye. Rü’be dedi ki:
Eğer işinden dolayı bir **مَسماسِ** içindeysen,
Anana, elmasın saldırışı gibi saldır.
Ve “onun **سَطْوتَهُ**’sinden sakın” denir; yani onu yakaladı.

سوط:
**السَّوْط**: bilinen (şey). Ve **السَّوْط**: bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi ki: “Eti kanımla ve etimle karıştırılmıştır.”
**والمِسْوَطُ**: onunla karıştırılan şeydir. Ve **السَّوّاطُ**; ve “işini **سَوّط** etti, **تَسْويطاً**” yani onda karıştırdı. Dedi ki:
Onu, kötü görüşlü, muvaffak olmayan (kimse) karıştır;
Ben onun karıştırılmasına yardımcı değilim.
**والسُّوَيْطاء**: hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

وسط:
**الوَسْط** (hafifletilmiş olarak): bir şey için bir yer olur; “Zeyd evin ortasındadır” dersin. Sin’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
“Falan, insanlardan bir topluluğun ortasına girdi” denir; “onların ortasında oldu” demektir.
Ve eyerin **واسطُ**’ı **واسِطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, arka ile ön arasında bir **وَسَطٌ**tur. Onun çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın **واسطة**’sı: dizilmiş **الكِرْس**’in ortasında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soylulukça **وَسِيطُ**tur; ve **وَسُطَ** (oldu): **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** (oldu): **توسيطاً**.
Dedi ki:
Hanẓale’den **الأُصْطُمّا**’yı ortaladım.
Ve falan evin **وسيطُ**’idir; ve bir kadın **وسيطة**’dir. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **واسط**: bir bölgedir. Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adili ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

طوس:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye “o, elbette **لَمُطَوَّسٌ**dur” denir. Rü’be dedi ki:
**المُطَوَّسِ** gıdılı zamanlar.

طسي:

طسأ:
**طَسِيَتْ** nefsi; o hâlde o **طاسية**’dir; yani yağlıyı yemekten değişti; böylece onu tiksinir görürsün; hemze de yapılabilir.
İsim: **الطُّسْأَةُ**. Ve “bu şey beni **أطسَأني**” (yaptı).

طيس:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(lar)dır. Rü’be dedi ki:
Kavmimi, **الطَّيْسِ**’in sayısı gibi saydım,
İkram sahibi kavim gidince, **ليسي**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَسَتْ نَفْسُه طَسيْاً وطَسِيَتْ: تَغَيَّرَتْ من أَكلِ الدَّسَمِ وعَرَضَ له ثِقَلٌ من ذلك ورأَيته مُتَكَرِّهاً لذلك، وهو أَيضاً بالهمزِ. وطَسا طَسْياً: شرِبَ اللَّبَنَ حتى يُخَثِّرَهُ.

##### Türkçe

**طَسَتْ** nefsi **طَسيْاً** ve **طَسِيَتْ**: yağlıyı yemekten dolayı değişti; bundan ona bir ağırlık arız oldu ve onu bundan tiksinir görürsün; o, hemz ile de (gelir). Ve **طَسا** **طَسْياً**: sütü, onu pıhtılaştırıncaya kadar içti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!طَسِيَ ، كرَضِيَ ) :
كَتَبَهُ بالأسْودِ ، وليسَ هو مَوْجوداً في نسخِ الصحاحِ ، فالأوْلى كَتْبه بالأحْمر .
( *!طَسًى ) ، مَقْصورٌ ، ( غَلَبَ الدَّسَمُ على قَلْبِه ) ، أي الآكِل ، ( فاتَّخَم ) ؛ نقلَهُ الأَزْهرِي .
وأَوْرَدَه ابنُ سيدَه في الهَمْز .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَطْساهُ الشّبَعُ .
*!وطَسِيَتْ نَفْسهُ فهي *!طاسِيَةٌ : تغيَّرَتْ مِن أَكْلِ الدَّسَمِ ، فرأَيْته مُتَكَرِّهاً لذلكَ ، يُهْمَزُ ولا يُهْمَز .
ورجُلٌ طسيٌّ : مُتْخَمٌ .

##### Türkçe

: ( ى ( **طَسِيَ** ، كرَضِيَ ) :
Onu siyahla yazdı; hâlbuki o, **الصحاح** nüshalarında موجود değildir; bu sebeple onu kırmızıyla yazmak daha evlâdır.
( **طَسًى** ) ، maksûr; ( **غَلَبَ الدَّسَمُ على قَلْبِه** ) yani yiyen; ( **فاتَّخَم** ) ; onu **الأَزْهرِي** nakletti.
Ve onu **ابنُ سيدَه** hemzede zikretti.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أَطْساهُ الشّبَعُ** .
Ve **طَسِيَتْ نَفْسهُ**; o hâlde o **طاسِيَةٌ**: yağlıyı yemekten değişti; böylece onu bundan dolayı tiksinir gördüm; hemzelenir ve hemzelenmez.
Ve bir adam **طسيٌّ**: tıka basa doymuş.
