# طشأ (ط-ش-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B4%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ش - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى بصاحبه وشاط دمه وأشاط بدمه.
واستشاط فلانٌ غضباً، إذا استقتل، قال:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
والتَّشيُّط: الغضب. والتَّشييطُ: أن حُرق شعر الرأس أو الكُراع، يقال: شيط الرأس بلهب النار على رأس التّنانير أو غيرها. وكلّ شيء أحرقته رطباً فقد شظَّطته. وقيل: لا يقال للمليل: شيطا، ولكن ما يحرق باللَّهب.
والشائط: الرُّبُّ والدُّهن، إذا طُبخ فوق القِدر فاحترق، فاصفر أو اسود، قال أبو النَّجم:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
يقال: شاط الرُّبُّ وشاطت الأدوية وهي الطَّبخةُ من الزُّبدِ إذا أرادوا أن يتخذوا منه سمناً.
طيش:
الطَّيشُ: جِفةُ العقل. والفعل: طاش يطيشُ، وقومٌ طائةٌ: خفاف العقول: ويقال: طائش السَّهم يطيش، أي: عدل عن الرَّميَّة، قال:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ
شطأ:
الشَّطأ من الشَّجر والنَّبات: ما خرج حول الأصل، والجميع: أشطاء.
وأشطأت الشجرة: خرج أشطاؤها. وشاطئُ الوادي: شفتهُ، اسم من غير فعل.
طشأ:
طشأ الرجل أمره ورأيه: مثل: رهيأ، سواء.. قال: لا أعرف طشأ رأيه، إنما أعرف: طشأ رأيهُ، أي: لينلإ، كما يُطشأُ المريض، وهو أن يرفق به حتى يستد ويقوى.
ومرّ فلانٌ يتطشأُ إذا مر مراً ضعيفاً كمشي المريض.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ش ط و**، **ش و ط**، **ش ي ط**، **ط ي ش**، **ش ط أ**، **ط ش أ** kullanımdadırlar.

**شطو**:
**الشَّطويّة**: keten elbiselerden bir tür; **شطا** denilen bir yerde yapılır.

**شوط**:
**الشَّوط**: bir defa koşu, hedefe kadar; çoğulu: **الأشواط**; bunun dışında da kullanılır. **الراجز** dedi ki:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
Yani: **الرَّيح**.

**شيط**:
**الشَّيط**: etin, ateş ona dokunduğunda, yanıp kavrulmasıdır; ondan **يتشيَّطُ** olur; böylece onun bir kısmı yanar; tıpkı saçın veya ipin **يتشيط** olması gibi. Ve kan, sahibine (doğru) olunca **تشيط**; ve onun kanı **شاط** ve onun kanıyla **أشاط**.
Ve falan kimse öfkeyle **استشاط** etti; **استقتل** ettiği zaman. Dedi ki:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
Ve **التَّشيُّط**: öfke. Ve **التَّشييطُ**: başın saçının veya **الكُراع**’ın yakılmasıdır; “baş, tandırların başı üzerinde veya başkası üzerinde ateşin aleviyle **شيط** oldu” denir. Ve her neyi yaş iken yaktıysan, onu **شظَّطته** etmişsindir. Ve denildi ki: **المليل** için “**شيطا**” denilmez; ancak alevle yakılan (şey) için (denir).
Ve **الشائط**: **الرُّبُّ** ve yağdır; tencerenin üzerinde pişirildiğinde yanarsa, sararır veya kararır. **أبو النَّجم** dedi ki:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
“**الرُّبُّ** yandı” denir; ve ilaçlar da **شاطت** olur; o, ondan sade yağ yapmak istediklerinde tereyağından olan pişirmedir.

**طيش**:
**الطَّيشُ**: aklın hafifliğidir. Fiil: **طاش يطيشُ**. Ve **قومٌ طائةٌ**: akılları hafif (kimseler). Ve “ok **طائش**tır, **يطيش**” denir; yani: hedef atışından saptı. Dedi ki:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ

**شطأ**:
Ağaçtan ve bitkiden **الشَّطأ**: kökün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu: **أشطاء**.
Ve ağaç **أشطأت**: onun **أشطاؤها**’sı çıktı. Ve **شاطئُ الوادي**: onun kenarıdır; fiilsiz bir isimdir.

**طشأ**:
Adam, işini ve görüşünü **طشأ** etti: **رهيأ** gibi; eşittir. Dedi ki: “Onun görüşünü **طشأ** etti”yi bilmiyorum; ancak “onun görüşü **طشأ** etti”yi biliyorum; yani: **لينلإ**; tıpkı hastaya **يُطشأُ** edildiği gibi; o da, sağlamlaşıp güçleninceye kadar ona yumuşak davranmaktır.
Ve falan kimse **يتطشأُ** ederek geçti; zayıf bir geçişle, hastanın yürüyüşü gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ( و ا ي ء )
شوط ، شيط ، شطأ ، طاش ، وطش ، طشأ .
شوط شيط : قال الأصمعي : شاط يشُوطُ شَوْطاً ، إذا عَدَا شوطاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شوَّطَ الرجل إذا طَوَّلَ سَفَرَه .
وقال الليث : الشوْطُ : جَرْيُ مَرَّة إلى الغاية ، والجميع الأَشواط .
وقال رؤبة :
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
يعني الريح . ويقال : الشوطُ بَطِينٌ ، أي بَعيد . وفي الحديث : ( أَنَّ سفينةَ أَشاطَ دَمَ جَزُورٍ بجَذْلٍ فَأَكَلَه ) .
قال الأصمعي : أشاطَ دَمَ جَزْورٍ ، أي سَفَكه ، فشاط يَشيطُ ، وأَشاط فلانٌ فُلاناً إذا أَهْلَكَهُ .
وقال غيره : أَصْلُ الإشاطة الإحْراق ، يقال : أَشاط فلانٌ دم فلان ، إذا عَرَّضَهُ للقَتْل .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا اسْتشاطَ السُّلطان تَسَلَّطَ الشيطان ) .
قوله : اسْتَشاطَ السُّلطان ، أي تَحَرَّق من شدَّةِ الغضب ، وتَلَهَّبَ وصار كأنه نارٌ .
ويقال : شاطَ السَّمْنُ يشيطُ ، إذا نَضِجَ حتى يحترق ، وشيَّطَ الطَّاهي الرأْسَ والكُراع إذا أَشعل فِيهما النَّار حتى يَتَشيَّط ما عليهما من الشَّعرِ والصوف ، ومنهم مَنْ يَقولُ : شَوَّطَ .
وقال الليث : التشيُّط شَيْطُوطَةُ اللّحم إذا مَسَّتْه النار ، يَتشيَّطُ فيحترِقُ أعلاه تشيُّطَ الصُّوف .
قال : وتشيَّط الدّم ، إذا غَلَى بصاحبه ، وشاط دَمُه .
وقال الأصمعيّ : شاطت الجزُور ، إِذَا لم يَبْق منها تصيبٌ إلا قُسِمَ .
وقال ابن شميل : أَشاطَ فلانٌ الجزور ، إذا قَسَمَها ، بعد التَّقْطيع . قال : والتَّقْطيعُ نفسه إشاطَةٌ أَيْضاً .
واسْتَشاطَ فلانٌ ، إذا اسْتَقْتَل ، وأنشد :
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
ورَوَى ابن شميل بإسناد له : أن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) مارُئي ضاحِكاً مُسْتَشيطاً ، قال : معناه : ضاحِكاً ضَحِكاً شديداً .
واسْتشاط الحَمام ، إذا طارَ ، وهو نَشيط .
وقال الأصمعيّ : الْمَشايِيط من الإبل : اللواتي يُسْرِعن السِّمَن . يقال : ناقة مِشْياطٌ .
وقال أبو عمرو : هي الإبل التي تجعل للنَّحر من قولهم : شَاطَ دَمُه . قال : ويقال : شَيَّطَ فلانٌ من الْهِبَّة ، أي نَحِلَ من كَثْرة الجِماع .
وروي عن عمر أنه قال : إنَّ أَخْوفَ ما أَخَافُ عليكم أن يُؤْخَذَ الرَّجل المسلم الْبريءُ ، فيقال : عاصٍ ، وليس بعاصٍ ، فيشاط لحمه كما يُشاطُ الجُزُور .
وقال الكميت :
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
قلت : وهذا من أَشَطْتُ الجزورَ ، إذا قَسَمْتَ لحمها ، وقد شَاطَ ، إذا لم يبقَ فيه نصيبُ إلا قُسِمَ .
والشَّيّطَانِ : قاعان بالصَّمَّانِ ، فيهما حَوايَا لماءِ السَّمَاء .
ويقال للغُبار السَّاطع في السَّماء : شَيْطِيّ .
وقال القطامي :
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
يَصف الخيلَ وإثارَتَها الغُبار بسَنَابِكها .
أبو تراب ، عن الكلابيّ : شَوَّطَ القِدْرَ ، وشيَّطَها ، إذا أَغْلاَها .
وقال ابن شميل فيما قرأت بخطَّ شمر له : الشوْطُ مكانٌ بين شَرَفَيْن من الأرض يأْخُذ فيه الماءُ والنَّاس كأَنَّه طريقٌ طوله مِقدار الدَّعْوة ثم يَنْقَطع ، وجمعه الشِّياط ، ودُخولُه في الأرض : أَنْ يُوَارِي البَعيرَ ورَاكِبَه ، ولا يكون إلاّ في سُهول الأرض يَنْبُتُ نَبْتاً حَسَناً .
شطأ : الأصمعيّ : شَطَأَ الناقةَ يَشطَؤُوها شطْأ ، إذا شدَّها بالرَّحْل .
وقال أبو زيد : شَطَأَ جاريَته ، ورَطَأَها ونَطَأَها ، إذا نَكَحها .
وقال الفراء في قول الله : ( الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ) ( الفتح : 29 ) ، قال : شَطْأَهُ : السُّنْبل تُنْبِتُ الحبَّة عَشْراً وثمانية وسَبْعاً ، فيقْوَى بعضُه ببعض فذلك قوله : ( فازره ، أي فأعانه .
وقال أبو زيد : أَشطَأت الشجرة بغُصونها ، إذا أَخْرجت غُصونَها .
وقال الزجاج : كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ( تَنَسَّمْتُ : أخرج نَباتَه .
وقال ابن الأعرابيّ : شطْأَه : فِراخه ، وجمعُه أَشطاء . وأَشطَأ الزَّرع ، إذا فَرَّخَ .
أبو خيرة : شاطِيءُ الوادي : شَفَتُه ، وجمعه شُطْآن وشواطىء . والشَّطّ : مثلُ الشاطىء .
وقال ابن الأعرابيّ : الشَّطْوُ : الْجَانِب .
وقال الليث : الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ : ضربٌ من الكَتَّان ، يُعمل بأرض يقال لها الشَّطَاة .
ورَوى أبو تُراب ، عن الضّبابِي : لَعَنَ الله أُمّاً شطأَتْ به ، وفَطَأَتْ به ، أي طَرَحَتْه .
وقال ابن السكيت : شطَأْتُ بالْحِمْل ، أي قَوِيَتُ عليه ، وأنشد :
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
وفي ( النوادر ) : مَا شَطَّيْنَا هذا الطَّعام ، أي ما رَزَأْنَا منه شَيْئاً وقد شَطّيْنا الجزور ، أي سَلَخْناه وفَرَّقْنا لَحْمه .
طشأ : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الطُّشْأَةُ : الزُّكام ، وقد طَشِيءَ ، إذا زُكِمَ ، وأَطْشَأَ ، إذا أَخَذَتْهُ الطُّشْأَة .
وقال الليث : طَشْيَأَ الرجلُ أَمْرَه ورأيَه ، مثل : رَهْيَأَهُ وفي ( نوادر الأعراب ) : رجل طَشَةٌ ، وتصغيره طُشَّيَّةٌ ، إذا كان ضَعيفاً ، قال : ويقال : الطُّشَة : أُمُّ الصِّبيان ، ورجل مَطْشِيٌّ ومَطْشُوّ .
طيش : قال الليث : الطَّيْش : خِفَّةُ العقل ، والفعل طاش يَطِيش ، وقوم طَاشَة : خِفافُ العقول ، ويقال : طاش السَّهم يطيش ، إذا لم يَقْصِدْ للرَّمِيَّة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : طاش الرَّجل بعد رَزَانَتِه .
وقال شِمر : طَيْش الْعقل : ذَهابُه حتى يَجهل صاحبُه ما يُحاول ، وطَيش الحِلْم : خِفَّتُه ، وطَيش السَّهم : جَوْرُه عن سَنَنِه .
( طوش ) : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ :
الطَّوْش : خِفَّةُ العَقل .
( وطش ) : ثعلب ، عنه : يقال : سألته عن شيء فَما وَطَشَ ، وما وَطَّش ، وما ذَرَّع ، أي ما بَيَّنَ لي شَيئاً .
وقال اللحياني : يقال : وَطِّشْ لي شَيْئاً ، وغَطِّشْ لي شيئاً ، معناه : افْتَحْ لي شيئاً .
وقال ابن الأعرابيّ : الْوَطْش : بيان طَرَفٍ من الحديث .
وقال اللَّحيانيّ : يقال : ضَربوه فما وَطَّش إليهم بشيء ، أَي لم يُعْطِهم .
وقال الفراء : وَطَّشَ له ، إذا هَيّأَ له وَجْه الْكلام والْعمل والرَّأي ، وطَوَّش ، إذا مَطَل غَريمَه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : التَّطْويش : الإِعْطاءُ القليل ، وأنشد :
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
أي لم يَضِعْ فَعالُهم عِنْدنا .

##### Türkçe

ش ط ( و ا ي ء )
**شوط** , **شيط** , **شطأ** , **طاش** , **وطش** , **طشأ** .
**شوط شيط** : el-Asmaʿî dedi: **شاط يشُوطُ شَوْطاً** , bir **شوط** koştuğu zaman, yani bir koşu (mesafesi) koştuğu zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **شوَّطَ** adam, yolculuğunu uzattığı zaman.
el-Leys dedi: **الشوْطُ** : bir defa gayeye kadar koşmadır; çoğulu **الأَشواط** .
Ruʾbe dedi:
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
Rüzgârı kastediyor. Ve denilir: **الشوطُ** **بَطِينٌ** , yani uzak. Ve hadiste: (Bir geminin, bir kütükle bir deve kurbanının kanını **أَشاطَ** ettiği, sonra onu yediği).
el-Asmaʿî dedi: **أشاطَ دَمَ جَزْورٍ** , yani onu döktü; böylece **شاط يَشيطُ** ; ve falan, falanı **أَشاط** etti: onu helâk ettiği zaman.
Başkası dedi: **الإشاطة**’nın aslı yakmadır; denilir: falan, falanın kanını **أَشاط** etti, onu öldürülmeye maruz bıraktığı zaman.
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: (Sultan **اسْتشاطَ** ettiği zaman şeytan musallat olur).
Sözü: sultan **اسْتَشاطَ** etti, yani şiddetli öfkeden yandı; alevlendi ve sanki ateş oldu.
Ve denilir: yağ **شاطَ يشيطُ** , pişip yanacak dereceye vardığı zaman; ve aşçı başı ve paçayı **شيَّطَ** eder: ikisinde ateşi tutuşturduğu zaman, üzerlerindeki kıl ve yünün **يَتَشيَّطُ** olması için. Onlardan kimi de **شَوَّطَ** der.
el-Leys dedi: **التشيُّط** , etin ateş ona dokunduğu zaman **شَيْطُوطَةُ**’sıdır; **يَتشيَّطُ** olur da üstü, yünün **تشيُّطَ**’u gibi yanar.
Dedi: ve kan **تشيَّط** olur, sahibinde kaynadığı zaman; ve kanı **شاط** .
el-Asmaʿî dedi: **شاطت** deve kurbanı, ondan bir pay kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
İbn Şümeyl dedi: falan, deve kurbanını **أَشاطَ** etti, parçaladıktan sonra onu taksim ettiği zaman. Dedi: ve parçalamanın kendisi de **إشاطَةٌ**’dır.
Ve falan **اسْتَشاطَ** eder, **اسْتَقْتَل** ettiği zaman; ve şu beyit okundu:
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
İbn Şümeyl, kendisine ait bir isnadla rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) şiddetli güler halde **مُسْتَشيطاً** görülmedi. Dedi: manası: şiddetli bir gülüşle güler halde.
Ve güvercin **اسْتشاط** eder, uçtuğu zaman; ve o, canlıdır.
el-Asmaʿî dedi: develerden **الْمَشايِيط** : semirmeyi çabuklaştıranlar. Denilir: **ناقة مِشْياطٌ** .
Ebû ʿAmr dedi: o, boğazlama için ayrılan develerdir; onların “kanı **شَاطَ** etti” sözünden. Dedi: ve denilir: falan, zayıfladı: **شَيَّطَ** , yani çok cinsel ilişkiden zayıfladı.
ʿUmer’den rivayet edildi ki dedi: sizin üzerinize korktuğum en korkunç şey, suçsuz Müslüman adamın alınmasıdır; sonra “âsî” denilmesidir; hâlbuki âsî değildir; sonra onun eti, deve kurbanının **يُشاطُ** edildiği gibi **يُشاطُ** edilir.
el-Kumeyt dedi:
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
Dedim: bu, “deve kurbanını **أَشَطْتُ**”tandır; yani etini taksim ettiğin zaman; ve **شَاطَ** etti: onda bir pay kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
**والشَّيّطَانِ** : es-Sammân’da iki çukurluktur; ikisinde gök suyuna (yağmur suyuna) ait havuzcuklar vardır.
Ve gökte parlayan toza: **شَيْطِيّ** denilir.
el-Katâmî dedi:
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
Atları ve onların nallarıyla tozu kaldırmalarını vasfeder.
Ebû Turâb, el-Kilâbî’den: kazanı **شَوَّطَ** etti ve onu **شيَّطَ** etti: onu kaynattığı zaman.
İbn Şümeyl dedi—Şemr’in ona ait hattıyla okuduğum şeyde: **الشوْطُ** , yerden iki yükselti arasında bir yerdir; orada su ve insanlar, sanki bir yol gibi toplanır; uzunluğu bir davet miktarıdır, sonra kesilir. Çoğulu **الشِّياط**’tır. Onun yere girişi: deveyi ve binicisini gizlemesidir. Ancak düz arazide olur; güzel bir bitki biter.

**شطأ** : el-Asmaʿî: **شَطَأَ** deveyi **يَشطَؤُوها شطْأ** : onu semerle sıktığı zaman.
Ebû Zeyd dedi: **شَطَأَ** cariyesini, ve **رَطَأَها** ve **نَطَأَها** : onunla cinsel ilişkiye girdiği zaman.
el-Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ** ) (el-Fetḥ: 29), dedi: **شَطْأَهُ** : başak, taneyi on, sekiz ve yedi (kat) bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla güçlenir; işte O’nun sözü: ( **فازره** ), yani ona yardım etti.
Ebû Zeyd dedi: ağaç, dallarıyla **أَشطَأت** : dallarını çıkardığı zaman.
ez-Zeccâc dedi: **كَزَرْعٍ أَخْرَجَ** : ( **تَنَسَّمْتُ** : bitkisini çıkardı.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **شطْأَه** : yavruları; çoğulu **أَشطاء** . Ve ekin **أَشطَأ** eder: yavruladığı (filiz verdiği) zaman.
Ebû Ḫayra: **شاطِيءُ الوادي** : onun kenarıdır; çoğulu **شُطْآن** ve **شواطىء** . Ve **الشَّطّ** : **الشاطىء** gibidir.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الشَّطْوُ** : yan (taraf).
el-Leys dedi: **الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ** : ketenden bir türdür; **الشَّطَاة** denilen bir yerde yapılır.
Ebû Turâb, ed-Ḍabbâbî’den rivayet etti: “Allah, onunla onu **شطأَتْ** eden ve onunla onu **فَطَأَتْ** eden anaya lânet etsin”, yani onu attı.
İbnü’s-Sikkît dedi: yükle **شطَأْتُ** , yani ona karşı güçlendim; ve şu beyit okundu:
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
Ve ( **النوادر** )’de: “bu yemeği **شَطَّيْنَا** etmedik”, yani ondan hiçbir şey eksiltmedik; ve “deve kurbanını **شَطّيْنا** ettik”, yani onu yüzdük ve etini ayırdık.

**طشأ** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الطُّشْأَةُ** : nezledir; ve **طَشِيءَ** : nezle olduğu zaman; ve **أَطْشَأَ** : **الطُّشْأَة** onu tuttuğu zaman.
el-Leys dedi: adam, işini ve görüşünü **طَشْيَأَ** etti; **رَهْيَأَهُ** gibi. Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: **رجل طَشَةٌ** ve onun küçültmesi **طُشَّيَّةٌ** : zayıf olduğu zaman. Dedi: ve denilir: **الطُّشَة** : çocukların anasıdır; ve **رجل مَطْشِيٌّ** ve **مَطْشُوّ** .

**طيش** : el-Leys dedi: **الطَّيْش** : aklın hafifliğidir; fiil **طاش يَطِيش** ; ve **قوم طَاشَة** : akılları hafif olanlar. Ve denilir: ok **طاش يطيش** : hedefe yönelmediği zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: adam, ağırbaşlılığından sonra **طاش** etti.
Şimr dedi: aklın **طَيْش**’i: onun gitmesidir; ta ki sahibi, neye giriştiğini bilmez. Ve hilm’in **طَيش**’i: onun hafifliğidir. Ve okun **طَيش**’i: yolundan sapmasıdır.

( **طوش** ) : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den:
**الطَّوْش** : aklın hafifliğidir.

( **وطش** ) : Saʿleb, ondan: denilir: ona bir şey sordum da **فَما وَطَشَ** , ve **ما وَطَّش** , ve **ما ذَرَّع** ; yani bana hiçbir şey açıklamadı.
el-Luḥyânî dedi: denilir: bana bir şey **وَطِّشْ** et, ve bana bir şey **غَطِّشْ** et; manası: bana bir şey aç.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الْوَطْش** : sözün bir tarafını açıklamaktır.
el-Luḥyânî dedi: denilir: onları dövdüler de onlara bir şey **فما وَطَّش** etti; yani onlara vermedi.
el-Ferrâ dedi: ona **وَطَّشَ** etti: ona sözün, işin ve görüşün yönünü hazırladığı zaman; ve **طَوَّش** : alacaklısını oyaladığı zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den, dedi: **التَّطْويش** : az vermektir; ve şu beyit okundu:
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
Yani: onların fiilleri, yanımızda zayi olmadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رجل طُشْأَةٌ: فَدْمٌ، عَيِيٌّ لا يَضر ولا ينفع.

##### Türkçe

**رجل طُشْأَةٌ**: kaba yapılı; dilsiz (tutuk) olan; ne zarar verir ne fayda verir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطشأة بالضم والطشأة كهمزة: الزكام هذا الداء المعروف، قاله ابن الأعرابي. ونسبه في العباب إلى الفراء، قال شيخنا: وكلاهما على غير قياس، فإن الأول يكثر استعماله في المفعول كضحكه، والثاني في الفاعل، واستعمالها على حدث دال على داء غير معروف. انتهى. وقد طشئ وأطشأ الرجل إذا أصابه ذلك. والطشأة أيضا هو الرجل الفدم العيي بالعين المهملة والتحتية، هو المنحصر العاجز في الكلام، وفي بعض النسخ بالغين المعجمة والباء الموحدة، من الغباوة، وهو تصحيف، وهو الذي لا يضر ولا ينفع، قاله في المحكم ولسان العرب وقال الفراء طشأها كمنع أي المرأة جامعها كشطأها.

##### Türkçe

**الطشأة** (ötre ile) ve **الطشأة** (hemze gibi): **الزكام**; bu bilinen hastalık; bunu İbnü’l-A‘râbî söylemiştir. Onu el-‘Ubâb’da el-Ferrâ’ya nisbet etti. Şeyhimiz dedi ki: İkisi de kıyasa göre değildir; zira birincisi mef‘ûlde çok kullanılır, **كضحكه** gibi; ikincisi ise fâ‘ilde; ve onun, bilinmeyen bir hastalığa delâlet eden bir hades üzerine kullanılması (ise) bilinmeyendir. Bitti.

Ve adam **طشئ** etti ve **أطشأ** etti; ona o (hastalık) isabet ettiğinde.

Ve **الطشأة** ayrıca: **الرجل الفدم العيي** (mu‘ceme olmayan **العين** ve **التحتية** ile); o, الكلام’da (sözde) sıkışıp kalan, âciz olandır. Bazı nüshalarda mu‘ceme **الغين** ve müvahhade **الباء** ile (gelmiştir): **الغباوة**’dan; ve bu bir tashîftir. O, ne zarar verir ne fayda verir; bunu el-Muhkem’de ve Lisânü’l-‘Arab’da söylemiştir. El-Ferrâ dedi ki: **طشأها** ( **منع** gibi), yani kadınla cima etti; **كشطأها** gibi.
