# طعس (ط-ع-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B9%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ع - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان عطس: المَعْطِسُ:الأنف من يَعْطُسُ، والمعطِسُ من يَعْطِسُ. قال:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
أي: كريم الأنف. أخبر أنه حميّ الأنف منيع. وهذا رجل كان له عليه دين فجحد إياه.
يقال: عَطَسَ يَعْطُسُ عُطاساً وعَطِسَ يَعْطَسْ عَطَساً.
ويقال: كان سبب عطسة آدم عليه السلام أن الرّوح جرى في جسده، فتنفّس فخرج من خياشيمه فصارت عَطْسَة فقال: الحمد لله إلهاماً من الله فقال له ربّه: يرحمك الله، فسبقت رحمته غضبه، فصارت سنّة التّسميت للعاطس.
وعَطَسَ الصبح: انفلق، ولذلك سّمي الصبح عُطاساً. قال أبو ليلى: هو قبل أن ينتبه أحد فيعطس، وذلك بليل. قال امرؤ القيس:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
وقال عرّام السُّلَميّ: لأن الإنسانَ يعطُسِ قرب الصباح، والعطاس للإنسان مثل الكُداس للبهائم.
سعط: أَسْعَطْتُهُ دواءً فاسْتَعَطَهُ. والسَّعُوطُ: اسمُ ذلك الدواء.
وطعنته فأسْعَطْته الرّمح، أي: جعلته في أنفه.
والمُسْعُط: الذي يجعل فيه الدّواء، على مُفْعُل، لأنّه أداة. والمَسْعَطُ أصل بنائه، وقال غيره بالكسر وليس بشيء.
أسعطته سعطة واحدة وإسعاطة واحدة، فهو مُسْعَطٌ وسَعيطٌ.
سطع: كل شيء ينتشر فينبسط نحو البرق والغبار والريح الطّيبة يقال: سَطَعَ سُطُوعا.
قال:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
وسَطَع الظليم، أي: رفع رأسَهُ، ومدّ عُنُقَّه. وظليم أسْطَعُ: طويل العنق، وقياس فعله: سَطَع سَطَعاً، والأنثى: سطعاء مثل حمراء هذا من النعت.
ومن رفع العنق فقد سَطَع يَسْطَعُ سَطْعاً.
وسِطاعُ الخباء: خشبة تنصب في وسطه ووسط الرواق ونحوهما.
وثلاثة أَسْطِعة وجمعه لأكثر العدد سُطُع. قال:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
وذلك أنّهم دخلوا عليه قبّته.
والسَّطْعُ أن تَسْطَعَ شيئاً براحتك أو أصابعك ضرباً. وتقول: سمعت لوقعه سَطَعاً شديداً، تعني صوت ضربة أو رمية، وإنما ثقلت سَطَعاً، لأنه حكاية، وليس بنعت ولا مصدر.
وتقول: أسطعته إسطاعة. قال عرّام: إذا قويت عليه، والاستطاعة تجري مجرى القدرة.
طسع: الطسع: الرجل الذي لا غيرة له. طسع طسعاً، أي: ذهبت غيرته. وطزع لغة.

##### Türkçe

باب العين والسين والطاء معهما
ع ط س - س ع ط - س ط ع - ط س ع - مستعملات ط ع س - ع س ط مهملان **عطس**: **المَعْطِسُ**: **الأنف** (yani: **يَعْطُسُ** olanın burnu), ve **المعطِسُ**: **من يَعْطِسُ**. Dedi ki:
يا قومُ ما الحيلةُ في العَرَنْدَسِ
المخلفِ الوعدِ المطولِ المفلسِ
وهو على ذاك كريمُ المعطِس
Yani: burnu kerim (olan). Onun, burnu hamiyy (izzetli) ve menî‘ (ulaşılamaz) olduğunu haber verdi. Ve bu, kendisinin üzerinde bir borcu olan bir adam idi; onu inkâr etti.
Denilir: **عَطَسَ** **يَعْطُسُ** **عُطاساً** ve **عَطِسَ** **يَعْطَسْ** **عَطَساً**.
Ve denilir: Âdem عليه السلام’ın aksırmasının sebebi, ruhun onun bedeninde akması idi; böylece nefes aldı; sonra onun burun deliklerinden çıktı; böylece bir **عَطْسَة** oldu; Allah’tan bir ilham olarak “الحمد لله” dedi; bunun üzerine Rabbi ona: “يرحمك الله” dedi; böylece O’nun rahmeti gazabını geçti; böylece aksırana **التّسميت** sünnet oldu.
Ve **عَطَسَ الصبح**: yarıldı; bu yüzden sabah **عُطاساً** diye adlandırıldı. Ebû Leylâ dedi: O, birinin uyanıp da aksırmasından önce olandır; ve bu, geceleyindir. İmru’ul-Kays dedi ki:
وقد أغتدي قبل العُطاس بسابح		أقبّ كيعفور الفلاة محنّـب
Ve Arrâm es-Sülemî dedi: Çünkü insan sabaha yakın aksırır; ve aksırma, insan için, hayvanlar için **الكُداس** gibidir.

**سعط**: Ona bir ilaç **أَسْعَطْتُهُ** da o da onu **فاسْتَعَطَهُ**. Ve **السَّعُوطُ**: o ilacın adıdır.
Ve onu mızrakla dürttüm de mızrak onu **فأسْعَطْته**; yani: onu onun burnuna koydum.
Ve **المُسْعُط**: içine ilacın konulduğu şeydir; **مُفْعُل** üzere; çünkü o bir alettir. Ve **المَسْعَطُ** onun bina asl(ıdır). Başkası kesre ile (okudu) dedi; fakat bir şey değildir.
Ona bir tek **سعطة** ve bir tek **إسعاطة** **أسعطته**; böylece o **مُسْعَطٌ** ve **سَعيطٌ**dur.

**سطع**: Her şey ki yayılır da şimşek, toz ve güzel rüzgâr gibi genişler; denilir: **سَطَعَ** **سُطُوعا**.
Dedi ki:
مشمولةٍ غُلِثَتْ بنابتِ عَرْفَج		كدُخانِ نارٍ ساطعٍ أَسْنامُها
Ve **سَطَع الظليم**: yani başını kaldırdı ve boynunu uzattı. Ve **ظليم أسْطَعُ**: uzun boyunlu (olandır). Ve fiilinin kıyası: **سَطَعَ** **سَطَعاً**. Dişisi: **سطعاء**; **حمراء** gibi; bu, sıfatlandırmadandır.
Ve boynu kaldıran kimse, **سَطَعَ** **يَسْطَعُ** **سَطْعاً** etmiştir.
Ve **سِطاعُ الخباء**: onun ortasına ve revakın ortasına ve benzerlerine dikilen bir ağaçtır.
Ve üç **أَسْطِعة**; ve daha çok sayı için cem‘i **سُطُع**dur. Dedi ki:
أليسوا بالأُلَى قسطوا قـديمـاً		على النُّعمان وابتدروا السِطاعا
Ve bu, onların onun kubbesine girmiş olmaları sebebiyledir.
Ve **السَّطْعُ**: avucunla veya parmaklarınla bir şeyi vurarak **تَسْطَعَ** etmendir. Ve dersin ki: Onun düşüşünün/çarpışının işitilenine şiddetli bir **سَطَعاً** işittim; bir darbenin veya bir atışın sesini kastedersin. Ancak **سَطَعاً** ağırlaştırıldı; çünkü o bir taklittir (ses yansısıdır); sıfat da değildir, mastar da değildir.
Ve dersin: Ona bir **إسطاعة** **أسطعته**. Arrâm dedi: Ona karşı kuvvetli olduğun zaman; ve **الاستطاعة** kudretin yürüdüğü yol üzere yürür.

**طسع**: **الطسع**: kıskançlığı olmayan adamdır. **طسع** **طسعاً**; yani: kıskançlığı gitti. Ve **طزع** bir lehçedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّعْس: كلمة يكنى بها عن النكاح.

##### Türkçe

**الطَّعْس**: onunla cinsel birleşmeden kinaye yapılan bir kelime.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طعس الجارية، كمنع: جامعها، أهمله الجوهري، وأورده الصاغاني وابن القطاع، كأنه لغة في طحس، بالحاء، وأورده الأزهري أيضا كما نقله عنه الأرموي. وقال ابن دريد: وأحسب الخليل قد ذكره. وتقلب فيقال: الطسع، وربما قلبت السين زايا، فيقال: الطعز، قال الصاغاني في العباب: ولم يذكره الخليل في كتابه.

##### Türkçe

**طعس** câriyeyi, **كمنع**: onunla cima etti; el-Cevherî onu ihmal etti; es-Sağânî ve İbnü’l-Kattâ‘ onu zikretti; sanki **طحس**’ta, **بالحاء** (yani **الحاء** ile) bir dildir; el-Ezherî de onu, el-Ermevî’nin ondan naklettiği üzere, zikretti. İbn Düreyd dedi: Halîl’in onu zikretmiş olduğunu sanıyorum. Ve taklîb edilir; şöyle denir: **الطسع**; bazen **السين** **الزاي**’a çevrilir; şöyle denir: **الطعز**. es-Sağânî **العباب**’da dedi: Halîl onu kitabında zikretmedi.
