# طعن — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%B9%D9%86/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%86.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: طعن

طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ
1 طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ ذ , aor. طَعُنَ and طَعَنَ , (S, Msb, K,) the latter allowed by Fr as aor. of the verb in all its senses, (S, Msb,) because of the faucial letter, (Msb,) and heard by him as aor. of the verb in this phrase, but not by Ks in this case nor in relation to the grounds of pretension to respect or honour, (TA,) inf. n. طَعْنٌ, (S, Msb, K,) and مَطْعَنٌ, (Msb,) and Lth authorizes طَعَنَانٌ also in this case as well as in the case of طَعَنَ بِالقَوْلِ, (TA,) He smote him and pierced him, or he smote him and he pierced him, [for it does not always signify the causing the weapon to enter,] with the spear; (K;) he pierced him, smote him, or wounded him, with the spear: (MA:) [sometimes طَعَنَهُ means he pierced, stabbed, stuck, or gored, him with a spear, &c.; and sometimes, he thrust, goaded, or poked, him:] you say, طَعَنَ الدَّابَّةَ بِعُودٍ أَوْ نَحْوِهِ [He goaded the beast with a stich or the like]. (Mgh and Msb in art. نخس.) ― -b2- [Hence,] طُعِنَ (tropical:) He was smitten by the طَاعُون i. e. plague, or pestilence; (Z, Msb, K, TA;) said of a man, (Msb, TA,) and of a camel. (TA.) ― -b3- And طَعَنَ فِيهِ بِالقَوْلِ, (S, Msb, K,) and عَلَيْهِ, (Msb, TA,) and طَعَنَهُ بِلِسَانِهِ, (TA,) [and طَعَنَ فِى عِرْضِهِ,] aor. طَعُنَ , (Lth, TA,) or, accord. to some, in this case طَعَنَ , (TA,) or both, (Msb,) inf. n. طَعْنٌ and طَعَنَانٌ, (S, Msb, K, TA, [the latter in the CK, erroneously, طَعْنَان, but expressly said in the TA to be بِالتَّحْرِيك,]) (tropical:) [He wounded him, or attacked him, with words, and with his tongue; and wounded, or attacked, his reputation;] he blamed, censured, or reproached, him; attributed or imputed to him, charged him with, or accused him of, a vice, fault, or the like; or spoke against him. (Msb, TA.) A poet says, (S,) namely, Aboo-Zubeyd, (TA,)
وَأَبِى ظَاهِرُ الشَّنَآءَةِ اـِلَّا
طَعَنَانًا وَقَوْلَ مَا لَا يُقَالٌ
[And my father is one in whom hatred is manifest, (or, as in the TA, المُظْهِرُ العَدَاوَةَ, he who manifests enmity,) except in censuring, and saying what should not be said]. (S.) طَعَنَانٌ is of a measure of inf. ns. of verbs denoting that in which is prolongation and perseverance; and aptly applies to deviation from the right course. (TA.) ― -b4- طَعَنَ اـِلَى أُمِّهِ is said of a child, meaning He raised his head [or thrust with it] towards the breast of his mother. (L.) ― -b5- And طَعَنَ فِى الدَّارِ, said of a branch of a tree, (L, Msb,) means It inclined into, or against, the house, rising: (L:) or it inclined towards the house, extending sideways. (Msb.) ― -b6- طَعَنَتْ فِى الخِدْرِ, said, in a trad., of any one of the Prophet's daughters, when demanded in marriage, as denoting her disapproval, means (assumed tropical:) She entered within the خِدْر [or curtain]: or, as some say, she struck the خدر with her hand. (TA in art. خدر.) ― -b7- And you say, طَعَنَ فِى المَفَازَةِ, (S, Msb, K,) aor. طَعُنَ and طَعَنَ , (S,) inf. n. طَعْنٌ, (Msb,) (tropical:) He went away in, or into, the desert, (S, Msb, K, TA,) penetrated into it, (TA,) and traversed it. (So in a copy of the S.) ― -b8- And طَعَنَ اللَّيْلَ (tropical:) He journeyed throughout the whole of the night. (K, TA.) One says, خَرَجَ يَطْعُنُ اللَّيْلَ (tropical:) He went forth journeying in the night. (TA.) And طَعَنَ بِالقَوْمِ (assumed tropical:) He journeyed by night with the people, or party. (TA.) ― -b9- And طَعَنَ فِى السِّنِّ, (S, Msb,) aor. طَعُنَ , (S,) (assumed tropical:) He became old, or advanced [or far-advanced] in age: (Msb:) or he rose (شَخَصَ) in age. (TA.) ― -b10- And طَعَنَ فِيهِ means also (assumed tropical:) He began it, or entered upon it, namely, a thing, (Msb, TA,) or an affair, of any kind. (Msb.) Hence one says of a woman, طَعَنَتْ فِى الحَيْضَةِ, for طعنت فى أَيَّامِ الحَيْضَةِ i. e. (assumed tropical:) She entered upon the days of the menstruation. (Msb.) ― -b11- طَعَنَ فِى العِنَانِ, (K,) aor. طَعُنَ , (S,) said of a horse, means (tropical:) He strained the rein [by thrusting forward his head], and hastened, or was quick, (تَنَشَّطَ, so in copies of the S, in the K تَبَسَّطَ,) in going, or pace. (S, K, TA.) ― -b12- And طُعِنَ فِى جِنَازَتِهِ means (assumed tropical:) He died; (Lth and Mgh and TA in art. جنز;) [lit. he was thrust into his bier:] or he was at the point of death: and طُعِنَ فِى نَيْطِهِ signifies the same. (TA in the present art.)

3 طَاْعَنَ see 6. ― -b2- الطِّعَانُ is metonymically used as meaning المُجَامَعَةُ. (Har p. 601.)

تَطَاعَنُوا فِى الحَرْبِ
6 تَطَاعَنُوا فِى الحَرْبِ ذ , (S, K,) inf. n. تَطَاعُنٌ, (K, TA,) and accord. to the K طعنان, app. طَعَنَانٌ, [in the CK with the ع quiescent,] but correctly ↓ طِعِنَّانٌ, with two kesrehs and with a sheddeh to the ن, which is anomalous; and to this the K adds طِعَانٌ, with kesr, [in the CK written with fet-h,] but this is the inf. n. of ↓ طَاعَنُوا, not of تطاعنوا, as also مُطَاعَنَةٌ; (TA;) and ↓ اِطَّعَنُوا, (S, K,) of the measure اِفْتَعَلُوا; (S;) [They pierced, or thrust, one another in war:] Az says that التَّفَاعُلُ and الاِفْتِعَالُ scarcely ever signify otherwise than the participation of two agents. (TA.)

8 اـِطْتَعَنَ see the next preceding paragraph.

طَعْنٌ
طَعْنٌ ذ : see what next follows.

طَعْنَةٌ
طَعْنَةٌ ذ [as an inf. n. of un., A single act of piercing or thrusting; i. e. a piercing thrust or a stab, or simply a thrust; with a spear or the like: and a wound made by piercing or thrusting with a spear or the like; i. e.] the effect of الطَّعْن: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ طَعْنٌ, thus used by a Hudhalee poet in the phrase طَعْنٌ جَوَائِفُ [spear-wounds penetrating into the interior of the body, or into a vital part]. (TA.) ― -b2- [It is also an inf. n. of un. in other senses. ― -b3- Golius assigns also to this word and to طِعْنَةٌ and طُعْنَةٌ, as from the K, the meaning of A woman of evil disposition: but this is evidently a mistake, and taken from an art, (next after the present one) in the K, in which الطَّعْثَنَةُ, there said to be بِالمُهْمَلَةِ وَالمُثَلَّثَةِ, is expl. as meaning “ the woman evil in disposition. ”]

طِعِنَّانٌ
طِعِنَّانٌ ذ an anomalous inf. n. of 6, q. v. (TA.)

طَعِينٌ
طَعِينٌ ذ : see مَطْعُونٌ, in two places.

طَعَّانٌ
طَعَّانٌ ذ , (S, TA,) occurring in a trad., (S,) means Wont [to wound, or attack, the reputations of men;] to attack men with blame, censure, or reproach, and with backbiting, and the like: (TA:) it is for طَعَّانٌ فِى أَعْرَاضِ النَّاسِ [a phrase mentioned in the Msb]. (S, TA. *)

طِعِّينٌ
طِعِّينٌ ذ Skilled in piercing, or thrusting, [with the spear,] in war. (TA.)

طَاعُونٌ
طَاعُونٌ ذ (tropical:) An epidemic disease; (TA;) [i. e.] plague, or pestilence, syn. وَبَأ or وَبَآء, (K, TA,) by reason of which the air is vitiated, and by it the constitutions and the bodies are vitiated: (TA:) or the kind of وَبَأ with which men are smitten by the jinn, or genii: (TA voce وَبَأٌ, q. v.:) or a mortality in consequence of وَبَأ: (S, Msb:) pl. طَوَاعِينُ: (S, Msb, K:) it is a tropical term from الطَّعْنُ, because the طَوَاعِين are called by them رِمَاحُ الجِنِّ [the spears of the jinn, or genii]. (Z, TA.)

مَطْعَنٌ
مَطْعَنٌ ذ is a noun of place [signifying A place of piercing or thrusting &c.]; as well as an inf. n. (Msb.) مَا فِيهِ مَطْعَنٌ means (assumed tropical:) There is not in him anything [for which his reputation is to be wounded, or attacked, or] for which he is to be blamed, censured, or spoken against: (TA in art. غمز:) and you say, لَهُ فِيهِ مَطْعَنٌ (assumed tropical:) [He has (meaning he finds) in him something for which his reputation may be wounded, &c.]: pl. مَطَاعِنُ. (TA in the present art.)

مِطْعَنٌ
مِطْعَنٌ ذ : see what next follows.

مِطْعَانٌ
مِطْعَانٌ ذ One who pierces, or thrusts, the enemy much; (S, K;) as also ↓ مِطْعَنٌ: (K:) pl. of the former مَطَاعِينُ; (S, K;) and of the latter مَطَاعِنُ. (K.)

مَطْعُونٌ
مَطْعُونٌ ذ Smitten and pierced [&c.; see 1, first sentence]; as also ↓ طَعِينٌ: (K:) AZ says, (TA,) the pl. [of the latter] is طُعْنٌ, (K, TA,) and not طَعْنَى [like قَتْلَى]. (TA.) ― -b2- Also (tropical:) Smitten by the طَاعُون [i. e. plague, or pestilence]; (Msb, TA;) and so ↓ طَعِينٌ. (TA.)

### Türkçe

**طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ**
1 **طَعَنَهُ بِالرُّمْحِ** ذ, muzâri‘i **طَعُنَ** ve **طَعَنَ**, (S, Msb, K,) ikincisi, fiilin bütün mânalarında muzâri‘ olarak Fr tarafından câiz görülmüştür, (S, Msb,) boğaz harfi sebebiyle, (Msb,) ve bu ibarede fiilin muzâri‘i olarak ondan işitilmiştir; fakat bu durumda Ks’den işitilmemiştir; ne de saygı yahut hürmet iddiasının gerekçeleriyle ilgili olarak. (TA,) mastarı **طَعْنٌ**, (S, Msb, K,) ve **مَطْعَنٌ**, (Msb,) ve Lth bu durumda, **طَعَنَ بِالقَوْلِ** durumunda olduğu gibi, **طَعَنَانٌ**’ı da câiz görür. (TA,) O, onu mızrakla vurdu ve deldi; yahut onu vurdu ve o deldi, [çünkü her zaman silâhı içeri sokturmayı ifade etmez,] mızrakla; (K;) onu mızrakla deldi, vurdu yahut yaraladı. (MA:) [bazen **طَعَنَهُ** “onu mızrak vb. ile deldi, sapladı, batırdı yahut boynuzladı” mânasınadır; bazen de “onu itti, dürttü yahut yokladı” mânasınadır:] şöyle dersin: **طَعَنَ الدَّابَّةَ بِعُودٍ أَوْ نَحْوِهِ** [O, hayvanı bir değnek yahut benzeriyle dürttü]. (Mgh ve Msb, **نخس** maddesinde.)

― -b2- [Bundan dolayı,] **طُعِنَ** (mecaz:) Ona **طَاعُون** yani veba yahut taun isabet etti; (Z, Msb, K, TA;) bir adam hakkında söylenir, (Msb, TA,) ve bir deve hakkında da. (TA.)

― -b3- Ve **طَعَنَ فِيهِ بِالقَوْلِ**, (S, Msb, K,) ve **عَلَيْهِ**, (Msb, TA,) ve **طَعَنَهُ بِلِسَانِهِ**, (TA,) [ve **طَعَنَ فِى عِرْضِهِ**,] muzâri‘i **طَعُنَ**, (Lth, TA,) yahut bazılarına göre bu durumda **طَعَنَ**, (TA,) yahut ikisi de, (Msb,) mastarı **طَعْنٌ** ve **طَعَنَانٌ**, (S, Msb, K, TA, [ikincisi CK’de yanlışlıkla **طَعْنَان**; fakat TA’da açıkça **بِالتَّحْرِيك** olduğu söylenmiştir,]) (mecaz:) [Onu sözle ve diliyle yaraladı yahut ona sözle ve diliyle saldırdı; ve onun itibarını yaraladı yahut ona saldırdı;] onu ayıpladı, kınadı yahut azarladı; ona bir kötülük, kusur yahut benzerini nisbet etti yahut yükledi, onunla itham etti yahut suçladı; yahut onun aleyhinde konuştu. (Msb, TA.) Bir şair der ki, (S,) yani Ebû-Zübeyd, (TA,)
وَأَبِى ظَاهِرُ الشَّنَآءَةِ اـِلَّا
طَعَنَانًا وَقَوْلَ مَا لَا يُقَالٌ
[Ve babam, nefretin açık olduğu kimsedir (yahut TA’da: **المُظْهِرُ العَدَاوَةَ**, düşmanlığı açığa vuran), ancak kınama ve söylenmemesi gerekeni söyleme hâli müstesna]. (S.) **طَعَنَانٌ**, uzatma ve sebat bulunan şeyi bildiren fiillerin mastar kalıplarındandır; ve doğru yoldan sapmaya uygun düşer. (TA.)

― -b4- **طَعَنَ اـِلَى أُمِّهِ** çocuk hakkında söylenir; mânası: Başını annesinin memesine doğru kaldırdı [yahut onunla doğru itti]. (L.)

― -b5- Ve **طَعَنَ فِى الدَّارِ**, bir ağacın dalı hakkında söylenir, (L, Msb,) mânası: Yükselerek eve doğru yahut eve karşı meyletti: (L:) yahut yana doğru uzanarak eve doğru meyletti. (Msb.)

― -b6- **طَعَنَتْ فِى الخِدْرِ**, bir rivayette, evlenme talebi olduğunda hoşnutsuzluğunu bildirmek üzere Peygamber’in kızlarından herhangi biri hakkında söylenmiştir; mânası (mecaz kabul edilerek): **خِدْر**’ın içine girdi [yahut perdeye girdi]: yahut bazılarına göre, eliyle **خدر**’a vurdu. (TA, **خدر** maddesinde.)

― -b7- Ve şöyle dersin: **طَعَنَ فِى المَفَازَةِ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i **طَعُنَ** ve **طَعَنَ**, (S,) mastarı **طَعْنٌ**, (Msb,) (mecaz:) çöle gitti yahut çöle girdi, (S, Msb, K, TA,) içine nüfuz etti, (TA,) ve onu katetti. (S’nin bir nüshasında böyle.)

― -b8- Ve **طَعَنَ اللَّيْلَ** (mecaz:) gecenin tamamı boyunca yolculuk etti. (K, TA.) Şöyle denir: **خَرَجَ يَطْعُنُ اللَّيْلَ** (mecaz:) geceleyin yolculuk ederek çıktı. (TA.) Ve **طَعَنَ بِالقَوْمِ** (mecaz kabul edilerek): kavimle yahut toplulukla geceleyin yolculuk etti. (TA.)

― -b9- Ve **طَعَنَ فِى السِّنِّ**, (S, Msb,) muzâri‘i **طَعُنَ**, (S,) (mecaz kabul edilerek): yaşlandı yahut yaşta ilerledi [yahut çok ilerledi]. (Msb:) yahut yaşta yükseldi (**شَخَصَ**). (TA.)

― -b10- Ve **طَعَنَ فِيهِ** ayrıca (mecaz kabul edilerek) şu mânaya gelir: Ona başladı yahut ona girişti; yani bir şeye, (Msb, TA,) yahut herhangi bir işe. (Msb.) Bundan dolayı kadın hakkında şöyle denir: **طَعَنَتْ فِى الحَيْضَةِ**, **طعنت فى أَيَّامِ الحَيْضَةِ** yerine; yani (mecaz kabul edilerek): hayız günlerine girdi. (Msb.)

― -b11- **طَعَنَ فِى العِنَانِ**, (K,) muzâri‘i **طَعُنَ**, (S,) at hakkında söylenir; mânası (mecaz:) dizgini gerdi [başını ileri uzatarak], ve yürüyüşte yahut gidişte acele etti yahut çevik oldu, (**تَنَشَّطَ**, S nüshalarında böyle; K’da **تَبَسَّطَ**). (S, K, TA.)

― -b12- Ve **طُعِنَ فِى جِنَازَتِهِ** mânası (mecaz kabul edilerek): öldü; (Lth ve Mgh ve TA, **جنز** maddesinde;) [lafzen: tabutuna sokuldu:] yahut ölüm döşeğine geldi: ve **طُعِنَ فِى نَيْطِهِ** de aynı mânayı ifade eder. (TA, bu maddede.)

3 **طَاْعَنَ**: 6’ya bak. ― -b2- **الطِّعَانُ** kinaye olarak **المُجَامَعَةُ** mânasında kullanılır. (Har s. 601.)

**تَطَاعَنُوا فِى الحَرْبِ**
6 **تَطَاعَنُوا فِى الحَرْبِ** ذ, (S, K,) mastarı **تَطَاعُنٌ**, (K, TA,) ve K’ya göre **طعنان**, görünüşe göre **طَعَنَانٌ**, [CK’de **ع** sâkin olarak,] fakat doğrusu ↓ **طِعِنَّانٌ**, iki kesre ile ve **النون** üzerine şedde ile; bu ise şâzdır; ve buna K, kesre ile ↓ **طِعَانٌ**’ı ekler, [CK’de fetha ile yazılmış,] fakat bu, **تطاعنوا**’nun değil, ↓ **طَاعَنُوا**’nun mastarıdır; aynı şekilde **مُطَاعَنَةٌ** da böyledir. (TA;) ve ↓ **اِطَّعَنُوا**, (S, K,) **اِفْتَعَلُوا** veznindendir; (S;) [Savaşta birbirlerini deldiler yahut birbirlerine sapladılar:] Az der ki: **التَّفَاعُلُ** ve **الاِفْتِعَالُ** neredeyse hiçbir zaman iki failin iştiraki dışında bir mânaya gelmez. (TA.)

8 **اـِطْتَعَنَ**: bir önceki paragrafa bak.

**طَعْنٌ**
**طَعْنٌ** ذ: hemen ardından gelene bak.

**طَعْنَةٌ**
**طَعْنَةٌ** ذ [birlik mastarı olarak: delmenin yahut saplamanın tek bir defası; yani delici bir saplama yahut bir bıçaklama, yahut sadece bir saplama; mızrak yahut benzeriyle: ve mızrak yahut benzeriyle delme yahut saplama ile meydana gelen bir yara; yani] **الطَّعْن**’ın eseri: çoğulu [yahut daha doğrusu cins isim] ↓ **طَعْنٌ**; Hüzeylî bir şair bunu **طَعْنٌ جَوَائِفُ** ibaresinde böyle kullanmıştır [bedenin içine yahut hayati bir yere nüfuz eden mızrak yaraları]. (TA.) ― -b2- [Diğer mânalarda da birlik mastarıdır. ― -b3- Golius bu kelimeye ve **طِعْنَةٌ** ve **طُعْنَةٌ**’ye, K’dan naklen, “kötü huylu kadın” mânasını da verir; fakat bu açıkça bir hatadır ve K’da (bu maddenin hemen ardından gelen) bir maddeden alınmıştır; orada **الطَّعْثَنَةُ**, **بِالمُهْمَلَةِ وَالمُثَلَّثَةِ** denilerek, “kötü huylu kadın” diye açıklanmıştır.]

**طِعِنَّانٌ**
**طِعِنَّانٌ** ذ 6’nın şâz mastarıdır; ona bak. (TA.)

**طَعِينٌ**
**طَعِينٌ** ذ: iki yerde **مَطْعُونٌ**’a bak.

**طَعَّانٌ**
**طَعَّانٌ** ذ, (S, TA,) bir rivayette vârid olmuştur, (S,) mânası: [insanların itibarlarını yaralamaya yahut onlara saldırmaya] alışkın; insanlara ayıplama, kınama yahut azarlama ile ve gıybet ve benzeriyle saldıran. (TA:) bu, **طَعَّانٌ فِى أَعْرَاضِ النَّاسِ** [Msb’de zikredilen bir ibare] yerinedir. (S, TA. *)

**طِعِّينٌ**
**طِعِّينٌ** ذ savaşta [mızrakla] delmede yahut saplamada mahir. (TA.)

**طَاعُونٌ**
**طَاعُونٌ** ذ (mecaz:) salgın bir hastalık; (TA;) [yani] veba yahut taun; eş anlamlısı **وَبَأ** yahut **وَبَآء**, (K, TA,) bunun sebebiyle havanın bozulduğu ve onunla mizacların ve bedenlerin bozulduğu: (TA:) yahut insanların cinler tarafından vurulduğu **وَبَأ** türü: (TA, **وَبَأٌ** maddesinde; ona bak:) yahut **وَبَأ** sebebiyle bir kıran: (S, Msb:) çoğulu **طَوَاعِينُ**: (S, Msb, K:) bu, **الطَّعْنُ**’dan mecaz bir terimdir; çünkü **طَوَاعِين** onlara göre **رِمَاحُ الجِنِّ** [cinlerin mızrakları] diye adlandırılır. (Z, TA.)

**مَطْعَنٌ**
**مَطْعَنٌ** ذ delme yahut saplama vb. yerini bildiren bir mekân ismidir; bununla beraber bir mastardır. (Msb.) **مَا فِيهِ مَطْعَنٌ** mânası (mecaz kabul edilerek): onda [itibarının yaralanacağı yahut ona saldırılacağı] yahut kendisi sebebiyle ayıplanacağı, kınanacağı yahut aleyhinde konuşulacağı bir şey yoktur. (TA, **غمز** maddesinde:) ve şöyle dersin: **لَهُ فِيهِ مَطْعَنٌ** (mecaz kabul edilerek): [onda, itibarının yaralanabileceği vb. bir şey vardır (yani o, onda böyle bir şey bulur)]: çoğulu **مَطَاعِنُ**. (TA, bu maddede.)

**مِطْعَنٌ**
**مِطْعَنٌ** ذ: hemen ardından gelene bak.

**مِطْعَانٌ**
**مِطْعَانٌ** ذ düşmanı çokça delen yahut saplayan kimse; (S, K;) bunun gibi ↓ **مِطْعَنٌ** da: (K:) birincinin çoğulu **مَطَاعِينُ**; (S, K;) ikincinin çoğulu **مَطَاعِنُ**. (K.)

**مَطْعُونٌ**
**مَطْعُونٌ** ذ vurulmuş ve delinmiş [vb.; 1’in ilk cümlesine bak]; bunun gibi ↓ **طَعِينٌ** de. (K:) Az der ki, (TA,) [ikincinin] çoğulu **طُعْنٌ**’dur, (K, TA,) **طَعْنَى** değildir [**قَتْلَى** gibi]. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz:) **طَاعُون** [yani veba yahut taun] ile vurulmuş; (Msb, TA;) ve ↓ **طَعِينٌ** de böyledir. (TA.)
