# طغم (ط-غ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%BA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - غ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والطاء والميم معهما
غ ط م، ط غ م، م غ ط، غ م ط مستعملات غطم: الغَطْمَطَةُ: التطام الأمواج. وبحر غِطَمٌّ، أي: شديد الالتطام، قال:
بذي عُبابٍ بحرُه غِطْيَمُّ
وعَدَدٌ غِطْيَمٌّ أي: كثيرٌ.
طغم: الطَّغامُ: أوغادُ الناس، الواحدُ والجميع سواء قال:
وكنت إذا هَمَمْتُ بفعلِ أمرٍ		يُخالفني الطَّغامةُ والطَّغامُ
ويقال: إن ذاك الطيرُ والسِّباعُ.
مغط: المَغْطُ: مدُّكَ الشيءَ اللينَ نحو المُصْران. يقال: مَغَطْتُهُ فامتَغَطَ وانمَغَطَ.
وقَوْلُهم: ليس بالطويل المُمَغَّط ولا بالقصير المُتَردِّدِ أي ليس بالبائن الطولِ.
غمط: غَمَطَ النِّعْمَةَ والعافيةَ أي لم يشكرهما.
والغَمْطُ كالغمج، والفعل يُغامِطُ.
والغَمْطاطُ: كَثْرُة الماء. وماءُ غَطماط: كثير.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الطاء** و**الميم** معهما
**غ ط م**، **ط غ م**، **م غ ط**، **غ م ط** kullanımdadır. **غطم**: **الغَطْمَطَةُ**: dalgaların birbirine çarpması. Ve **غِطَمٌّ** bir deniz; yani: çarpışması şiddetli. Dedi ki:
بذي عُبابٍ بحرُه غِطْيَمُّ
Ve **غِطْيَمٌّ** bir sayı; yani: çok.

**طغم**: **الطَّغامُ**: insanların ayak takımı; teki ile çoğu birdir. Dedi ki:
وكنت إذا هَمَمْتُ بفعلِ أمرٍ		يُخالفني الطَّغامةُ والطَّغامُ
Ve denilir: Şüphesiz o, kuşlar ve yırtıcı hayvanlardır.

**مغط**: **المَغْطُ**: yumuşak şeyi uzatmandır; bağırsak gibi. Denilir: **مَغَطْتُهُ**; böylece **امتَغَطَ** ve **انمَغَطَ**.
Ve onların sözü: **ليس بالطويل المُمَغَّط ولا بالقصير المُتَردِّدِ**; yani belirgin uzun boylu da değildir.

**غمط**: **غَمَطَ** nimeti ve afiyeti; yani ikisine şükretmedi.
Ve **الغَمْطُ** **الغمج** gibidir; fiil **يُغامِطُ**.
Ve **الغَمْطاطُ**: suyun çokluğu. Ve **غَطماط** su: çok.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَغامُ: أوغاد الناس. وأنشد أبو العباس:
فما فَضْلُ اللبيبِ على الطَغامِ
الواحد والجمع فيه سواء. والطَغامُ أيضاً: رُذالُ الطير، الواحدة طَغامَةٌ للذكر والأنثى.

##### Türkçe

**الطَغامُ**: insanların aşağılıkları. Ebû’l-ʿAbbâs inşâd etti:
فما فَضْلُ اللبيبِ على **الطَغامِ**
Onda tekil ile çoğul eşittir. Ve **الطَغامُ** ayrıca: kuşun bayağılarıdır; tekili **طَغامَةٌ**, erkek ve dişi için (aynıdır).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ط م
غمط ، غطم ، طغم ، مغط : ( مستعملة ) .
غطم : قال الليث : بحرٌ غِطَمٌّ غطامِطٌ : إذا
تَلاطَمَتْ أمواجهُ ، والغَطْمَطَةُ : التطامُ الأمواج ، وجمعهُ غطامِطُ ، وَعددٌ غِطْيَمٌّ : كثيرٌ .
قال رؤبة :
وَسَطَّ من حنظلَةَ الأُسطُمّا
والعددَ الغُطَامِطَ الغِطْيمَّا
قال : والغَطْمطيطٌ : الصَّوْتُ .
وأنشد :
بطيءٌ ضِفَنٌّ إذا ما مشى
سمعتَ لإِعْفاجِهِ غَطمَيطَا
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : الغِطَمُّ : الواسعُ الْخُلقِ .
وقال أبو عبيدٍ : الهَزَجُ والتَّغَطْمُطُ : الصوتُ .
وقال شمر : بحرٌ غِطَمٌّ ، وبحرٌ طَمٌّ ، وبحرٌ طامٍ ، كثير الماء ، وغطَامِطُهُ : كَثْرَةُ أصواتِ أَمواجهِ إذا تَلاطَمتْ وذلكَ أنكَ تسمعُ نغمةً شِبهَ غَطْ ونغمة شِبْهَ مَطْ ولم يبلُغْ أنْ يكون بيناً فَصِيحاً كذلك غَير أنَّه أشبهُ منه بغيرهِ ، فلو ضاعفتَ واحداً من النغمتينِ . قلت : غَطْغَطَ أو قلت : مَطْمَطَ ، لم يكنْ في ذلكَ دليلٌ على حكايةِ الصوتينِ ، فلما أَلفتَ بينهُما فقلت غَطْمَطَ استوعبَ المعنى فصار بوزن المضاعفِ فتمَّ وحسُنَ . وقال رؤبة :
سألتْ نواحيها إلى الأوساطِ
سيلاً كَسَيلِ الزَّبدِ الغَطْماطِ
وأنشد الفراء :
عَنَطْنطٌ تعدو به عَنَطْنَطهْ
للماءِ فَوْقَ مَتْنَتَيْهِ غَطْمَطَهْ
وقال ابن شميل : غُطامِطُ البَحْرِ لجُّهُ حين يزخرُ ، وهو مُعظمُه .
طغم : قال الليث : الطَّغامُ : أوغَادُ النّاس ، تقولُ : هذا طغَامةٌ من الطغامِ ، الواحدُ والجميعُ سواءٌ ، وأنشد :
وكنتُ إذا هممتُ بِفعلِ أمرٍ
يخالفني الطغَامة للطغامِ
ويقال : بل هو أرادَ الطيرَ والسِّباعَ .
قلت : وسمعتُ العربَ تقولُ للرجل الأحْمَقِ النذلِ : طغامَةٌ ودَغَامةٌ ، والجميع الطغَامُ ؛ وفيه : طغومَةٌ وطغومِيَّةٌ : أي : حمقٌ ودناءةٌ .
مغط : قال الليث : المغطُ : مَدّكَ الشيءَ اللينَ نحو المصْرانِ .
يقال : مَغطْتُهُ فامَّغط وانْمغطَ .
وقال أبو عبيدة : فَرسٌ مُتمغِّطُ ، والأنثى مُتمغطةٌ ، والتَّمغط : أن يَمدَّ ضَيعيْه حتى لا يجد مزيداً في جَرْيه ويحتَشي رِجْلَيهِ في بَطنِه حتى لا يجد مزيداً للإلحاقِ ثم يكون ذلك منه في غير اختلاطٍ يَسْبحُ بيديه ويَضْرَحُ برجليه في اجتماع .
وقال مرة : التَّمغطُ : أن يمدَّ قوائمه ويَتمطَّى في جريه .
وقال أبو زيد : امَّغطَ النَّهار امِّغاطاً : إذا امتدَّ ، ومَغَطَ الرجل القوس مَغْطاً إذا مدَّها بالوتَرِ .
وقال ابن شميل : شَدَّ ما مَغَّطَ في قوسِهِ : إذا أغْرَقَ في نزع الوَترِ ومدِّه ليبعدَ السهم ، ووصف عليٌّ رضي الله عنه النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( لم يكن بالطويل المُمَغَّطِ ، ولا بالقصير المتردد ) : لم يكن بالطويل البائن الطول ، ( ولكنه كان رَبْعةً بين الرَّجُلينِ ) .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : المُمَغَّط ، والْمُمَهَّكُ : الطويل .
غمط : قال الليث : غَمطَ النعمة والعافية إذا لم يشكرها .
وقال أبو عبيد : الغمط للناس : الاحتقار لهم والازدراءُ بهم : وما أشبه ذلك .
يقال : غمَط الناس وغمَصهم .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لمالك بن مرارة : ( الكِبرُ أن تَسْفَهَ الحقَّ وتَغمِطَ الناس ) ومعناه : احتقارُ الناسِ والإزْراءُ بهم .
وقال أبو عبيد : يقال : أغمَطَتْ عليه الحُمَّى وأغْبَطَتْ إذا دامت ، وأغْمطَتِ السماءُ وأغبَطتْ إذا دام مَطرُهَا .
وقال الليث : الغمطُ كالغَمْجِ ، قلت : والغَمْجُ : جَرْعُ الماء ، وهو يغامِطُ الماءُ ويُغامِجُهُ .
وقال الراجز :
غَمْجَ غماليجَ غملَّطات
ويروى غملَّجاتٍ ، ومعناهما واحداً ، وفي ( النوادر ) : اغتمطت فلاناً بالكلامِ واغْتططته إذا عَلَوْتهُ وقهرته ، قلت : ويكون معناه احتقرتهُ .

##### Türkçe

غ ط م
**غمط** , **غطم** , **طغم** , **مغط** : ( kullanılmış ) .

**غطم** : Leys dedi: **بحرٌ غِطَمٌّ غطامِطٌ**: dalgaları birbirine çarpıştığı zaman; ve **الغَطْمَطَةُ**: dalgaların çarpışmasıdır; onun çoğulu **غطامِطُ**’tur; ve **وَعددٌ غِطْيَمٌّ**: çoktur.
Rü’be dedi:
وَسَطَّ من حنظلَةَ الأُسطُمّا
والعددَ الغُطَامِطَ الغِطْيمَّا
Dedi: ve **الغَطْمطيطٌ**: sestir.
Ve okudu:
بطيءٌ ضِفَنٌّ إذا ما مشى
سمعتَ لإِعْفاجِهِ غَطمَيطَا
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الغِطَمُّ**: yaratılışı geniş olandır.
Ebû Ubeyd dedi: **الهَزَجُ** ve **التَّغَطْمُطُ**: sestir.
Şemr dedi: **بحرٌ غِطَمٌّ** ve **بحرٌ طَمٌّ** ve **بحرٌ طامٍ**: suyu çok olandır; ve onun **غطَامِطُهُ**: dalgaları çarpıştığı zaman dalgalarının seslerinin çokluğudur; ve bu, senin **غَطْ** benzeri bir nağme ve **مَطْ** benzeri bir nağme işitmendir; fakat açık, fasih bir şekilde belirgin olmaya ulaşmamıştır; bununla beraber, başkasından olduğundan daha çok ona benzemiştir. Şu hâlde iki nağmeden birini ikileştirsen: “**غَطْغَطَ**” desen yahut “**مَطْمَطَ**” desen, bunda iki sesin taklidine dair bir delil olmazdı; fakat ikisini birleştirip “**غَطْمَطَ**” dediğinde, mânâyı kuşattı; böylece ikileştirilmişin vezninde oldu; tamamlandı ve güzel oldu.
Rü’be dedi:
سألتْ نواحيها إلى الأوساطِ
سيلاً كَسَيلِ الزَّبدِ الغَطْماطِ
Ferrâ okudu:
عَنَطْنطٌ تعدو به عَنَطْنَطهْ
للماءِ فَوْقَ مَتْنَتَيْهِ غَطْمَطَهْ
İbn Şümeyl dedi: denizin **غُطامِطُ**’u, kabardığı zaman onun derinliğidir; ve o, onun en büyüğüdür.

**طغم** : Leys dedi: **الطَّغامُ**: insanların aşağılıklarıdır; dersin ki: “Bu, **الطغامِ**’dan bir **طغَامةٌ**’dır”; tekil ile çoğul eşittir. Ve okudu:
وكنتُ إذا هممتُ بِفعلِ أمرٍ
يخالفني الطغَامة للطغامِ
Ve denilir: bilakis o, kuşları ve yırtıcı hayvanları kastetmiştir.
Ben dedim: Arapları, ahmak alçak adama “**طغامَةٌ** ve **دَغَامةٌ**” derken işittim; çoğulu **الطغَامُ**’dur; ve onda: **طغومَةٌ** ve **طغومِيَّةٌ** vardır: yani ahmaklık ve alçaklık.

**مغط** : Leys dedi: **المغطُ**: yumuşak şeyi bağırsak gibi bir şeye doğru uzatmandır.
Denilir: “Onu **مَغطْتُ**; o da **فامَّغط** ve **انْمغطَ**.”
Ebû Ubeyde dedi: **فَرسٌ مُتمغِّطُ**, dişisi **مُتمغطةٌ**; ve **التَّمغط**: koşusunda daha fazlasını bulamayıncaya kadar iki yanını uzatması ve yetişmeye daha fazlasını bulamayıncaya kadar iki ayağını karnına doldurmasıdır; sonra bu, onda karışma olmaksızın olur: iki eliyle yüzer ve iki ayağıyla, bir araya geliş içinde, vurur.
Murre dedi: **التَّمغطُ**: koşusunda ayaklarını uzatması ve gerinmesidir.
Ebû Zeyd dedi: “Gündüz **امَّغطَ** **امِّغاطاً**”: uzadığı zaman; ve adam yayı, kirişle uzattığı zaman “yayı **مَغَطَ** **مَغْطاً**” (der).
İbn Şümeyl dedi: “Yayında ne kadar da **مَغَّطَ**”: kirişi çekmede ve uzatmada aşırıya gidip oku uzaklaştırdığı zaman. Ali, Allah ondan razı olsun, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) vasfetti de dedi ki: “( Ne uzun, **المُمَغَّطِ** idi; ne de kısa, sallanıp duran )”: uzunluğu belirgin olan uzun değildi; “( fakat iki adam arasında orta boylu idi )”.
Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **المُمَغَّط** ve **الْمُمَهَّكُ**: uzundur.

**غمط** : Leys dedi: nimeti ve afiyeti, ona şükretmediği zaman **غَمطَ** (eder).
Ebû Ubeyd dedi: insanlara karşı **الغمط**: onları küçümsemek ve onları aşağılamaktır; ve buna benzer şeylerdir.
Denilir: insanları **غمَط** etti ve onları **غمَص** etti.
Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: Mâlik b. Merâre’ye dedi ki: “( Kibir, hakkı hafife alman ve insanları **تَغمِطَ** etmendir )”; mânâsı: insanları küçümsemek ve onları aşağılamaktır.
Ebû Ubeyd dedi: denilir: humma, sürdüğü zaman, onun üzerine **أغمَطَتْ** ve **أغْبَطَتْ**; ve gök, yağmuru sürdüğü zaman **أغْمطَتِ** ve **أغبَطتْ**.
Leys dedi: **الغمطُ** , **الغَمْجِ** gibidir. Ben dedim: **والغَمْجُ**: suyu yudumlamaktır; suyu **يغامِطُ** eder ve onu **يُغامِجُهُ**.
Recez söyleyen dedi:
غَمْجَ غماليجَ غملَّطات
Ve **غملَّجاتٍ** diye rivayet edilir; ikisinin mânâsı birdir. Ve ( **النوادر** )’de: “Falancayı sözle **اغتمطت** ve onu **اغْتططته**”: ona üstün geldiğin ve onu kahrettiğin zaman. Ben dedim: mânâsı “onu küçümsedin” de olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والغين وما يثلثهما)
(طغي) الطاء والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح منقاس، وهو مجاوَزَة الحدِّ في العِصيان. يقال هو طاغٍ. وطَغَى السّيلُ، إذا جاء بماءٍ كثير. قال الله تعالى: ﴿إِنَّا لَمَّا طَغَى الماءُ﴾ [الحاقة 11]، يريد والله أعلم خروجَه عن المقدار. وطَغَى البحر: هاجت أمواجُه. وطغى الدَّمُ: تبيَّغَ. قال الخليل: "الطُّغْيان والطُّغْوان لغة. والفعل منه طَغَيْتُ وطَغَوت.‏
وممّا شذَّ عن هذا الأصل قولهم إنَّ الطَّغْيَة: الصَّفاة المَلْساء.‏
(طغم) الطاء والغين والميم كلمةٌ ما أحسبها من أصل كلام العرب. يقولون لأوغاد الناس : طَغَام.‏

ـ

##### Türkçe

(طاء ve غين ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)

(**طغي**) **الطاء** ve **الغين** ve illetli harf, sahih bir asıldır, kıyaslıdır; o, isyanda sınırı aşmadır. Denir ki: o, **طاغٍ**’dir. Ve **طَغَى** sel, çok su ile geldiği zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إِنَّا لَمَّا طَغَى الماءُ﴾ [الحاقة 11]; bununla—Allah daha iyi bilir—onun miktardan çıkışını kasteder. Ve **طَغَى** deniz: dalgaları coştu. Ve **طغى** kan: kabardı. Halîl dedi ki: “**الطُّغْيان** ve **الطُّغْوان** bir lugattır. Ve fiil ondan: **طَغَيْتُ** ve **طَغَوت**.”

Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir onların sözü: muhakkak **الطَّغْيَة**: pürüzsüz kaya.

(**طغم**) **الطاء** ve **الغين** ve **الميم** bir kelimedir; onu Arapların sözünün aslından sanmıyorum. İnsanların aşağılıklarına derler: **طَغَام**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط غ م
هو طغامة من الطغام‏:‏ وغد من الأوغاد وهو يتطغم على الناس‏:‏ يتجاهل عليهم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو من طغام الكلام‏:‏ من فسله‏.‏
وتقول‏:‏ كلام الطغام طغام الكلام‏.‏

##### Türkçe

ط غ م
O, **طغامة**’dır, **الطغام**’dan: alçaklardan bir alçak; ve o, insanlar üzerine **يتطغم** eder: onlara karşı cahillik taslar.
Mecazdan: O, **طغام الكلام**’dandır: onun aşağısından.
Ve dersin: **كلام الطغام** **طغام الكلام**’dır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّغامُ والطَّغامةُ: أَرْذالُ الطَّيْرِ والسِّباعِ، الواحِدةُ طَغامةٌ للذكر والأُنثى مثلُ نَعامةٍ ونَعامٍ، ولا يُنْطَق منه بِفعْلٍ ولا يُعْرَفُ له اشتقاقٌ، وهُما أَيضاً أَرْذالُ الناسِ وأَوغادُهم؛ أَنشد أَبو العباس:
إِذا كان اللَّبِيبُ كَذا جَهُولاً،
فما فَضْلُ اللبِيب على الطَّغامِ؟
الواحدُ والجمعُ في ذلك سواء. ويقال: هذا طَغامة من الطَّغامِ، الواحدُ والجمعُ سَواءٌ؛ قال الشاعر:
وكُنْتُ، إِذا هَمَمْتُ بفِعْلِ أَمرٍ،
يُخالِفُني الطَّغامَةُ والطَّغامُ
قال الأَزهري: وسمعت العَرب تقول للرجل الأَحْمَقِ طَغامةٌ ودَغامة، والجَمعُ الطَّغامُ. وقولُ عَليٍّ، رضي الله عنه، لأَهْل العِراق: يا طَغامَ الأَحْلامِ إِنما هو من باب إِشْفَى المِرْفَقِ، وذلك أَن الطَّغام لما كان ضعيفاً استجاز أَن يصفهم به كأَنه قال يا ضِعافَ الأَحْلامِ ويا طاشَةَ الأَحْلامِ؛ معناه مَنْ لا عَقْلَ له ولا مَعْرِفةَ، وقيل: هم أَوْغادُ الناسِ وأَرذالُهم، ومِثْلُه كثير؛ أَنشد أَبو عليّ: مِئْبَرة العُرْقُوب إِشْفى المِرْفَقِ
لما كان الإشْفى دَقيقاً حادّاً استَجازَ أَن يَصِفَها به كأَنه قال: دَقيقة المرفق أَو حادَّة المِرْفَقِ، وكذلك كلُّ جَوْهر فيه معنى الفعل يجوز فيه مثلُ هذا.

##### Türkçe

**الطَّغامُ** ve **الطَّغامةُ**: kuşların ve yırtıcı hayvanların en aşağılıklarıdır; tekili **طَغامةٌ**’dir; erkek ve dişi için, **نَعامةٍ** ve **نَعامٍ** gibi. Ondan fiil kalıbı üzere telaffuz edilmez ve onun için bir اشتقاق bilinmez. İkisi ayrıca insanların en aşağılıkları ve onların ayak takımıdır; Ebû’l-‘Abbâs inşâd etti:

Eğer akıllı böyle cahil ise,
akıllının **الطَّغامِ** üzerine fazileti nedir?

Bu hususta tekil ve çoğul birdir. Ve denilir: bu, **الطَّغامِ**’dan bir **طَغامة**’dır; tekil ve çoğul birdir; şair dedi:

Ve ben, bir işin fiilini yapmaya kastettiğimde,
**الطَّغامَةُ** ve **الطَّغامُ** bana muhalefet ederdi.

Ezherî dedi: Arapların ahmak adama **طَغامةٌ** ve **دَغامة** dediklerini işittim; çoğulu **الطَّغامُ**’dur. Ve ‘Alî’nin, Allah ondan razı olsun, Irak ehline sözü: “Ey **طَغامَ الأَحْلامِ**!” ancak **إِشْفَى المِرْفَقِ** بابındandır; bu da şundandır ki **الطَّغام** zayıf olunca, onları onunla vasfetmeyi caiz gördü; sanki şöyle dedi: “Ey **ضِعافَ الأَحْلامِ** ve ey **طاشَةَ الأَحْلامِ**!”; manası: aklı ve bilgisi olmayan kimse. Ve denildi: onlar insanların ayak takımı ve en aşağılıklarıdır; bunun benzeri çoktur; Ebû ‘Alî inşâd etti:

**مِئْبَرة** **العُرْقُوب** **إِشْفى المِرْفَقِ**

**الإشْفى** ince ve keskin olunca, onu onunla vasfetmeyi caiz gördü; sanki şöyle dedi: dirseği ince, yahut dirseği keskin; ve fiil manası bulunan her cevherde bunun gibi olan caiz olur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط غ م * * الطَّغَامُ * أوغاد الناس الواحد والجمع فيه سواء

##### Türkçe

* ط غ م * * **الطَّغَامُ** * insanların ayaktakımıdır; onda tekil ile çoğul eşittir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الطَّغَامُ ، كَسَحَابٍ : أَوْغَادُ النَّاسِ ) | وأَرْذَالُهم ، وأَنْشَدَ أبو العَبَّاسِ : | % ( * فَمَا فَضْلُ اللَّبِيبِ على الطَّغَامِ * % ) % | | الوَاحِدُ والجَمْعُ ( فيه ) سَواءٌ ، كما في | الصِّحاح . | | والطَّغَامُ أيضا : ( رُذَالُ الطَّيْرِ ) كما في | الصِّحاح ، زَادَ غَيرُه : والسِّباعِ ، ( وكَسَحَابَةٍ | وَاحِدُها ) للذَّكر والأُنثى ، مِثلُ : نَعَامَةٍ | ونَعَامٍ ، عن يَعْقُوبَ ، ولا يُنْطَقُ منه بِفِعْلٍ ، | ولا يُعْرَفُ له اشْتِقَاقٌ ، كما في الصِّحَاحِ . | | ( و ) الطَّغَامةُ : ( الأَحْمَقُ ) ، كالدَّغامةِ . | نَقَله الأَزْهَرِيُّ عن العَرَب ، وشَاهِدُه قَولُ | الشَّاعر : | % ( وكُنتُ إذا هَمَمْتُ بِفِعْلِ أمْرٍ % | يُخالِفُنِي الطَّغامةُ والطَّغَامُ ) % | | ( والطُّغُومَةُ والطُّغُومِيَّةُ ، بِضَمِّهِمَا : | الحُمْقُ ) . وأَمَّا قَوْلُ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنه ، | لأَهْلِ العِرَاقِ :   يَا طَغامَ الأَحْلاَمِ   فإِنَّما | هو من بَابِ إِشْفَى المِرْفَقِ ، كَأَنَّهُ قَال : يا | ضِعَافِ الأحْلاَمِ . | | ( و ) الطُّغُومَةُ والطُّغُومِيَّةُ أيضًا : | ( الدَّنَاءةُ ) . | | ( والطَّغَمُ ، مُحَرَّكَةً : البَحْرُ . ) | | ( و ) أيضا : ( المَاءُ الكُثِيرُ . ) | | ( و ) يقال : ( تَطَغَّمَ ) عليه : إذَا | ( تَجَاهَلَ ) ، كَأَنَّه فَعَلَ فِعْلَ الطَّغَامِ . | | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرِك عليه : | | هُوَ مِنْ طَغَامِ الكَلاَمِ ، أي : فَسْلِه ، وهو | مَجَازٌ . ويُقال : كَلامُ الطَّغَامِ طَغَامُ الكَلاَمِ . | | وطَغَامَى : قرية من سَوادِ بُخارَى

| ومنها عَلِيُّ بنُ أَحمدَ بنِ إبْرَاهِيمَ | الطَّغامِيُّ ، عن سَهْلِ بنِ بِشْرٍ وغيره . |

##### Türkçe

| | **الطَّغَامُ** , **كَسَحَابٍ**: insanların **أَوْغَادُ النَّاسِ**’ı | ve onların **أَرْذَالُهم**’ı; ve Ebû’l-‘Abbâs inşâd etti: | % ( * **فَمَا فَضْلُ اللَّبِيبِ على الطَّغَامِ** * % ) % | | **الوَاحِدُ** ve **الجَمْعُ** (onda) eşittir, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. | | Ve **الطَّغَامُ** ayrıca: **رُذَالُ الطَّيْرِ**’dir, **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; başkası artırdı: ve yırtıcı hayvanların (rüzâli); ve **كَسَحَابَةٍ** (onun **وَاحِدُها**’sı) erkek ve dişi için, şu misal gibi: **نَعَامَةٍ** ve **نَعَامٍ**; Ya‘kūb’dan. Ondan bir fiil ile telaffuz edilmez ve onun için bir اشتقاق bilinmez, **الصِّحَاحِ**’ta olduğu gibi. | | (Ve) **الطَّغَامةُ**: **الأَحْمَقُ**’tır, **الدَّغامةِ** gibi. | el-Ezherî onu Araplardan nakletti; ve onun şahidi şairin sözü: | % ( **وكُنتُ إذا هَمَمْتُ بِفِعْلِ أمْرٍ** % | **يُخالِفُنِي الطَّغامةُ والطَّغَامُ** ) % | | (**والطُّغُومَةُ** ve **الطُّغُومِيَّةُ**; ikisinin de dammesiyle: **الحُمْقُ**.) Ama Ali رضِيَ اللَّهُ عنه’un Irak ehline sözü: **يَا طَغامَ الأَحْلاَمِ**; o ancak **إِشْفَى المِرْفَقِ** babındandır; sanki dedi: **يا ضِعَافِ الأحْلاَمِ**. | | (Ve) **الطُّغُومَةُ** ve **الطُّغُومِيَّةُ** de: **الدَّنَاءةُ**’dır. | | (**والطَّغَمُ**; harekeli olarak: **البَحْرُ**.) | | (Ve) ayrıca: **المَاءُ الكُثِيرُ**. | | (Ve) denir: **تَطَغَّمَ** عليه: ne zaman ki **تَجَاهَلَ**; sanki **الطَّغَامِ**’ın fiilini yaptı. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | O, **طَغَامِ الكَلاَمِ**’dandır; yani onun aşağısı; ve o mecazdır. Ve denir: **كَلامُ الطَّغَامِ** **طَغَامُ الكَلاَمِ**’dır. | | Ve **طَغَامَى**: Buhârâ’nın sevâdından bir köydür. | | Ve ondan: Ali b. Ahmed b. İbrâhîm **الطَّغامِيُّ**, Sehl b. Bişr’den ve başkasından. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تطغّم
5 تطغّم ذ [in Freytag's Lex. تَطَاغَمَ] He feigned ignorance (K, TA) عِلَيْهِ [to him]; as though he did as do the طَغَام. (TA.)

طَغَمٌ
طَغَمٌ ذ A sea. (K.) And Much water. (K.)

طَغَامٌ
طَغَامٌ ذ Low, ignoble, mean, or sordid, and weak, persons, such as serve for the food of their bellies; or stupid, weak in intellect, low, ignoble, mean, or sordid: (S, K, TA:) and applied to a single person as well as to a pl. number. (S, TA.) ― -b2- And The inferior, or meaner, sorts of birds, (S, K, TA,) [contr. of عِتَاقُ الطَّيْرِ,] and some add, and of beasts, or birds, of prey: (TA:) n. un. with ة; (S, K;) applied to the male and the female. (Yaakoob, S.) It has no verb; and its derivation is not known. (S.) ― -b3- يَا طَغَامَ الأَحْلَامِ, said by 'Alee to the people of El-'Irلk, is a phrase of the same class as اـِشْفَى المِرْفَقِ, [i. e. an instance of a subst. used as an epithet,] as though he said يَا ضِعَافَ الأَحْلَامِ [O ye weak in respect of the qualities of forbearance]. (TA.) ― -b4- طَغَامُ الكَلَامِ means (tropical:) Low, or vile, speech: one says, كَلَامُ الطَّغَامِ طَغَامُ الكَلَامِ (tropical:) [The speech of the low, ignoble, &c., is low, or vile, speech]. (TA.)

طَغَامَةٌ
طَغَامَةٌ ذ Foolish; stupid; or having little, or no, intellect or understanding; (Az, K;) as also دَغَامَةٌ. (Az, TA.) ― -b2- [See also طَغَامٌ, of which it is a n. un.]

طُغُومَةٌ
طُغُومَةٌ ذ and طُغُومِيَّةٌ Foolishness; stupidity; or paucity, or want, of intellect or understanding: and lowness, ignobleness, or meanness. (K.)

##### Türkçe

**تطغّم**
5 **تطغّم** ذ [Freytag’ın Lex.’inde **تَطَاغَمَ**] **عِلَيْهِ** [ona karşı] bilgisizlik tasladı (K, TA); sanki **طَغَام**’ın yaptığı gibi yaptı. (TA.)

**طَغَمٌ**
**طَغَمٌ** ذ Bir deniz. (K.) Ve çok su. (K.)

**طَغَامٌ**
**طَغَامٌ** ذ Aşağı, soysuz, bayağı yahut sefil ve zayıf kimseler; karınlarının yiyeceği için hizmet edenler gibi; yahut ahmak, akılda zayıf, aşağı, soysuz, bayağı yahut sefil: (S, K, TA:) ve tek bir kişiye de çoğul sayıya da uygulanır. (S, TA.) ― -b2- Ve kuşların aşağı yahut daha bayağı türleri, (S, K, TA,) [**عِتَاقُ الطَّيْرِ**’in zıddı,] ve bazıları ekler: ve yırtıcı hayvanlardan yahut yırtıcı kuşlardan: (TA:) tekil isim (n. un.) ة ile; (S, K;) erkeğe ve dişiye uygulanır. (Yaakoob, S.) Onun fiili yoktur; ve türeyişi bilinmez. (S.) ― -b3- **يَا طَغَامَ الأَحْلَامِ**, ‘Alee tarafından El-‘Irâk halkına söylenmiştir; **اـِشْفَى المِرْفَقِ** ile aynı sınıftan bir ibaredir, [yani bir ismin sıfat olarak kullanılışına bir örnek,] sanki şöyle demiştir: **يَا ضِعَافَ الأَحْلَامِ** [Ey حلم (hilm) nitelikleri bakımından zayıflar]. (TA.) ― -b4- **طَغَامُ الكَلَامِ** (mecazî olarak:) aşağı yahut bayağı söz demektir: şöyle denir, **كَلَامُ الطَّغَامِ طَغَامُ الكَلَامِ** (mecazî olarak:) [aşağı, soysuz, vb. kimselerin sözü, aşağı yahut bayağı sözdür]. (TA.)

**طَغَامَةٌ**
**طَغَامَةٌ** ذ Ahmak; aptal; yahut az, ya da hiç, akıl veya anlayış sahibi olan; (Az, K;) **دَغَامَةٌ** da böyledir. (Az, TA.) ― -b2- [Ayrıca, onun tekil ismi (n. un.) olduğu **طَغَامٌ**’a da bak.]

**طُغُومَةٌ**
**طُغُومَةٌ** ذ ve **طُغُومِيَّةٌ** Ahmaklık; aptallık; yahut akıl veya anlayışın azlığı yahut yokluğu: ve aşağılık, soysuzluk yahut bayağılık. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَغُمَ
طَغُمَ U ( n. ac. طُغُوْمَة 27t ,  طُغُوْمِيَّة 27yit ),
a.  Was foolish, stupid, void of understanding.

تَطَغَّمَ
تَطَغَّمَ V ,
a.  Feigned ignorance, stupidity.

طَغْمَة
طَغْمَة 1t , ( pl. طَغَمَات ),
a.  see 3t .

طُغْمَة
طُغْمَة 3t
a.  [ coll. ], Body of men.

b.  Hierarchy; angelic choir.

طَغَم
طَغَم 4 ,
a.  Sea, ocean.

طَغَاْم
طَغَاْم 22 ,
a.  People of low condition, the baser sort, the vulgar.

b.  Small cattle.

طَغَاْمَة
طَغَاْمَة 22t ,
a.  Stupid; dullard.

طُغُوْمَة
طُغُوْمَة 27t ,
a.  Foolishness, stupidity.

طُغْمُوْس
طُغْمُوْس
a.  Wicked, perverse.

##### Türkçe

**طَغُمَ**
**طَغُمَ** U ( n. ac. **طُغُوْمَة** 27t ,  **طُغُوْمِيَّة** 27yit ),
a. Ahmak idi, aptal idi, anlayıştan boş idi.

**تَطَغَّمَ**
**تَطَغَّمَ** V ,
a. Cehaleti, aptallığı uydurdu (cahil ve aptal görünmeye çalıştı).

**طَغْمَة**
**طَغْمَة** 1t , ( pl. **طَغَمَات** ),
a. 3t’ye bak.

**طُغْمَة**
**طُغْمَة** 3t
a. [ topluluk ], erkekler topluluğu.

b. Hiyerarşi; melekî koro.

**طَغَم**
**طَغَم** 4 ,
a. Deniz, okyanus.

**طَغَاْم**
**طَغَاْم** 22 ,
a. Aşağı hâlli kimseler, daha bayağı takım, avam.

b. Küçükbaş hayvanlar.

**طَغَاْمَة**
**طَغَاْمَة** 22t ,
a. Aptal; budala.

**طُغُوْمَة**
**طُغُوْمَة** 27t ,
a. Ahmaklık, aptallık.

**طُغْمُوْس**
**طُغْمُوْس**
a. Kötü, sapkın.
