# طغو (ط-غ-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%BA%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Taştı

- Harfler: ط - غ - و
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 4 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [طَغَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَ | Taştı | 1 | 1 | [69:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/ayet/69:11.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haml: İple yüklenen yük demektir
2. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
3. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cariye yelkenli sandal demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طغو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs wāvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md), [عتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%88.md), [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının kabını veya yatağını aşarak taşması, sınır tanımama |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve ahlaki haddi aşarak tahakküm ve ifrata yönelme |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru hudutların çiğnenmesiyle ortaya çıkan ontolojik ve toplumsal yıkım |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını yalnızca siyasi zorbalığa indirgeyip fiziksel ve fıtri had aşma boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طغ | Kabarma, kabından dışarı fırlama, ölçüyü ve haddi zorlama (karşılaştır: [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md)) | و | İllet harfi olan wāv eklenerek haddi aşma ve taşma eylemine sürekli bir akış, yayılma ve dinamik bir kabarma boyutu kazandırılmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kapsayıcı bir sınır, kuşatıcı bir çerçeve veya bir kabın sınırlarını temsil eder. |
| غ | Göz imgesinden türetme; perdeleme, yoğunlaşma, bulanıklık | Bir örtünün veya yoğunluğun sınırı zorlayıp görüşü veya kontrolü aşmasını ifade eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Harekete süreklilik katarak taşmanın ve yayılmanın devamlılığını sağlar. |
| طغو | Belirlenmiş çerçeveyi zorlayıp dışarı taşma hareketi | Kuşatıcı bir sınırı veya kabı (ط) yoğunlaşan bir güçle (غ) zorlayarak dışarıya doğru kesintisiz biçimde taşma ve yayılma (و) hareketini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun yatağına veya kabına sığmayarak bentleri yıkıp taşması, dalgaların yükselip her şeyi yutması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde azgın seli, kabaran denizi ve gemiyi sarsan azgın dalgaları nitelemek üzere taşma ve haddi aşma anlamında kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerde طَغَا المَاءُ ibaresiyle suyun ölçüyü aşıp bendi yıkması; طَغَى البَحْرُ denilerek denizin kabarıp dalgalarının yükselmesi kaydedilir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde طغو ile [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) kökleri birbirinin fonetik varyantı kabul edilir; kökün ilksel semantik çekirdeği suyun kabarması, yükselmesi ve haddini aşarak taşmasıdır. İbranicede טָעָה (yoldan sapmak, haddi aşmak, yanılmak) ve Süryanicede ܛܥܳܐ (sapmak, yoldan çıkmak, aldanmak) biçimleriyle beliren kökler, Arapçadaki fiziksel taşma anlamından soyut ahlaki ve zihni sapmaya geçişin evrelerini gösterir. Arapçada ise hem fiziksel kabarma (suyun taşması) hem de ahlaki taşkınlık (isyan, haddi aşma) kökün canlı katmanında korunmuştur. Kökün wāvî ve yā'î biçimleri lehçesel varyantlar olup aynı semantik matrise dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طغو / [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) varyantları | Suyun bentleri aşması anlamından soyutlanarak insanın fıtri ve ilahi sınırları çiğnemesi anlamına aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טָעָה ve Süryanice ܛܥܳܐ | Ahlaki ve zihni düzlemde doğru yoldan sapma, haddi aşma ve yanılma anlamıyla soydaştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طغو | Anlamlı | Taşmak, haddi aşmak | Suyun veya canlının belirlenmiş sınır ve ölçüyü zorlayıp dışarı taşması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [طوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [غطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B7%D9%88.md) | Anlamlı | Örtmek, kaplamak | Bir şeyin üzerini perdelemek veya karanlığın çökmesi | Sınırı aşarak kaplama yönüyle anlamsal teması vardır; Kur'an'da geçmez |
| [غوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | Çukura inmek, gömülmek | Suyun ve ağacın bol olduğu alçak arazi; batma ve çukurlaşma | Kök zıtlığı (taşmaya mukabil çökme); Kur'an'da geçer |
| وطغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| وغط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طغو | Merkez | Taşma, haddi aşma | Belirlenmiş meşru ve fıtri sınırı bütünüyle çiğneyip taşmak | Kökün aslı suyun kabına sığmamasıdır |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haddi aşma, hak çiğneme | Başkasına ait sınıra tecavüz ederek hakkı gasbetmek | Haksız talep ve sınır ihlaline odaklanır |
| [عتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D9%88.md) | Komşu | Azgınlık, dikbaşlılık | Boyun eğmemekte ısrar edip kibirle başkaldırmak | İsyandaki katılık ve itaatsizlik öne çıkar |
| [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | İsraf, ölçüyü kaçırma | Tüketim veya eylemde meşru miktarı aşmak | Çoğunlukla miktar ve derece taşkınlığıdır |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Zıt | Adalet, denge | Her şeye hakkını vermek, sınırları ve ölçüyü tam korumak | Haddi muhafaza etme ve adaletle dengede tutma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طغو | Taşmak, haddi aşmak | Suyun kabarması veya iradenin haddi çiğnemesi | Kesin |
| Latince | redundare, transgredi | Taşmak, sınırı geçmek | Maddi taşma ve ahlaki sınır aşımını karşılar; isyan tonunu tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | overflow, transgress | Taşmak, haddi aşmak | Fiziksel taşmayı ve kuralları çiğnemeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | überfließen, überschreiten | Taşmak, aşmak | Sınırın dışına dökülme ve haddi geçme boyutunu yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | déborder, transgresser | Taşmak, haddini aşmak | Kabından dışarı çıkma ve meşru sınırı ihlal etme anlamlarını taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَغَا (maddi taşma) | Suyun ölçüyü ve bendini aşarak her yeri sular altında bırakması | Nuh tufanında suların kabarması ve helak bağlamı; Hâkka [69:11](https://lisan.digital/tr/ayet/69:11.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tâğût ve ilahi hudutlar | Allah'ın koyduğu ontolojik ve ahlaki sınırları hiçe sayarak ilahlık iddiasına kalkışmak | Rububiyyet ve uluhiyyet hadlerini ihlal etme |
| Fıkıh | Haddi aşma ve meşru sınır | Hukuki sınırların (hudûdullah) çiğnenmesi ve kamu düzenine taşkınlık | Hukuki sınırın dışına taşma |
| Tefsir | Tufan ve helak tasvirleri | Fiziksel suyun kabarması ile kavimlerin ahlaki taşkınlığı arasındaki paralellik | Ölçünün kaybedildiği kozmik ve ahlaki afet |
| Hadis | Aşırılık ve dengesizlik | Dinde, ibadette ve dünyevi ilişkilerde ifrata kaçarak haddi aşma yasakları | Sünnet çizgisinden dışarı taşma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyyet-ubudiyyet sınırı | Had bilmeme | Kulluk hududunu çiğneme | Yaratılmışın kendi varoluşsal haddini aşıp ilahlaşması | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve aksiyomlar | Epistemik hadsizlik | Metodolojik sınırı aşma | Veri ve yetki alanının dışına taşarak kesin hüküm verme | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve otorite | İstibdat ve tiranlık | Hukuk sınırlarını tanımama | Yöneticinin anayasal ve ahlaki bağları kopararak keyfiliğe sapması | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve tüketim | Vahşi taşkınlık | Piyasa ve kaynak dengesini bozma | Servetin tekelleşerek meşru dolaşım sınırlarını aşması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıma kapasitesinin aşılması (overflow / boundary rupture) | Bir sistemin, kabın veya kanalın belirlenmiş sınır ve debi kapasitesini aşarak dışarı fırlaması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Anomi ve tiranlık (transgression) | Bireyin veya iktidarın meşru toplumsal, hukuki ve fıtri normları hiçe sayarak sınır dışına taşması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca siyasi bir diktatörlük veya kuru bir isyan terimi olarak görüp kökteki fiziksel taşma ve fıtri sınır aşımı dinamizmini unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, suyun kabını taşmasından insanın ontolojik haddini aşmasına kadar uzanan kesintisiz bir sınır ve denge bozulmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nuh kavmi örneğindeki suyun taşkınlığı ile insanın ahlaki taşkınlığı arasındaki sebep-sonuç bağı kavranamaz; ayetlerdeki kozmik adalet ilkesi eksik kalır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve insanın meşru bir ölçü (kader) içinde yaratıldığını, bu ölçünün ve sınırın çiğnenmesinin hem kozmik hem de toplumsal helake yol açtığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nuh tufanını ve suyun kabarmasını anlatan ayetlerde (Hâkka [69:11](https://lisan.digital/tr/ayet/69:11.md)) ve helak edilen taşkın kavimlerin durumunu bildiren kıssalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının ahlaki ve ontolojik düzenden bağımsız rastlantısal süreçler olduğu zannını yıkarak fiziksel ve ahlaki taşma arasındaki birliği gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun kabını, yatağını veya bendi aşarak etrafa yayılması ve kontrol dışı kabarması.
- Soyut anlam: Varlığın, ahlakın veya otoritenin belirlenmiş meşru ve fıtri hudutları tanımayarak taşkınlık yapması.
- Sistematik karşılık: Sistemin taşıma kapasitesinin ihlal edilmesi sonucu ortaya çıkan dengesizlik ve ontolojik tahribat.
- LaTeX modeli: $$V > C \implies \Delta S > 0$$
- LaTeX açıklaması: Burada $V$ sisteme giren debiyi, gücü veya iradi eylemi; $C$ belirlenmiş kabı, meşru sınırı ve fıtri kapasiteyi temsil eder. $V > C$ durumu yani gücün meşru sınırı aşması (taşma/tuğyan), kaçınılmaz olarak sistemdeki entropi ve bozulmayı ($\Delta S > 0$) netice verir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D8%BA%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Hakka 69:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/ayet/69:11.md) — طَغَا

إِنَّا لَمَّا طَغَا الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ

Meal (IK): Gerçekten su bastığı zaman sizi; Biz, taşıdık gemide.

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والطاء
غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي مستعملات غوط: الغُوطةُ: موضع بالشام، كثير الماء والشجر.
والغُوطةُ: مدينة دمشق.
والغَائِطُ: المطمئن من الأرض، وجمعه غِيطانٌ وأَغواطٌ.
والتَّغَوُّطُ: كلمة كناية لفعله.
غطي، غطو: والغِطاءُ: ما غَطَّيْتَ به أو تَغَطَّيْتَ به، ويجمع أَغطِيةً وغَطَا اللَّيلُ يَغْطُو غُطُوّاًأي غسا.
ويقال: غَطَّى عليهم البلاد ونحوه.
طغو، طغي: الطُّغْيان: الواوُ لغةٌ فيه، وقد طَغَوْتِ وطَغْيتُ، والاسم الطَّغْوَى.
وكل شيء يجاوز القدر فقد طَغَى مثلَ ما طَغَى الماءُ على قَوْمِ نُوْحٍ، وكَمَّا طغتِ الصَّيحةُ على ثَمُودَ.
والطَّاغِيةُ الجبار العنيد.
والطَّاغُوتُ على أوجه هي قوله تعالى " "يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ" هو اسم الواحد.
واجتَنِبْوا الطَّاغُوت اسم تأنيث يعني اللاّت والعُزَّى.
وقوله: "فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ" وتاؤه زائدة مشتق من طَغَى.
وأَطْغاه اللهُ فهو طاغٍ وهم طَاغُونَ.
والطَّغْيَةُ: المكان المشرف من الجبل.
ويقال: سمعت طَغْيَهُ أي صوته، هذلية.

##### Türkçe

باب **الغين** وال**طاء**
**غ و ط**، **غ ط ي**، **غ ط و**، **ط غ و**، **ط غ ي** kullanılagelenlerdir. **غوط**: **الغُوطةُ**: Şam’da bir yer; suyu ve ağacı çoktur.
Ve **الغُوطةُ**: Dımaşk şehri.
Ve **الغَائِطُ**: yerin alçak (çukur) olanı; çoğulu **غِيطانٌ** ve **أَغواطٌ**’tur.
Ve **التَّغَوُّطُ**: onun fiili için kinayeli bir kelimedir.
**غطي**، **غطو**: ve **الغِطاءُ**: onunla örttüğün yahut onunla örtündüğün şeydir; **أَغطِيةً** diye çoğul yapılır. Ve gece **غَطَا** eder, **يَغْطُو** **غُطُوّاً**; yani örttü.
Ve denir ki: memleketi ve benzerini onların üzerine **غَطَّى** etti.
**طغو**، **طغي**: **الطُّغْيان**: onda **الواوُ** bir dildir (lehçedir); ve **طَغَوْتِ** ve **طَغْيتُ**; isim **الطَّغْوَى**’dır.
Ve her şey ölçüyü aşarsa, Nûh kavmi üzerine suyun **طَغَى** ettiği gibi **طَغَى** etmiştir; ve Semûd üzerine çığlığın **طغتِ** ettiği gibi.
Ve **الطَّاغِيةُ**: zorba, inatçı (azgın)dır.
Ve **الطَّاغُوتُ** çeşitli vecihler üzeredir: Yüce Allah’ın sözü: “يُريدونَ أن يَتَحاكَموا إلى الطّاغوتِ”; o, tekilin adıdır.
Ve “اجتَنِبْوا الطَّاغُوت” müennes isimdir; **اللاّت** ve **العُزَّى**’yı kasteder.
Ve onun sözü: “فمَن يَكفُرْ بالطاغُوتِ”; onun **تاؤه**’su ziyadedir; **طَغَى**’dan türemiştir.
Ve Allah onu **أَطْغاه** etti; o **طاغٍ**’dir; onlar **طَاغُونَ**’dur.
Ve **الطَّغْيَةُ**: dağın yüksek (müşrif) olan yeri.
Ve denir ki: **طَغْيَهُ**’ni işittim; yani sesini; Hüzeylîdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط غ و * * طَغَا * يطْغَى بفتح الغين فيهما ويطْغُو * طُغْياناً * و * طُغْوَانا * أي جاوز الحد وكل مجاوز حده في العصيان * طَاغٍ * و * طَغِيَ * بالكسر مثله و * أطْغَاهُ * المال جعله * طَاغِياً * و * طَغَى * البحر هاجت أمواجه وطغى السيل جاء بماء كثير و * الطَّغْوَى * بالفتح مثل * الطُّغْيَانِ * و * الطَّاغِيَةُ * الصاعقة وقوله تعالى ﴿فأما ثمود فأُهلكوا بالطاغية﴾ يعني صيحة العذاب و * الطَّاغُوتُ * الكاهن والشيطان وكل رأس في الضلال يكون واحدا كقوله تعالى ﴿يريدون أن يتحاكموا إلى الطاغوت وقد أُمِروا أن يكفروا به﴾ ويكون جمعا كقوله تعالى ﴿أولياؤُهم الطاغوت يُخرجونهم﴾ والجمع * الطَّوَاغِيتُ

##### Türkçe

* ط غ و * **طَغَا**: **يطْغَى** (ikisinde de **الغين**’in fethiyle) ve **يطْغُو**; **طُغْياناً** ve **طُغْوَانا**: yani haddi aştı; ve her kim isyanda haddini aşarsa **طَاغٍ**’dir. Ve **طَغِيَ** (kesre ile) onun gibidir. Ve **أطْغَاهُ**: mal onu **طَاغِياً** kıldı. Ve **طَغَى**: deniz; dalgaları coştu. Ve sel taştı: çok su ile geldi. Ve **الطَّغْوَى** (fetha ile) **الطُّغْيَانِ** gibidir. Ve **الطَّاغِيَةُ**: yıldırım; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿فأما ثمود فأُهلكوا بالطاغية﴾ yani azap çığlığı. Ve **الطَّاغُوتُ**: kâhin ve şeytan ve sapıklıkta her baş; tekil olur, Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿يريدون أن يتحاكموا إلى الطاغوت وقد أُمِروا أن يكفروا به﴾; ve çoğul olur, Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿أولياؤُهم الطاغوت يُخرجونهم﴾. Çoğulu: **الطَّوَاغِيتُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!طَغا *!يَطْغُو ) :
تقدَّمَ مِراراً أنَّ ذكرَ الآتي ممَّا يُوهمُ أَنَّه من حدِّ

رَمَى وليسَ كذلكَ ، فهو مخالفٌ لاصْطِلاحِهِ السَّابِقِ .
( *!طُغْواً ) ، كَعُلْوٍ ، ( *!وطُغْواناً ، بضمِّهما ) .
قالَ الجوهريُّ : *!الطُّغْوانُ والطّغْيانُ بمعْنًى .
وقالَ الأَزْهريُّ : *!الطُّغْوانُ لغَةٌ في الطّغْيانِ ؛ *!طَغَوْتُ وطَغَيْتُ . ( كطَغِيَ يَطْغَى ) ، أَي كرَضِيَ كما هو في النسخِ ؛ ولو كانَ كسَعَى جازَ فإنَّها لُغاتٌ ثلاثٌ صحيحةٌ ؛ ( *!والطَّغْوى الاسمُ ) منه ؛ ومنه قوُله ، عزَّ وجلَّ : ﴿( كذَّبَتْ ثَمُودُ *!بطَغْواها )﴾ تَنبيهاً أنَّهم لم يَصْدقُوا إذا خُوِّفُوا بعُقوبَةِ طُغْيانِهم .
وفي شرْحِ البخاري بطَغْواها أَي مَعاصِيها .
وفي التهْذِيبِ : أَي بطَغْياها ، وهُما مَصْدرَانِ إلاَّ أنَّ *!الطَّغْوَى أَشْكَلَ برؤُوس الآي فاخْتِيرَ لذلكَ ، ألا تَراهُ قالَ : ﴿وآخِرُ دَعْواهُم﴾ والمَعْنى آخِرُ دُعائِهِم .
وقالَ الزجَّاجُ : أَصْلُها طَغْياهَا ، وفَعْلى إذا كانتْ مِن ذواتِ الياءِ أُبْدِلَتْ في الاسْمِ واواً ليُفْصَل بينَ الاسْمِ والصِّفةِ ، تقولُ : هي التَّقْوَى ، وإنَّما هي مِن تَقَيْتُ ، وبَقْوَى مِن بَقيت .
( و ) الجِبْتُ ( *!والطَّاغُوتُ ) : اخْتُلِفَ في تَفْسيرِهما فقيلَ : هما ( اللاَّتُ والعُزَّى ، و ) قيلَ : الطاغُوتُ : ( الكاهِنُ ) والساحِرُ ؛ عن عِكْرِمَة وبه فُسِّر قوْلُه تعالى : ﴿يُريدُونَ أَن يَتَحاكَمُوا إلى *!الطاغُوتِ وقد أُمِرُوا أَن يَكْفُروا به﴾ ، وكذلكَ الجِبْتُ أَيْضاً : نقلَهُ الزجَّاج .
( و ) قالَ أبو العالِيَة والشَّعْبي وعَطاءُ ومجاهدٌ : الجِبْتُ السِّحْرُ ، والطَّاغُوتُ ( الشَّيْطانُ ) ؛ وقد جاءَ ذلكَ عن عُمَر بنِ الخطَّاب أَيْضاً ، وبه فُسِّرتِ الآيَةُ المتقدِّمَّةُ أَيْضاً .

وقالَ الرَّاغبُ : هو المارِدُ مِن الجِنِّ .
( و ) قيلَ : ( كلُّ رأْسٍ ضَلالٍ ) *!طاغُوتُ ، نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) قالَ الأخْفش : الطاغُوتُ يكونُ مِن ( الأصْنامِ ) ، ويكونُ مِن الجِنِّ والإنْسِ .
( و ) قال الزجَّاجُ : ( كلَّ ما عُبِدَ من دُونِ اللَّهِ ) جِبْتٌ *!وطاغُوتٌ .
( و ) قيلَ : ( مَرَدَةُ أَهْلِ الكِتابِ ) ، يكونُ ( للواحِدِ والجَمْعِ ) ويُذَكَّرُ ويؤنَّثُ ؛ وشاهِدُ الجَمْع قولُه تعالى : ﴿والذين كَفَرُوا أَوْلياؤُهم *!الطاغُوتُ يُخْرِجُونَهم﴾ ؛ وشاهِدُ التَّأْنيثِ قوْلُه تعالى : ﴿الذين اجْتَنَبُوا *!الطاغُوتَ أن يَعْبُدوها﴾ .
قالَ ابنُ سِيدَه وَزْنُه ( فَلَعُوتٌ ) ، بفتْحِ الَّلامِ ، لأنَّه ( من *!طَغَوتُ ) ، قالَ : وإنَّما آثَرْتُ طَوغوتا في التَّقْديرِ على طَيَغُوت لأنَّ قَلْبَ الواوِ عن موْضِعِها أكْثَر من قَلْبِ الياءِ في كَلامِهم نَحْو شَجَر شَاكٍ ولاثٍ وهارٍ ؛ وقيلَ : وَزْنُه فَعَلُوت لكن قُدِّمَتِ اللامُ مَوْضِع العَيْن واللامِ واو محرَّكة مَفْتوح ما قَبْلها فقُلِبَتْ ألفاً فبَقِي في تَقْديرِ فَلَعُوت وهو مِن الطّغْيانِ ، قالَهُ الزمخشري . والقَلْبُ للاخْتِصاصِ إذ لا يُطْلَق على غيْرِ الشَّيْطان .
وفي التَّهْذيب ما يُوافِقُه فإنَّه قالَ : الطَّاغُوتُ تاؤُها زائِدَةٌ وهي مُشْتَقَّة من طَغَا ، انتَهَى .
وقالَ بعضٌ : إنَّ تاءَها عِوَضٌ عن واوٍ وَزْنه فاعُول وقبل على الزِّيادَةِ أنَّه فاعلوت وأَصْله طاغيوت .
وفي الصِّحاح : *!وطاغُوت وإن جاءَ على وَزْنِ لاهُوت فهو مَقْلوبٌ لأنَّه من *!طَغا ، ولاهُوت غَيْر مَقْلوبٍ لأنَّه مِن لاَهٍ بمنْزلةِ الرَّغَبُوتِ والرَّهَبُوتِ .
( ج *!طَواغِيتُ ) ؛ وعليه اقْتَصَرَ الجوهريُّ ؛ ( *!وطَواغٍ ) ، نقلَهُ ابنُ سِيدَه .

( أَو الجِبْتُ : حُيَيٌّ بنُ أَخْطَبَ ؛ *!والَّطاغُوتُ : كَعْبُ بنُ الأَشْرَفِ ) اليَهُودِيَّان .
قالَ الزجَّاج : وهو غَيْرُ خارِجٍ عن قوْلِ أهْلِ اللغةِ لأنَّهم إذا اتَّبَعُوا أَمْرَهما فقد أَطَاعُوهُما من دونِ اللَّهِ .
( *!وأَطْغاهُ ) المالُ : ( جَعَلَه طاغِياً ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والطَّغْوَةُ : المكانُ المُرْتَفِعُ ) ؛ نقلَه الجوهريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الطَّاغُوتُ : الصارِفُ عن طريقِ الخيْرِ ؛ نقلَهُ الراغبُ .
*!والطَّواغِيتُ : بُيوتُ الأَصْنامِ ؛ كذا *!الطَّواغِي ، نقلَهُ الحافِظُ في مقدّمَةِ الفَتْح .

##### Türkçe

: ( ve ( **طَغا** **يَطْغُو** ) :
Daha önce defalarca geçti ki, aşağıda gelenin zikri, onun **رَمَى** maddesinin sınırından olduğu vehmini verir; öyle değildir; zira onun önceki ıstılahına aykırıdır.
( **طُغْواً** ) , **عُلْوٍ** gibi, ( **وطُغْواناً ، بضمِّهما** ) .
Cevherî dedi ki: **الطُّغْوانُ والطّغْيانُ** aynı mânâdadır.
Ezherî dedi ki: **الطُّغْوانُ** **الطّغْيانِ** hakkında bir lugattır; **طَغَوْتُ** ve **طَغَيْتُ**. ( **كطَغِيَ يَطْغَى** ) , yani nüshalarda olduğu üzere **رَضِيَ** gibi; eğer **سَعَى** gibi olsaydı da câiz olurdu; çünkü bunlar üç sahih lugattır; ( **والطَّغْوى الاسمُ** ) ondan; ondan da, azîz ve celîl olanın sözü: ﴿( Semûd **بطَغْواها** yalanladı )﴾ ; onların, taşkınlıklarının cezasıyla korkutulduklarında doğru söylemediklerine dikkat çekmek için.
Buhârî şerhinde **بطَغْواها** yani onun mâsiyetleri.
Tehzîb’de: yani **بطَغْياها**; ikisi de iki mastardır; ancak **الطَّغْوَى** âyet başlarının sonlarına daha uygun düştü de bunun için seçildi; görmüyor musun, dedi: ﴿Ve onların davalarının sonu﴾ ve mânâ: onların dualarının sonu.
Zeccâc dedi ki: aslı **طَغْياهَا**’dır; **فَعْلى** eğer **الياء** sahiplerinden olursa, isimde **واواً**a ibdâl edilir ki isim ile sıfatın arası ayrılsın; dersin: o **التَّقْوَى**’dır; hâlbuki o **تَقَيْتُ**’dendir; ve **بَقْوَى** da **بَقيت**’dendir.
( ve ) **الجِبْتُ** ( **والطَّاغُوتُ** ) : ikisinin tefsirinde ihtilaf edildi; denildi ki: ikisi ( **اللاَّتُ والعُزَّى** , ve ) denildi ki: **الطاغُوتُ**: ( **الكاهِنُ** ) ve sihirbazdır; İkrime’den; ve onunla, yüce olanın sözü tefsir edildi: ﴿**الطاغُوتِ**’a muhakeme olmak istiyorlar; hâlbuki ona küfretmeleri emrolunmuştu﴾ ; **الجِبْتُ** da aynı şekilde: Zeccâc onu nakletti.
( ve ) Ebû’l-Âliye, Şa‘bî, Atâ ve Mücâhid dedi ki: **الجِبْتُ** sihirdir, **الطَّاغُوتُ** ( **الشَّيْطانُ** )dır; bu, Ömer b. el-Hattâb’dan da gelmiştir; ve onunla, önce geçen âyet de tefsir edilmiştir.

Râgıb dedi ki: o, cinlerden olan azgın olandır.
( ve ) denildi ki: ( **كلُّ رأْسٍ ضَلالٍ** ) **طاغُوتُ**tur; Cevherî onu nakletti.
( ve ) Ahfeş dedi ki: **الطاغُوتُ** ( **الأصْنامِ** )dan olur; cin ve insten de olur.
( ve ) Zeccâc dedi ki: ( Allah’tan başka ibadet edilen her şey ) **جِبْتٌ** ve **طاغُوتٌ**tur.
( ve ) denildi ki: ( **مَرَدَةُ أَهْلِ الكِتابِ** ) ; ( **للواحِدِ والجَمْعِ** ) için olur; müzekker de yapılır müennes de; cem‘in şahidi, yüce olanın sözü: ﴿kâfir olanların velileri **الطاغُوتُ**tur; onları çıkarırlar﴾ ; te’nîsin şahidi, yüce olanın sözü: ﴿**الطاغُوتَ**’tan, ona ibadet etmelerinden kaçınanlar﴾ .
İbn Sîde dedi ki: vezni ( **فَلَعُوتٌ** )dur, **الَّلامِ**’ın fethiyle; çünkü o ( **طَغَوتُ**’dandır ); dedi ki: takdirde **طَوغوتا**’yı **طَيَغُوت**’a tercih ettim; çünkü onların kelâmında vâvın yerinden çevrilmesi, yânın çevrilmesinden daha çoktur; **شَجَر شَاكٍ** ve **لاثٍ** ve **هارٍ** gibi; ve denildi ki: vezni **فَعَلُوت**tur; lâkin **اللامُ** **العَيْن** ve **اللامِ** mevkiine takdim edildi; ve **واو** harekeli olup öncesi meftûh olunca **ألفاً**a çevrildi; böylece takdirde **فَلَعُوت** üzere kaldı; o, **الطّغْيانِ**dandır; Zemahşerî bunu söyledi. Ve kalb, ihtisâs içindir; zira şeytandan başkasına ıtlak edilmez.
Tehzîb’de ona muvafık olan vardır; çünkü dedi ki: **الطَّاغُوتُ**’un **تاؤُها**’sı zâiddir ve o, **طَغَا**’dan müştaktır; bitti.
Bazıları dedi ki: onun **تاءَها**’sı bir **واوٍ**dan ivazdır; vezni **فاعُول**dur; ziyadeyi kabul edene göre ise o **فاعلوت**tur ve aslı **طاغيوت**tur.
Sıhâh’ta: **وطاغُوت** her ne kadar **لاهُوت** vezni üzere gelmişse de o maklûbdur; çünkü o **طَغا**’dandır; **لاهُوت** maklûb değildir; çünkü o **لاَهٍ**dendir; **الرَّغَبُوتِ** ve **الرَّهَبُوتِ** menzilesinde.
( çoğulu **طَواغِيتُ** ) ; Cevherî bununla iktifa etti; ( **وطَواغٍ** ) , İbn Sîde onu nakletti.

( yahut **الجِبْتُ**: **حُيَيٌّ بنُ أَخْطَبَ**; **والَّطاغُوتُ**: **كَعْبُ بنُ الأَشْرَفِ** ) iki Yahudi.
Zeccâc dedi ki: bu, ehl-i lugatın sözünden dışarı çıkmış değildir; çünkü onlar, ikisinin emrine tâbi olduklarında, Allah’tan başka ikisine itaat etmiş olurlar.
( **وأَطْغاهُ** ) mal: ( onu taşkın kıldı ) ; Cevherî onu nakletti.
( **والطَّغْوَةُ : المكانُ المُرْتَفِعُ** ) ; Cevherî onu nakletti.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**الطَّاغُوتُ**: hayır yolundan çeviren; Râgıb onu nakletti.
**والطَّواغِيتُ**: putların evleri; aynı şekilde **الطَّواغِي**; Hâfız, el-Feth’in mukaddimesinde nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَغَا
طَغَا U ( n. ac. طُغْوَى [ 3ya ] , طُغْوَان [ 35 ] ) طَغِيَ A ( n. ac. طَغْى [ 1 ] , طُِغْيَان [ طِغْوَاْن 34 ,  35 ])
a.  Overstepped the bounds: acted wrongfully, unjustly, impiously; swelled, rose, heaved; boiled ( sea, blood ).

b.  [ coll. ], Seduced, deceived.

طَغَّوَ
طَغَّوَ II ,  أَطْغَوَ IV ,
a.  Rendered unjust, overbearing.

طَغْيَة
طَغْيَة [ 1tI ],
a.  Summit, peak ( mountain ).

طَغْوَى
طَغْوَى [ 1ya ],
a.  Injustice; impiety, disobedience; rebellion; perverseness.

طَاغٍ
طَاغٍ [ 21 ] , ( pl. طُغَاة [ 9tA ] ),
a.  Disobedient; impious; cruel, tyrannical; proud, insolent.

b.  Tyrant; infidel king.

طَاغِيَة
طَاغِيَة [ 21t ],
a.  see 21 (b) .

b.  Thunder-bolt.

طُِغْيَان
طُِغْيَان [ طِغْوَاْن 34 ,  35 ],
a.  see 1ya .

طَغْيَا
طَغْيَا
a.  Antelope.

طَاغُوْت
طَاغُوْت ( pl. طَوَاغٍ ,  طَوَاغِيْت ),
a.  Idol.

b.  Devil, demon.

c.  Rebel.

d.  Soothsayer, diviner, sorcerer.

e.  Impostor; seducer; sectarian, heretic; heresiarch.

##### Türkçe

**طَغَا**
**طَغَا** U ( n. ac. **طُغْوَى** [ 3ya ] , **طُغْوَان** [ 35 ] ) **طَغِيَ** A ( n. ac. **طَغْى** [ 1 ] , **طُِغْيَان** [ **طِغْوَاْن** 34 ,  35 ])
a. Sınırları aştı: haksızca, zulmederek, dinsizce davrandı; kabardı, yükseldi, dalgalandı; kaynadı (deniz, kan).

b. [ topl. ], Baştan çıkardı, aldattı.

**طَغَّوَ**
**طَغَّوَ** II ,  **أَطْغَوَ** IV ,
a. Zalim, zorba kıldı.

**طَغْيَة**
**طَغْيَة** [ 1tI ],
a. Zirve, tepe (dağ).

**طَغْوَى**
**طَغْوَى** [ 1ya ],
a. Zulüm; dinsizlik, itaatsizlik; isyan; sapkınlık.

**طَاغٍ**
**طَاغٍ** [ 21 ] , ( pl. **طُغَاة** [ 9tA ] ),
a. İtaatsiz; dinsiz; zalim, tiranca; kibirli, küstah.

b. Zalim; kâfir kral.

**طَاغِيَة**
**طَاغِيَة** [ 21t ],
a. bk. 21 (b) .

b. Yıldırım darbesi.

**طُِغْيَان**
**طُِغْيَان** [ **طِغْوَاْن** 34 ,  35 ],
a. bk. 1ya .

**طَغْيَا**
**طَغْيَا**
a. Antilop.

**طَاغُوْت**
**طَاغُوْت** ( pl. **طَوَاغٍ** ,  **طَوَاغِيْت** ),
a. Put.

b. Şeytan, demon.

c. Asi.

d. Kâhin, falcı, büyücü.

e. Sahtekâr; baştan çıkarıcı; fırkacı, zındık; bid‘at önderi.
