# طفأ (ط-ف-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir

- Harfler: ط - ف - أ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: طفء · طفئ

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَطْفَأَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلَهَا | Onu söndürdü | 1 | 1 | [5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/5:64.md) |
| [لِيُطْفِئُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيُفْعِلُوا | Söndürmeleri için | 1 | 1 | [61:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/61:8.md) |
| [يُطْفِئُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%92%D9%81%D9%90%D8%A6%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعِلُوا | Söndürürler | 1 | 1 | [9:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/9:32.md) |

## Mücavir kökler — 33 mücavir (43 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 22 · Ateş demektir
2. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Onların ağızları ile
3. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
4. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Hoşlanmadı
5. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Hufre, çukur demektir
6. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
7. [بغض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Bahat çene altındaki et demektir
8. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Harbe mızrak ucu demektir
9. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onun yakıtı
10. [أبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
11. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğille, İç gömlek demektir
12. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bisat kilim demektir
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sua’f el çatlamasıdır
15. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
16. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dışlama
17. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Taşkınlaştıran
18. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
19. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zade : Azık demektir
20. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
21. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İki yüzlüler
22. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
23. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
24. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
25. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesr(sin ile) kırık demektir
26. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
27. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
28. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
29. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
30. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
31. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
32. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
33. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طفأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mehmuz (lâmü'l-fiil hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md), [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md), [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md), [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin veya ışığın alevinin yatışması, korunun soğuması ve parıltısının tamamen sönmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nuru ağızlarla söndürme teşebbüslerinin boşa çıkarılması ve fitne veya savaş ateşinin bertaraf edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Yıkıcı bir hararet veya parıldayan bir hakikatin dış müdahaleyle etkisizleştirilip söndürülmesi dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Söndürmeyi salt alevin kesilmesi sanıp közün de soğumasını ifade eden tam yok oluş boyutunu göz ardı etmek veya nurun söndürülebilir bir nesne olduğunu zannetmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طف | Bir şeyin sınırına, yüzeyine, kenarına çıkması, kabarması veya yüzeyde hafifleyerek yayılması; [طفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md), [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md), [طفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) ve [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) köklerinde görüldüğü üzere kenar, hafiflik ve yüzey teması | ء | Ani bir durdurma, kesintiye uğratma ve katı bir sınır koyma getiren hemze sesiyle, yüzeydeki parlama ve alev hareketini kökten kesip soğutma ve yok etme anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Enerjinin veya alevin etrafını çevreleyen, onu sınırlayan ve dışarıdan kuşatan baskılayıcı unsur |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar, üfleme | Dışa doğru yönelen soluk, üfleme eylemi veya temas yüzeyinin dış cephesi |
| ء | Öküz başı; güç, öncülük, ani etki | Ani, kesin, nüfuz edici bir müdahaleyle hareketi durduran belirleyici güç |
| طفأ | Kuşatıcı bir baskı ve soluk/üfleme ile var olan enerjinin ani ve kesin bir müdahaleyle kesilmesi | Yanan veya parlayan bir varlığın üzerine kapanarak veya üfleyerek alevini ve ısısını bütünüyle dindirme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yanan bir ateşin veya kandilin alevinin dinmesi, hararetinin bitip korunun soğuması; kızgın taşların üzerine yağ damlatılarak dumanının ve hararetinin kesilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem Arap kelamında ateşin ve kavganın sönüşü bu kökle anlatılır; şair Ziyâd el-A‘cem veya kabile çekişmelerini anlatan erken şahitlerde fitne ateşinin söndürülmesi bağlamında zikredilir |
| Erken Arapça kullanım | Arap kabileleri arasında savaşın bitirilmesi için ateşin söndürülmesi mecazı yerleşiktir; ayrıca kızgın sacı/taşı yağsızlığı sebebiyle cızırdatamayan zayıf koyun için kullanılan «مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ» deyimi ile kışın en soğuk günlerine verilen «مُطْفِئُ الجَمْرِ» ismi erken dönem dilsel şahitlerindendir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça طفأ kökü, alevin ve ışığın sönmesi, hararetin dinmesi ve soğuma anlam matrisine dayanır. Kökün zayıf harfli varyantı olan [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) / [طفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) biçimi nesnelerin suyun yüzeyinde kalması, taşması veya sönmesiyle akrabadır. Sami dil ailesinin genelinde ateşin söndürülmesi eylemi çoğunlukla İbranice ve Aramicede d-‘-k veya k-b-h kökleriyle temsil edilse de, Güney Sami ve Arapça sahasında t-f-’ / t-f-y kökü fiziksel ışığın/ateşin yatışıp tükenmesi bağlamında belirgin bir semantik özelleşme sergiler. İbranicede doğrudan soydaş olarak geçen fiilî form sınırlı olmakla birlikte, kökün ilk iki konsonantı olan t-p/f tabanı hafiflik, yüzeyde dalgalanma ve sıvının taşarak ateşi bastırması gibi fiziksel hareketlerle ilişkilidir. Arapça bu kökü mehmuzlaşma ile keskin bir eyleme dönüştürmüş; ateşi körüklemenin zıddı olarak alevi ve ışıltıyı tamamen yok etme anlamında sabitlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) / [طفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%8A.md) ile mehmuz kök طفأ ilişkisi | Sıvının yüzeyi kaplaması ve taşması fikrinden, tencerenin taşarak veya su dökülerek alevin söndürülmesi ve hararetin tamamen dindirilmesi yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça özgül gelişimi | Klasik kuzeybatı Sami dillerinde ateşin sönmesi için farklı kökler öne çıkarken, Arapçada t-f-’ alevin ve kor halindeki közün bütünüyle soğumasını anlatan müstakil bir kök hüviyeti kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طفأ | Anlamlı | Sönmek, söndürmek | Ateşin, ışığın alev ve hararetini tamamen kesmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طأف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilişte kök kaydı bulunmamaktadır | Kur'an'da geçmez |
| [فطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D8%A3.md) | Anlamlı | Yere vurmak, basmak, ezmek | Bir şeyi sırtından bastırmak, çiğnemek, yere yapıştırmak | Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir; kuvvetle bastırma yönüyle yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez |
| فأط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| أطف | Anlamlı | Yaklaşmak, gölgelemek | Bir şeyin üzerine eğilmek veya kenarında durmak | Nadir kullanım; [طفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md) ile kökteş varyant; Kur'an'da geçmez |
| [أفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D8%B7.md) | Anlamlı | Ses çıkarmak, ayıplamak | Ağızdan çıkan hafif ses veya azarlama ifadesi | Sınırlı kullanım; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طفأ | Merkez | Sönme ve söndürme | Alevin gitmesiyle birlikte korunun ve hararetin de bütünüyle soğuyup tükenmesi | Hem ışığı hem ısıyı bütünüyle yok eden kesin söndürme |
| [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Alevin yatışması | Alevin ve dilin kesilmesi fakat kor ve hararetin dipte canlı kalması | Sadece alevi dindirir, içten içe yanma devam edebilir |
| [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Kül haline gelme | Ateşin tamamen geçip sadece soğuk külünün kalması | Zamanla kendi kendine tükenip cansızlaşmayı anlatır |
| [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Suyun veya ışığın çekilmesi | Kaynağın derine batması, gözden kaybolması | Sönmekten ziyade derine çekilerek ulaşılamaz hale gelmeyi imler |
| [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) | Komşu | İzin silinmesi | Belirtinin, ışıltının veya şeklin tamamen örtülüp silinmesi | Görünürlüğün ve izin bütünüyle mahvedilmesini ifade eder |
| [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) | Zıt | Tutuşma, alev alma | Ateşin parlaması, hararetinin ve ışığının yükselmesi | Sönmenin tam karşıtı olarak alevin ve enerjinin tutuşması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طفأ | Söndürmek | Alevin ve ısının kökten yok edilmesi | Kesin |
| Latince | extinguere, restinguere | Söndürmek, imha etmek | Maddi bir ateşi söndürmenin yanında bir duyguyu veya tehlikeyi yok etmeyi tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | extinguish, put out, quench | Söndürmek, bastırmak | Extinguish hem alevi hem ışığı ve soyut fitneyi söndürmeyi verir; quench daha çok harareti dindirmeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | löschen, auslöschen, ersticken | Söndürmek, alevini kesmek | Auslöschen ışığı ve mevcudiyeti bütünüyle yok etmeyi, ersticken ise boğarak söndürmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | éteindre, étouffer | Söndürmek, boğmak | Éteindre hem kandili/ışığı hem ateşi söndürmede Arapçadaki itfa fiilinin doğrudan dengidir | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أطفأ (İf'âl kalıbı) | Savaş ve fitne ateşinin ilahi kudretle bertaraf edilmesi, yatıştırılması | Kötülük ve savaş çıkarmak için tutuşturulan ateşin Allah tarafından boşa çıkarılması; Mâide [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md) |
| يطفئوا (Muzâri if'âl kalıbı) | Hakikatin, vahyin ve ilahi nurun asılsız iddialarla ve ağız yoluyla yok edilmek istenmesi | İnkarcıların Allah'ın nurunu ağızlarıyla üfleyerek söndürmeye kalkışması fakat bu çabanın sonuçsuz kalması; Tevbe [9:32](https://lisan.digital/tr/ayet/9:32.md) ve Saff [61:8](https://lisan.digital/tr/ayet/61:8.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi nurun bekası | Allah'ın nurunun beşeri güçler tarafından söndürülemeyeceği ve ilahi iradenin kemale ereceği ilkesi | Hakikatin ontolojik üstünlüğü ve batılın onu yok etme acziyeti |
| Fıkıh | Zararın izalesi ve yangın sorumluluğu | İtfâ-i nâr yani kamuya veya ferde zarar veren yangının söndürülmesi mükellefiyeti ve fitneyi bastırma vecibesi | Zarar verici fiili kökünden ortadan kaldırma |
| Tefsir | İstiare ve temsil tahlili | Ağızla üfleyerek güneş mesabesindeki bir nuru söndürmeye çalışmanın mantıksal imkansızlığı ve acziyet temsili | Güneş gibi parlayan hakikatin zayıf nefeslerle yok edilemeyeceği hakikati |
| Hadis | Şeytani vesvese ve fitnenin yatıştırılması | Öfkenin ve fitnenin ateşe benzetilip abdest suyu veya sükunetle söndürülmesinin emredilmesi | Şer ve hararet kaynağını su veya itidalle dindirme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin evrensel aydınlığı | Nurun dokunulmazlığı | Karartma ve inkar girişimlerini etkisiz kılma | Vahiy güneşi insanların üflemesiyle sönmeyecek bir ontolojik güce sahiptir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve bilgi üretimi | Yanlışlamanın iflası | Asılsız iddiaların ilmi deliller karşısında sönmesi | Temelsiz polemikler ilmi hakikatin aydınlığını ortadan kaldıramaz | Güçlü |
| Siyasi | Barış ve güvenlik doktrini | Fitne ve savaşın bastırılması | Toplumsal yangınların diplomatik veya fiili müdahaleyle dindirilmesi | Yıkıcı çatışma ateşlerinin büyümeden söndürülmesi kamu düzeninin esasıdır | Kesin |
| İktisadi | Kriz ve piyasa spekülasyonu | Enflasyonist ve panik dalgalarının dindirilmesi | Piyasayı yakan spekülatif yangınların itfası | Fiyat anarşisi ve tekelci kriz ateşinin adil regülasyonla söndürülmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik dengelenme ve entropi sönümü | Bir sistemdeki ekzotermik reaksiyonun oksijensiz bırakılarak veya soğutucu madde ilavesiyle durdurulması ve enerjinin tükenmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Çatışma çözümü ve kriz yönetimi | Toplumsal alanda tırmanan gerilimin, taraflar arasındaki iletim kanallarının ve provokasyonların kesilerek sükunete kavuşturulması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İtfâ eylemini sadece itfaiyecilik veya fiziksel bir yangına su sıkma düzeyine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem kitleleri mahveden savaş ateşinin Allah tarafından söndürülmesini hem de küfrün kolektif propagandayla vahyi boğma girişimini kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe [9:32](https://lisan.digital/tr/ayet/9:32.md) ve Saff [61:8](https://lisan.digital/tr/ayet/61:8.md) ayetlerindeki «ağızlarıyla Allah'ın nurunu söndürmek» ifadesini sıradan bir söz yarışı sanıp, hakikati tamamen yok etmeyi hedefleyen ontolojik bir savaş olduğunu fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fitne, savaş ve inkarı yakıcı, tüketici bir «ateş» olarak; vahiy ve hakkı ise ebedi bir «nur» olarak niteleyen temel metaforik kurgusunun anlaşılmasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i kitabın fesat ve savaş çıkarma teşebbüslerinin anlatıldığı ayetlerde (Mâide [5:64](https://lisan.digital/tr/ayet/5:64.md)) ve İslam davetinin evrensel zaferini ilan eden meydan okuma ayetlerinde (Tevbe [9:32](https://lisan.digital/tr/ayet/9:32.md), Saff [61:8](https://lisan.digital/tr/ayet/61:8.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin veya ilahi projenin insan eliyle, zayıf propagandalarla veya silah zoruyla bütünüyle ortadan kaldırılabileceği zannını kökünden çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Alev saçan, parlayan ve ısı yayan bir ateşin veya kandilin alevini kesmek, hararetini soğutmak ve korunu tamamen söndürmek.
- Soyut anlam: Toplumsal yıkıma yol açan kriz, fitne ve savaş ortamlarını dindirmek ya da ilahi hakikatin ışığını propagandayla yok etmeye kalkışmak.
- Sistematik karşılık: Var olan veya var edilmeye çalışılan enerjinin, hararetin ve ışıltının dışsal bir müdahaleyle sıfır noktasına çekilmesi veya bu söndürme teşebbüsünün ilahi irade tarafından imkansız kılınması.
- LaTeX modeli: $$E(t) \cdot \mathbb{I}_{\{C\}} \xrightarrow{t \to \infty} 0 \quad \text{fakat} \quad \lim_{a \to A} (N \setminus a) = N > 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $E(t)$, fitne ve savaş gibi yakıcı enerjinin zamana bağlı fonksiyonunu, $C$ ilahi veya meşru müdahale koşulunu temsil eder; bu müdahaleyle yakıcı ateş sıfıra yaklaşarak söner. İkinci kısımda ise $N$ ilahi nuru, $a$ ise beşerin ağzıyla ürettiği söndürücü üflemeyi gösterir; beşeri üfleme kümesi ne kadar zorlarsa zorlasın nurun baki kaldığı ve sıfırlanamadığı ifade edilir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/5:64.md) — أَطْفَأَهَا

وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Yahudiler dediler ki: Allah’ın eli bağlıdır. Böyle dediklerinden ötürü kendi elleri bağlansın, la’net olsun. Hayır, O’nun iki eli de açıktır, nasıl dilerse öyle infak eder. Rabbından sana indirilen; andolsun ki, onlardan çoğunun azgınlığını ve küfürünü artıracaktır. Onların aralarına kıyamet gününe kadar sürecek kin ve nefret saldık. Savaş için ateşi ne zaman körükleseler; Allah, onu söndürür. Ve yeryüzünde fesada koşarlar. Allah, ise fesadçıları sevmez.

### [Tevbe 9:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/9:32.md) — يُطْفِئُوا

يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki Allah nurunu mutlaka tamamlayacaktır. İsterse kafirler hoşlanmasınlar.

### [Saff 61:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/ayet/61:8.md) — لِيُطْفِئُوا

يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler. Halbuki kafirler istemeseler de; Allah, nurunu tamamlayacaktır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

TFV Tafve(tı ile) kaynayan tencerede taşan köpük demektir. Ateşi su dökerek söndürmek için itfa fiili kullanılır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والفاء و و ا ي ء معهما
ط ف و، ط ف ي، ط و ف، و ط ف، ف و ط، ط ي ف، ط ف أ، ف ط أ مستعملات
طفو:
طفي:
طفا الشّيءُ فوقَ الماءِ يَطْفُو طَفْواً، وقد يُقالُ للثّور الوْحشيّ إذا علا رملةً: طَفا فَوْقَها. قال العجّاج:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا
وفي الحديث: "اقتُلوا ذا الطُّفْيَتَيْن"، أُراه شَبَّهَ الخَطَّينِ على ظَهره بطُفْيَتَينِ. والطَّفْية من خُوصِ المُقْل، وهي حجازيّة، وجمعُها: طُفَى. والطّفْية: حيّة ليّنة خبيثة، قيل: هي بتراءُ قصيرةُ الذَّنَب.
طوف:
الطَّوْف: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها، ثمَّ يُشَدُّ بَعْضُها إلى بَعْضٍ كهيئة سَطْحٍ فوق الماء، يُحْمَل عليها المِيرةُ، ويُعْبَرُ عليها.
والطُّوفانُ: الماءُ الذّي يَغْشَى كلَّ مكانٍ، ويُشَبَّهُ به الظَّلامُ، قال العجّاج:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا
الأَثأَبُ: شَجَرٌ مثل الطَّرْفاء، أكبر منه. والطَّوَفان: مَصْدَر طافَ يَطُوفُ. فأمّا طاف بالبيت يطوف فالمصدر: طَوَافٌ. وأطاف بهذا الأمرِ، أي: أحاط به، فهو مُطِيفٌ.
وطائفةٌ من النّاسِ واللَّيْل، أي: قِطعةٌ، والطّائفُ الذي بالغور سُمِّي به الحائط الذّي بَنَوا حولها في الجاهليّة، حصّنُوها به، قال:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا
والطّائف: العاسُّ بالليل. والطّوافون: الممالك.
وطف:
الوَطَفُ: كَثْرةُ شَعَرِ الحاجبين والأشفار، واسترخاؤه.
وسَحابةً وطفاءُ: كأنّما بوَجْهِها حِمْلٌ ثَقيلٌ.
ويقال في الشِّعْر: ظلامٌ أوطف.
فوط:
الفُوَطُ: ثيابٌ تُجْلَبُ من الهِنْد، الواحدةُ: فُوطة، وهي غِلاظٌ قِصارٌ تكونُ مَآزِر.
طيف:
كلُّ شيء يَغشَى البَصَرَ من وَسواس الشّيطان فهو طيف. وما في الأشعار من الطَّيْف، نحو قوله:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا
يعني: أنّه يرى خيالَها في مَنامه، فذلك طَيْفُها.
طفا:
طَفِئَتِ النّارُ تَطفَأُ طُفُوءاً: سكن لَهَبِها وبَرَد جَمْرُها، وأَطفَأْتُها.
فطأ:
الفَطَأُ في سَنامِ البَعير بعيرٌ أَفْطَأُ الظَّهر فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً.
وتَفاطَأً فلانٌ: وهو أَشَدُّ من التّقاعُسِ وتَفاطأَ فلانٌ في مَشْيِه، أي: تمايَلَ من السِّمَنِ، وهو يَتَفاطَأُ تَفاطُوأ.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الفاء** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**
**ط ف و**، **ط ف ي**، **ط و ف**، ve **و ط ف**، **ف و ط**، **ط ي ف**، **ط ف أ**، **ف ط أ** kullanımdadırlar.

**طفو**:

**طفي**:

**طفا** şey suyun üstünde **يَطْفُو** **طَفْواً**; ve vahşi boğa bir kum tepesine yükseldiğinde ona denilir: onun üstünde **طَفا**. **العجّاج** dedi:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا

Hadiste: “**اقتُلوا ذا الطُّفْيَتَيْن**”, onu, sırtındaki iki çizgiyi iki **طُفْيَتَينِ**e benzetmiş görüyorum. Ve **الطَّفْية** **المُقْل**in **خُوص**undandır; ve o Hicazlıdır; ve onun çoğulu: **طُفَى**. Ve **الطّفْية**: yumuşak, habis bir yılandır; denildi: o, kısa kuyruklu bir **بتراءُ**dır.

**طوف**:

**الطَّوْف**: içinde şişirilen kırbalardır; sonra onların bir kısmı bir kısmına, su üstünde bir yüzey heyeti gibi bağlanır; onun üzerinde azık taşınır ve onun üzerinden geçilir.

Ve **الطُّوفانُ**: her yeri kaplayan sudur; ve onunla karanlık benzetilir. **العجّاج** dedi:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا

**الأَثأَبُ**: **الطَّرْفاء** gibi bir ağaçtır, ondan daha büyüktür. Ve **الطَّوَفان**: **طافَ يَطُوفُ**un mastarıdır. Amma eve **طاف** eder, **يطوف** ederse, mastar: **طَوَافٌ**tur. Ve bu iş ile **أطاف** etti, yani: onunla kuşattı; o hâlde o **مُطِيفٌ**tir.

Ve insanlardan ve geceden bir **طائفةٌ**, yani: bir parça. Ve **بالغور**daki **الطّائف**e, cahiliyede onun etrafına yaptıkları duvar sebebiyle bu ad verildi; onu onunla tahkim ettiler. Dedi:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا

Ve **الطّائف**: geceleyin dolaşan gözcüdür. Ve **الطّوافون**: memleketlerdir.

**وطف**:

**الوَطَفُ**: kaşların ve kirpiklerin kılının çokluğu ve onun sarkmasıdır.

Ve **سَحابةً وطفاءُ**: sanki yüzünde ağır bir yük varmış gibidir.

Ve şiirde denilir: **ظلامٌ أوطف**.

**فوط**:

**الفُوَطُ**: Hind’den getirilen elbiselerdir; teki: **فُوطة**; ve onlar kalın, kısa olup peştamal olurlar.

**طيف**:

Şeytanın vesvesesinden gözü kaplayan her şey **طيف**tir. Ve şiirlerdeki **الطَّيْف**ten olan, onun sözü gibi:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا

Yani: uykusunda onun hayalini görür; işte bu onun **طَيْفُها**sıdır.

**طفا**:

**طَفِئَتِ النّارُ** **تَطفَأُ** **طُفُوءاً**: alevi sakinleşti ve koru soğudu; ve ben onu **أَطفَأْتُها**.

**فطأ**:

**الفَطَأُ** deve hörgücündedir; sırtı **أَفْطَأُ** olan bir deve; **فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً**.

Ve falan **تَفاطَأً** etti: ve o, ağırdan almanın daha şiddetlisidir. Ve falan yürüyüşünde **تَفاطَأَ** etti, yani: şişmanlıktan sallandı; ve o **يَتَفاطَأُ** **تَفاطُوأ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَفِئتِ النارُ تَطْفَأُ طُفُوءاً وانْطَفَأتْ، وأطْفَأتُها أنا. ويقال ليوم من أيام العجوز: مُطْفِئُ الجمرْ.

##### Türkçe

**طَفِئتِ النارُ**: ateş söndü; **تَطْفَأُ**: söner; **طُفُوءاً**: sönüş olarak; **وانْطَفَأتْ**: ve söndü; **وأطْفَأتُها أنا**: ben onu söndürdüm. Ve denilir ki, yaşlı kadının günlerinden bir gün için: **مُطْفِئُ الجمرْ**: koru söndüren.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ف ( وايء )
طفا ، طفأ ، طوف ، طيف ، وطف ، فطأ ، فوط .
( طفا ) : رُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه ذكَر الدَّجَّالَ فقال : كأن عينَه عِنَبَةٌ طافِيَة .
قال أبو العبَّاس : وسُئل عن تفسيره فقال : الطافِية من العِنَب : الحَبَّة التي قد خَرجتْ عن حَدِّ نِبْتَةِ أَخواتِها من الحَبّ فنتأتْ وظهرتْ . قال : ومنه الطّافي من السَّمَك لأنه يعلو ، ويَظهرُ على رأس الماء .
وقال الليث : طَفَا الشيءُ فوقَ الماءِ يطفو طَفْواً ، وقد يقال للثور الوحشيّ إذا عَلاَ رَمْلَةً : طَفَا فَوْقها .
قال العجّاج :
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
وفي حديث آخر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : اقْتلُوا الجانّ ذا الطفيَتين والأبتَر .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : الطفْيَةُ : خُوصة المُقْل وجمعها طُفًى . قال : وأراهُ شَبَّه الخَطَّين اللذَين على ظهرِه بخُوصتَين من خُوص المُقْل ، وأنشد بيتَ أبي ذؤيب :
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
وأنشد ابن الأعرابيّ :
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
قال : طَفَا أي نزَا بجَهلِه إذا تَرَزَّنَ الحَليم .
سلمَةُ عن الفرّاء : الطُّفاوِيُّ مأخوذٌ من الطُّفاوَة ، وهي الدارة حولَ الشمس .
وقال أبو حاتم : الطفَاوَة الدَّارة التي حَوْل القمر ، وكذلك طُفَاوَةُ القِدْر ما طفَا عليها من الدّسَم .
قال العجّاج :
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
والجُمّل الذين يُذيبُون الشّحْمَ .
طفأ : قال الله جلّ وعزّ : ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) ( المائدة : 64 ) أي أَهمَدَها حتى تبْرُدَ ، وقد طَفِئَتْ تطفَأ طُفُوءًا ، والنار سَكَن لهبُها وجَمْرُها يتَّقد فهي خامدة ، فإذا سَكَن لهبُها وبرَدَ جمرُها فهي هامدة طافئة .
طوف طيف : قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفرّاء : أَرسل اللَّهُ عليهم السماءَ سَبْتاً فلَم تُقلِع لَيْلاً ولا نهاراً ، فضاقَتْ بهم الأرضُ ، فسألوا مُوسى أن يُرْفع عنهم ، فرُفع ، فلم يتوبوا .
وأخبرني المنذريّ عن أبي بكر الخطّابي ، عن محمد بن يزيد ، عن يحيى بن يمان عن المنهال بن خليفة ، عن الحجّاج ، عن الحكم بن حَبْناء عن عائشة قالت : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) الطوفان المَوْت .
وأخبرني عن أبي العباس أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ( قال : واحدتُه في القياس طُوفَانَةٌ ، وأنشد فقال :
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
قال : وهو من طافَ يطوف .
وقال أبو العباس : الطوفان مصدرٌ مثلُ الرُّجحان والنُّقصان ، فلا حاجة إلى أن نطلبَ له واحداً .
وقال غيره : يقال لِشدّة سوادِ الليل طُوفان .
وقال الرّاجز :
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
وقال الزجّاج : الطوفان من كلّ شيء ، ما كان كثيراً مُحيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها كالغَرَق الذي يَشمل المدُن الكثيرَة ، يقال له : طُوفَانٌ ، وكذلك القَتْل الذَّريع طُوفان ، والموت الجارفُ طوفان .
وقال الفرّاء في قوله جلّ وعزّ : ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) ( النور : 58 ) هذا كقولك في الكلام : إنما هُمْ خَدَمُكم ، وطوَّافون عليكم ، قال : ولو كان نَصباً كان صواباً تُخْرِجه مِن عليهم .
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم قال : الطائف هو الخادم الذي يَخدمُك برفِق وعناية ، وجمعه الطوّافون ، وقول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الهرّة : إنما هي من الطوّافات في البيت ، أراد والله أعلم أنها من خَدَم البيت .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( إِذَا
مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) ( الأعراف : 201 ) وقرىء ) إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ الطائف والطيْف سواء ، وهو ما كان كالخَيال ، والشيءُ يُلمّ بك .
وقال الهذَلي :
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
وروى ابن أبي نجيح عن مجاهد ، إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ( قال : الغَضَب . رَوَى الحكمُ عن عكرمةَ في قوله : إذا مَسَّهم طَيْفٌ من الشيطان تذكروا ، قال ابن عباس : الطيْفُ الغَضَبُ :
قلتُ : الطَّيْفُ في كلام العَرَب الجُنون ، رواه أبو عبيد عن الأحمر ، وقيل : الغضَبُ طيفٌ لأن عَقْلَ من استفزّه الغَضَبُ يَعزُبُ حتى يَصيرَ في صورة المجنون الذي زال عقلُه ، وينبغي للعاقل إذا أحسَّ من نفسه إفراطاً في الغَضب أن يَذكُر غَضَب الله على المُسْرِفين ، فلا يُقدم على ما يوبِقُه ، ونسألُ الله توفيقَنا للقَصْد في جميع الأحوال إنه الموفق له .
ولا حول ولا قوة إلا به .
وقال غيره : طُفْت أطوفُ طَوْفاً وطَوَافاً ، وطاف الخيالُ يَطيف طَيْفاً .
وقال اللّيث : كلُّ شيءٍ يَغشى البصَر مِن وَسْواسِ الشيطان فهو طَيْف ؛ قال : ويقال أَطافَ فلانٌ بالأمر إذا أَحَاطَ به ، والطائف : العاسُّ باللّيل ، قال : والطائفُ الّتي بالغَوْرِ سُمِّيت طائفاً لحائِطها المبنيِّ حولَها المحدق بها ، والطائفة من كل شيء قِطْعةٌ ، يقال : طائفةٌ من الناس ، وطائفةُ من اللّيل ، ويقال : طاف بالبيت طَوَافاً ، واطَّوَّف اطِّوّافاً ، والأصل تَطَوّفَ تَطَوُّفاً ، وطافَ طَوْفاً وطِوافاً .
أبو عبيد عن الأحمر : يقال لأوّل ما يَخرُج من بطن الصبي : عِقْيٌ ، فإذا رضِعَ فما كان بعد ذلك قيل : طافَ يَطوفُ طَوْفاً .
وقال ابن الأعرابي مِثلَه ، وزاد فقال : أطَّاف يَطاف اطِّيافاً ، إذا أَلقَى ما في جَوفِه ، وأنشد :
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
جابان : اسم جمَل ، والمطاف ، موضعُ الطواف حولَ الكعبة .
وقال الليث : الطوف قِرَبٌ ينفخ فيها ثم يشد بعضها إلى بعض كهيئة سطح فوقَ الماء يُحمل عليها الميرة ، ويُعبَر عليها .
قلتُ : الطَّوْف الّذي يُعبَر عليه في الأنْهار الكبار تُسَوَّى من القَصَب والعِيدان يُشَدّ بعضُها فوقَ بعض ، ثم تُقَمَّطُ بالقمُط حتّى يُؤمَنَ انحلالها ، ثم تُركَبُ ويُعْبَرُ عليها ، وربّما حُمِل عليها الجَمَل على قَدْر قُوّته ، وثَخانته ، وهو الرِّمْثُ أيضاً ، وتَسمَّى العَامَة بتخفيف الميم .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) ( القلم : 19 ) لا يكون الطائف إلا لَيْلاً ، ولا يكون نهاراً ، وقد تتكلّم به العرب فيقولون : أطفْتُ به نهاراً ، وليس موضعُه بالنهار ، ولكنه بمنزلة قولِك : لو تُرِك القَطَا لَيْلاً لَنَام ، لأنَّ القطا لا يَسْرِي لَيْلاً ، أنشدني أبو الجرّاح :
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
وقال الليث : الطَّيَاف : سوادُ اللّيل ، وأنشد :
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
فطأ : أبو زيد في كتاب الهمز : فَطأْتُ الرجَل أفْطَؤُهُ فَطْأً إذا ضرَبْتَه بعَصاً ، أو بظهرِ رِجلِك .
قال : وتَفاطَأَ فلانٌ عن القوم بعدما حَمَل عليهم تَفاطُؤاً ، وذلك إذا انكَسَر عنهم ورَجَع .
قال : ويقال : تَبازَخ عنهم تَبازُخاً في معناها .
وقال الليث : الفَطَأُ في سَنامِ البعير ، بعيرٌ أفطأُ الظَّهْر ، والفعل فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً .
أبو عبيد عن الأحمر وأبي عمرو : الأفْطأُ مهموز : الأفطَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفَطَأ الرجلُ إذا جامَعَ جماعاً كثيراً ، وأَفْطَأ إذا اتّسعتْ حالُه ، وأَفطَأ إذا ساءَ خُلُقُهُ بعد حُسْن .
وطف : قال الليث : الوَطَفُ كثرةُ شَعَرِ الحاجبَين والأشفار واسترخاؤه .
ويقال : سحابة وَطْفَاء ، كأنما بوجهها حِمْلٌ كثير ، ويقال في الليل : ظلامٌ أوطَفُ .
ومن صفة رَسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه كان بأشْفارِه وَطَف ، المعنى أنّه كان في هُدْب أشفارِ عَيْنيه طولٌ ، يقال : رجلٌ أوطَف ، وامرأة وَطْفاء ، إذا كانا كثيرَيْ شعرِ أهْداب العَيْن .
وفي حديث آخر أنّه كان أهدَبَ الأشفار أي طويلَها .
أبو زيد : الوَطْفاء الدِّيمة السَّحُّ الحَثِيثةُ طال مطرُها أو قَصُر إذا تَدَلَّتْ ذُيولُها ، وقال امرؤ القيس :
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
فوط : قال الليث : الفُوَطُ : ثيابٌ تُجلَب من السِّند ، الواحدة فُوطَة ، وهي غِلاظٌ قصارٌ تكون مآزِرَ .
قلت : لم أسمعْ في شيء من كلام العرب العاربة الفُوَطَ ، ورأيتُ بالكوفة أُزُراً مخطّطةً يشتريها الجَمّالون والخَدَم فيتَّزرون بها ، الواحدة فوطة ، قال : فلا أدري أعربيّ أم لا .

##### Türkçe

ط ف ( **وايء** )
**طفا** ، **طفأ** ، **طوف** ، **طيف** ، **وطف** ، **فطأ** ، **فوط** .
( **طفا** ) : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildiğine göre, **الدَّجَّالَ**’ı zikretti de şöyle dedi: “Sanki onun gözü, **طافِيَة** bir üzüm tanesi gibidir.”
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: Onun tefsiri hakkında soruldu da şöyle dedi: Üzümden **الطافِية**: tanelerden, kardeşlerinin (öteki tanelerin) bitiş sınırının dışına çıkmış olan tanedir; kabarmış ve görünmüştür. Dedi: Bundan (bir de) balıktan **الطّافي** (vardır); çünkü yükselir ve suyun yüzünde görünür.
Leys dedi: Bir şey suyun üstünde **طَفَا** eder; **يطفو** **طَفْواً**. Ve yaban öküzüne, bir kum tepesine yükseldiğinde, “Onun üstünde **طَفَا** etti” denir.
ʿAccâc dedi:
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) başka bir hadiste: “**الجانّ**’ı, **ذا الطفيَتين** ve **الأبتَر** olanı öldürün” dedi.
Ebû ʿUbeyd dedi: Asmaʿî dedi: **الطفْيَةُ**: **المُقْل**’ün bir yaprakçığıdır; çoğulu **طُفًى**’dır. Dedi: Onun sırtındaki iki çizgiyi, **المُقْل** yaprakçıklarından iki yaprakçığa benzetmiş olmalı. Ebû Züeyb’in beytini okudu:
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
İbnü’l-Aʿrâbî okudu:
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
Dedi: **طَفَا** yani, akıllı kişi ağırbaşlılık gösterdiğinde, o (köle) cehaletiyle sıçradı.
Farrâ’dan Seleme: **الطُّفاوِيُّ**, **الطُّفاوَة**’den alınmıştır; o da güneşin etrafındaki halkadır.
Ebû Hâtim dedi: **الطفَاوَة** ayın etrafındaki halkadır; aynı şekilde, tencerenin **طُفَاوَةُ**’si, üzerinde yüzen yağlılıktır.
ʿAccâc dedi:
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
Ve **الجُمّل**: yağı eritenlerdir.

**طفأ** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) ( المائدة : 64 ) yani onu, soğuyuncaya kadar söndürdü. Ve (ateş) **طَفِئَتْ**; **تطفَأ** **طُفُوءًا**. Ateş: alevi ve koru sükûn bulur; (koru) tutuşur da o sönük (خامدة) olur. Alevi sükûn bulup koru soğuduğunda ise o, sönmüş (هامدة) **طافئة**’dir.

**طوف طيف** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) ( الأعراف : 133 ) .
Farrâ dedi: Allah onlara göğü bir hafta gönderdi; gece de gündüz de dinmedi. Yer onlara dar geldi; Mûsâ’dan kendilerinden kaldırmasını istediler; kaldırıldı; fakat tevbe etmediler.
Münzirî bana, Ebû Bekir el-Hattâbî’den, Muhammed b. Yezîd’den, Yahyâ b. Yemân’dan, Minhâl b. Halîfe’den, Haccâc’dan, Hakem b. Habnâ’dan, Âişe’den haber verdi; dedi ki: Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: “**الطوفان** ölümdür.”
Bana Ebû’l-ʿAbbâs’tan da haber verdi; dedi ki: Ahfeş, şu sözünde: ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ) dedi ki: Onun tekili kıyasta **طُوفَانَةٌ**’dır. Şiir okudu:
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
Dedi: O, **طافَ يطوف**’tandır.
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: **الطوفان** bir mastardır; **الرُّجحان** ve **النُّقصان** gibidir; onun için bir tekil aramaya ihtiyaç yoktur.
Başkası dedi: Gecenin şiddetli karalığına **طُوفان** denir.
Recez söyleyen dedi:
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
Zeccâc dedi: **الطوفان**, her şeyden, çok olup bütün topluluğu kuşatan ve çepeçevre saran şeydir; birçok şehri kapsayan boğulma gibi; ona **طُوفَانٌ** denir. Aynı şekilde yaygın öldürme **طوفان**’dır; süpürüp götüren ölüm **طوفان**’dır.
Farrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözünde: ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) ( النور : 58 ) dedi: Bu, sözde senin “Onlar ancak sizin hizmetçilerinizdir ve size dolaşıp duranlardır” demen gibidir. Dedi: Eğer nasb olsaydı, doğru olurdu; onu **عليهم**’den çıkarırsın.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi: **الطائف**: sana yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوّافون**’dur. Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) kedi hakkında sözü: “O ancak evdeki **الطوّافات**’tandır”; Allah en iyi bilendir, evin hizmetçilerinden olduğunu kastetti.
Farrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözünde: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) ( الأعراف : 201 ) dedi; ve şöyle de okundu: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ ) **الطائف** ile **الطيْف** birdir; o, hayal gibi olan şeydir; bir şey sana dokunup geçer.
Hüzelî dedi:
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
İbn Ebî Necîh, Mücâhid’den rivayet etti: ( إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) dedi ki: öfkedir. Hakem, İkrime’den şu söz hakkında rivayet etti: “Onlara şeytandan bir **طَيْفٌ** dokunduğunda hatırlarlar”; İbn Abbâs dedi: **الطيْفُ** öfkedir.
Dedim: Arapların كلام’ında **الطَّيْفُ** deliliktir; Ebû ʿUbeyd onu Ahmer’den rivayet etti. Ve denildi ki: Öfke **طيفٌ**’tir; çünkü öfkenin kışkırttığı kimsenin aklı kaybolur, aklı gitmiş deli suretine dönünceye kadar. Akıllı kimse, kendinde öfkede aşırılık hissettiğinde, müsriflere Allah’ın gazabını hatırlamalıdır; onu helâk edecek şeye girişmesin. Ve Allah’tan, bütün hâllerde orta yolu tutmaya bizi muvaffak kılmasını isteriz; şüphesiz O, ona muvaffak kılandır.
Ve O’ndan başka güç ve kuvvet yoktur.
Başkası dedi: **طُفْت** **أطوفُ** **طَوْفاً** ve **طَوَافاً**; ve hayal **طافَ** eder, **يَطيف** **طَيْفاً**.
Leys dedi: Şeytanın vesvesesinden göze gelen her şey **طَيْف**’tir. Dedi: “Falanca işe **أَطافَ** etti” denir; yani onu kuşattı. Ve **الطائف**: geceleyin dolaşan bekçidir. Dedi: Ve **الطائفُ** (şehir), **بالغَوْرِ**’da, etrafına yapılmış ve onu kuşatan duvarı sebebiyle **طائفاً** diye adlandırıldı. Ve her şeyden **الطائفة** bir parçadır; “insanlardan bir **طائفةٌ**” ve “geceden bir **طائفةُ**” denir. Ve “evin etrafında **طاف** etti” denir: **طَوَافاً**; ve **اطَّوَّف** etti: **اطِّوّافاً**; aslı **تَطَوّفَ**: **تَطَوُّفاً**’dur. Ve **طافَ**: **طَوْفاً** ve **طِوافاً**.
Ebû ʿUbeyd, Ahmer’den: Çocuğun karnından çıkan ilk şeye **عِقْيٌ** denir; emdiğinde, bundan sonra olan şeye “**طافَ يَطوفُ طَوْفاً**” denir.
İbnü’l-Aʿrâbî de onun benzerini söyledi; ve artırdı da dedi ki: **أطَّاف** eder, **يَطاف** **اطِّيافاً**; yani karnındakini attığında. Şiir okudu:
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
**جابان**: bir devenin adıdır. Ve **المطاف**: Kâbe’nin etrafında tavaf yeridir.
Leys dedi: **الطوف**: tulumlardır; içine üflenir, sonra bazıları bazılarına bağlanır; su üstünde bir satıh gibi olur; üzerinde azık taşınır ve onunla geçilir.
Dedim: Büyük nehirlerde geçilen **الطَّوْف**, kamış ve çubuklardan düzlenir; bazıları bazılarının üstüne bağlanır; sonra çözülmesi güven altına alıncaya kadar bağlarla sarılır; sonra ona binilir ve onunla geçilir. Ve o, **الرِّمْثُ**’tur da; ve halk, mîm’i hafifleterek adlandırır.
Farrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözünde: ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) ( القلم : 19 ) dedi: **الطائف** ancak gece olur; gündüz olmaz. Araplar bununla konuşur da “Onunla gündüz **أطفْتُ** ettim” derler; yeri gündüz değildir; fakat senin “Eğer **القَطَا** gece bırakılmış olsaydı uyurdu” demen menzilesindedir; çünkü **القطا** gece yol almaz. Ebû’l-Cerrâh bana okudu:
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
Leys dedi: **الطَّيَاف**: gecenin karalığıdır. Şiir okudu:
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا

**فطأ** : Ebû Zeyd, hemze kitabında: “Adamı **فَطأْتُ** ederim; **أفْطَؤُهُ** **فَطْأً**” dedi; yani onu bir değnekle yahut ayağının üstüyle vurduğunda.
Dedi: “Falanca, üzerlerine hücum ettikten sonra kavimden **تَفاطَأَ** etti: **تَفاطُؤاً**”; bu, onlardan kırılıp geri döndüğünde olur.
Dedi: Ve “onlardan **تَبازَخ** etti: **تَبازُخاً**” denir; onun manasında.
Leys dedi: **الفَطَأُ** devenin hörgücündedir; “sırtı **أفطأُ** bir deve” (denir). Fiil: **فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً**.
Ebû ʿUbeyd, Ahmer ve Ebû ʿAmr’dan: **الأفْطأُ** hemzelidir: **الأفطَس**.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Adam **أفَطَأ** ettiğinde, çok cinsel birleşmeyle birleşti. Ve **أَفْطَأ** ettiğinde, hâli genişledi. Ve **أَفطَأ** ettiğinde, güzellikten sonra ahlâkı kötüleşti.

**وطف** : Leys dedi: **الوَطَفُ** kaşların ve kirpiklerin kıllarının çokluğu ve sarkmasıdır.
Ve “**وَطْفَاء** bir bulut” denir; sanki yüzünde çok yük varmış gibi. Ve gece hakkında: “**أوطَفُ** bir karanlık” denir.
Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatındandır: kirpiklerinde **وَطَف** vardı; mana: gözlerinin kirpiklerinin saçaklarında uzunluk vardı. “**أوطَف** bir erkek” ve “**وَطْفاء** bir kadın” denir; göz kirpiklerinin kılları çok olduğunda.
Başka bir hadiste: “**أهدَبَ الأشفار** idi” yani kirpikleri uzun idi.
Ebû Zeyd: **الوَطْفاء**: şiddetli, sık sağanak **الدِّيمة**’dir; yağmuru uzun da sürse kısa da sürse, etekleri sarktığında (böyledir). İmru’ul-Kays dedi:
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ

**فوط** : Leys dedi: **الفُوَطُ**: Sind’den getirilen elbiselerdir; tekili **فُوطَة**’dir; kalın, kısa olup peştamal olurlar.
Dedim: Arapların fasih كلام’ından hiçbir şeyde **الفُوَطَ**’u işitmedim. Kûfe’de çizgili peştamallar gördüm; deveci ve hizmetçiler onları satın alır da onlarla kuşanırlar; tekili **فوطة**. Dedi: Arapça mı değil mi bilmiyorum.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: طفئ

- طفئت النار وأطفأتها. قال تعالى: ﴿يريدون أن يطفئوا نور الله﴾ [التوبة /32]، ﴿يريدون ليطفئوا نور الله﴾ [الصف/8]، والفرق بين الموضعين أن في قوله: ﴿يريدون أن يطفئوا﴾ يقصدون إطفاء نور الله، وفي قوله: ﴿ليطفئوا﴾ يقصدون أمرا يتوصلون به إلى إطفاء نور الله (راجع درة التنزيل للإسكافي ص 195).

##### Türkçe

- **طفئت** ateş; ve ben onu **أطفأتها**. Yüce Allah dedi: ﴿يريدون أن **يطفئوا** نور الله﴾ [التوبة /32]، ﴿يريدون ل**يطفئوا** نور الله﴾ [الصف/8]، iki yer arasındaki fark şudur ki, O’nun sözü: ﴿يريدون أن **يطفئوا**﴾ içinde Allah’ın nurunu söndürmeyi kastediyorlar; O’nun sözü: ﴿ل**يطفئوا**﴾ içinde ise Allah’ın nurunu söndürmeye ulaştıkları bir işi kastediyorlar (bkz. الإسكافي’nin **درة التنزيل**’i s. 195).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ف أ
طفئت النار وطفيء السراج وانطفأ وأطفأته أنا وطفأته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طفيء فلان كالمصباح‏.‏
وأطفأ الله تعالى نار الفتنة‏.‏
وطفئت عينه‏.‏
و ‏"‏ حدس لهم بمطفئة الرضف ‏"‏ أي ذبح لهم شاة تطفيء الرضف بدسمها و ‏"‏ جاء فلان بمطفئة الرضف ‏"‏‏:‏ بداهية عظيمة‏.‏
وجاء مطفيء الجمر ومطفيء الجمر وهو سادس أيام العجوز‏.‏

##### Türkçe

ط **ف** **أ**
**طفئت النار**: ateş söndü; **وطفيء السراج**: kandil söndü; **وانطفأ**: ve söndü; **وأطفأته أنا**: ben onu söndürdüm; **وطفأته**: ve onu söndürdüm.‏
Mecazdan: **طفيء فلان كالمصباح**: falan, kandil gibi söndü.‏
**وأطفأ الله تعالى نار الفتنة**: Yüce Allah fitnenin ateşini söndürdü.‏
**وطفئت عينه**: gözü söndü.‏
Ve “**حدس لهم بمطفئة الرضف**”: yani onlar için, yağıyla kızgın taşları söndüren bir koyun kesti; ve “**جاء فلان بمطفئة الرضف**”: büyük bir musibet ile geldi.‏
Ve **مطفيء الجمر** geldi; ve **مطفيء الجمر**: o, **العجوز**’un günlerinin altıncısıdır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ طَفْأً وطُفُوءاً وانْطَفَأَتْ: ذهَبَ لَهَبُها. الأَخيرة عن الزجاجي حكاها في كتاب الجُمل.
وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأَ الحَرْبَ؛ منه على المثل.
وفي التنزيل العزيز: كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها اللّه، أَي أَهْمَدَها حتى تَبْرُد، وقال:
وكانتْ بَيْنَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ(1) *  رَباذِيَةٌ، فأَطْفَأَها زِيادُ (1 قوله «بني عدي» هو في المحكم كذلك والذي في مادة ربذ أَبي أَبيّ.) والنارُ إِذا سَكَن لَهَبُها وجَمْرُها بعدُ فهي خامدةٌ، فإِذا سكنَ لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ.
ومُطْفِئُ الجَمْر: الخامِس من أَيام العجوز. قال الشاعر: وبآمِرٍ، وأَخِيهِ مُؤْتَمِرٍ، *  ومُعَلِّلٍ، وبمُطْفِئِ الجَمْرِ ومُطْفِئةُ الرَّضْفِ: الشاة المهزولة. تقول العرب: حَدَسَ لهم بِمُطْفِئَةِ الرضْف، عن اللحياني.

##### Türkçe

**طَفِئَتِ النارُ** **تَطْفَأُ** **طَفْأً** ve **طُفُوءاً** ve **انْطَفَأَتْ**: alevi gitti. Sonuncusu Zaccâcî’den; onu **كتاب الجُمل**’de nakletti.

Ve o onu **أَطْفَأَها**; ve **أَطْفَأَ الحَرْبَ**; ondan, mesel üzere.

Ve aziz tenzîlde: “Her ne zaman savaş için bir ateş yaksalar, Allah onu **أَطْفَأَها**”; yani onu söndürdü, ta ki soğuyuncaya kadar; ve dedi:
وكانتْ بَيْنَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ(1) *  رَباذِيَةٌ، فأَطْفَأَها زِيادُ
(1 “**بني عدي**” sözü **المحكم**’de de böyledir; **مادة ربذ**’de olan ise “**أَبي أَبيّ**”dir.)

Ve ateş, alevi sükûn bulduğunda, hâlbuki koru daha (durmakta) ise, o **خامدةٌ**’dir; artık alevi sükûn bulup koru soğuduğunda ise o **هامِدةٌ** ve **طافِئةٌ**’dir.

Ve **مُطْفِئُ الجَمْر**: acûz günlerinden beşincisi. Şair dedi:
وبآمِرٍ، وأَخِيهِ مُؤْتَمِرٍ، *  ومُعَلِّلٍ، وبمُطْفِئِ الجَمْرِ

Ve **مُطْفِئةُ الرَّضْفِ**: zayıflamış koyun. Araplar der: Lihyânî’den olarak, “Onlar için **بِمُطْفِئَةِ الرضْف** ile tahminde bulundu.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ف أ * * طَفِئَتِ * النار بالكسر * طُفُوثاً * و * انْطَفَأَتْ * بمعنى و * أطْفَأَهَا * غيرها و * مُطْفِئُ * الجمر يوم من أيام العجوز

##### Türkçe

* ط ف أ * **طَفِئَتِ** ateş, kesre ile; **طُفُوثاً** (olarak) ve **انْطَفَأَتْ** (da) aynı anlamdadır; ve onu başkası **أطْفَأَهَا**; ve **مُطْفِئُ** kor, acûzun günlerinden bir gündür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طفئت النار كسمع تطفأ طفأ و طفوءا بالضم: ذهب لهبها، كانطفأت حكاها في كتاب الجمل عن الزجاجي، وأطفأها هو، وأطفأتها أنا، وأطفأ الحرب، منه، على المثل، وفي التنزيل العزيز  كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله  أي أهمدها حتى تبرد وقال الشاعر:
  وكانت بين آل بني عدي                      زباذية فأطفأهـا زياد والنار إذا سكن لهبها وجمرها يقد فهي خامدة، فإذا سكن لهبها وبرد جمرها فهي هامدة وطافئة. ومطفئ الجمر: يوم من أيام العجوز، كذا في الصحاح، وجزم في المحكم وغيره أنه خامس أيام العجوز، زاد المؤلف: أو رابعها قال شيخنا: وما رأيت من ذهب إليه من أئمة اللغة، وكأنه أخذ من قول الشاعر: وبآمر وأخيه مؤتمر ومعلل وبمطفئ الجمر وإلا فليس له سند يعتمد عليه. قلت: وهو في العباب، وأي سند أكبر منه. ومطفئ الرضف بفتح فسكون وفي بعضها مطفئة، بزيادة الهاء، ومثله في المحكم والعباب ولسان العرب: الداهية مجازا، قال أبو عبيدة: أصلها أنها داهية أنست التي قبلها فأطفأت حرها وقال الليث مطفئته أي الرضف: شحمة إذا أصابت الرضف ذابت تلك الشحمة فأخمدته أي الرضف، كذا في العباب. وفي المحكم ولسان العرب: مطفئة الرضف: الشاة المهزولة، تقول العرب: حدس لهم بمطفئة الرضف، عن اللحياني، وهو مستدرك عليه. ومطفئة الرضف أيضا: حية تمر على الرضف فيطفئ سمها نار الرضف ويخمدها، قال الكميت:
  أجيبوا رقى الآسي النطاسي واحذروامطفئة الرضف التي لا شوى لها

##### Türkçe

**طفئت النار** **كسمع** **تطفأ** **طفأ** ve **طفوءا** (ضم ile): alevi gitti; **كانطفأت**; **حكاها** (bunu) **في كتاب الجمل** (adlı) kitapta **عن الزجاجي** (şöyle) nakletti. Ve onu o söndürdü: **وأطفأها هو**; ve ben onu söndürdüm: **وأطفأتها أنا**; ve savaşı söndürdü: **وأطفأ الحرب**; ondan (gelir), mesel üzere. Ve aziz tenzilde: **كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله**; yani onu söndürdü, ta ki soğuyuncaya kadar. Şair dedi ki:
  Ve **آل بني عدي** arasında
  bir **زباذية** vardı; onu **زياد** söndürdü.

Ve ateş, alevi ve koru sakinleştiğinde, o halde o **خامدة**’dir; artık alevi sakinleşip koru soğuduğunda ise o **هامدة** ve **طافئة**’dir. Ve **مطفئ الجمر**: **أيام العجوز**’dan bir gündür; **في الصحاح**’ta böyledir. Ve **في المحكم** ve başkasında, onun **أيام العجوز**’un beşincisi olduğuna kesin hükmetti; müellif artırdı: yahut dördüncüsü. Şeyhimiz dedi ki: Ben, dil imamlarından buna giden kimseyi görmedim; sanki şairin şu sözünden aldı: **وبآمر وأخيه مؤتمر ومعلل وبمطفئ الجمر**; yoksa, ona dayanılacak bir senedi yoktur. Ben dedim ki: O, **في العباب**’dadır; ve ondan daha büyük hangi sened vardır?

Ve **مطفئ الرضف** (fetha sonra sükûn ile); ve bazısında **مطفئة** (هاء ziyadesiyle). Ve bunun benzeri **في المحكم** ve **العباب** ve **لسان العرب**’dadır: mecazen **الداهية**. **أبو عبيدة** dedi ki: Aslı, kendinden öncekini unutturan bir musibet olmasıdır; böylece onun hararetini söndürdü. Ve **الليث** dedi ki: **مطفئته** yani **الرضف**: bir içyağıdır; **الرضف**’a isabet ettiğinde o içyağı erir de onu, yani **الرضف**’ı söndürür; **في العباب**’ta böyledir. Ve **في المحكم** ve **لسان العرب**’da: **مطفئة الرضف**: zayıf koyun; Araplar der ki: **حدس لهم بمطفئة الرضف**; **عن اللحياني**; ve o, ona karşı istidrâk edilmiştir.

Ve **مطفئة الرضف** ayrıca: **الرضف**’ın üzerinden geçen bir yılandır; onun zehri **الرضف**’ın ateşini söndürür ve onu söndürür. **الكميت** dedi ki:
  **أجيبوا رقى الآسي النطاسي واحذروامطفئة الرضف التي لا شوى لها**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَفِئَتِ النَّارُ
1 طَفِئَتِ النَّارُ ذ , aor. طَفَاَ , inf. n. طُفُوْءٌ (S, Msb, K) and طَفَأٌ; (TA;) and ↓ انطفأت; (S, K;) The fire became extinguished, or quenched: (Msb:) or ceased to flame: (K, TA:) [or rather, ceased to flame and its live coals became cool; for] when the flame of the fire has become allayed but its coals still burn, it is said to be خَامِدَة; and when its flame is extinct and its coals have become cool, it is said to be هَامِدَة and ↓ طَافِئَة. (TA.)

اطفأ النَّارَ
4 اطفأ النَّارَ ذ He extinguished, or quenched, the fire. (S, * Msb, K, * TA.) Hence, اطفأ الحَرْبَ (tropical:) He extinguished the fire of the war. (TA.) And أَطْفَأْتُ الفِتْنَةَ (tropical:) I allayed the sedition, or conflict and faction, or the like. (Msb.)

7 اـِنْطَفَاَ see the first paragraph.

نَارٌ طَافِئَةٌ
نَارٌ طَافِئَةٌ ذ [Fire becoming, or become, extinguished]: see 1.

مُطْفِئُ الجَمْرِ
مُطْفِئُ الجَمْرِ ذ [The extinguisher of the live coals;] one of the [seven] days called أَيَّامُ العَجُوزِ; (S, O;) the fifth of those days; (K;) so in the M &c.: (TA:) or the fourth thereof: (O, K:) or the last thereof. (Har p. 295.) [Accord. to modern Egyptian almanacs, it is the fourth of those days on which the last of the three جَمَرَات becomes extinct: see جَمْرَةٌ: and see also عَجُوزٌ] ― -b2- مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ (so in the M and O and L and in some copies of the K, in other copies of the K مُطْفِئُ, TA) A piece of fat which, when it falls upon the رَضْف [or heated stones], melts, and quenches them. (Lth, O, K.) And in the M and L, it is said to signify A lean sheep or goat: the Arabs, as is related by Lh, used to say, حَدَسَ لَهُمْ بِمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ (TA) i. e. He slaughtered for them a lean sheep or goat, which extinguished the fire and did not become thoroughly cooked: (M and L and K in art. حدس:) or a fat sheep or goat, (AO and T, TA in that art.,) which quenched the رَضْف by its fat. (T, TA ibid. [See also دَمَغَ.]) ― -b3- Also A serpent, the poison of which, as it passes by the رَضْف, extinguishes their fire: (O, K:) in a verse of El-Kumeyt, [for the sake of the metre,] the former word is [altered to] ↓ مُطَفِّئَة. (O.) ― -b4- And (tropical:) A calamity, or misfortune: (O, K, TA:) said by AO to mean originally such as has made one to forget that which was before it, and extinguished its heat. (O, TA.)

مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ
مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

طَفِئَتِ النَّارُ
1 **طَفِئَتِ النَّارُ** ذ , muzâri‘ **طَفَاَ** , mastar ismi **طُفُوْءٌ** (S, Msb, K) ve **طَفَأٌ**; (TA;) ve ↓ **انطفأت**; (S, K;) Ateş sönmüş, yahut söndürülmüş oldu: (Msb:) yahut alevlenmeyi kesti: (K, TA:) [daha doğrusu, alevlenmeyi kesti ve korları soğudu; zira] ateşin alevi yatışmış olup korları hâlâ yanarken ona **خَامِدَة** denir; alevi sönmüş ve korları soğumuş olduğunda ise ona **هَامِدَة** ve ↓ **طَافِئَة** denir. (TA.)

اطفأ النَّارَ
4 **اطفأ النَّارَ** ذ O, ateşi söndürdü, yahut ateşi bastırdı. (S, * Msb, K, * TA.) Bundan dolayı, **اطفأ الحَرْبَ** (mecaz:) O, savaşın ateşini söndürdü. (TA.) Ve **أَطْفَأْتُ الفِتْنَةَ** (mecaz:) Ben, fitneyi, yahut çatışma ve hizipleşmeyi, yahut benzerini yatıştırdım. (Msb.)

7 **اـِنْطَفَاَ** birinci paragrafa bak.

نَارٌ طَافِئَةٌ
**نَارٌ طَافِئَةٌ** ذ [Sönmekte olan, yahut sönmüş ateş]: 1’e bak.

مُطْفِئُ الجَمْرِ
**مُطْفِئُ الجَمْرِ** ذ [Korların söndürücüsü;] **أَيَّامُ العَجُوزِ** denilen [yedi] günden biri; (S, O;) o günlerin beşincisi; (K;) M vb.’de böyle: (TA:) yahut onun dördüncüsü: (O, K:) yahut onun sonuncusu. (Har p. 295.) ― -b2- **مُطْفِئَةُ الرَّضْفِ** (M ve O ve L’de ve K’nın bazı nüshalarında böyle, K’nın diğer nüshalarında **مُطْفِئُ**, TA) **الرَّضْف** [yahut kızdırılmış taşlar] üzerine düştüğünde eriyen ve onları söndüren bir parça yağ. (Lth, O, K.) Ve M ve L’de, Zayıf bir koyun yahut keçi mânasına geldiği söylenir: Araplar, Lh’nin rivayet ettiği üzere, şöyle derlerdi: **حَدَسَ لَهُمْ بِمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ** (TA) yani, O, onlar için zayıf bir koyun yahut keçi kesti; o, ateşi söndürdü ve iyice pişmedi: (M ve L ve K, md. **حدس**’te:) yahut yağlı bir koyun yahut keçi, (AO ve T, TA o maddede,) ki yağıyla **الرَّضْف**’i söndürdü. (T, TA ibid. [Ayrıca **دَمَغَ**’a da bak.]) ― -b3- Ayrıca, zehri **الرَّضْف**’in yanından geçerken onların ateşini söndüren bir yılan: (O, K:) El-Kumeyt’in bir beytinde, [vezin için,] önceki kelime ↓ **مُطَفِّئَة**’ye [değiştirilmiştir]. (O.) ― -b4- Ve (mecaz:) Bir musibet, yahut felâket: (O, K, TA:) AO tarafından, aslında, kendisinden önce olan şeyi unutturmuş ve onun hararetini söndürmüş olan (şey) mânasına geldiği söylenmiştir. (O, TA.)

مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ
**مُطَفِّئَةُ الرَّضْفِ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: طفء

طَفِىَ
TafiY^a A ( n. ac. طُفُوْء [ 27 ] ),
a.  Was extinguished, went out ( fire ).

طَفَّأَ
طَفَّأَ II ,
a.  see IV (a) .

أَطْفَأَ
أَطْفَأَ IV ,
a.  Extinguished, put out ( fire ).

b.  Allayed.

اِنْطَفَأَ
اِنْطَفَأَ VII ,
a.  see I .

مِطْفَأَة
مِطْفَأَة [ 20t ],
a.  Extinguisher.

مِطْفَايَة
مِطْفَايَة
a.  [ coll. ],  see 20t .

مُطْفِى الجَمْر
muTofiY^ Aljamor
a.  A day in midwinter.

مُطْفِى الرَّضْف
muTofiY^ Alr~aDof
a.  Fire-extinguishing; calamity.

##### Türkçe

طَفِىَ
TafiY^a A ( n. ac. **طُفُوْء** [ 27 ] ),
a. (Ateş) söndü, çıktı (ateş).

طَفَّأَ
طَفَّأَ II ,
a. IV (a)’ya bak.

أَطْفَأَ
أَطْفَأَ IV ,
a. (Ateşi) söndürdü, çıkardı (ateş).

b. Yatıştırdı.

اِنْطَفَأَ
اِنْطَفَأَ VII ,
a. I’e bak.

مِطْفَأَة
مِطْفَأَة [ 20t ],
a. Söndürücü.

مِطْفَايَة
مِطْفَايَة
a. [ toplu ], 20t’ye bak.

مُطْفِى الجَمْر
muTofiY^ Aljamor
a. Kış ortasında bir gün.

مُطْفِى الرَّضْف
muTofiY^ Alr~aDof
a. Ateş söndürücü; musibet.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: طفء

طفء
طَفِئَ - يَطْفَأُ - أَطْفَأَ - يُطْفِئُ
طَفِئَ - يَطْفَأُ + الأمر أو الشيء أو النارُ: تتراجع وتيرته ختى التوقف التام: ينتهي ويقف الفعل عن العمل والاستمرار، وخاصة اشتعال ووقود النار ولهيبها
أَطْفَأَ - يُطْفِئُ: على وزن " أفعلَ " من " طَفِئَ - يَطْفَأُ ":جعله " يَطْفَأُ ": جعل الأثر أو الفعل أو النار " تَطْفَأُ ": يأتي إلى النار المشتعلة الموقودة فيعمل على إيقاف اشتعالها ووقودها، أو يأتي إلى الفعل القائم فيوقفه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تراجع وتيرة الفعل باتجاه التوقف"، وهي:
خَبَا - يَخْبُوْ، خَمَدَ - يَخْمُدُ (خَمِدَ - يَخْمَدُ)، طَفِئَ - يَطْفَأُ، فَتَر - يَفْتُرُ، حَقِبَ - يَحْقَبُ، صَفَنَ - يَصْفِنُ

أطفأ - يطفئ
 	﴿وقالت اليهود يد الله مغلولة غلت أيديهم ولعنوا بما قالوا بل يداه مبسوطتان ينفق كيف يشاء وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا وألقينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة كلما أوقدوا نارا للحرب أطفأها الله ويسعون في الأرض فسادا والله لا يحب المفسدين(64)﴾ المائدة
 	﴿يريدون أن يطفئوا نور الله بأفواههم ويأبى الله إلا أن يتم نوره ولو كره الكافرون(32)﴾ التوبة ﴿يريدون ليطفئوا نور الله بأفواههم والله متم نوره ولو كره الكافرون(8)﴾ الصف
مختار الصحاح
● [طفأ] ط ف أ: طَفِئَتِ النار بالكسر طُفُوثاً و انْطَفَأَتْ بمعنى و أطْفَأَهَا غيرها و مُطْفِئُ الجمر يوم من أيام العجوز
الراغب
طفئ
- طفئت النار وأطفأتها. قال تعالى: }يريدون أن يطفئوا نور الله﴿[التوبة /32]،﴾يريدون ليطفئوا نور الله﴿[الصف/8]، والفرق بين الموضعين أن في قوله:﴾يريدون أن يطفئوا﴿يقصدون إطفاء نور الله، وفي قوله:﴾ليطفئوا{ يقصدون أمرا يتوصلون به إلى إطفاء نور الله (راجع درة التنزيل للإسكافي ص 195).
ملخص اللسان:
1. طفأ: طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ: ذهَبَ  لَهَبُها.
2. وإِذا سكنَ  لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ
لسان العرب
● - طفأ: طَفِئَتِ النارُ تَطْفَأُ طَفْأً وطُفُوءاً وانْطَفَأَتْ: ذهَبَ  لَهَبُها. الأَخيرة عن الزجاجي حكاها في كتاب الجُمل.  \<ص:115>  وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأَ الحَرْبَ؛ منه على المثل.  وفي التنزيل العزيز: كُلَّما أَوْقَدُوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها  اللّه، أَي أَهْمَدَها حتى تَبْرُد، وقال:  وكانتْ بَيْنَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ(1) *  رَباذِيَةٌ، فأَطْفَأَها زِيادُ  (1 قوله «بني عدي» هو في المحكم كذلك والذي في مادة ربذ أَبي أَبيّ.)  والنارُ إِذا سَكَن لَهَبُها وجَمْرُها بعدُ فهي خامدةٌ، فإِذا سكنَ  لَهبها وبرَدَ جمرها فهي هامِدةٌ وطافِئةٌ.  ومُطْفِئُ الجَمْر: الخامِس من أَيام العجوز. قال الشاعر:  وبآمِرٍ، وأَخِيهِ مُؤْتَمِرٍ، *  ومُعَلِّلٍ، وبمُطْفِئِ الجَمْرِ  ومُطْفِئةُ الرَّضْفِ: الشاة المهزولة. تقول العرب: حَدَسَ لهم  بِمُطْفِئَةِ الرضْف، عن اللحياني.
القاموس المحيط:
طَفِئَتِ النَّارُ، كَسَمِعَ، طُفُوءاً ذَهَبَ لَهَبُهَا، كانْطَفَأَتْ، وأَطْفَأْتُها. ومُطْفِئ الجَمْرِ خامِسُ أيَّامِ العَجُوزِ أو رَابِعُهَا. ومُطْفِئ الرَّضْفِ الدَّاهِيَةُ، ومُطْفِئَتُهُ شَحْمَةٌ إذا أصابَت الرَّضْفَ ذَابَتْ فأَخْمَدَتْهُ، وحَيَّةٌ تَمُرُّ فَيُطْفِئ سَمُّها نارَ الرَّضْفِ.
تاج العروس:
ط ف أ
طَفِئَتِ النَّارُ كسَمِعَ تَطْفَأُ طَفْأً و طُفُوءاً بالضَّمِّ : ذَهَب لَهَبُها كانطَفَأَتْ حكاها في كتاب الجُمل عن الزجَّاجي وأَطْفَأَها هو وأَطْفَأْتُها أَنا وأَطْفَأَ الحرْب منه على المَثَلِ وفي التنزيل العزيز " كُلَّما أَوْقَدوا ناراً للحَرْبِ أَطْفَأَها الله " أَي أَهمَدَها حتَّى تَبْرُدَ وقال الشاعر :
وكانَتْ بينَ آلِ بَنِي عَدِيٍّ ... زَبَاذِيَةٌ فَأَطْفَأَها زِيادُ والنَّارُ إِذا سكَن لَهَبُها وجمْرُها يَقِدُ فهي خامِدَةٌ فإذا سَكَن لَهَبُها وبَرد جَمْرُها فهي هامِدَةٌ وطافِئَةٌ . ومُطْفِئُ الجمْرِ : يومٌ من أَيَّام العجوز كذا في الصحاح وجزم في المحكم وغيره أَنَّه خامِسُ أَيَّامِ العجوزِ زاد المُؤَلِّف : أَو رابِعُها قال شيخنا : وما رأَيتُ من ذَهب إليه من أَئمَّة اللغة وكأَنَّه أُخِذَ من قول الشاعر : وبِآمِرٍ وأَخيه مُؤْتَمِرٍ ومُعَلِّلٍ وبِمُطْفِئِ الجَمْرِ وإلاَّ فليس له سندٌ يعْتمِد عليه . قلت : وهو في العباب وأَيّ سَنَدٍ أَكبرُ منه . ومُطْفِئُ الرَّضْفِ بفتح فسكونٍ وفي بعضها مُطْفِئَة بزيادة الهاء ومثله في المحكم والعباب ولسان العرب : الدَّاهية مجازاً قال أَبو عبيدة : أَصلها أَنَّها داهِيةٌ أَنْستِ التي قبلها فأَطْفَأَتْ حَرَّها وقال الليث مُطْفِئَتُه أَي الرَّضْفِ : شَحْمَةٌ إِذا أَصابت الرَّضْفَ ذابَتْ تلك الشحمَةُ فأَخْمَدَتْه أَي الرَّضْفَ كذا في العُباب . وفي المحكم ولسان العرب : مَطْفِئَةُ الرَّضْفِ : الشَّاةُ المهزولة تقول العرب : حَدَسَ لهم بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ عن اللحيانيّ وهو مُستدركٌ عليه . ومُطْفِئَةُ الرَّضْفَ أيضاً : حَيَّةٌ تَمُرُّ على الرَّضْفِ فيُطْفِئُ سَمُّها نارَ الرَّضْفِ ويُخْمِدُها قال الكميت :
" أَجِيبوا رُقَى الآسِي النِّطاسِيِّ واحْذَروامُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شَوَى لَهَا

##### Türkçe

**طفء**
**طَفِئَ - يَطْفَأُ - أَطْفَأَ - يُطْفِئُ**
**طَفِئَ - يَطْفَأُ** + iş veya şey veya ateş: temposu tam durmaya kadar geriler: fiil çalışmaktan ve sürmekten sona erer ve durur; özellikle ateşin tutuşması, yakıtı ve alevi.
**أَطْفَأَ - يُطْفِئُ**: “**أفعلَ**” vezninde, “**طَفِئَ - يَطْفَأُ**”dan: onu “**يَطْفَأُ**” kıldı: etkiyi veya fiili veya ateşi “**تَطْفَأُ**” kıldı: tutuşturulmuş, yakıtı konmuş ateşe gelir de onun tutuşmasını ve yakıtını durdurmak üzere iş görür; yahut mevcut fiile gelir de onu durdurur.
Ve lafız, “fiilin temposunun durmaya doğru gerilemesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَبَا - يَخْبُوْ**، **خَمَدَ - يَخْمُدُ** (**خَمِدَ - يَخْمَدُ**)، **طَفِئَ - يَطْفَأُ**، **فَتَر - يَفْتُرُ**، **حَقِبَ - يَحْقَبُ**، **صَفَنَ - يَصْفِنُ**

**أطفأ - يطفئ**
	﴿Ve Yahudiler dedi: Allah’ın eli bağlıdır; elleri bağlandı ve söyledikleri sebebiyle lânetlendiler. Bilakis O’nun iki eli açıktır; dilediği gibi infak eder. Ve Rabbinden sana indirilen, onların çoğuna azgınlık ve küfrü mutlaka artıracaktır. Ve kıyamet gününe kadar aralarına düşmanlık ve kin bıraktık. Ne zaman savaş için bir ateş yakmış olsalar Allah onu söndürmüştür; ve yeryüzünde bozgunculuk için koşarlar. Allah bozguncuları sevmez (64).﴾ **المائدة**
	﴿Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler; Allah ise, kâfirler hoşlanmasa da, nurunu tamamlamaktan başkasını reddeder (32).﴾ **التوبة** ﴿Allah’ın nurunu ağızlarıyla söndürmek isterler; Allah ise, kâfirler hoşlanmasa da, nurunu tamamlayandır (8).﴾ **الصف**

**مختار الصحاح**
● [**طفأ**] ط ف أ: **طَفِئَتِ** ateş, kesre ile, **طُفُوثاً** ve **انْطَفَأَتْ** (manasıyla); ve onu başkası **أطْفَأَهَا**; ve **مُطْفِئُ الجمر**: “**العجوز**” günlerinden bir gündür.

**الراغب**
**طفئ**
- Ateş **طفئت** ve onu **أطفأتها**. Yüce Allah dedi: ﴿**يريدون أن يطفئوا نور الله**﴾ [**التوبة**/32], ﴿**يريدون ليطفئوا نور الله**﴾ [**الصف**/8]. İki yer arasındaki fark şudur: ﴿**يريدون أن يطفئوا**﴾ sözünde Allah’ın nurunu söndürmeyi kastederler; ﴿**ليطفئوا**﴾ sözünde ise Allah’ın nurunu söndürmeye ulaştıkları bir işi kastederler (bk. **درة التنزيل** el-İskâfî, s. 195).

**ملخص اللسان:**
1. **طفأ**: ateş **طَفِئَتِ** **تَطْفَأُ**: alevi gitti.
2. Ve alevi sakinleşip közleri soğuduğu zaman, o **هامِدةٌ** ve **طافِئةٌ**dir.

**لسان العرب**
● - **طفأ**: ateş **طَفِئَتِ** **تَطْفَأُ** **طَفْأً** ve **طُفُوءاً**; ve **انْطَفَأَتْ**: alevi gitti. Sonuncusu Zaccâcî’dendir; onu **كتاب الجُمل**’de nakletti.  \<ص:115>  Ve onu o **أَطْفَأَ**; ve savaşı **أَطْفَأَ**; bundan, mesel üzere. Ve aziz tenzilde: ﴿Ne zaman savaş için bir ateş yakmış olsalar Allah onu **أَطْفَأَها**﴾ yani onu, soğuyuncaya kadar söndürdü. Ve dedi:
  Ve idi, Âl-i Benî Adî arasında(1) * **رَباذِيَةٌ**; onu **زِيادُ** söndürdü.
(1) “Benî Adî” sözü, **المحكم**’de de böyledir; **ربذ** maddesinde olan ise: “Ebî Ebîّ”.)
Ve ateş, alevi ve közü hâlâ yanarken sakinleştiği zaman, o **خامدةٌ**dir; alevi sakinleşip közü soğuduğu zaman ise o **هامِدةٌ** ve **طافِئةٌ**dir.
Ve **مُطْفِئُ الجَمْر**: “**العجوز**” günlerinin beşincisidir. Şair dedi:
  Ve **بآمِرٍ** ve onun kardeşi **مُؤْتَمِرٍ** ile, * ve **مُعَلِّلٍ** ile, ve **بمُطْفِئِ الجَمْرِ** ile.
Ve **مُطْفِئةُ الرَّضْفِ**: zayıf koyun. Araplar der: Lihyânî’den olarak, onlara **بِمُطْفِئَةِ الرضْف** ile tahminde bulundu.

**القاموس المحيط:**
Ateş **طَفِئَتِ**; **كَسَمِعَ** gibi; **طُفُوءاً**: alevi gitti; **كانْطَفَأَتْ** gibi; ve ben onu **أَطْفَأْتُها**. Ve **مُطْفِئ الجَمْرِ**: “**العَجُوزِ**” günlerinin beşincisi yahut dördüncüsü. Ve **مُطْفِئ الرَّضْفِ**: felâket; ve onun **مُطْفِئَتُهُ**: **الرَّضْفَ**a isabet ettiği zaman eriyip onu söndüren bir yağ parçasıdır; ve **الرَّضْفَ** ateşini zehri söndüren bir yılandır; geçer de zehri **الرَّضْفَ** ateşini söndürür.

**تاج العروس:**
ط ف أ
Ateş **طَفِئَتِ**; **كسَمِعَ** gibi; **تَطْفَأُ**; **طَفْأً** ve zamme ile **طُفُوءاً**: alevi gitti; **كانطَفَأَتْ** gibi; onu **كتاب الجُمل**’de Zaccâcî’den nakletti. Ve onu o **أَطْفَأَها**; ve ben onu **أَطْفَأْتُها**; ve savaşı **أَطْفَأَ**; bundan, mesel üzere. Ve aziz tenzilde: ﴿Ne zaman savaş için bir ateş yakmış olsalar Allah onu **أَطْفَأَها**﴾ yani onu, soğuyuncaya kadar söndürdü. Şair dedi:
Ve idi, Âl-i Benî Adî arasında ... **زَبَاذِيَةٌ**; onu **زِيادُ** söndürdü. Ve ateş, alevi ve közü yanarken sakinleştiği zaman, o **خامِدَةٌ**dir; alevi sakinleşip közü soğuduğu zaman ise o **هامِدَةٌ** ve **طافِئَةٌ**dir. Ve **مُطْفِئُ الجمْرِ**: “**العجوز**” günlerinden bir gündür; **الصحاح**’ta böyledir. **المحكم** ve başkalarında müellif kesinledi ki o, “**العجوز**” günlerinin beşincisidir. Müellif artırdı: yahut dördüncüsü. Şeyhimiz dedi: Dil imamlarından, buna giden kimseyi görmedim; sanki şairin şu sözünden alınmıştır:
Ve **بِآمِرٍ** ve onun kardeşi **مُؤْتَمِرٍ** ve **مُعَلِّلٍ** ve **بِمُطْفِئِ الجَمْرِ**; yoksa dayanılacak bir senedi yoktur. Dedim: O, **العباب**’dadır; ondan daha büyük hangi sened vardır?
Ve **مُطْفِئُ الرَّضْفِ** fetha ile sonra sükûn ile; bazılarında, **الهاء** ziyadesiyle **مُطْفِئَة**; **المحكم** ve **العباب** ve **لسان العرب**’da da böyledir: mecazen felâket. Ebû Ubeyde dedi: Aslı şudur: O, kendinden öncekini unutturan bir felâkettir; böylece onun hararetini söndürdü. Leys dedi: Onun **مُطْفِئَتُه** yani **الرَّضْفِ**in: **الرَّضْفَ**a isabet ettiği zaman o yağ parçası erir de onu, yani **الرَّضْفَ**ı söndürür; **العُباب**’da böyledir.
Ve **المحكم** ve **لسان العرب**’da: **مَطْفِئَةُ الرَّضْفِ**: zayıf koyun; Araplar der: Lihyânî’den olarak, onlara **بمُطْفِئَةِ الرَّضْفِ** ile tahminde bulundu; bu, ona bir istidrâktir.
Ve ayrıca **مُطْفِئَةُ الرَّضْفَ**: **الرَّضْفِ** üzerinden geçen bir yılandır; zehri **الرَّضْفِ** ateşini söndürür ve onu söndürüp bastırır. Kümeyt dedi:
" **أَجِيبوا رُقَى الآسِي النِّطاسِيِّ واحْذَروامُطَفِّئَةَ الرَّضْفِ التي لا شَوَى لَهَا** "
