# طفف (ط-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dere kurak yıllarında kuruduğunda kenarında bıraktığı izdir

- Harfler: ط - ف - ف
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لِلْمُطَفِّفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%91%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْمُفَعِّلِينَ | Ölçenler için | 1 | 1 | [83:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/ayet/83:1.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طفف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md), [نقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B5.md), [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kabın, nehrin veya nesnenin kenarına, sınırına, tepe çizgisine ulaşmak; kabı tam doldurmayıp yüzey seviyesinde bırakarak veya üstünden azıcık kırparak eksiltmek. |
| Çekirdek Özet 2 | Ölçü ve tartıda göze batmayacak kadar küçük, kenardan ve yüzeyden yapılan sinsi eksiltmelerle adaleti zedelemek. |
| Çekirdek Özet 3 | Hak dengesini bozan mikro düzeydeki hilelerin ve asimetrik ahlakın toplumsal güveni ve ilahi nizamı çökerten bir cürüm olması. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca kaba bir hırsızlık veya bariz gasp olarak anlamak; böylece ölçü aletinin kenar payıyla oynayan örtük ve mikro düzeydeki adaletsizlik boyutunu gözden kaçırmak. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طف | Yüzeye çıkma, kenarda veya sınırda belirme, hafiflik ve zayıflık taşıma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [طفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3.md) sönmenin yüzeydeki zayıflamasını, [طفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) bir sınırda başlayıp tutunmayı, [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) ise henüz kıvamını bulmamış narin ve yumuşak başlangıcı anlatır. | ف | Üçüncü harf olarak gelen sesin katlanması, kenar veya yüzey sınırında durup kabın tam dolmasını engellemeyi, üst sınırdan az bir payı tıraşlayarak eksiltmeyi sürekli ve kalıcı bir eyleme dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir hacmi, kabı veya ölçü alanını çevreleyen sınırı ve muhafazayı gösterir. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Kabın veya nesnenin dışa açılan kenarını, ağız kısmını ve uç sınırını imler. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Ağız ve kenar çizgisindeki hareketin yinelenerek o sınır üzerinde hassas bir temas kurulmasını ifade eder. |
| طفف | Kuşatılmış bir hacmin ağız ve kenar çizgisi üzerinde durup o sınırdan mikro düzeyde eksiltme hareketi | Ölçü kabının veya nesnenin sınır çeperinde kalarak doluluğu tam kemale erdirmeme ve üst kenardan kırpma hareketini temsil eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nehrin veya vadinin su basmayan yüksek kenarı, sahil çizgisi (طَفُّ الفُراتِ); ayrıca bir kabın veya ölçeğin ağız kenarı (طَفَافُ الإِنَاءِ) ve bu kenarın hemen altında kalarak tam dolmamış hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Alkame b. Abede el-Fahl, bir deve kuşunu tasvir ettiği beytinde kökü kenarda belirme, yükselip erişilebilir olma anlamında kullanmıştır: يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه / وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap atasözlerinde ve deyimlerinde bir şeyin sınırda belirmesi, kolayca ele geçecek şekilde yüzeye çıkması veya kişinin yetinmesi gereken asgari pay bağlamında خُذْ مَا طَفَّ لَكَ (sana beliren, kenardan kolayca uzanan payı al) şeklinde kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça طفف kökü, Sami dillerinde kenarda durma, yüzme, yüzeyde belirme, hafif ve yüzeysel kalma semantik alanıyla doğrudan bağlantılıdır. İbranicede yüzmek, suyun yüzeyinde kalmak veya kenara vurmak anlamındaki טוּף (tuf) kökü ve Süryanicedeki ܛܦ (tap / tuf) kökü, nesnenin dibe batmayıp yüzeyde ve kenarda kalmasını ifade eden ortak bir kökene işaret eder. Arapçada kök, kabın ağzı (kenar çizgisi) ve bir şeyin pek az, değersiz veya mikro düzeyde olması anlamına odaklanmıştır. Bu semantik kayma, kabın dipteki ana gövdesinden ziyade en üstteki ince yüzey katmanına işaret edilmesinden kaynaklanır; dolayısıyla kökün Sami katmanındaki ana izi yüzeyde ve kenarda bulunma fikridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طف çekirdeğinden mükerrer türetim | Kabın ağzına veya nehrin kenarına (طَفّ) izafe edilerek, tam doluluk sınırından az bir miktar çalmak veya yüzeyden kırpmak fiiline dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טוּף ve Süryanice ܛܦ kökleri | Yüzeyde kalmak, kenara taşmak veya kenarda belirmek anlamındaki ortak kök ile morfo-semantik paralellik taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses ve anlam denkliği taşıyan güvenilir bir soydaş kelime tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طفف | Anlamlı | Kenardan eksiltmek, kenarda belirmek | Ölçü kabının tam dolmasını engelleyerek üst kenarından az bir miktarı çalmak; az ve değersiz şey. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer (Mutaffifîn [83:1](https://lisan.digital/tr/ayet/83:1.md)). |
| فطف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi klasik Arapça lügat sisteminde terkip edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ففط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi klasik Arapça lügat sisteminde terkip edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طفف | Merkez | Eksiltme | Kenar payından ve yüzeyden, göze çarpmayacak kadar az ve sinsi şekilde eksiltmek. | Ölçü aletinin kenar sınırında yapılan ince hile ve asimetrik ahlak. |
| [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) | Komşu | Değer düşürme | Karşı tarafın hakkını açıkça küçümsemek, değerini bilerek aşağıya çekmek. | Sadece miktarda değil, malın veya emeğin kıymetini zedeleyerek hak yemek. |
| [نقص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B5.md) | Komşu | Eksiltme | Bütünden herhangi bir parçayı genel olarak eksiltmek, noksanlaştırmak. | Mikroluk veya sinsilik şartı aranmaksızın her türlü niceliksel azalma. |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Zarara uğratma | Eksiltme neticesinde karşı tarafa zarar ve ziyan vermek, tartıyı ziyan ettirmek. | Eylemin nihai sonucunda ortaya çıkan sermaye kaybı ve hüsran boyutu. |
| [وفى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) | Zıt | Tamamlama | Ölçüyü, tartıyı veya taahhüdü hiçbir boşluk bırakmadan eksiksizce tamamlamak. | Kenarda veya yüzeyde hiçbir açık bırakmaksızın hakkı tamı tamına teslim etme. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طفف | Kenardan eksiltmek | Bir kabın kenar seviyesindeki payından çalarak ölçüyü hileli biçimde noksan bırakmak. | Kesin |
| Latince | fraudare, deminuere | Hileyle eksiltmek | Hakkı hileli yolla azaltmayı karşılar; ancak kabın kenar çizgisine ait fiziksel imgeyi taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to give short measure, skim | Eksik ölçmek, yüzeyden çalmak | Kısa ölçü vermek ve üst yüzeyden ince bir payı kırpmak manasını karşılar; ahlaki boyutu tam kapsar. | Kesin |
| Almanca | knapp messen, unterschlagen | Eksik tartmak, kenara atmak | Ölçüyü sınırda dar tutarak gizlice noksan kılma eylemini ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | léser sur la mesure, rogner | Ölçüden kırpmak, tırpanlamak | Kenarlardan ufak ufak keserek bütünü eksiltme nüansını çok iyi verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُطَفِّفِين | Alırken tam, satarken kenardan kırparak eksik verenler | Toplumsal sözleşmeyi, iktisadi adaleti ve ölçü-tartı dengesini kendi lehine asimetrik işleten kimseler bağlamında (Mutaffifîn [83:1](https://lisan.digital/tr/ayet/83:1.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebâire) ve ilahi tehdit (veyl) | Ölçüde yapılan mikroskobik eksiltmelerin ahiretteki büyük azaba ve diriliş günü sorgusuna sebep olması. | Kul hakkının ve mikro adaletsizliğin imanın ahlaki tezahürleriyle doğrudan ilintili sayılması. |
| Fıkıh | Alışveriş ve ölçü-tartı hükümleri (büyû) | Ölçü aletinin kenar boşluğu, terazinin çekim payı ve tolerans sınırlarının akit geçerliliğine etkisi. | Hileli eksiltmenin haramlığı ve kamu otoritesinin hisbe teşkilatıyla bu mikro hileleri denetleme zorunluluğu. |
| Tefsir | Mekke-Medine geçişinde iktisadi ahlak | Medine pazarındaki yaygın hileli ölçüm adetlerinin Mutaffifîn Suresi ile radikal biçimde tasfiye edilmesi. | İktisadi eylemin tevhid ve ahiret inancından ayrılamayacağı yönündeki bağlamsal yoğunlaşma. |
| Hadis | Pazar ahlakı ve toplumsal helak | Bir toplumda ölçü ve tartı eksiltildiğinde kıtlık ve zalim yöneticilerin musallat olacağı ikazı. | Adaletin mikro düzeyde bozulmasının makro felaketlere kapı aralayacağı vurgusu. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul hakkı ve mizan dengesi | Asimetrik dindarlık | İbadette titiz davranırken insan ilişkilerinde mikro hileler yapmayı engellemek | İnsanın kendisi için istediği hak standardını başkasına verirken kısıtlamasını mutlak günah sayar. | Kesin |
| İlmi | Bilimsel ölçüm ve veri ahlakı | Veri budama / yanlılık | Gözlem ve ölçümlerde sonucu kendi tezine uydurmak için küçük sapmalar üretmeyi men etmek | Ölçüm sınırındaki küçük tahrifatların nihai kuramı çökerteceğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki eşitlik ve yargı dengesi | Çifte standart | İktidarın kendi taraftarına imtiyaz tanıyıp karşı tarafa hakkı sınırda kısıtlamasını engellemek | Hukukun terazisini kenar paylarıyla bükerek meşruiyeti aşındıran örtük zulmü önler. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar mekanizması ve ticaret | Gizli enflasyon / gramaj hilesi | Fiyatı sabit tutup miktarı veya kaliteyi kenardan eksilterek yapılan haksız kazancı engellemek | Pazar güvenini dinamitleyen görünmez mikro sömürüyü ve rant transferini yasaklar. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistematik ölçüm hatası / tolerans hilesi | Metrolojide bir ölçüm cihazının sıfır noktasının veya tepe sınırının kalibrasyonunu sürekli tek bir yönde sapma ($\epsilon > 0$) üretecek şekilde bozmak. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çıkar ahlakı / bilişsel çifte standart | Sosyal psikoloji ve hukukta bireyin kendi haklarını tanımlarken üst sınırdan (maksimize), sorumluluklarını verirken alt sınırdan (minimize) hareket etmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca ilkel pazarlardaki tahıl kilelerinden bir avuç çalmak veya fiziki terazi kefesini eğmekle sınırlı görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşılıklı her türlü hak-sorumluluk dengesinde alırken en yüksek standardı talep edip verirken sınırları daraltan, asimetrik davranan her türlü zihniyeti kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çalışanın mesaisinden dakikalar çalmasını, üreticinin ambalaj gramajını hissettirmeden düşürmesini veya bürokrasinin vatandaşa hizmette isteksiz davranmasını bu kavramın kapsamı dışında zannetmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Adaletin ve zulmün yalnızca devasa krizlerle değil, günlük hayatın kenarında cereyan eden fark edilmesi zor mikro eksiltmelerle başladığını ve bu mikro sapmaların ilahi mizanı yıktığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mutaffifîn Suresi başta olmak üzere; Şuayb aleyhisselamın kavmiyle olan iktisadi mücadelelerini anlatan ve ölçü-tartı dengesini emreden ayet gruplarında belirleyicidir (Hûd [11:84](https://lisan.digital/tr/ayet/11:84.md)-85, Rahmân [55:7](https://lisan.digital/tr/ayet/55:7.md)-9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Küçük görünen hilelerin ahlaken önemsiz olduğu zannını ortadan kaldırır; dindarlığın sadece ritüellerle değil, mikro düzeydeki alışveriş kalibrasyonu ve adalet terazisiyle test edildiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kabın, nehrin veya nesnenin tepe kenar çizgisi (طَفّ); bir kabın ağız sınırına ulaşıp üst payından azıcık tıraşlayarak tam dolmasını engellemek.
- Soyut anlam: Hak ve sorumluluk ilişkilerinde asimetrik davranmak; alırken tam ve eksiksiz ölçüyü talep edip verirken kenarından kırparak eksiltmek suretiyle adaleti bozmak.
- Sistematik karşılık: Ölçüm, dağıtım ve hukuk sistemlerinde sıfır toplamlı dengeyi örtük bir mikroskobik sapmayla sürekli tek tarafın aleyhine işletecek şekilde kurulan yapısal asimetri.
- LaTeX modeli: $$Q_{in} = X \quad \land \quad Q_{out} = X - \delta \quad (\delta > 0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $X$ verilmesi ve alınması gereken tam ve adil hak miktarını temsil eder. $Q_{in}$ öznenin başkalarından talep ettiği ve alırken eksiksiz olmasını şart koştuğu miktardır ($Q_{in} = X$). Buna karşılık $Q_{out}$ öznenin başkalarına verirken teslim ettiği miktardır ve bu miktar tam değerden göze batmayacak kadar küçük ama pozitif bir $\delta$ (kenar/kırpma payı) kadar eksiltilmiştir ($Q_{out} = X - \delta$). Sistemdeki bu asimetrik açık ($\delta$), mikro düzeyde kalmasına rağmen ilahi mizanı bozan mutaffiflik cürmünü ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Mutaffifun 83:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/ayet/83:1.md) — لِلْمُطَفِّفِينَ

وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ

Meal (IK): Ölçüde ve tartıda hile yapanların vay haline.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dere kurak yıllarında kuruduğunda kenarında bıraktığı izdir.  Ölçmede veya tartmaka eksik, hileli yapmak anlamında kullanılmıştır. Kaliteyi veya ölçüyü düşük yapanlar demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والفاء
ط ف مستعمل فقط
طف:
الطَّف: طَفُّ الفُراتِ، وهو الشّاطِئُ.
والطَّفافُ: ما فوقَ المِكيال. والتَّطْفيفُ: أَنْ يُؤْخَذَ أعلاه فلا يُتَمَّ كَيْلُهُ، فهو طَفّان، والتَّجميمُ والتَّطفيفُ واحد، وإناء طفّان.
وأَطَفَّ فلانٌ لفلانٍ، أي: طَبَنَ له وأَراد خَتْله.
واسْتَطَفَّ لنا شيءٌ، أي: بدا لنا حدُّه.
والطَّفِيفُ: الشّيء الخَسِيسُ الدُّون. والطَّفطَفَةُ: معروفة وجمعُها: طَفاطفُ. وبعض العرب يُسَمِّي كلَّ لحمٍ مُضطرب طَفْطَفة، قال:
وتارةً يَنتَهِسُ الطَّفاطِفا
وقال ابو ذؤيب:
قليلٌ لَـحْـمُـهـا إلاّ بـقـايا		طَفاطِفِ لَحْمِ ممحوصٍ مَشِيقِ
ويُرْوَى: منحوص.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الفاء**
**ط** **ف** müstamel yalnızca.

**طف**:
**الطَّف**: **الفُرات**’ın **طَفّ**’u; o, sahildir.
Ve **الطَّفافُ**: ölçeğin üstünde olan şey. Ve **التَّطْفيفُ**: üst kısmının alınması, böylece onun ölçüsünün tamamlanmamasıdır; o hâlde o, **طَفّان**’dır; ve **التَّجميمُ** ile **التَّطفيفُ** birdir; ve **طَفّان** bir kap.
Ve falan kimse falan kimse için **أَطَفَّ** etti; yani: onun için **طَبَنَ** etti ve onun aldatılmasını istedi.
Ve bize bir şey **اسْتَطَفَّ** etti; yani: bize onun sınırı göründü.
Ve **الطَّفِيفُ**: aşağı, değersiz şey. Ve **الطَّفطَفَةُ**: bilinir; onun çoğulu: **طَفاطفُ**. Ve Arapların bazısı her çalkantılı eti **طَفْطَفة** diye adlandırır; dedi ki:
وتارةً يَنتَهِسُ **الطَّفاطِفا**
Ve Ebû Züeyb dedi:
قليلٌ لَـحْـمُـهـا إلاّ بـقـايا		**طَفاطِفِ** لَحْمِ ممحوصٍ مَشِيقِ
Ve şöyle rivayet olunur: **منحوص**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَفيفُ: القليلُ. وطِفافُ المكُّوك وطفافهُ، بالكسر والفتح ما ملأ أصبارَه. وكذلك طَفَّ المكُّوك وطَفَفُهُ. وفي الحديث: "كُلُّكُمْ بنو آدمَ طَفُّ الصاعٍ لم تَمْلَؤُوهُ" وهو أن يَقرُب أن يمتلئ فلا يفعل. والطُفافُ والطُفافَةُ بالضم: ما فوقَ المكيال. وإناءٌ طَفَّانٌ، إذا بلغ الكيل طُفافَهُ. تقول منه: أطْفَفْتُهُ. والتَطْفيفُ: نقصُ المكيال، وهو أن لا تملؤه إلى أصباره. وقول ابن عمر رضي الله عنه حين ذكر أن النبي صلّى الله عليه وسلم سَبَّقَ بين الخيل: "كنتُ فارساً يومئذ فسَبَقْت الناس حتَّى طَفّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني زريقٍ حتَّى كاد يساوي المسجد"، يعني وثب بي. وقولهم: خذ ما طَفَّ لك، وأطَفَّ، واسْتَطَفَّ، أي خذ ما ارتفع لك وأمكن.

##### Türkçe

**الطَفيفُ**: az olan. Ve **طِفافُ المكُّوك** ve **طفافهُ**; kesre ve fetha ile, onun **أصبار**ını dolduran şeydir. Yine bunun gibi **طَفَّ المكُّوك** ve **طَفَفُهُ**. Ve hadiste: "كُلُّكُمْ بنو آدمَ **طَفُّ الصاعٍ** لم تَمْلَؤُوهُ" (vardır); bu, dolmaya yaklaşması fakat bunu yapmamasıdır. Ve **الطُفافُ** ve **الطُفافَةُ**; damme ile: ölçeğin üstünde olan şeydir. Ve **إناءٌ طَفَّانٌ**, ölçek onun **طُفاف**ına ulaştığı zaman. Ondan dersin ki: **أطْفَفْتُهُ**. Ve **التَطْفيفُ**: ölçeğin eksiltmesi; bu, onu **أصبار**ına kadar doldurmamandır. Ve İbn Ömer’in, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in atlar arasında yarıştırdığını zikrettiği sırada—Allah ondan razı olsun—sözü: "كنتُ فارساً يومئذ فسَبَقْت الناس حتَّى **طَفّفَ** بي الفرسُ مسجدَ بني زريقٍ حتَّى كاد يساوي المسجد"، yani beni sıçrattı. Ve onların sözü: **خذ ما طَفَّ لك**، و**أطَفَّ**، و**اسْتَطَفَّ**; yani sana yükselen ve mümkün olanı al.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ف ف
قتل الحسين رضي الله عنه بطف الفرات وهو شاطئه وما ارتفع من جانبه‏.‏
و ‏"‏ خذ ما طف لك واستطف ‏"‏‏:‏ ما ارتفع لك‏.‏
وما يطف له شيء إلا أخذه‏.‏
قال علقمة يصف الظليم‏:‏ يظل في الحنظل الخطبان ينقفه وما استطف من التنوم مخذوم واستطف له الأمر‏.‏
واستطفت حاجته‏:‏ تهيأت وتيسرت‏.‏
واستطف السنام‏:‏ ارتفع‏.‏
قال علقمة‏:‏ قد عريت حقبة حتى استطف لها كتر كحافة عس القين ملموم وإناء طفان وقربان‏:‏ قارب أن يمتليء وشارفه‏.‏
وأعطاني طفاف المكيال وطفافه وطففه وطفه‏:‏ مقداره الناقص عن ملئه‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ كلّكم بنو آدم طف الصاع لم تملئوه ‏"‏‏.‏
قال جندب ابن ضمرة‏:‏ لنا صاع إذا كلنا طفاف نطففها ونوفي للوفيّ وطفف المكيال‏.‏
وشيء طفيف‏:‏ قليل‏.‏
وما بقي في الإناء إلا طفافة‏:‏ شيء يسير‏.‏
وأطف له السيف وغيره‏:‏ أهوى به إليه وغشيه به‏.‏
قال عديّ‏:‏ أطف لأنفه الموسى قصير ليجدعه وكان به ضنيناً ومن المجاز‏:‏ طفّف على عياله‏:‏ قتر عليهم‏.‏
وطففت الشمس‏:‏ دنت للغروب‏.‏
وأتانا عند طفاف الشمس‏:‏ عند دنوّها للغروب‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ فطفف بي الفرس مسجد بني زريق ‏"‏ أي غشي بي وأدناني‏.‏

##### Türkçe

ط ف ف
Hüseyin رضي الله عنه Fırat’ın **طف**’ında öldürüldü; o, onun kıyısıdır ve onun yanından yükselen şeydir.
Ve “**خذ ما طف لك واستطف**”: sana yükselen şey(den) al.
Ve ona bir şey **يطف** etmez (yükselmez) ki onu almış olmasın.
Alkame, devekuşunu vasfederek dedi:
Hanzal’da iki çizgili (yavrular) onu gagalar; ve **التنوم**’dan onun için **استطف** eden (yükselen) şey, kesilmiş (olandır). Ve iş onun için **استطف** etti.
Ve onun ihtiyacı **استطفت**: hazırlandı ve kolaylaştı.
Ve hörgüç **استطف** etti: yükseldi.
Alkame dedi:
Bir müddet çıplak kaldın; nihayet onun için **استطف** etti: demircinin **عس**’ının kenarı gibi, toplanmış bir **كتر**.
Ve **إناء طفان** ve **قربان**: dolmaya yaklaştı ve ona yaklaştı.
Ve bana ölçeğin **طفاف**’ını, onun **طفاف**’ını, onun **طففه**’sini ve onun **طفه**’sini verdi: onun doluluğundan eksik olan miktarıdır.
Ve hadiste: “Hepiniz Âdemoğullarısınız; **طف الصاع** (siz) onu doldurmadınız.”
Cündüb b. Damra dedi:
Bizim bir **صاع**’ımız vardır; yediğimizde (o) **طفاف** (olur); onu **نطففها** ederiz ve vefalı olana vefayı tamamlarız; ve ölçeğin **طفف**’u.
Ve **شيء طفيف**: az.
Ve kapta **طفافة**’dan başka bir şey kalmadı: pek az bir şey.
Ve ona kılıcı ve başkasını **أطف** etti: onunla ona doğru eğildi ve onunla onu kapladı.
Adiyy dedi:
Ustura, onun burnuna **أطف** etti; kısa (idi) ki onu kessin; ve ona karşı cimri idi.
Ve mecazdan: ailesi üzerine **طفّف** etti: onlara karşı kıstı.
Ve güneş **طففت**: batmaya yaklaştı.
Ve bize güneşin **طفاف**’ında geldi: onun batmaya yaklaşması sırasında.
Ve hadiste: “At beni Benî Zurayk mescidine **فطفف بي**” yani beni kapladı ve beni yaklaştırdı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَفَّ الشيءُ يَطِفُّ طَفّاً وأَطَفَّ واسْتَطَفَّ: دَنا وتَهيَّأً وأَمكن، وقيل: أَشرف وبدا ليؤخذ، والمَعْنيانِ مُتجاوران، تقول العرب: خذ ما طفَّ لك وأَطفَّ واستَطَفَّ أَي ما أَشرف لك، وقيل: ما ارتفع لك وأَمكن، وقيل: ما دنا وقرُب، ومثله: خذ ما دقّ لك واسْتَدقَّ أَي ما تهيَّأَ. قال الكسائي في باب قناعة الرجل ببعض حاجته: يحكى عنهم خذ ما طف لك ودَعْ ما استطفَّ لك أَي ارْضَ بما أَمكنك منه. الليث: أَطفَّ فلان لفلان إذا طَبَنَ له وأَراد خَتْله؛ وأَنشد:
أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنان جُنادِف
قال: واسْتطَفَّ لنا شيء أَي بدا لنا لنأخذه؛ قال علقمة يصف ظليماً: يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه
وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ
وروى المنذري عن أَبي الهيثم أَنه أَنشد بيت علقمة قال: الظَّلِيمُ يَنْقُف رأْس الحنظلة ليستخرج هَبيدَه ويَهْتَبِده، وهبيدُه شَحمُه، ثم قال: والهبيد شحم الحنظل يستخرج ثم يجعل في الماء ويترك فيه أَياماً، ثم يُضرب ضَرْباً شديداً ثم يخرج وقد نقَصَت مرارته، ثم يُشَرَّر في الشمس ثم يطحن ويستخرج دُهنه فيُتداوى به؛ وأَنشد:
خذي جَجَرَيْك فادَّقي هَبيدا،
كِلا كلْبَيْكِ أَعْيَا أَن يَصِيدا
وأَطَفَّه هو: مَكَّنه. ويقال: أَطَفَّ لأَنفِه المُوسَى فصبر أَي أَدناه منه فقطعه.
والطَّفُّ: ما أَشْرَفَ من أَرض العرب على رِيف العراق، مشتق من ذلك. وطفُّ الفرات: شَطُّه، سمي بذلك لدُنُوِّه؛ قال شُبْرمة بن الطُّفَيْل: كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ عليهِمُ
إوَزٌّ، بأَعْلى الطَّفِّ، عُوجُ الحَناجِرِ
وقيل: الطفُّ ساحل البحر وفِناء الدار. والطفُّ: اسم موضع بناحية الكوفة. وفي حديث مَقْتل الحسين، عليه السلام: أَنه يُقتل بالطفِّ، سمي به لأَنه طرَفُ البرّ مما يلي الفُرات وكانت تجري يومئذ قريباً منه. والطَّفُّ: سَفْحُ الجبَل أَيضاً. وفي حديث عَرْضِ نفسه على القبائل: أَما أَحدهما فطُفُوفُ البرّ وأَرض العرب؛ الطفُوف: جمع طَفٍّ، وهو ساحل البحر وجانب البرّ.
وأَطَفَّ له بحجر: رَفَعَه ليرميَه. وطَفَّ له بحجر: أَهوى إليه ليرميه. الجوهري: الطُّفافُ والطُّفافة، بالضم، ما فوق المكيال. وطَفُّ المَكُّوكِ وطفَفُه وطَفافُه وطِفافُه مثل جَمامِ المَكُّوكِ وجِمامِه، بالفتح والكسر: ما مَلأَ أَصْباره، وفي المحكم: ما بقي فيه بعد المسح على رأْسه في باب فَعالٍ وفِعال، وقيل: هو مِلْؤه، وكذلك كلُّ إناء، وقيل: طفافُ الإناء أَعْلاه. والتطفيفُ: أَن يؤخذ أَعلاه ولا يُتَمَّ كيلُه، فهو طَفَّانُ. وفي حديث حُذيفة: أَنه اسْتسقى دِهْقاناً فأَتاه بِقدَحِ فِضّة فحذفه به، فنَكَّس الدِّهْقانُ وطفَّفَه القدَحُ أَي عَلا رأْسه وتعدّاه، وتقول منه: طَفَّفْتُه. وإناء طَفَّان: بلغ المِلءُ طِفافَه، وقيل: طَفَّان مَلآن؛ عن ابن الأَعرابي. وأَطَفَّه وطَفَّفَه: أَخذ ما عليه، وقد أَطْفَفْتُه. ويقال: هذا طَفُّ المِكيال وطَفافه وطِفافه إذا قارَب مِلأَه ولمَّا يُمْلأ، ولهذا قيل للذي يُسيء الكيل ولا يُوَفِّيه مُطَفِّف، يعني أَنه إنما يبلغ به الطَّفاف. والطُّفافةُ: ما قَصُرَ عن ملء الإِناء من شَراب وغيره. وفي الحديث: كلُّكم بنو آدم طَفُّ الصاعِ لم تَمْلَؤُوه، وهو أَن يَقْرُبَ أَن يَمْتَلِئ فلا يفعلَ؛ قال ابن الأَثير: المعنى كلُّكم في الانتِساب إلى أَبٍ واحد بمنزلة واحدة في النقْص والتقاصُر عن غايةِ التَّمامِ، وشَبَّههم في نُقْصانهم بالكيل الذي لم يبلُغ أَن يملأَ المِكيالَ، ثم أَعلمهم أَن التفاضُل ليس بالنسب ولكن بالتقْوى. وفي حديث آخر: كلُّكم بنو آدم طفُّ الصاعِ بالصاع أَي كلكم قريبٌ بعضُكم من بعض فليس لأَحد فضْلٌ على أَحد إلا بالتقوى لأَنَّ طَفَّ الصاع قريب من ملئه فليس لأَحد أَن يقرُب الإناء من الامتلاء، ويصدق هذا قوله: المسلمون تتكافأُ دماؤهم. والتطفيفُ في المِكيال: أَن يقرب الإناء من الامتلاء. يقال: هذا طَفُّ المِكيال وطَفافُه وطِفافه. وفي حديث في صفة إسرافيلَ: حتى كأَنه طِفافُ الأَرض أَي قُرْبَها. وطِفافُ الليلِ وطَفافُهُ: سوادُه؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي. والطفاف: سواد الليل؛ وأَنشد:
عِقْبان دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافا
صَيداً، وقد عايَنَتِ الأَسْدافا،
فهي تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافا
وطَفَّفَ على الرجل إذا أَعطاه أَقلَّ مما أَخذ منه. والتطفيفُ: البَخْسُ في الكيل والوزن ونقصُ المِكيال، وهو أَن لا تملأَه إلى أَصْبارِه. وفي حديث ابن عمر حين ذكر أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَبَّقَ بين الخيلِ: كنتُ فارساً يومئذ فسبَقْت الناس حتى طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني زُرَيْقٍ حتى كاد يُساوي المسجدَ؛ قال أَبو عبيد: يعني أَن الفرس وثَبَ بي حتى كاد يُساوي المسجد. يقال: طفَّفْتُ بفلان موضعَ كذا أَي دفعته إليه وحاذيته به؛ ومنه قيل: إناءٌ طَفَّانُ وهو الذي قَرُب أَن يَمْتَلئَ ويساوي أَعْلى المِكيال، ومنه التطفيفُ في الكيل. فأَما قوله تعالى: ويلٌ للمُطَفِّفِين، فقيل: التطفيفُ نَقْصٌ يخون به صاحبه في كيل أَو وزن، وقد يكون النقصُ ليرجع إلى مقدار الحق فلا يسمى تطفيفاً، ولا يسمى بالشيء اليسير مُطَفِّفاً على إطلاق الصفة حتى يصيرَ إلى حال تتفاحش؛ قال أَبو إسحق: المُطفِّفون الذين يَنْقُصون المِكيالَ والميزان، قال: وإنما قيل للفاعل مُطَفِّفٌ لأَنه لا يكاد يسرق في المكيال والميزان إلا الشيء الخفِيفَ الطفيف، وإنما أُخذ من طَفِّ الشيء، وهو جانبه، وقد فسره عز وجل بقوله: وإذا كالُوهم أَو وزَنوهم يُخسِرون، أَي يَنْقُصون. والطِّفافُ والطَّفاف: الجِمام. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قال لرجل: ما حَبَسك عن صلاة العصر؟ فذكر له عُذْراً فقال عمر: طَفَّفْتَ أَي نَقَصْتَ. والتطفيفُ يكون بمعنى الوفاء والنقص.
والطفَفُ: التقتير، وقد طَفَّفَ عليه.
والطَّفِيفُ: القليل. والطَّفِيفُ: الخسيس الدونُ الحقيرُ. وطَفَّ الحائطَ طَفّاً: علاه.
والطَّفْطَفةُ والطِّفْطِفَةُ: كل لحم أَو جلد، وقيل: هي الخاصرةُ، وقيل: هي ما رَقَّ من طرف الكبد؛ قال ذو الرمة:
وسوداء مِثل التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتي
طَفاطِفَها، لم نَسْتَطِعْ دونَها صَبْرا
التهذيب: الطَّفْطَفةُ والطِّفْطفَةُ معروفة وجمعها طَفاطِفُ؛ وأَنشد: وتارةً يَنْتَهِسُ الطَّفاطِفا
قال: وبعض العرب يجعل كلَّ لحم مضطرب طَفْطَفة وطِفطِفة؛ قال أَبو ذؤيب: قَلِيلٌ لحمُها إلا بقايا
طَفاطِفِ لَحْمِ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ
أَبو عمرو: هو الطَّفْطَفَةُ والطِّفْطِفةُ والخَوْشُ والصُّقْلُ والسولاّ
(* قوله «والسولا» كذا بالأصل، ورُسم في شرح القاموس: بألف ممدودة.) والأَفَقةُ كله الخاصرة. أَبو زيد: أَطَلَّ على ما له وأَطفَّ عليه معناه أَنه اشتمل عليه فذهب به.
والطَّفطافُ: الناعم الرَّطْبُ من النبات؛ قال الكميت يصف رِئالاً: أَوَيْنَ إلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
مآكلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبولِ
يعني فِراخَ النَّعام وأَنهنَّ يَأْوِين إلى أُم مُلاطِفة تُكسِّر لهن أَطْرافَ الرُّبُول، وهي شجر. المفضَّل: الطَّفْطافُ ورق الغُصون؛ وأَنشد:تَحْدُمُ طَفْطافاً من الرُّبُولِ
(* قوله «نحدم» كذا بالأصل.)
وقيل: الطَّفطاف أَطراف الشجر.

##### Türkçe

**طَفَّ** şey **يَطِفُّ** **طَفّاً** ve **أَطَفَّ** ve **اسْتَطَفَّ**: yaklaştı ve hazırlandı ve mümkün oldu; ve denildi ki: göründü ve alınmak üzere belirdi; iki anlam birbirine yakındır. Araplar der ki: “Senin için **طفَّ** eden, **أَطفَّ** eden ve **استَطَفَّ** eden şeyi al”, yani senin için görünen şeyi; ve denildi ki: senin için yükselen ve mümkün olan; ve denildi ki: yaklaşan ve yakın olan; bunun benzeri: “Senin için **دقّ** eden ve **اسْتَدقَّ** eden şeyi al”, yani hazır olan şeyi. **الكسائي** erkeğin ihtiyacının bir kısmıyla yetinmesi babında dedi: Onlardan “Senin için **طف** eden şeyi al ve senin için **استطفَّ** edeni bırak” diye hikâye olunur; yani ondan sana mümkün olanla razı ol. **الليث**: Bir kimse bir kimse için **أَطفَّ** ederse, ona karşı hile kurdu ve onu aldatmayı istediği zamandır; ve şu beyti okudu:
أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنان جُنادِف
Dedi: “Bize bir şey **اسْتطَفَّ** etti” yani bize göründü ki onu alalım; **علقمة** bir devekuşunu vasfederek dedi:
يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه
وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ
**المنذري** **أَبي الهيثم**’den rivayet etti: O, **علقمة**’nin beytini okudu; dedi: **الظَّلِيمُ** hanzalanın başını gagalar ki **هَبيد**’ini çıkarsın ve onu **يَهْتَبِده**; onun **هبيد**’i onun yağıdır. Sonra dedi: **الهبيد** hanzalanın yağıdır; çıkarılır, sonra suya konur ve onda günlerce bırakılır; sonra şiddetli bir dövme ile dövülür; sonra çıkarılır, acılığı eksilmiş olur; sonra güneşte şeritlenir; sonra öğütülür ve yağı çıkarılır, onunla tedavi olunur; ve şu beyti okudu:
خذي جَجَرَيْك فادَّقي هَبيدا،
كِلا كلْبَيْكِ أَعْيَا أَن يَصِيدا
Ve **أَطَفَّه** o: onu mümkün kıldı. Ve denilir: “Bıçağı burnuna **أَطَفَّ** etti de sabretti”; yani onu ona yaklaştırdı da onu kesti.

Ve **الطَّفُّ**: Arapların toprağından Irak’ın kırsalına yüksekçe bakan şeydir; bundan türemiştir. Ve **طفُّ الفرات**: onun kıyısıdır; yakınlığından dolayı böyle adlandırıldı; **شُبْرمة بن الطُّفَيْل** dedi:
كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ عليهِمُ
إوَزٌّ، بأَعْلى الطَّفِّ، عُوجُ الحَناجِرِ
Ve denildi: **الطفُّ** deniz kıyısı ve evin önü avlusudur. Ve **الطفُّ**: Kûfe tarafında bir yer adıdır. Ve Hüseyin’in (selâm üzerine olsun) öldürülmesi hadîsinde: “O, **الطفِّ**’ta öldürülecektir”; Fırat’a bitişik kara ucunun tarafı olduğu için böyle adlandırıldı; o günlerde (Fırat) ona yakın akardı. Ve **الطَّفُّ**: dağın eteği de. Ve kendisini kabilelere arz etmesi hadîsinde: “İkisinden biri, karanın **طُفُوفُ**’u ve Arapların toprağıdır”; **الطفُوف**: **طَفّ**’ın çoğuludur; o, deniz kıyısı ve karanın yanı tarafıdır.

Ve “Ona bir taşla **أَطَفَّ** etti”: onu atmak için kaldırdı. Ve “Ona bir taşla **طَفَّ** etti”: onu atmak için ona doğru eğildi. **الجوهري**: **الطُّفافُ** ve **الطُّفافة** (ötre ile): ölçeğin üstünde olan şeydir. Ve **طَفُّ المَكُّوكِ** ve **طفَفُه** ve **طَفافُه** ve **طِفافُه**, **جَمامِ المَكُّوكِ** ve **جِمامِه** gibidir (fetha ve kesra ile): onun kenarlarını dolduran şeydir. Ve **المحكم**’de: **فَعالٍ** ve **فِعال** babında, başı üzerine sıvazlamadan sonra içinde kalan şeydir; ve denildi: onun dolusudur; her kap da böyledir. Ve denildi: kabın **طَفافُ**’ı onun üst kısmıdır. Ve **التطفيفُ**: üstünü almak ve ölçüsünü tamamlamamaktır; o kimse **طَفَّانُ**’dır. **حُذيفة** hadîsinde: Bir **دِهْقان**’dan su istedi, o da ona gümüş bir kadehle geldi; o da onu onunla fırlattı; bunun üzerine **الدِّهْقانُ** başını eğdi ve kadeh onun başını **طفَّفَه** etti; yani başının üstüne çıktı ve onu aştı; bundan “Onu **طَفَّفْتُه**” dersin. Ve **إناء طَفَّان**: doluluk onun **طِفاف**’ına ulaştı; ve denildi: **طَفَّان** doludur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أَطَفَّه** ve **طَفَّفَه**: üzerindekini aldı; ve “Onu **أَطْفَفْتُه**” denir. Ve denilir: “Bu, ölçeğin **طَفُّ**’udur ve **طَفاف**’ıdır ve **طِفاف**’ıdır” — dolusuna yaklaştığında ama henüz doldurulmadığında; bundan dolayı ölçüyü kötü yapan ve onu tam vermeyen kimseye **مُطَفِّف** denildi; yani onu ancak **الطَّفاف**’a ulaştırır. Ve **الطُّفافةُ**: içecek ve başkası olarak kabın dolusundan eksik kalan şeydir. Hadîste: “Hepiniz Âdemoğlusunuz; **طَفُّ الصاعِ**’sınız; onu doldurmadınız”; bu, dolmaya yaklaşması ama yapmamasıdır. **ابن الأَثير** dedi: anlamı, hepiniz bir tek babaya nisbet bakımından, tamlığın nihayetinden eksilme ve geri kalma hususunda tek bir mertebedesiniz; onları eksikliklerinde, ölçeği doldurmaya ulaşmayan kile benzetti; sonra onlara üstünlüğün neseble değil takvâ ile olduğunu bildirdi. Başka bir hadîste: “Hepiniz Âdemoğlusunuz; **طفُّ الصاعِ بالصاع**”; yani hepiniz birbirinize yakınsınız; hiç kimsenin hiç kimseye takvâ dışında fazileti yoktur; çünkü **طَفُّ الصاع** dolusuna yakındır; hiç kimse kabı dolmaya yaklaştırmakla (başkasına karşı) üstün olamaz; bunu şu söz doğrular: “Müslümanların kanları birbirine denktir.” Ve ölçekte **التطفيفُ**: kabı dolmaya yaklaştırmaktır. Denilir: “Bu, ölçeğin **طَفُّ**’udur ve **طَفافُه**’udur ve **طِفافه**’udur.” İsrafil’in sıfatı hakkında bir hadîste: “Hatta sanki o, yerin **طِفافُ**’ıdır”; yani ona yakınlığı. **طِفافُ الليلِ** ve **طَفافُهُ**: onun karalığıdır; **أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي**’den. Ve **الطفاف**: gecenin karalığıdır; ve şu beyit okundu:
عِقْبان دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافا
صَيداً، وقد عايَنَتِ الأَسْدافا،
فهي تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافا
Ve bir adama **طَفَّفَ** etti: ondan aldığı şeyden daha azını ona verdiğinde. Ve **التطفيفُ**: ölçü ve tartıda eksiltme ve ölçeği noksan kılmadır; bu, onu kenarlarına kadar doldurmamaktır. İbn Ömer hadîsinde, Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı üzerine olsun) atlar arasında yarış yaptırdığını zikrettiğinde: “O gün ben bir süvariydim; insanları geçtim; nihayet at beni Benî Zurayk mescidine kadar **طَفَّفَ** etti; neredeyse mescide eşit olacaktı.” **أَبو عبيد** dedi: yani at beni sıçrattı da neredeyse mescide eşit olacaktı. Denilir: “Falancayı şu yere **طفَّفْتُ**”; yani onu oraya ittim ve onunla hizaladım; bundan “**إناءٌ طَفَّانُ**” denildi; o, dolmaya yaklaşan ve ölçeğin üstüne eşit olan kaptır; bundan da ölçüde **التطفيفُ**. Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: “**ويلٌ للمُطَفِّفِين**”; denildi: **التطفيفُ**, sahibinin ölçü veya tartıda hıyanet ettiği bir eksiltmedir; ve eksiltme, hakkın miktarına dönmek için de olabilir; o zaman **تطفيف** diye adlandırılmaz; ve az bir şeyle, sıfatın mutlak olarak verilmesiyle **مُطَفِّف** denilmez; ta ki aşırılaşan bir hâle varıncaya kadar. **أَبو إسحق** dedi: **المُطفِّفون** ölçeği ve teraziyi eksiltenlerdir. Dedi: yapan kimseye ancak **مُطَفِّفٌ** denildi; çünkü ölçü ve terazide ancak hafif, az olan **الطفيف** şeyi çalar; bu, **طَفِّ** şeyden alınmıştır; o da onun yanıdır. Aziz ve celîl olan (Allah) onu şu sözüyle açıklamıştır: “**وإذا كالُوهم أَو وزَنوهم يُخسِرون**”; yani eksiltirler. Ve **الطِّفافُ** ve **الطَّفاف**: **الجِمام**’dır. Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: Bir adama dedi: “Seni ikindi namazından alıkoyan nedir?”; ona bir özür zikretti; bunun üzerine Ömer dedi: “**طَفَّفْتَ**”; yani eksilttin. Ve **التطفيفُ** vefâ ve eksiltme anlamında olur.

Ve **الطفَفُ**: kısmadır (cimrilik/iktisat); ve ona karşı **طَفَّفَ** etti.

Ve **الطَّفِيفُ**: azdır. Ve **الطَّفِيفُ**: değersiz, aşağı, hakir olandır.

Ve “Duvarı **طَفَّ** etti, **طَفّاً**”: onun üstüne çıktı.

Ve **الطَّفْطَفةُ** ve **الطِّفْطِفَةُ**: her et veya deri; ve denildi: böğürdür; ve denildi: karaciğerin ucundan incelen şeydir. **ذو الرمة** dedi:
وسوداء مِثل التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتي
طَفاطِفَها، لم نَسْتَطِعْ دونَها صَبْرا
**التهذيب**: **الطَّفْطَفةُ** ve **الطِّفْطفَةُ** bilinir; çoğulu **طَفاطِفُ**’tur; ve şu beyit okundu:
وتارةً يَنْتَهِسُ الطَّفاطِفا
Dedi: Arapların bir kısmı, titreyen her eti **طَفْطَفة** ve **طِفطِفة** yapar. **أَبو ذؤيب** dedi:
قَلِيلٌ لحمُها إلا بقايا
طَفاطِفِ لَحْمِ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ
**أَبو عمرو**: O, **الطَّفْطَفَةُ** ve **الطِّفْطِفةُ** ve **الخَوْشُ** ve **الصُّقْلُ** ve **السولاّ**
(* “**والسولا**” sözü asılda böyle; **شرح القاموس**’ta uzun elif ile yazılmıştır.)
ve **الأَفَقةُ**’nin hepsi böğürdür. **أَبو زيد**: “Malının üzerine **أَطَلَّ** etti ve onun üzerine **أَطفَّ** etti”nin anlamı: onu kuşattı da onunla gitti.

Ve **الطَّفطافُ**: bitkiden yumuşak, taze olan şeydir. **الكميت** bir **رِئالاً**’ı vasfederek dedi:
أَوَيْنَ إلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
مآكلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبولِ
Yani devekuşu yavruları; ve onların, kendileri için **الرُّبُول**’ün uçlarını kıran bir “**أُم مُلاطِفة**”ye sığındıklarını; o, bir ağaçtır. **المفضَّل**: **الطَّفْطافُ** dalların yaprağıdır; ve şu beyit okundu: **تَحْدُمُ طَفْطافاً من الرُّبُولِ**
(* “**نحدم**” sözü asılda böyle.)
Ve denildi: **الطَّفطاف** ağaçların uçlarıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ف ف * * الطَّفِيفُ * القليل و * طَفَّ * المكُّوك ما ملأَ أصباره وفي الحديث ﴿كلكم بنو آدم طفُّ الصاع لم تملئوه﴾ وهو أن يقرب أن يمتلئ فلا يفعل و * التَّطْفِيفُ * نقص المكيال وهو ألا تملأه إلى أصباره و * طَفَّفَ * به الفرس وثب به وهو في حديث بن عمر رضي الله عنهما

##### Türkçe

* ط ف ف * * **الطَّفِيفُ** * az olan ve * **طَفَّ** * **المكُّوك**: onun **أصباره**’ını doldurmadığı şey; ve hadiste: ﴿Hepiniz Âdemoğullarısınız; **طفُّ الصاع**: onu doldurmadınız﴾; ve o, dolmaya yaklaşmasıdır da yapmaz; ve * **التَّطْفِيفُ** * ölçeğin eksiltmesidir; ve o, onu **أصباره**’ına kadar doldurmamandır; ve * **طَفَّفَ** * onunla at: onunla sıçradı; ve o, İbn Ömer hadisi içindedir, Allah ikisinden de razı olsun.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطفيف: الشيء القليل نقله الجوهري. وقال ابن دريد: الطفيف: الغير التام. وطف المكوك والإناء، وكذلك طففه، محركة، وطفافه بالفتح ويكسر: ما ملأ أصباره نقله الجوهري، ولم يذكر الإناء. أو: هو ما بقي فيه بعد مسح رأسه كما في المحكم. أو هو جمامه بالكسر والفتح. أو هو ملؤه يقال: هذا طف المكيال، وطفافه: إذا قارب ملأه، وفي الحديث:  كلكم بنو آدم طف الصاع لم تملؤوه  وهو أن يقرب أن يمتلئ فلا يفعل، كما في الصحاح، قال ابن الأثير: معناه كلكم في الانتساب إلى أب واحد بمنزلة واحدة، في النقص والتقاصر عن غاية التمام، وشبههم في نقصانهم بالكيل الذي لم يبلغ أن يملأ المكيال، ثم أعلمهم أن التفاضل ليس بالنسب، ولكن بالتقوى. أو طفاف الإناء، وطفافته، بضمهما: أعلاه وفي الصحاح: هما ما فوق المكيال. والطفاف كسحاب، وكتاب: سواد الليل عن أبي العميثل الأعرابي، وأنشد:
  عقبان دجن بادرت طفافا
  صيدا وقد عاينت الأسدافا
  فهي تضم الريش والأكتافا وإناء طفان: بلغ الكيل طفافه تقول منه: أطففته، كما في الصحاح، وهو الذي قرب أن يمتلئ ويساوي أعلاه. والطفافة، بالضم، والطففة محركة: ما فوق المكيال الأولى عن الجوهري أو الأولى: ما قصر عن ملء الإناء من شراب وغيره، نقله ابن دريد. والطف: ع، قرب الكوفة وبه قتل الإمام الحسين رضي الله عنه، سمي به لأنه طرف البر مما يلي الفرات، وكانت يومئذ تجري قريبا منه. وقال ابن دريد: الطف: ما أشرف من أرض العرب على ريف العراق. وقال الأصمعي: إنما سمي طفا لأنه دنا من الريف، قال أبو دهبل الجمجي:
  ألا إن قتلى الطف من آل هاشم                      أذلت رقاب المسلمين فذلـت وقال أيضا:
  تبيت سكارى من أمية نومـا                      وبالطف قتلى ما ينام حميمها وقيل: طف الفرات: ما ارتفع منه من الجانب، وقيل: هو الشاطئ منه، قاله الليث، قال شبرمة بن الطفيل: كأن أباريق المدام عليهم إوز بأعلى الطف عوج الحناجر كالطفطاف وهو شاطئ البحر. وطفه برجله، أو بيده: إذا رفعه عن ابن دريد. وطف الشيء منه: إذا دنا ومنه سمي الطف، كما تقدم. وطف الناقة يطفها طفا: شد قوائمها نقله الصاغاني. وقولهم: خذ ما طف لك، وأطف لك، واستطف لك: أي خذ ما ارتفع لك، وأمكن كما في الصحاح. وزاد غيره: دنا منك وتهيأ، وقيل: أشرف وبدا ليؤخذ، والمعنيان متجاوران، ومثله: خذ ما دق لك واستدق: أي ما تهيأ، قال الكسائي، - في باب قناعة الرجل ببعض حاجته، يحكي عنهم - خذ ما طف لك ودع ما استطف لك: أي ارض بما يمكنك منه. وقال ابن عباد: الطافة: ما بين الجبال والقيعان، ومن البستان: ما حواليه والجمع طواف. والطفطفة بالفتح ويكسر وكذا: الخوش، والصقل، والسولاء، والأفقة كله: الخاصرة نقله أبو عمرو، ونقل الكسر عن أبي زيد أيضا، واقتصر الجوهري على الفتح. أو هي: أطراف الجنب المتصلة بالأضلاع. أو كل، لحم مضطرب طفطفة، نقله الأزهري عن بعض العرب، قال أبو ذؤيب:
  قلـيل لـحـمـه إلا بـقـايا                      طفاطف لحم منحوض مشيق أو هي: الرخص من مراق البطن نقله ابن دريد: وأنشد:

  معـاود قـتـل الـهـاديات شـــواؤه                      من الوحش قصرضى رخصة وطفاطف وفي اللسان: وقيل: هي ما رق من طرف الكبد، قال ذو الرمة:
  وسوداء مثل الترس نازعت صحبتيطفاطفها لم نستطع دونها صبرا ج: طفاطف وقد تقدم شاهده. والطفطاف: أطراف الشجر نقله الجوهري، وأنشد للكميت يصف فراخ النعام:
  أوين إلى ملاطفة خضود                      مآكلهن طفطاف الربول وقال غيره: الطفطاف هنا: الناعم الرطب من النبات، وقال المفضل: ورق الغصون.
 وفرس طفاف، كشداد، وكذلك طف، وخف، ودف أخوات بمعنى واحد، وقد تقدم الأخيران، كما في العباب. وأطف عليه، وأطل عليه: أي أشرف عليه. وأطف الكيل: أبلغه طفافه نقله الجوهري، وقيل: أخذ ما عليه. وأطفت الناقة: ولدت لغير تمام، نقله ابن عباد، ونصه في المحيط: ألقت ولدها لغير تمام. وقال الليث: أطف فلان للأمر: إذا طبن له وأراد ختله، وأنشد:
  أطف لها شثن البنان جنادف وأطف عليه بحجر: تناوله به عن ابن عباد.
 وأطف له: إذا أراد ختله هو مأخوذ من قول الليث الذي تقدم. وأطف عليه ونص أبي زيد في النوادر، أطل على ما له، وأطف عليه: معناه: أنه اشتمل عليه، فذهب به.
 وطفف تطفيفا: بخس في الكيل والوزن، ونقص المكيال وهو أن لا يملأه إلى أصباره، ومنه قوله تعالى:  ويل للمطففين  فالتطفيف: نقص يخون به صاحبه في كيل أو وزن، وقد يكون النقص ليرجع إلى مقدار الحق فلا يسمى تطفيفا، ولا يسمى بالشيء اليسير مطففا على إطلاق الصفة حتى يصير إلى حال تتفاحش، وقال أبو إسحاق: المطففون: الذين ينقصون المكيال والميزان، قال: وإنما قيل للفاعل: مطفف، لأنه لا يكاد يسرق في المكيال والميزان إلا الشيء الخفيف الطفيف، وإنما أخذ من طف الشيء وهو جانبه، وقد فسره عز وجل بقوله:  وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون  أي: ينقصون. وطفف الطائر: بسط جناحيه عن ابن عباد.
 طفف به الفرس: إذا وثب به، وهو مجاز، ومنه حديث ابن عمر رضي الله عنهما لما ذكر أن النبي صلى الله عليه وسلم سبق بين الخيل، فقال:  كنت فارسا يومئذ، فسبقت الناس حتى طفف بي الفرس مسجد بني زريق أي: وثب بي حتى جازه، قال الجحاف بن حكيم:
  إذا ما تلقته الجوائيم لم يحـم                      وطففها وثبا إذا الجري أعقبا وطفطف الرجل: استرخى في يد خصمه عن ابن عباد.
 قال الصاغاني: والتركيب يدل على قلة الشيء، وقد شذ عنه أطف فلان لفلان: إذ طبن له، وأراد ختله.
 ومما يستدرك عليه: اتطفت حاجته: إذا تهيأت ويسرت. واستطف السنام: ارتفع. وأطفه هو: مكنه. ويقال:
  أطف لأنفه الموسي قصير أي: أدناه منه فقطعه.

  وإناء طفان: ملآن، عن ابن الأعرابي. والطف: فناء الدار. وطفف الإناء: أخذ ما عليه. وطفف على الرجل: إذا أعطاه أقل مما أخذ منه. وطففت بفلان موضع كذا: رفعته إليه، وحاذيته به. وطفف: نقص، وأيضا: وفي. وطفف على عياله: قتر، وهو مجاز. والطفيف: الخسيس الدون الحقير. وطف الحائط طفا: علاه. والطفافة بالضم: الشيء اليسير يبقى في الإناء، وأطف له السيف: أهوى به إليه، وغشيه به. وطففت الشمس: دنت للغروب. وأتانا عند طفاف الشمس: أي عند دنوها للغروب، وهو مجاز.

##### Türkçe

**الطفيف**: az şey; el-Cevherî onu nakletti. İbn Düreyd dedi: **الطفيف**: tamam olmayan. Ve **طف** ölçek kabı ve kap, yine **طففه** (harekeli), ve **طفافه** fetha ile ve kesrelenir: parmak boğumlarını dolduran şey; el-Cevherî onu nakletti; kabı zikretmedi. Yahut: o, başını silmesinden sonra içinde kalan şeydir; **المحكم**’de olduğu gibi. Yahut o, kesre ve fetha ile onun **جمامه**’sidir. Yahut o, onun dolusudur; denir: bu, **طف المكيال**’dır; ve **طفافه**: dolusuna yaklaştığı zaman; hadiste:  **كلكم بنو آدم طف الصاع لم تملؤوه**  yani dolmaya yaklaşmasıdır da yapmaz; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbnü’l-Esîr dedi: manası: hepiniz, tek bir babaya nisbetlenmede tek bir menzile gibisiniz; eksiklikte ve tamlığın nihayetine erişmekten geri kalmada; ve onları eksikliklerinde, ölçeği doldurmaya ulaşmamış kile benzetti; sonra onlara bildirdi ki faziletlenme neseble değildir, fakat takva iledir. Yahut **طفاف الإناء** ve **طفافته** (ikisini zamme ile): onun üst tarafıdır; ve **الصحاح**’ta: ikisi, ölçeğin üstündeki şeydir. Ve **الطفاف** (سحاب ve **كتاب** vezninde): gece karalığı; el-A‘mîsel el-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
  عقبان دجن بادرت **طفافا**
  صيدا وقد عاينت الأسدافا
  فهي تضم الريش والأكتافا

Ve **إناء طفان**: kile, onun **طفافه**’sine ulaştı; ondan dersin: **أطففته**; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o, dolmaya yaklaşan ve üst tarafına eşit olandır. Ve **الطفافة** (zamme ile) ve **الطففة** (harekeli): ölçeğin üstündeki şey; birincisi el-Cevherî’den. Yahut birincisi: içeceğin ve başkasının kaptaki doluluğundan eksik kalan şey; İbn Düreyd onu nakletti. Ve **الطف**: Kûfe yakınında bir yer; İmam Hüseyin (Allah ondan razı olsun) orada öldürüldü; onunla adlandırıldı; çünkü o, Fırat’a bitişik olan taraftan karanın kenarıdır; ve o günlerde onun yakınında akardı. İbn Düreyd dedi: **الطف**: Arap diyarının Irak kırsalına yüksek olan yeri. El-Asma‘î dedi: ancak **طفا** diye adlandırıldı; çünkü kırsala yaklaştı. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi:
  ألا إن قتلى **الطف** من آل هاشم                      أذلت رقاب المسلمين فذلـت

Ve yine dedi:
  تبيت سكارى من أمية نومـا                      وبالطف قتلى ما ينام حميمها

Ve denildi: **طف الفرات**: onun yanından yükselen şey. Ve denildi: o, onun sahilidir; Leys söyledi. Şebrime b. et-Tufeyl dedi:
كأن أباريق المدام عليهم إوز بأعلى **الطف** عوج الحناجر

**كالطفطاف** gibi; ve o, denizin sahilidir. Ve **طفه** ayağıyla, yahut eliyle: onu kaldırdığı zaman; İbn Düreyd’den. Ve **طف الشيء** ondan: yaklaştığı zaman; ve ondan **الطف** adlandırıldı; daha önce geçtiği gibi. Ve **طف الناقة يطفها طفا**: onun ayaklarını bağladı; es-Sâgânî nakletti. Ve onların sözü: **خذ ما طف لك** ve **أطف لك** ve **استطف لك**: yani sana yükselen ve mümkün olanı al; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Başkası artırdı: senden yaklaştı ve hazırlandı. Ve denildi: göründü ve alınmak için belirdi; iki mana birbirine yakındır. Ve benzeri: **خذ ما دق لك واستدق**: yani hazır olanı; el-Kisâî dedi, - kişinin ihtiyacının bir kısmıyla yetinmesi babında, onlardan hikâye ederek -: **خذ ما طف لك ودع ما استطف لك**: yani ondan mümkün olana razı ol. İbn Abbâd dedi: **الطافة**: dağlar ile düzlükler arasındaki şey; ve bostandan: onun çevresindeki şey; çoğulu **طواف**. Ve **الطفطفة** fetha ile ve kesrelenir; ve yine: **الخوش** ve **الصقل** ve **السولاء** ve **الأفقة** hepsi: böğür; Ebû Amr nakletti; kesreyi de Ebû Zeyd’den nakletti; el-Cevherî fethaya hasretti. Yahut o: kaburgalara bitişik yanın uçlarıdır. Yahut her, titrek et **طفطفة**’dir; el-Ezherî bazı Araplardan nakletti. Ebû Züeyb dedi:
  قلـيل لـحـمـه إلا بـقـايا                      طفاطف لحم منحوض مشيق

Yahut o: karın zarının yumuşak olanıdır; İbn Düreyd nakletti; ve inşad etti:

  معـاود قـتـل الـهـاديات شـــواؤه                      من الوحش قصرضى رخصة وطفاطف

Ve **اللسان**’da: ve denildi: o, karaciğer ucundan incelen şeydir. Zü’r-Rumme dedi:
  وسوداء مثل الترس نازعت صحبتيطفاطفها لم نستطع دونها صبرا

Çoğul: **طفاطف**; ve şahidi daha önce geçti. Ve **الطفطاف**: ağaçların uçları; el-Cevherî nakletti; ve el-Kumeyt’ten, devekuşu yavrularını vasfederek, inşad etti:
  أوين إلى ملاطفة خضود                      مآكلهن طفطاف الربول

Başkası dedi: burada **الطفطاف**: bitkiden yumuşak yaş olandır. El-Mufaddal dedi: dalların yaprağı.

Ve **فرس طفاف** (شداد gibi), yine **طف** ve **خف** ve **دف** kardeşlerdir; tek bir mana ile; son ikisi daha önce geçti; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **أطف عليه** ve **أطل عليه**: yani ona yüksekten baktı. Ve **أطف الكيل**: onu, onun **طفافه**’sine ulaştırdı; el-Cevherî nakletti. Ve denildi: üzerindekini aldı. Ve **أطفت الناقة**: tam olmadan doğurdu; İbn Abbâd nakletti; ve onun nassı **المحيط**’ta: yavrusunu tam olmadan attı. Leys dedi: **أطف** falan, iş için: ona karşı kurnazlık yaptığı ve onu aldatmayı istediği zaman; ve inşad etti:
  أطف لها شثن البنان جنادف

Ve **أطف عليه بحجر**: onunla ona uzandı; İbn Abbâd’dan.
Ve **أطف له**: onu aldatmayı istediği zaman; o, Leys’in daha önce geçen sözünden alınmıştır. Ve **أطف عليه**; ve Ebû Zeyd’in **النوادر**’deki nassı: **أطل على ما له**; ve **أطف عليه**: manası: ona büründü de onunla gitti.
Ve **طفف تطفيفا**: kile ve tartıda eksiltti; ölçeği noksanlaştırdı; o, parmak boğumlarına kadar onu doldurmamasıdır. Ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü:  **ويل للمطففين**  ; öyleyse **التطفيف**: sahibinin kile yahut tartıda onunla hıyanet ettiği eksiltmedir. Ve eksiltme, hakkın miktarına dönmek için olabilir; o zaman **تطفيف** diye adlandırılmaz. Ve az şey ile, sıfatı mutlak olarak **مطفف** diye adlandırılmaz; ta ki aşırılaşan bir hale varıncaya kadar. Ebû İshâk dedi: **المطففون**: ölçeği ve teraziyi eksiltenlerdir. Dedi: ancak fail için **مطفف** denildi; çünkü ölçek ve terazide neredeyse çalmaz, ancak hafif az şey **الطفيف**. Ancak **طف الشيء**’den alınmıştır; ve o, onun yanıdır. Aziz ve Celîl onu şu sözüyle tefsir etti:  **وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون**  yani: eksiltirler. Ve **طفف الطائر**: iki kanadını açtı; İbn Abbâd’dan.
**طفف به الفرس**: onunla sıçradığı zaman; ve o mecazdır. Ve ondan, İbn Ömer (Allah ikisinden razı olsun) hadisi: Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) atlar arasında yarıştırdı diye zikredince dedi ki:  **كنت فارسا يومئذ، فسبقت الناس حتى طفف بي الفرس مسجد بني زريق**  yani: onunla sıçradı da onu geçti. El-Cuhâf b. Hakîm dedi:
  إذا ما تلقته الجوائيم لم يحـم                      وطففها وثبا إذا الجري أعقبا

Ve **طفطف الرجل**: hasmının elinde gevşedi; İbn Abbâd’dan.
Es-Sâgânî dedi: ve terkib, şeyin azlığına delalet eder; ondan **أطف** falan, falan için: ona karşı kurnazlık yaptı ve onu aldatmayı istedi; şâz olmuştur.
Ve ondan istidrâk olunan: **اتطفت حاجته**: hazırlandığı ve kolaylaştığı zaman. Ve **استطف السنام**: yükseldi. Ve **أطفه** o: onu mümkün kıldı. Ve denilir:
  أطف لأنفه الموسي قصير

yani: onu ona yaklaştırdı da kesti.

Ve **إناء طفان**: dolu; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الطف**: evin avlusu. Ve **طفف الإناء**: üzerindekini aldı. Ve **طفف على الرجل**: ondan aldığından daha azını ona verdiği zaman. Ve **طففت بفلان موضع كذا**: onu ona yükselttim ve onunla hizaladım. Ve **طفف**: eksiltti; ve ayrıca: vefa etti. Ve **طفف على عياله**: kıstı; ve o mecazdır. Ve **الطفيف**: aşağılık, düşük, hakir. Ve **طف الحائط طفا**: onun üzerine çıktı. Ve **الطفافة** (zamme ile): kapta kalan az şey. Ve **أطف له السيف**: onu ona doğru indirdi ve onunla onu kapladı. Ve **طففت الشمس**: batmaya yaklaştı. Ve bize, güneşin **طفاف**’ı yanında geldi: yani batmaya yaklaşması yanında; ve o mecazdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَفَّ
طَفَّ U ( n. ac. طَفّ 1 )
a.  [ Min ], Was near to, within the reach of.

b.  [ acc. &  Bi ], Raised, lifted with.

طَفَّفَ
طَفَّفَ II ,
a.  Spread out, flapped its wings ( bird ).

b.  Leapt, jumped, bounded ( horse ).

أَطْفَفَ
أَطْفَفَ IV ,
a.  Filled up ( measure ).

b.  [ 'Ala ], Grasped, seized; comprehended, comprised, contained.

c.  [ La ], Was skilful in, knew, understood.

d.  [ La ], Laid traps for, endeavoured to ensnare.

e.  [ 'Ala ], Was within the reach of; was imminent.

اِسْتَطْفَفَ
اِسْتَطْفَفَ X ,
a.  see IV (e) .

طَفّ
طَفّ 1 ,
a.  Edge, border, margin; limit.

b.  see 4 .

طَفَف
طَفَف 4 ,
a.  Excess, overflow.

طَاْفِفَة
طَاْفِفَة 21t ,
a.  Mountainboundary.

b.  Hedge, fence.

طَفَاْف
طَفَاْف 22 ,  طِفَاْف 23 ,  طُفَاْفَة 24t ,
a.  see 4 .

طَفِيْف
طَفِيْف 25 ,
a.  Little in quantity; incomplete,

b.  Unimportant, paltry.

c.  [ coll. ], Overflow.

طَفَّاْف
طَفَّاْف 28 ,
a.  Swift, light, brisk.

طَفَّاْنُ
طَفَّاْنُ 33 ,
a.  Full, overflowing, brimful.

##### Türkçe

طَفَّ
طَفَّ U ( n. ac. **طَفّ** 1 )
a. [ Min ], -e yakın oldu, erişim menzili içinde oldu.

b. [ acc. & Bi ], -ile kaldırdı, yükseltti.

طَفَّفَ
طَفَّفَ II ,
a. Yaydı, kanatlarını çırptı (kuş).

b. Sıçradı, atladı, sekip sıçradı (at).

أَطْفَفَ
أَطْفَفَ IV ,
a. Doldurdu (ölçü).

b. [ 'Ala ], kavradı, ele geçirdi; idrak etti, kapsadı, içerdi.

c. [ La ], -de maharetli oldu, bildi, anladı.

d. [ La ], -e tuzaklar kurdu, tuzağa düşürmeye çalıştı.

e. [ 'Ala ], erişim menzili içinde oldu; yakın oldu.

اِسْتَطْفَفَ
اِسْتَطْفَفَ X ,
a. IV (e)’ye bak.

طَفّ
**طَفّ** 1 ,
a. Kenar, sınır, kıyı; had.

b. 4’e bak.

طَفَف
**طَفَف** 4 ,
a. Fazlalık, taşma.

طَاْفِفَة
**طَاْفِفَة** 21t ,
a. Dağ sınırı.

b. Çit, çeper.

طَفَاْف
**طَفَاْف** 22 , **طِفَاْف** 23 , **طُفَاْفَة** 24t ,
a. 4’e bak.

طَفِيْف
**طَفِيْف** 25 ,
a. Miktarca az; eksik,

b. Önemsiz, değersiz.

c. [ coll. ], taşma.

طَفَّاْف
**طَفَّاْف** 28 ,
a. Çabuk, hafif, çevik.

طَفَّاْنُ
**طَفَّاْنُ** 33 ,
a. Dolu, taşan, ağzına kadar dolu.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طفف
طَفَّ - يَطِِفُّ - طُوْفَان - طَفَّفَ - يُطَفِّفُ - مُطَفِّف - مُطَفِّفِيْن
طَفَّ - يَطِِفُّ + الشيء أوالوعاء: يفيض عن استيعابه: يمتلئ الوعاء أو المكان مثل حجرة أو بيت بالشيء الذي يوضع فيه ويفيض أو ينسكب خارج الإناء أو المكان: ولهذه الدلالة شواهد كثيرة من العامية الحالية وكذلك من الفصحى: طَفَّ الكيل
طُوْفَان: على وزن " فـُعـْلان "  اسم فعل مبالغة بمعنى مفعول " من " طَفَّ - يَطِِفُّ ": الامتلاء العظيم والفيضان عن الوسع
طَفَّفَ - يُطَفِّفُ: على وزن " فـَعـَّل" من " طَفَّ - يَطِِفُّ ":  يجعله " يَطِِفُّ " على وجه التكرار والشدة
مُطَفِّف: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَفَّفَ - يُطَفِّفُ ": من يسعى لأن يجعل المكان أو الإناء " يَطِِفُّ " بشدة وكثرة
مُطَفِّفِيْن: جمع " مُطَفِّف "
﴿ويل للمطففين الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون(2)وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون (3)﴾ : يستوفون بتطفيف الكيل عندما يكون لهم الحق، وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون الكيل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تجمع السوائل أو لأشياء في حوض بدرجاته المختلفة من حيث الاستيعاب" وهي:
فَاضَ - يَفِيْضُ، طََفَّ - يَطِِفُّ، عَرِمَ - يَعْرَمُ، غَمَرَ - يَغْمُرُ، غَاضَ - يَغِيْضُ، غَارَ - يَغُوْرُ
يفرق لفظاً:
طَافَ - يَطُوْفُ + كائن + بكائن: يتحرك سيراً أو مشياً أو ما شابه حول الشيء بحيث يأتيه من جوانبه كلها
طَفَّ - يَطِِفُّ + الشيء أوالوعاء: يفيض عن استيعابه: يمتلئ الوعاء أو المكان مثل حجرة أو بيت بالشيء الذي يوضع فيه ويفيض أو ينسكب خارج الإناء أو المكان

طوفان
 	﴿فأرسلنا عليهم الطوفان والجراد والقمل والضفادع والدم آيات مفصلات فاستكبروا وكانوا قوما مجرمين(133)﴾ الأعراف ﴿ولقد أرسلنا نوحا إلى قومه فلبث فيهم ألف سنة إلا خمسين عاما فأخذهم الطوفان وهم ظالمون(14)﴾ العنكبوت
مطففين
 	﴿ويل للمطففين(1) الذين إذا اكتالوا على الناس يستوفون(2)وإذا كالوهم أو وزنوهم يخسرون(3)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [طفف] ط ف ف: الطَّفِيفُ القليل و طَفَّ المكُّوك ما ملأَ أصباره وفي الحديث ﴿كلكم بنو آدم طفُّ الصاع لم تملئوه﴾ وهو أن يقرب أن يمتلئ فلا يفعل و التَّطْفِيفُ نقص المكيال وهو ألا تملأه إلى أصباره و طَفَّفَ به الفرس وثب به وهو في حديث بن عمر رضي الله عنهما
معجم الفرائد القرآنية:
ط ف ف
"الْمُطَفِّفِينَ" في قوله تعالى :"وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ" (1) المطففين .
الطَّفيف: القليل وغير التام، والمطففون: الذين ينقصون المكيال والميزان.
الراغب
طف
- الطفيف: الشيء النزر، ومنه: الطفافة: لما لا يعتد به، وطفف الكيل: قلل نصيب المكيل له في إيفائه واستيفائه. قال تعالى: }ويل للمطففين{ [المطففين/1].
ملخص اللسان:
1.     طَفَّ الشيءُ يَطِفُّ طَفّاً وأَطَفَّ واسْتَطَفَّ: دَنا وتَهيَّأً   وأَمكن، وقيل: أَشرف وبدا ليؤخذ،
2.     الجوهري: الطُّفافُ والطُّفافة، بالضم، ما فوق المكيال.
3.     وطَفُّ   المَكُّوكِ : ما مَلأَ أَصْباره، وفي المحكم: ما بقي فيه بعد المسح على رأْسه في   باب فَعالٍ وفِعال،
4.      وقيل: هو مِلْؤه، وكذلك كلُّ إناء،
5.      وقيل: طفافُ   الإناء أَعْلاه.
6.     والتطفيفُ: أَن يؤخذ أَعلاه ولا يُتَمَّ كيلُه، فهو   طَفَّانُ.
7.     وإناء طَفَّان: بلغ المِلءُ طِفافَه، وقيل: طَفَّان   مَلآن؛
8. والتطفيفُ في المِكيال: أَن يقرب الإناء من الامتلاء. يقال: هذا طَفُّ   المِكيال وطَفافُه وطِفافه
لسان العرب
● - طفف: طَفَّ الشيءُ يَطِفُّ طَفّاً وأَطَفَّ واسْتَطَفَّ: دَنا وتَهيَّأً   وأَمكن، وقيل: أَشرف وبدا ليؤخذ، والمَعْنيانِ مُتجاوران، تقول العرب:   خذ ما طفَّ لك وأَطفَّ واستَطَفَّ أَي ما أَشرف لك، وقيل: ما ارتفع لك   وأَمكن، وقيل: ما دنا وقرُب، ومثله: خذ ما دقّ لك واسْتَدقَّ أَي ما   تهيَّأَ. قال الكسائي في باب قناعة الرجل ببعض حاجته: يحكى عنهم خذ ما طف لك   ودَعْ ما استطفَّ لك أَي ارْضَ بما أَمكنك منه. الليث: أَطفَّ فلان لفلان   إذا طَبَنَ له وأَراد خَتْله؛ وأَنشد:   أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنان جُنادِف   قال: واسْتطَفَّ لنا شيء أَي بدا لنا لنأخذه؛ قال علقمة يصف ظليماً:   يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه   وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ   وروى المنذري عن أَبي الهيثم أَنه أَنشد بيت علقمة قال: الظَّلِيمُ   يَنْقُف رأْس الحنظلة ليستخرج هَبيدَه ويَهْتَبِده، وهبيدُه شَحمُه، ثم قال:   والهبيد شحم الحنظل يستخرج ثم يجعل في الماء ويترك فيه أَياماً، ثم يُضرب   ضَرْباً شديداً ثم يخرج وقد نقَصَت مرارته، ثم يُشَرَّر في الشمس ثم   يطحن ويستخرج دُهنه فيُتداوى به؛ وأَنشد:   خذي جَجَرَيْك فادَّقي هَبيدا،   كِلا كلْبَيْكِ أَعْيَا أَن يَصِيدا   وأَطَفَّه هو: مَكَّنه. ويقال: أَطَفَّ لأَنفِه المُوسَى فصبر أَي   أَدناه منه فقطعه.   والطَّفُّ: ما أَشْرَفَ من أَرض العرب على رِيف العراق، مشتق من ذلك.   وطفُّ الفرات: شَطُّه، سمي بذلك لدُنُوِّه؛ قال شُبْرمة بن الطُّفَيْل:   كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ عليهِمُ   إوَزٌّ، بأَعْلى الطَّفِّ، عُوجُ الحَناجِرِ   وقيل: الطفُّ ساحل البحر وفِناء الدار. والطفُّ: اسم موضع بناحية   الكوفة. وفي حديث مَقْتل الحسين، عليه السلام: أَنه يُقتل بالطفِّ، سمي به   لأَنه طرَفُ البرّ مما يلي الفُرات وكانت تجري يومئذ قريباً منه. والطَّفُّ:   سَفْحُ الجبَل أَيضاً. وفي حديث عَرْضِ نفسه على القبائل: أَما أَحدهما   فطُفُوفُ البرّ وأَرض العرب؛ الطفُوف: جمع طَفٍّ، وهو ساحل البحر وجانب   البرّ.   وأَطَفَّ له بحجر: رَفَعَه ليرميَه. وطَفَّ له بحجر: أَهوى إليه ليرميه.   الجوهري: الطُّفافُ والطُّفافة، بالضم، ما فوق المكيال. وطَفُّ   المَكُّوكِ وطفَفُه وطَفافُه وطِفافُه مثل جَمامِ المَكُّوكِ وجِمامِه، بالفتح   والكسر: ما مَلأَ أَصْباره، وفي المحكم: ما بقي فيه بعد المسح على رأْسه في   باب فَعالٍ وفِعال، وقيل: هو مِلْؤه، وكذلك كلُّ إناء، وقيل: طفافُ   الإناء أَعْلاه. والتطفيفُ: أَن يؤخذ أَعلاه ولا يُتَمَّ كيلُه، فهو   طَفَّانُ. وفي حديث حُذيفة: أَنه اسْتسقى دِهْقاناً فأَتاه بِقدَحِ فِضّة فحذفه   به، فنَكَّس الدِّهْقانُ وطفَّفَه القدَحُ أَي عَلا رأْسه وتعدّاه، وتقول   منه: طَفَّفْتُه. وإناء طَفَّان: بلغ المِلءُ طِفافَه، وقيل: طَفَّان   مَلآن؛ عن ابن الأَعرابي. وأَطَفَّه وطَفَّفَه: أَخذ ما عليه، وقد   أَطْفَفْتُه. ويقال: هذا طَفُّ المِكيال وطَفافه وطِفافه إذا قارَب مِلأَه ولمَّا   يُمْلأ، ولهذا قيل للذي يُسيء الكيل ولا يُوَفِّيه مُطَفِّف، يعني أَنه   إنما يبلغ به الطَّفاف. والطُّفافةُ: ما قَصُرَ عن ملء الإِناء من شَراب   وغيره. وفي الحديث: كلُّكم بنو آدم طَفُّ الصاعِ لم تَمْلَؤُوه، وهو أَن   يَقْرُبَ أَن يَمْتَلِئ فلا يفعلَ؛ قال ابن الأَثير: المعنى كلُّكم في   الانتِساب إلى أَبٍ واحد بمنزلة واحدة في النقْص والتقاصُر عن غايةِ   التَّمامِ، وشَبَّههم في نُقْصانهم بالكيل الذي لم يبلُغ أَن يملأَ المِكيالَ،   ثم أَعلمهم أَن التفاضُل ليس بالنسب ولكن بالتقْوى. وفي حديث آخر: كلُّكم   بنو آدم طفُّ الصاعِ بالصاع أَي كلكم قريبٌ بعضُكم من بعض فليس لأَحد   فضْلٌ على أَحد إلا بالتقوى لأَنَّ طَفَّ الصاع قريب من ملئه فليس لأَحد   أَن يقرُب الإناء من الامتلاء، ويصدق هذا قوله: المسلمون تتكافأُ دماؤهم.   والتطفيفُ في المِكيال: أَن يقرب الإناء من الامتلاء. يقال: هذا طَفُّ   المِكيال وطَفافُه وطِفافه. وفي حديث في صفة إسرافيلَ: حتى كأَنه طِفافُ   الأَرض أَي قُرْبَها. وطِفافُ الليلِ وطَفافُهُ: سوادُه؛ عن أَبي   العَمَيْثَل الأَعرابي. والطفاف: سواد الليل؛ وأَنشد:   عِقْبان دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافا   صَيداً، وقد عايَنَتِ الأَسْدافا،   فهي تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافا   وطَفَّفَ على الرجل إذا أَعطاه أَقلَّ مما أَخذ منه. والتطفيفُ:   البَخْسُ في الكيل والوزن ونقصُ المِكيال، وهو أَن لا تملأَه إلى أَصْبارِه. وفي   حديث ابن عمر حين ذكر أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَبَّقَ بين   الخيلِ: كنتُ فارساً يومئذ فسبَقْت الناس حتى طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني   زُرَيْقٍ حتى كاد يُساوي المسجدَ؛ قال أَبو عبيد: يعني أَن الفرس وثَبَ بي   حتى كاد يُساوي المسجد. يقال: طفَّفْتُ بفلان موضعَ كذا أَي دفعته إليه   وحاذيته به؛ ومنه قيل: إناءٌ طَفَّانُ وهو الذي قَرُب أَن يَمْتَلئَ   ويساوي أَعْلى المِكيال، ومنه التطفيفُ في الكيل. فأَما قوله تعالى: ويلٌ   للمُطَفِّفِين، فقيل: التطفيفُ نَقْصٌ يخون به صاحبه في كيل أَو وزن، وقد   يكون النقصُ ليرجع إلى مقدار الحق فلا يسمى تطفيفاً، ولا يسمى بالشيء   اليسير مُطَفِّفاً على إطلاق الصفة حتى يصيرَ إلى حال تتفاحش؛ قال أَبو إسحق:   المُطفِّفون الذين يَنْقُصون المِكيالَ والميزان، قال: وإنما قيل للفاعل   مُطَفِّفٌ لأَنه لا يكاد يسرق في المكيال والميزان إلا الشيء الخفِيفَ   الطفيف، وإنما أُخذ من طَفِّ الشيء، وهو جانبه، وقد فسره عز وجل بقوله:   وإذا كالُوهم أَو وزَنوهم يُخسِرون، أَي يَنْقُصون. والطِّفافُ والطَّفاف:   الجِمام. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قال لرجل: ما حَبَسك عن صلاة   العصر؟ فذكر له عُذْراً فقال عمر: طَفَّفْتَ أَي نَقَصْتَ. والتطفيفُ يكون   بمعنى الوفاء والنقص.   والطفَفُ: التقتير، وقد طَفَّفَ عليه.   والطَّفِيفُ: القليل. والطَّفِيفُ: الخسيس الدونُ الحقيرُ.   وطَفَّ الحائطَ طَفّاً: علاه.   والطَّفْطَفةُ والطِّفْطِفَةُ: كل لحم أَو جلد، وقيل: هي الخاصرةُ،   وقيل: هي ما رَقَّ من طرف الكبد؛ قال ذو الرمة:   وسوداء مِثل التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتي   طَفاطِفَها، لم نَسْتَطِعْ دونَها صَبْرا   التهذيب: الطَّفْطَفةُ والطِّفْطفَةُ معروفة وجمعها طَفاطِفُ؛ وأَنشد:   وتارةً يَنْتَهِسُ الطَّفاطِفا   قال: وبعض العرب يجعل كلَّ لحم مضطرب طَفْطَفة وطِفطِفة؛ قال أَبو ذؤيب:   قَلِيلٌ لحمُها إلا بقايا   طَفاطِفِ لَحْمِ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ   أَبو عمرو: هو الطَّفْطَفَةُ والطِّفْطِفةُ والخَوْشُ والصُّقْلُ   والسولاّ   (* قوله «والسولا» كذا بالأصل، ورُسم في شرح القاموس: بألف ممدودة.)   والأَفَقةُ كله الخاصرة. أَبو زيد: أَطَلَّ على ما له وأَطفَّ عليه معناه   أَنه اشتمل عليه فذهب به.   والطَّفطافُ: الناعم الرَّطْبُ من النبات؛ قال الكميت يصف رِئالاً:   أَوَيْنَ إلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،   مآكلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبولِ   يعني فِراخَ النَّعام وأَنهنَّ يَأْوِين إلى أُم مُلاطِفة تُكسِّر لهن   أَطْرافَ الرُّبُول، وهي شجر. المفضَّل: الطَّفْطافُ ورق الغُصون؛   وأَنشد:تَحْدُمُ طَفْطافاً من الرُّبُولِ   (* قوله «نحدم» كذا بالأصل.)   وقيل: الطَّفطاف أَطراف الشجر.
مقاييس اللغة:
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
القاموس المحيط:
الطَّفيفُ القليلُ، والغَيْرُ التامِّ. وطَفُّ المَكُّوكِ والإِناءِ، وطَفَفُه، محرَّكةً، وطَفافُه، ويُكْسَرُ ما مَلأَ أصْبارَهُ، أو ما بَقِيَ فيه بعدَ مَسْحِ رأسِه، أو هو جِمامُهُ أو مِلْؤُهُ. أو طُفافُ الإِناءِ وطُفافَتُهُ، بضَمِّهِما أعْلاهُ. وكسَحاب وكتابٍ سَوادُ الليلِ. واناءٌ طَفَّانُ بَلَغَ الكَيْلُ طُفافَهُ. والطُّفافَةُ، بالضم،
والطَّفَفَةُ، محركةً: ما فوق المِكْيالِ، أو الأُولى ما قَصُرَ عن مِلْءِ الإِناءِ. والطَّفُّ: ع قُرْبَ الكوفَةِ، وما أشْرَفَ من أرْضِ العَرَبِ على رِيفِ العِراقِ، والجانِبُ، والشاطِىءُ، كالطَّفْطافِ.
وطَفَّهُ بِرِجْلِهِ أو بِيَدهِ: رَفَعَهُ، و الشيءُ منه: دَنا، و الناقَةَ: شَدَّ قَوائِمهَا. و " خُذْ ما طَفَّ لك واسْتَطَفَّ " : ما ارْتَفَعَ لك وأمْكَنَ، ودَنا مِنْكَ. والطافَّةُ: ما بَيْنَ الجِبالِ والقيعانِ، و من البُسْتانِ: ما حَوالَيْهِ. والطَّفْطَفَةُ، ويُكْسَرُ: الخاصِرَةُ، أو أطْرافُ الجَنْبِ المُتَّصِلَةُ بالأَضْلاعِ، أو كُلُّ لَحْمٍ مُضْطَرِبٍ، أو الرَّخْصُ من مَراقِّ البَطْنِ، ج: طَفاطِفُ. والطَّفْطافُ: أطْرافُ الشَّجَرِ.
وفَرَسٌ طَفَّافٌ، كشَدَّادٍ، وطَفٌّ وخَفٌّ ودَفٌّ: بمعنىً. وأطَفَّ عليه: أشْرَفَ، و الكيلَ: أبْلَغَهُ طَفافَهُ، و الناقَةُ: ولَدتْ لِغَيْرِ تَمامٍ، و للْأَمْرِ: طَبَنَ له، و عليه بحَجَرٍ: تَنَاولَهُ به، و له: أراد خَتْلَهُ، و عليه: اشْتَمَل. وطَفَّفَ: نَقَصَ المِكْيالَ، و الطائِرُ: بَسَطَ جَناحَيْهِ، و به الفَرَسُ: وثَبَ به. وطَفْطَفَ: اسْتَرْخَى في يَدِ خَصْمِهِ.
تاج العروس:
ط ف ف
الطَّفِيفُ : الشيءُ القَلِيلُ نقله الجوهرِيُّ . وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الطَّفِيفُ : الغَيْرُ التّامِّ . وطَفُّ المَكُّوكِ والإِناءِ وكذلك طَفَفُه مُحَرَّكَةً وطَفافُهُ بالفَتْح ويُكْسَرُ : ما مَلأَ أَصْبارَه نَقَله الجَوْهَرِيُّ ولم يَذْكُر الإِناءَ . أَو : هو ما بَقِيَ فِيه بعدَ مَسْحِ رَأْسِه كما في المُحْكَمِ . أَو هو جَمَامُه بالكسرِ والفتحِ . أَو هو مِلْؤُهُ يُقال : هذا طَفُّ المِكْيالِ وطَفافُه : إِذا قارِبَ مِلأَه وفي الحَدِيثِ : " كُلُّكُمْ بَنُو آدَمَ طَفُّ الصّاعِ لَمْ تَمْلَؤُوه " وهو أَنْ يَقْرُبَ أَنْ يمتَلِئَ فلا يفْعَل كما في الصِّحاح قال ابنُ الأَثِيرِ : معناه كُلُّكُم في الانْتِسابِ إِلى أَبٍ واحدٍ بمَنْزِلَةٍ واحدةٍ في النَّقْصِ والتَّقاصُرِ عنْ غايَةِ التَّمامِ وشَبَّهَهُمْ في نُقْصانِهم بالكَيْلِ الَّذِي لَمْ يَبْلُغْ أَنْ يَمْلأَ المِكْيالَ ثم أَعْلَمَهُم أَنَّ التَّفاضُلَ ليسَ بالنَّسبِ ولكن بالتَّقْوَى . أَو طُفافُ الإِناءِ وطُفافَتُه بضَمِّهِما : أَعْلاهُ وفي الصِّحاحِ : هما ما فَوْقَ المِكْيال . والطَِفافُ كسَحابٍ وكِتابٍ : سَوادُ اللّيْلِ عن أَبي العَمَيْثَلِ الأَعرابِيّ وأَنْشَد :
" عِقْبانُ دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافَا
" صَيْداً وقد عايَنَتِ الأَسْدَافَا
" فَهْيَ تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافَا وإِناءٌ طَفّانُ : بَلَغَ الكيْلُ طُفافَهُ تَقُولُ منه : أَطْفَفْتُه كما في الصِّحاح وهو الذي قَرُبَ أَنْ يَمْتَلِئَ ويُساويَ أَعْلاهُ . والطُّفافَةُ بالضمّ والطَّفَفَة محركةً : ما فَوْقَ المِكْيالِ الأُوْلَى عن الجوهريِّ أَو الأُولى : ما قَصُرَ عن مِلْءِ الإِناء من شَرابٍ وغيرِه نقله ابنُ دُرَيْدٍ . والطَّفُّ : ع قُرْبَ الكُوفَةِ وبه قُتِلَ الإِمامُ الحُسَيْنُ رضِيَ اللهُ عنه سُمِّيَ به لأَنَّه طَرَفُ البَرِّ مما يَلِي الفُراتَ وكانت يَوْمَئِذٍ تجرِي قَرِيباً منه . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : الطَّفُّ : ما أَشْرَفَ من أَرْضِ العَرَبِ على رِيفِ العِراقِ . وقالَ الأَصْمَعِيُّ : إِنما سُمِّيَ طَفّاً لأَنّه دَنَا من الرِّيفِ قال أَبو دَهْبَلٍ الجُمَجِيُّ :
أَلاَ إِنَّ قَتْلَى الطَّفِّ من آلِ هاشِمٍ ... أَذَلَّتْ رِقابَ المُسْلِمِينَ فذَلَّتِ وقالَ أيضاً :
تَبِيتُ سَكَارَى من أُمَيَّةَ نُوَّماً ... وبالطَّفِّ قَتْلَى ما يَنامُ حَميمُها وقِيلَ : طَفُّ الفُراتِ : ما ارْتَفَع منه من الجانِبِ وقيل : هو الشّاطِئُ منه قاله اللَّيْثُ قال شُبْرُمَةُ بنُ الطُّفَيْلِ : كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ علَيْهِمُ إِوَزٌّ بأَعَلَى الطَّفِّ عُوجُ الحَناجِرِ كالطَّفْطافِ وهو شاطِئُ البَحْرِ . وَطفَّه برِجْلِه أَو بِيَدِه : إِذا رَفَعَه عن ابنِ دُرَيْدٍ . وطَفَّ الشيءُ منه : إِذا دَنَا ومنه سُمِّي الطَّفّ كما تَقدّم . وطَفَّ النّاقَةَ يَطُفُّها طَفّاً : شَدَّ قَوائِمَها نقله الصّاغانِيُّ . وقولُهم : خُذْ ما طَفَّ لَكَ وأَطَفَّ لكَ واسْتَطَفَّ لك : أَي خُذْ ما ارْتَفَعَ لَكَ وأَمْكَنَ كما في الصِّحاحِ . وزادَ غيرُه : دَنَا مِنْكَ وتَهَيَّأَ وقِيلَ : أَشْرَفَ وَبَدا لِيُؤْخَذَ والمَعْنَيان متَجاوِرانِ ومثلُه : خُذْ ما دَقَّ لك واسْتَدَقَّ : أَي ما تَهَيّأَ قال الكِسائِيُّ - في باب قَناعَةِ الرَّجُلِ ببعضِ حاجَتِه يَحْكِي عنهم - خُذْ ما طَفَّ لكَ ودَعْ ما اسْتَطَفَّ لَكَ : أَي ارْضَ بما يُمْكِنُكَ منه . وقالَ ابنُ عبّادٍ : الطَّافَّةُ : ما بينَ الجِبالِ والقِيعانِ ومن البُسْتانِ : ما حَوالَيْه والجمعُ طَوَافُّ . والطَّفْطَفَة بالفتح ويُكْسَرُ وكذا : الخَوْشُ والصُّقْلُ والسَّوْلاءُ والأَفَقَةُ كُلُّه : الخاصِرَةُ نَقَله أَبو عَمْرٍو ونُقِلَ الكسرُ عن أَبِي زَيْدٍ أَيضاً واقتصر الجوهرِيُّ على الفَتْحِ . أَو هي : أَطْرافُ الجَنْبِ المُتَّصَلَةُ بالأَضْلاعِ . أَو كُلُّ لَحْمٍ مُضْطَرِبٍ طِفْطَفَةٌ نقله الأَزْهَرِيُّ عن بعض العَربِ قال أَبو ذُؤَيْبٍ :
قَليلٌ لَحْمُهُ إِلاّ بَقَايَا ... طَفاطِفِ لَحْمٍ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ أَو هي : الرَّخْصُ مِنْ مَراقِّ البَطْنِ نقَلَه ابنُ دُرَيْدٍ : وأَنْشَدَ :
مُعاوِدُ قَتْلِ الهادِياتِ شِواؤُه ... من الوَحْشِ قُصْرضى رَخْصَةٌ وطَفاطِفُ وفي اللِّسانِ : وقيل : هي ما رَقَّ من طَرَفِ الكَبِدِ قال ذُو الرُّمَّة :
" وسَوْداءَ مثلِ التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتِيطَفاطِفَها لَمْ نَسْتَطِعْ دُونَها صَبْرَا ج : طَفاطِفُ وقد تقدّم شاهدُه . والطَّفْطافُ : أَطْرافُ الشَّجَرِ نقله الجوهريُّ وأَنشَدَ للكُمَيْتِ يَصفُ فِراخَ النَّعامِ :
أَوَيْنَ إِلى مُلاطِفَةٍ خَضُودٍ ... مآكِلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبُولِ وقال غَيْرُه : الطَّفْطافُ هنا : النّاعِمُ الرَّطْبُ من النَّباتِ وقال المُفَضَّل : ورَقُ الغُصونِ
وفَرَسٌ طَفّافٌ كشَدّادٍ وكذلك طَفٌّ وخَفٌّ ودَفٌّ أَخَواتٌ بمَعْنىً واحدٍ وقد تَقَدَّم الأَخيرانِ كما في العُبابِ . وأَطَفَّ عليهِ وأَطَلَّ عليه : أَي أَشْرَفَ عليه . وأَطَفَّ الكَيْلَ : أَبْلَغَه طَفافَهُ نقله الجوهريُّ وقيل : أَخَذَ ما عليهِ . وأَطَفَّت النّاقَةُ : وَلَدَتْ لغيرِ تَمامٍ نقله ابن عبادٍ ونَصُّه في المُحِيطِ : أَلْقَتْ وَلَدَها لغَيْرِ تَمامٍ . وقال اللَّيْثٌُ : أَطَفَّ فُلانٌ للأَمْرِ : إذا طَبَنَ لهُ وأَرادَ خَتْلَه وأَنْشَدَ :
" أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنانِ جُنادِفُ وأَطَفَّ عليهِ بحَجَرٍ : تَناوَلَه بهِ عن ابنِ عَبّادٍ
وأَطَفَّ له : إِذا أَرادَ خَتْلَه هو مَأْخُوذٌ منْ قَوْلِ اللَّيْثِ الذِي تَقَدَّم . وأَطَفَّ عليهِ ونصُّ أَبِي زَيْدٍ في النَّوادِر أَطَلَّ على ما له وأَطَفَّ عليه : مَعْناه : أَنّه اشْتَمَلَ عليه فذَهَب به
وطَفَّفَ تَطْفِيفاً : بَخَس في الكَيْلِ والوَزْنِ ونَقَصَ المِكْيالَ وهو أَنْ لا يَمْلأَه إلى أَصْبارِه ومنه قوله تعالى : " وَيْلٌ للمُطَفِّفِينَ " فالتَّطْفِيفُ : نَقْصٌ يَخُونُ به صاحبُه في كَيْلٍ أَو وَزْنٍ وقد يَكُونُ النَّقْصُ ليَرْجِعَ إلى مِقدارِ الحَقِّ فلا يُسَمَّى تَطْفِيفاً ولا يُسَمّى بالشيءِ اليسيرِ مُطَفِّفاً على إطْلاقِ الصِّفَةِ حتى يَصِيرَ إلى حال تَتَفاحَشُ وقال أَبو إِسحاقَ : المُطَفِّفُونَّ : الذين يَنْقُصُونَ المِكْيالَ والمِيزانَ قالَ : وإِنما قِيلَ للفاعِلِ : مُطَفِّفٌ لأَنه لا يكادُ يَسْرِقُ في المِكْيالِ والمِيزانِ إلاّ الشيءَ الخَفِيفَ الطَّفِيفَ وإنما أُخِذَ من طَفِّ الشَّيءِ وهو جانِبُه وقد فَسَّرَه عزَّ وجَلَّ بقولهِ : " وإذا كَالُوهُمُ أَو وَزَنُوهُم يُخْسِرُونَ " أي : يُنْقِصُونَ . وطَفَّفَ الطّائِرُ : بَسَطَ جَناحَيْهِ عن ابنِ عَبّادٍ
طَفَف به الفَرَسُ : إذا وَثَبَ بهِ وهو مجازٌ ومنه حديثُ ابن عمرَ رضيَ الله عَنْهُما لمّا ذَكَرَ أَنّ النبيَّ صلى الله عليه وسلم سَبَّقَ بينَ الخَيلِ فقالَ : " كنتُ فارِساُ يومَئذٍ فسَبَقْتُ النّاسَ حتى طَفَّفَ بيَ الفَرَسُ مَسْجِدَ بَنِي زُرَيْقٍ أَي : وَثَبَ بي حتى جازَه قال الجَحافُ بن حَكِيمٍ :
إذا ما تَلَقَّتْهُ الجَوائِيمُ لم يَحُمْ ... وطَفَّفَها وَثْباً إِذا الجَرْيُ أَعْقَبَا وطَفْطَفَ الرجلُ : اسْتَرْخَى في يَدِ خَصْمِه عن ابنِ عبّادِ
قالَ الصاغانيُّ : والتركيب يدل على قلة الشيء وقد شذ عنه أطف فلان لفلان : إذ طَبَنَ له وأَرادَ خَتْلَه
ومما يُسْتَدْرَكُ عليهِ : اْتَطَفَّتْ حاجَتُه : إِذا تَهَيَّأَتْ ويُسِّرَتْ . واستَطَفَّ السِّنَامُ : ارتفعَ . وأَطَفَّه هو : مَكَّنَه . ويُقال :
" أَطَفَّ لأَنْفِه المُوسَي قَصِيرٌ أَي : أَدْناهُ منه فَقَطَعَه
وإِناءٌ طَفّانُ : مَلآنُ عن ابنِ الأَعرابِيّ . والطَفُّ : فِناءُ الدّار . وطَفَّفَ الإِناءَ : أَخَذَ ما عليه . وطَفَّفَ على الرَّجُلِ : إِذا أَعْطاهُ أَقَلَّ ممّا أَخَذَ منه . وطَفَّفْتُ بفلانٍ مَوْضِعَ كذا : رَفَعْتُه إليه وحاذَيْتُه بهِ . وطَفَّفَ : نَقَصَ وأَيْضَاً : وَفِّي . وطَفَّفَ على عِيالهِ : قَتَّرَ وهو مجاز . والطَّفِيفُ : الخَسِيسُ الدُّونُ الحَقِيرُ . وطَفَ الحائِطَ طَفَّا : عَلاَه . والطُّفافَةُ بالضمِّ : الشيءُ اليَسِيرُ يبقَى في الإِناءِ وأَطَفَّ له السَّيْفَ : أَهوَى بهِ إِليه وغَشِيَهُ به . وطَفَّفَت الشَّمْسُ : دَنَتْ للغُروبِ . وأَتانَا عِنْدَ طَفافِ الشَّمْسِ : أَي عندَ دُنُوِّها للغُروبِ وهو مجازٌ

_Türkçe çeviri henüz yok_
