# طفف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طفف

طَفَّ الشيءُ يَطِفُّ طَفّاً وأَطَفَّ واسْتَطَفَّ: دَنا وتَهيَّأً وأَمكن، وقيل: أَشرف وبدا ليؤخذ، والمَعْنيانِ مُتجاوران، تقول العرب: خذ ما طفَّ لك وأَطفَّ واستَطَفَّ أَي ما أَشرف لك، وقيل: ما ارتفع لك وأَمكن، وقيل: ما دنا وقرُب، ومثله: خذ ما دقّ لك واسْتَدقَّ أَي ما تهيَّأَ. قال الكسائي في باب قناعة الرجل ببعض حاجته: يحكى عنهم خذ ما طف لك ودَعْ ما استطفَّ لك أَي ارْضَ بما أَمكنك منه. الليث: أَطفَّ فلان لفلان إذا طَبَنَ له وأَراد خَتْله؛ وأَنشد:
أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنان جُنادِف
قال: واسْتطَفَّ لنا شيء أَي بدا لنا لنأخذه؛ قال علقمة يصف ظليماً: يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه
وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ
وروى المنذري عن أَبي الهيثم أَنه أَنشد بيت علقمة قال: الظَّلِيمُ يَنْقُف رأْس الحنظلة ليستخرج هَبيدَه ويَهْتَبِده، وهبيدُه شَحمُه، ثم قال: والهبيد شحم الحنظل يستخرج ثم يجعل في الماء ويترك فيه أَياماً، ثم يُضرب ضَرْباً شديداً ثم يخرج وقد نقَصَت مرارته، ثم يُشَرَّر في الشمس ثم يطحن ويستخرج دُهنه فيُتداوى به؛ وأَنشد:
خذي جَجَرَيْك فادَّقي هَبيدا،
كِلا كلْبَيْكِ أَعْيَا أَن يَصِيدا
وأَطَفَّه هو: مَكَّنه. ويقال: أَطَفَّ لأَنفِه المُوسَى فصبر أَي أَدناه منه فقطعه.
والطَّفُّ: ما أَشْرَفَ من أَرض العرب على رِيف العراق، مشتق من ذلك. وطفُّ الفرات: شَطُّه، سمي بذلك لدُنُوِّه؛ قال شُبْرمة بن الطُّفَيْل: كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ عليهِمُ
إوَزٌّ، بأَعْلى الطَّفِّ، عُوجُ الحَناجِرِ
وقيل: الطفُّ ساحل البحر وفِناء الدار. والطفُّ: اسم موضع بناحية الكوفة. وفي حديث مَقْتل الحسين، عليه السلام: أَنه يُقتل بالطفِّ، سمي به لأَنه طرَفُ البرّ مما يلي الفُرات وكانت تجري يومئذ قريباً منه. والطَّفُّ: سَفْحُ الجبَل أَيضاً. وفي حديث عَرْضِ نفسه على القبائل: أَما أَحدهما فطُفُوفُ البرّ وأَرض العرب؛ الطفُوف: جمع طَفٍّ، وهو ساحل البحر وجانب البرّ.
وأَطَفَّ له بحجر: رَفَعَه ليرميَه. وطَفَّ له بحجر: أَهوى إليه ليرميه. الجوهري: الطُّفافُ والطُّفافة، بالضم، ما فوق المكيال. وطَفُّ المَكُّوكِ وطفَفُه وطَفافُه وطِفافُه مثل جَمامِ المَكُّوكِ وجِمامِه، بالفتح والكسر: ما مَلأَ أَصْباره، وفي المحكم: ما بقي فيه بعد المسح على رأْسه في باب فَعالٍ وفِعال، وقيل: هو مِلْؤه، وكذلك كلُّ إناء، وقيل: طفافُ الإناء أَعْلاه. والتطفيفُ: أَن يؤخذ أَعلاه ولا يُتَمَّ كيلُه، فهو طَفَّانُ. وفي حديث حُذيفة: أَنه اسْتسقى دِهْقاناً فأَتاه بِقدَحِ فِضّة فحذفه به، فنَكَّس الدِّهْقانُ وطفَّفَه القدَحُ أَي عَلا رأْسه وتعدّاه، وتقول منه: طَفَّفْتُه. وإناء طَفَّان: بلغ المِلءُ طِفافَه، وقيل: طَفَّان مَلآن؛ عن ابن الأَعرابي. وأَطَفَّه وطَفَّفَه: أَخذ ما عليه، وقد أَطْفَفْتُه. ويقال: هذا طَفُّ المِكيال وطَفافه وطِفافه إذا قارَب مِلأَه ولمَّا يُمْلأ، ولهذا قيل للذي يُسيء الكيل ولا يُوَفِّيه مُطَفِّف، يعني أَنه إنما يبلغ به الطَّفاف. والطُّفافةُ: ما قَصُرَ عن ملء الإِناء من شَراب وغيره. وفي الحديث: كلُّكم بنو آدم طَفُّ الصاعِ لم تَمْلَؤُوه، وهو أَن يَقْرُبَ أَن يَمْتَلِئ فلا يفعلَ؛ قال ابن الأَثير: المعنى كلُّكم في الانتِساب إلى أَبٍ واحد بمنزلة واحدة في النقْص والتقاصُر عن غايةِ التَّمامِ، وشَبَّههم في نُقْصانهم بالكيل الذي لم يبلُغ أَن يملأَ المِكيالَ، ثم أَعلمهم أَن التفاضُل ليس بالنسب ولكن بالتقْوى. وفي حديث آخر: كلُّكم بنو آدم طفُّ الصاعِ بالصاع أَي كلكم قريبٌ بعضُكم من بعض فليس لأَحد فضْلٌ على أَحد إلا بالتقوى لأَنَّ طَفَّ الصاع قريب من ملئه فليس لأَحد أَن يقرُب الإناء من الامتلاء، ويصدق هذا قوله: المسلمون تتكافأُ دماؤهم. والتطفيفُ في المِكيال: أَن يقرب الإناء من الامتلاء. يقال: هذا طَفُّ المِكيال وطَفافُه وطِفافه. وفي حديث في صفة إسرافيلَ: حتى كأَنه طِفافُ الأَرض أَي قُرْبَها. وطِفافُ الليلِ وطَفافُهُ: سوادُه؛ عن أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي. والطفاف: سواد الليل؛ وأَنشد:
عِقْبان دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافا
صَيداً، وقد عايَنَتِ الأَسْدافا،
فهي تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافا
وطَفَّفَ على الرجل إذا أَعطاه أَقلَّ مما أَخذ منه. والتطفيفُ: البَخْسُ في الكيل والوزن ونقصُ المِكيال، وهو أَن لا تملأَه إلى أَصْبارِه. وفي حديث ابن عمر حين ذكر أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، سَبَّقَ بين الخيلِ: كنتُ فارساً يومئذ فسبَقْت الناس حتى طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني زُرَيْقٍ حتى كاد يُساوي المسجدَ؛ قال أَبو عبيد: يعني أَن الفرس وثَبَ بي حتى كاد يُساوي المسجد. يقال: طفَّفْتُ بفلان موضعَ كذا أَي دفعته إليه وحاذيته به؛ ومنه قيل: إناءٌ طَفَّانُ وهو الذي قَرُب أَن يَمْتَلئَ ويساوي أَعْلى المِكيال، ومنه التطفيفُ في الكيل. فأَما قوله تعالى: ويلٌ للمُطَفِّفِين، فقيل: التطفيفُ نَقْصٌ يخون به صاحبه في كيل أَو وزن، وقد يكون النقصُ ليرجع إلى مقدار الحق فلا يسمى تطفيفاً، ولا يسمى بالشيء اليسير مُطَفِّفاً على إطلاق الصفة حتى يصيرَ إلى حال تتفاحش؛ قال أَبو إسحق: المُطفِّفون الذين يَنْقُصون المِكيالَ والميزان، قال: وإنما قيل للفاعل مُطَفِّفٌ لأَنه لا يكاد يسرق في المكيال والميزان إلا الشيء الخفِيفَ الطفيف، وإنما أُخذ من طَفِّ الشيء، وهو جانبه، وقد فسره عز وجل بقوله: وإذا كالُوهم أَو وزَنوهم يُخسِرون، أَي يَنْقُصون. والطِّفافُ والطَّفاف: الجِمام. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، قال لرجل: ما حَبَسك عن صلاة العصر؟ فذكر له عُذْراً فقال عمر: طَفَّفْتَ أَي نَقَصْتَ. والتطفيفُ يكون بمعنى الوفاء والنقص.
والطفَفُ: التقتير، وقد طَفَّفَ عليه.
والطَّفِيفُ: القليل. والطَّفِيفُ: الخسيس الدونُ الحقيرُ. وطَفَّ الحائطَ طَفّاً: علاه.
والطَّفْطَفةُ والطِّفْطِفَةُ: كل لحم أَو جلد، وقيل: هي الخاصرةُ، وقيل: هي ما رَقَّ من طرف الكبد؛ قال ذو الرمة:
وسوداء مِثل التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتي
طَفاطِفَها، لم نَسْتَطِعْ دونَها صَبْرا
التهذيب: الطَّفْطَفةُ والطِّفْطفَةُ معروفة وجمعها طَفاطِفُ؛ وأَنشد: وتارةً يَنْتَهِسُ الطَّفاطِفا
قال: وبعض العرب يجعل كلَّ لحم مضطرب طَفْطَفة وطِفطِفة؛ قال أَبو ذؤيب: قَلِيلٌ لحمُها إلا بقايا
طَفاطِفِ لَحْمِ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ
أَبو عمرو: هو الطَّفْطَفَةُ والطِّفْطِفةُ والخَوْشُ والصُّقْلُ والسولاّ
(* قوله «والسولا» كذا بالأصل، ورُسم في شرح القاموس: بألف ممدودة.) والأَفَقةُ كله الخاصرة. أَبو زيد: أَطَلَّ على ما له وأَطفَّ عليه معناه أَنه اشتمل عليه فذهب به.
والطَّفطافُ: الناعم الرَّطْبُ من النبات؛ قال الكميت يصف رِئالاً: أَوَيْنَ إلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
مآكلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبولِ
يعني فِراخَ النَّعام وأَنهنَّ يَأْوِين إلى أُم مُلاطِفة تُكسِّر لهن أَطْرافَ الرُّبُول، وهي شجر. المفضَّل: الطَّفْطافُ ورق الغُصون؛ وأَنشد:تَحْدُمُ طَفْطافاً من الرُّبُولِ
(* قوله «نحدم» كذا بالأصل.)
وقيل: الطَّفطاف أَطراف الشجر.

### Türkçe

**طَفَّ** şey **يَطِفُّ** **طَفّاً** ve **أَطَفَّ** ve **اسْتَطَفَّ**: yaklaştı ve hazırlandı ve mümkün oldu; ve denildi ki: göründü ve alınmak üzere belirdi; iki anlam birbirine yakındır. Araplar der ki: “Senin için **طفَّ** eden, **أَطفَّ** eden ve **استَطَفَّ** eden şeyi al”, yani senin için görünen şeyi; ve denildi ki: senin için yükselen ve mümkün olan; ve denildi ki: yaklaşan ve yakın olan; bunun benzeri: “Senin için **دقّ** eden ve **اسْتَدقَّ** eden şeyi al”, yani hazır olan şeyi. **الكسائي** erkeğin ihtiyacının bir kısmıyla yetinmesi babında dedi: Onlardan “Senin için **طف** eden şeyi al ve senin için **استطفَّ** edeni bırak” diye hikâye olunur; yani ondan sana mümkün olanla razı ol. **الليث**: Bir kimse bir kimse için **أَطفَّ** ederse, ona karşı hile kurdu ve onu aldatmayı istediği zamandır; ve şu beyti okudu:
أَطَفَّ لها شَثْنُ البَنان جُنادِف
Dedi: “Bize bir şey **اسْتطَفَّ** etti” yani bize göründü ki onu alalım; **علقمة** bir devekuşunu vasfederek dedi:
يَظَلُّ في الحَنْظَلِ الخُطْبانِ يَنْقُفُه
وما اسْتَطَفَّ مِن التَّنُّومِ مَحْذُومُ
**المنذري** **أَبي الهيثم**’den rivayet etti: O, **علقمة**’nin beytini okudu; dedi: **الظَّلِيمُ** hanzalanın başını gagalar ki **هَبيد**’ini çıkarsın ve onu **يَهْتَبِده**; onun **هبيد**’i onun yağıdır. Sonra dedi: **الهبيد** hanzalanın yağıdır; çıkarılır, sonra suya konur ve onda günlerce bırakılır; sonra şiddetli bir dövme ile dövülür; sonra çıkarılır, acılığı eksilmiş olur; sonra güneşte şeritlenir; sonra öğütülür ve yağı çıkarılır, onunla tedavi olunur; ve şu beyti okudu:
خذي جَجَرَيْك فادَّقي هَبيدا،
كِلا كلْبَيْكِ أَعْيَا أَن يَصِيدا
Ve **أَطَفَّه** o: onu mümkün kıldı. Ve denilir: “Bıçağı burnuna **أَطَفَّ** etti de sabretti”; yani onu ona yaklaştırdı da onu kesti.

Ve **الطَّفُّ**: Arapların toprağından Irak’ın kırsalına yüksekçe bakan şeydir; bundan türemiştir. Ve **طفُّ الفرات**: onun kıyısıdır; yakınlığından dolayı böyle adlandırıldı; **شُبْرمة بن الطُّفَيْل** dedi:
كأَنَّ أَبارِيقَ المُدامِ عليهِمُ
إوَزٌّ، بأَعْلى الطَّفِّ، عُوجُ الحَناجِرِ
Ve denildi: **الطفُّ** deniz kıyısı ve evin önü avlusudur. Ve **الطفُّ**: Kûfe tarafında bir yer adıdır. Ve Hüseyin’in (selâm üzerine olsun) öldürülmesi hadîsinde: “O, **الطفِّ**’ta öldürülecektir”; Fırat’a bitişik kara ucunun tarafı olduğu için böyle adlandırıldı; o günlerde (Fırat) ona yakın akardı. Ve **الطَّفُّ**: dağın eteği de. Ve kendisini kabilelere arz etmesi hadîsinde: “İkisinden biri, karanın **طُفُوفُ**’u ve Arapların toprağıdır”; **الطفُوف**: **طَفّ**’ın çoğuludur; o, deniz kıyısı ve karanın yanı tarafıdır.

Ve “Ona bir taşla **أَطَفَّ** etti”: onu atmak için kaldırdı. Ve “Ona bir taşla **طَفَّ** etti”: onu atmak için ona doğru eğildi. **الجوهري**: **الطُّفافُ** ve **الطُّفافة** (ötre ile): ölçeğin üstünde olan şeydir. Ve **طَفُّ المَكُّوكِ** ve **طفَفُه** ve **طَفافُه** ve **طِفافُه**, **جَمامِ المَكُّوكِ** ve **جِمامِه** gibidir (fetha ve kesra ile): onun kenarlarını dolduran şeydir. Ve **المحكم**’de: **فَعالٍ** ve **فِعال** babında, başı üzerine sıvazlamadan sonra içinde kalan şeydir; ve denildi: onun dolusudur; her kap da böyledir. Ve denildi: kabın **طَفافُ**’ı onun üst kısmıdır. Ve **التطفيفُ**: üstünü almak ve ölçüsünü tamamlamamaktır; o kimse **طَفَّانُ**’dır. **حُذيفة** hadîsinde: Bir **دِهْقان**’dan su istedi, o da ona gümüş bir kadehle geldi; o da onu onunla fırlattı; bunun üzerine **الدِّهْقانُ** başını eğdi ve kadeh onun başını **طفَّفَه** etti; yani başının üstüne çıktı ve onu aştı; bundan “Onu **طَفَّفْتُه**” dersin. Ve **إناء طَفَّان**: doluluk onun **طِفاف**’ına ulaştı; ve denildi: **طَفَّان** doludur; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أَطَفَّه** ve **طَفَّفَه**: üzerindekini aldı; ve “Onu **أَطْفَفْتُه**” denir. Ve denilir: “Bu, ölçeğin **طَفُّ**’udur ve **طَفاف**’ıdır ve **طِفاف**’ıdır” — dolusuna yaklaştığında ama henüz doldurulmadığında; bundan dolayı ölçüyü kötü yapan ve onu tam vermeyen kimseye **مُطَفِّف** denildi; yani onu ancak **الطَّفاف**’a ulaştırır. Ve **الطُّفافةُ**: içecek ve başkası olarak kabın dolusundan eksik kalan şeydir. Hadîste: “Hepiniz Âdemoğlusunuz; **طَفُّ الصاعِ**’sınız; onu doldurmadınız”; bu, dolmaya yaklaşması ama yapmamasıdır. **ابن الأَثير** dedi: anlamı, hepiniz bir tek babaya nisbet bakımından, tamlığın nihayetinden eksilme ve geri kalma hususunda tek bir mertebedesiniz; onları eksikliklerinde, ölçeği doldurmaya ulaşmayan kile benzetti; sonra onlara üstünlüğün neseble değil takvâ ile olduğunu bildirdi. Başka bir hadîste: “Hepiniz Âdemoğlusunuz; **طفُّ الصاعِ بالصاع**”; yani hepiniz birbirinize yakınsınız; hiç kimsenin hiç kimseye takvâ dışında fazileti yoktur; çünkü **طَفُّ الصاع** dolusuna yakındır; hiç kimse kabı dolmaya yaklaştırmakla (başkasına karşı) üstün olamaz; bunu şu söz doğrular: “Müslümanların kanları birbirine denktir.” Ve ölçekte **التطفيفُ**: kabı dolmaya yaklaştırmaktır. Denilir: “Bu, ölçeğin **طَفُّ**’udur ve **طَفافُه**’udur ve **طِفافه**’udur.” İsrafil’in sıfatı hakkında bir hadîste: “Hatta sanki o, yerin **طِفافُ**’ıdır”; yani ona yakınlığı. **طِفافُ الليلِ** ve **طَفافُهُ**: onun karalığıdır; **أَبي العَمَيْثَل الأَعرابي**’den. Ve **الطفاف**: gecenin karalığıdır; ve şu beyit okundu:
عِقْبان دَجْنٍ بادَرَتْ طَفافا
صَيداً، وقد عايَنَتِ الأَسْدافا،
فهي تَضُمُّ الرِّيشَ والأَكْتافا
Ve bir adama **طَفَّفَ** etti: ondan aldığı şeyden daha azını ona verdiğinde. Ve **التطفيفُ**: ölçü ve tartıda eksiltme ve ölçeği noksan kılmadır; bu, onu kenarlarına kadar doldurmamaktır. İbn Ömer hadîsinde, Peygamber’in (Allah’ın salâtı ve selâmı üzerine olsun) atlar arasında yarış yaptırdığını zikrettiğinde: “O gün ben bir süvariydim; insanları geçtim; nihayet at beni Benî Zurayk mescidine kadar **طَفَّفَ** etti; neredeyse mescide eşit olacaktı.” **أَبو عبيد** dedi: yani at beni sıçrattı da neredeyse mescide eşit olacaktı. Denilir: “Falancayı şu yere **طفَّفْتُ**”; yani onu oraya ittim ve onunla hizaladım; bundan “**إناءٌ طَفَّانُ**” denildi; o, dolmaya yaklaşan ve ölçeğin üstüne eşit olan kaptır; bundan da ölçüde **التطفيفُ**. Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: “**ويلٌ للمُطَفِّفِين**”; denildi: **التطفيفُ**, sahibinin ölçü veya tartıda hıyanet ettiği bir eksiltmedir; ve eksiltme, hakkın miktarına dönmek için de olabilir; o zaman **تطفيف** diye adlandırılmaz; ve az bir şeyle, sıfatın mutlak olarak verilmesiyle **مُطَفِّف** denilmez; ta ki aşırılaşan bir hâle varıncaya kadar. **أَبو إسحق** dedi: **المُطفِّفون** ölçeği ve teraziyi eksiltenlerdir. Dedi: yapan kimseye ancak **مُطَفِّفٌ** denildi; çünkü ölçü ve terazide ancak hafif, az olan **الطفيف** şeyi çalar; bu, **طَفِّ** şeyden alınmıştır; o da onun yanıdır. Aziz ve celîl olan (Allah) onu şu sözüyle açıklamıştır: “**وإذا كالُوهم أَو وزَنوهم يُخسِرون**”; yani eksiltirler. Ve **الطِّفافُ** ve **الطَّفاف**: **الجِمام**’dır. Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: Bir adama dedi: “Seni ikindi namazından alıkoyan nedir?”; ona bir özür zikretti; bunun üzerine Ömer dedi: “**طَفَّفْتَ**”; yani eksilttin. Ve **التطفيفُ** vefâ ve eksiltme anlamında olur.

Ve **الطفَفُ**: kısmadır (cimrilik/iktisat); ve ona karşı **طَفَّفَ** etti.

Ve **الطَّفِيفُ**: azdır. Ve **الطَّفِيفُ**: değersiz, aşağı, hakir olandır.

Ve “Duvarı **طَفَّ** etti, **طَفّاً**”: onun üstüne çıktı.

Ve **الطَّفْطَفةُ** ve **الطِّفْطِفَةُ**: her et veya deri; ve denildi: böğürdür; ve denildi: karaciğerin ucundan incelen şeydir. **ذو الرمة** dedi:
وسوداء مِثل التُّرْسِ نازَعْتُ صُحْبَتي
طَفاطِفَها، لم نَسْتَطِعْ دونَها صَبْرا
**التهذيب**: **الطَّفْطَفةُ** ve **الطِّفْطفَةُ** bilinir; çoğulu **طَفاطِفُ**’tur; ve şu beyit okundu:
وتارةً يَنْتَهِسُ الطَّفاطِفا
Dedi: Arapların bir kısmı, titreyen her eti **طَفْطَفة** ve **طِفطِفة** yapar. **أَبو ذؤيب** dedi:
قَلِيلٌ لحمُها إلا بقايا
طَفاطِفِ لَحْمِ مَنْحُوضٍ مَشِيقِ
**أَبو عمرو**: O, **الطَّفْطَفَةُ** ve **الطِّفْطِفةُ** ve **الخَوْشُ** ve **الصُّقْلُ** ve **السولاّ**
(* “**والسولا**” sözü asılda böyle; **شرح القاموس**’ta uzun elif ile yazılmıştır.)
ve **الأَفَقةُ**’nin hepsi böğürdür. **أَبو زيد**: “Malının üzerine **أَطَلَّ** etti ve onun üzerine **أَطفَّ** etti”nin anlamı: onu kuşattı da onunla gitti.

Ve **الطَّفطافُ**: bitkiden yumuşak, taze olan şeydir. **الكميت** bir **رِئالاً**’ı vasfederek dedi:
أَوَيْنَ إلى مُلاطِفةٍ خَضُودٍ،
مآكلُهُنَّ طَفْطافُ الرُّبولِ
Yani devekuşu yavruları; ve onların, kendileri için **الرُّبُول**’ün uçlarını kıran bir “**أُم مُلاطِفة**”ye sığındıklarını; o, bir ağaçtır. **المفضَّل**: **الطَّفْطافُ** dalların yaprağıdır; ve şu beyit okundu: **تَحْدُمُ طَفْطافاً من الرُّبُولِ**
(* “**نحدم**” sözü asılda böyle.)
Ve denildi: **الطَّفطاف** ağaçların uçlarıdır.
