# طفق (ط-ف-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve ikisi yapmaya başladı

- Harfler: ط - ف - ق
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَطَفِقَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعِلَا | Ve ikisi yapmaya başladı | 2 | 2 | [7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/ayet/7:22.md) |
| [فَطَفِقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%82%D9%8E.md) | فَفَعِلَ | Hemen yapmaya başladı | 1 | 1 | [38:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/ayet/38:33.md) |

## Mücavir kökler — 24 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 32 · Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir
2. [ورق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 27 · Yaprak
3. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Açığa çıkarırsınız
4. [دلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Delv(dal) : Kova demektir
5. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
6. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bahçe demektir
7. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onların boyunları
8. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Mesih
9. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sevk bacak demektir
10. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
11. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
12. [أدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Edim dibalı deri demektir
13. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ağaç
14. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İsyan eder
15. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nedve halkın toplandığı yerdir
16. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nihayet, son demektir
17. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
18. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
19. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
20. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
21. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekel pas demektir
22. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
23. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
24. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طفق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md), [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeye sımsıkı yapışmak, elde edilen hedefe tutunarak ayrılmamak |
| Çekirdek Özet 2 | Bir eyleme içsel bir saikle, derhal ve aralıksız şekilde girişmek |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin niyet veya bekleme safhasından kesintisiz fiilî icra safhasına geçmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalın bir zaman zarfı gibi algılanıp taşıdığı ivedilik, yapışma ve kesintisizlik nüansının kaybolması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طف | Yüzeye çıkma, eşikte bulunma, hafiflik ve henüz tam yerleşmemiş başlangıç hali; nitekim [طفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D8%A3.md) sönmeye yüz tutmayı, [طفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%81.md) kabın veya nehrin kenarına/eşiğine varmayı, [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) ise varlığın henüz ilk ve taze aşamasında oluşunu gösterir | ق | Harfin sağladığı sınırlama, kavrama ve tutunma etkisiyle, eşikteki beliriş hali soyut bir başlangıçta kalmayıp fiile sımsıkı yapışma ve aralıksız icraya dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Fiilin veya durumun faili çepeçevre sarıp içine alması hareketini kurar |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Eylemin kenarından, eşiğinden veya açılan kapısından fiili alana çıkış hareketini temsil eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İcranın dağılmadan tek bir noktada toplanmasını, hedefe kilitlenip tutunmasını sağlar |
| طفق | Kuşatıcı bir kararlılıkla eşiği geçip hedefe kilitlenerek eyleme sarılma | Failin yöneldiği işi bütünüyle sahiplenip başlangıç eşiğinden itibaren aralıksız icraya koyulması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hedefe ulaşıp ona sımsıkı yapışmak, elden bırakmamak ve bir nesneye mülazemet gösterip ayrılmamak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayet ve hadis metinlerinde bir işe derhal ve aralıksız sarılmayı anlatmak üzere fiil olarak yer almış, bedevî lehçesinde ise muradına erişip ona tutunmayı ifade eden طَفِقَ فلانٌ بما أراد kalıbıyla kullanılmıştır |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça طفق kökü, klasik sözlüklerde şürû‘ (eyleme başlama) ve mülâzemet (ayrılmayıp yapışma) çekirdeği etrafında açıklanan bir fiildir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Ârâmîce) bu harf dizilimiyle birebir örtüşen yaygın bir şürû‘ fiili tespit edilememektedir; semantik açıdan yapışma, bitişme ve bağlanma ifade eden köklerle (örneğin İbranice d-b-q / Arapça [طبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D9%82.md) eksenindeki temas ve kaplama olgusuyla) kavramsal paralellik gösterse de fonetik denkliği doğrudan karşılayan soydaş biçimler sınırlıdır. Erken Arapçada yardımcı eylemleşmiş (grammaticalized) olan bu kök, fiilin başına gelerek o fiile derhal, kararlılıkla ve bitişik biçimde başlandığını bildiren özel bir kullanıma kavuşmuştur.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Şürû‘ ve mülâzemet ekseni | Bir şeye nail olup ona yapışmak (ظفر ve لزم) anlamından eylemi aralıksız icraya başlama işlevine evrilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Morfo-semantik paralellik | Doğrudan üçlü kök soydaşlığı zayıf olmakla birlikte yapışma ve sarılma bildiren Sami çekirdekleriyle kavramsal akrabalık taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan veri tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-ʿArab, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طفق | Anlamlı | Başlamak, yapışmak | Bir işe derhal ve aralıksız girişmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [طقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%82%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| فطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| فقط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Müstakil üçlü fiil kökü olarak mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| [قطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%81.md) | Anlamlı | Koparmak, devşirmek | Meyveyi sapından kesip almak, hayvanın yürüyüşünü kısaltmak | Hedef kökle harf ortaklığı vardır; ayırma/koparma yönündedir; Kur'an'da geçer |
| [قفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D8%B7.md) | Anlamlı | Birleşmek, yapışmak | Çiftleşme esnasında birbirine kenetlenip sarılmak | Bitişme ve yapışma yönüyle hedef kökle semantik akrabalık taşır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طفق | Merkez | Eyleme başlama ve yapışma | İvedilik, aralıksızlık ve fiile sarılma nüansı taşır | Yalnızca olumlu cümlede gelen şürû‘ fiilidir |
| [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) | Komşu | Eyleme koyulma | Nitelik değiştirme ve dönüştürme vurgusu öne çıkar | Failin bir durumu başka bir hale evirerek başlamasıdır |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | İşe girişme | Eylemi kavrama, tutma ve sahiplenme ön plandadır | İşi bir nesne gibi ele alarak yürütmeye koyulmaktır |
| [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) | Komşu | İşe takılma/sarılma | Gönül veya beden bağıyla fiile asılı kalma nüansı baskındır | İşten kopamama ve yapışıp kalma halini bildirir |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Eylemden el çekme | Girişilen işi bırakma, geri durma ve eylemi sonlandırmadır | Başlama ve yapışmanın karşıtı olarak geri çekilmedir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طفق | Bir işe derhal başlayıp aralıksız icra etmek | Mülazemet ve ivedi şürû‘ anlamlarını tek gövdede birleştirir | Kesin |
| Latince | coepisse, incipere | Başlamak, girişmek | Eylemin başlangıç anını verir ancak yapışma ve sarılma hissini tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | to set about, to fall to (doing) | Bir işe koyulmak, hemen girişmek | "To fall to" deyimi ivedi yönelişi yakalar; yalın "to begin" kökün dinamizmini eksik bırakır | Güçlü |
| Almanca | sich daranmachen, anheben | İşe koyulmak, başlamak | "Sich daranmachen" ifadesi işe bedenen ve fiilen sarılma nüansını iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | se mettre à, entreprendre | Başlamak, koyulmak | Failin kendini doğrudan eylemin içine bırakma tavrını yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mazi ikil (وَطَفِقَا) | Mahcubiyet ve telaşla örtünmeye koyulmak | Hz. Âdem ve eşinin çıplaklıklarını fark edince derhal cennet yapraklarını üst üste yapıştırmaya başlamaları (A'râf [7:22](https://lisan.digital/tr/ayet/7:22.md), Tâhâ [20:121](https://lisan.digital/tr/ayet/20:121.md)) |
| Mazi tekil (فَطَفِقَ) | Derin teessür ve tazimle eyleme girişmek | Hz. Süleyman'ın atların bacaklarını ve boyunlarını kesintisiz ve yoğun bir ilgiyle sıvazlamaya koyulması (Sâd [38:33](https://lisan.digital/tr/ayet/38:33.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök doğrudan bir kelam ıstılahı haline gelmemiştir |
| Fıkıh | İbadete veya akde fiilen başlama hali | Eylemin niyet aşamasından icra safhasına geçiş anı ve şürû‘ ile doğan bağlayıcılık | İbadete fiilen girildiği andan itibaren terkinin caiz olup olmaması tartışmasında şürû‘ kavramı ekseninde değerlendirilir |
| Tefsir | Kıssa tahlilleri ve nefsî hallerin tasviri | Hz. Âdem'in telaşı ile Hz. Süleyman'ın tasarrufunun mahiyeti | Eylemin sıradan bir başlangıç değil, faili bütünüyle saran ivedi bir icra olduğunu göstermesi bakımından incelenir |
| Hadis | Olayların akışını ve sahâbe amelini aktarma | Rivayetlerde bir eylemin hemen ve kesintisiz uygulandığını bildiren kiplik | Hadis metinlerinde sahabi veya Hz. Peygamber'in bir fiile derhal yöneldiğini anlatan edat-fiil yapısı olarak yoğunlaşır |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe ve arınma refleksi | Günahın fark edildiği anda derhal telafi ameline sarılmak | Hatayı gecikmeksizin örtme ve ıslah etme | Farkındalık doğar doğmaz gecikmeksizin hayırlı fiile yapışma tavrını kurar | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve icra safhası | Teorik tespitten deneysel/pratik icraya geçiş | Bilginin amele dönüştürülme ânı | Tasavvur edilen hakikatin aralıksız bir ameliyatla tatbik sahasına sokulmasıdır | Muhtemel |
| Siyasi | Kriz anında ivedi idari tasarruf | Karar mekanizmasının vakit kaybetmeksizin eyleme dönüşmesi | Zafiyeti ve açığı hızla kapatma | Yöneticinin ortaya çıkan idari veya ahlaki açığı derhal fiili adımlarla telafi etmesidir | Muhtemel |
| İktisadi | İktisadi eyleme fiilen giriş | Taahhüdün ve niyetin fiili üretime veya tazmine başlanması | Kaynakların bekletilmeden icraya bağlanması | Sözleşme veya zarar anında derhal ifa ve telafi sürecine sarılmaktır | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basamak fonksiyonu (Heaviside step function) ve ani faz geçişi | Sistemin bekleme veya sıfır durumundan, eşik aşıldığı anda gecikmesiz olarak tam icra ve akış durumuna sıçraması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kararın fiili icraya dökülmesi (inchoative action / psikomotor atılım) | Zihinsel veya duygusal niyet safhasının geride bırakılıp, bedenin aralıksız ve odaklanmış şekilde eyleme kilitlenmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca zamansal bir başlangıç bildiren "başladı" kelimesine indirgeyerek, fiilin gerektirdiği yapışma, sarılma ve aralıksız icra nüansını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Failin maruz kaldığı derin içsel sarsıntı, mahcubiyet veya teessür sebebiyle kendini tamamen o fiile vermesi, işi aralıksız ve telaşla sürdürmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Âdem ve Havva'nın cennetteki çıplaklık karşısında duydukları derin ızdırabın ve telaşlı örtünme çabasının hafifsenmesi; Hz. Süleyman'ın tavrındaki kesintisiz yönelişin sıradan bir eylem zannedilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Failin eyleme başlarken içinde bulunduğu psikolojik atmosferi, telaşı, odaklanmayı ve eyleme sımsıkı yapışma halini tek bir fiille özetlediği için kritik bir belagat anahtarıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Âdem kıssasındaki yasak ağaç sonrası mahcubiyet sahnesinde (A'râf [7:22](https://lisan.digital/tr/ayet/7:22.md), Tâhâ [20:121](https://lisan.digital/tr/ayet/20:121.md)) ve Hz. Süleyman'ın atlarla imtihanı sonrasındaki tasarruf sahnesinde (Sâd [38:33](https://lisan.digital/tr/ayet/38:33.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetlerdeki eylemlerin keyfi, sakin veya zamana yayılmış bir süreç değil; derhal, yapışırcasına ve aralıksız icra edilen varoluşsal bir telaş ve yöneliş olduğunu göstererek anlamı derinleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hedefe kavuşup ona sımsıkı sarılmak, elde edilen şeyi bırakmayıp aralıksız yapışmak.
- Soyut anlam: Bir eylemin niyet ve hazırlık aşamasını derhal terk ederek, faili bütünüyle kuşatan kesintisiz bir icra safhasına geçiş.
- Sistematik karşılık: Gecikmesiz eylemsellik; ortaya çıkan eksiklik, açık veya kusuru anında ameli adımlarla kapatma refleksi.
- LaTeX modeli: $$E(t) = \theta(t - t_0) \cdot I$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $t_0$ kritik eşik veya farkındalık anını, $\theta$ bu eşikte sıfırdan bire sıçrayan basamak fonksiyonunu temsil eder; $I$ ise eylemin kesintisiz ve yapışkan icra şiddetini gösterir, böylece $E(t)$ fonksiyonu eşik aşılır aşılmaz gecikmesiz ve sürekli bir fiili sürecin başladığını modeller.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/ayet/7:22.md) — وَطَفِقَا

فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Böylece onların ikisini de baştan çıkarıp aldattı. Ağaçtan tadınca ayıp yerleri kendilerine göründü. İkisi de kendilerini cennetin yaprağıyla örtmeye başladılar. Rabbları da onlara: Ben sizi o ağaçtan men’etmedim mi? Ve şeytan size apaçık bir düşmandır, demedim mi? diye nida etti.

### [Taha 20:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/ayet/20:121.md) — وَطَفِقَا

فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى

Meal (IK): Bunun üzerine ikisi de ondan yediler. Hemen ayıp yerleri açıldı. Üzerlerine cennet yapraklarından yamamaya başladılar. Adem, Rabbına karşı geldi de şaşkın düştü.

### [Sad 38:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/ayet/38:33.md) — فَطَفِقَ

رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ

Meal (IK): Onları bana geri getirin, dedi, bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başlamıştı.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء والفاء معهما
ق ط ف، ط ف ق، ق ف ط مستعملات قطف:
القِطفُ: اسم الثمار المَقْطُوفةِ، والجميع القُطوفُ.
وقول الله عز وجل: "قُطُوفُها دانية"، أي ثمارها قريبة يتناولها القاعد والقائم.
والقَطْفُ: قطفك العنب وغيره.
وكل شيء تقطِفُه عن شيء فقد قَطفتَه حتى الجراد تَقْطِفُ رؤوسها.
وأقْطَفَ الكرم: أنى قِطافُه، والقِطافُ اسم وقت القَطْفِ.
وقال الحجاج: إني أرى رءوساً قد أينعت وحان قِطافها.
والقَطيفةُ دثار.
والقَطَفُ: نبات رخص عراض الورق، يطبخ، الواحدة قَطَفَةٌ.
والِقِطافُ مصدر القَطُوف من الدواب والإبل، وهي البطيء المتقارب لخطو، وقطَفَتْ تَقْطِفُ قِطفاً وقُطُوفاً.
وأقْطَفَ الرجلُ: صار صاحب دابة قَطوفٍ، قال ذو الرمة:
كأن رجليه رجلاً مُقطِفٍ عجل
طفق: طَفِقَ، وطَفَقَ لغة رديئة، أي جعل يفعل، وهو مثل ظل وبات وما جمعهما.
فقط: واقفاطَّتِ العنز للتيس اقفيطاطاً إذا حرصت على الفحل فمدت مؤخرها إليه حرصاً على السفاد، والتيس يقتفِطُ إليها ويقتفِطُها إذا ضم مؤخره إليها، فتقافطا: تعاوناً على ذلك.
ورقية للعقرب إذا لسعت: شجة قرنية، ملحة بحري قفطي. تقرأ سبع آيات، وقل هو الله أحد سبع مرات.
وسئل النبي عليه السلام عن هذه الرقية بعينها فلم ينه عنها، وقال: في عزائم أخذت على الهوام.

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **الفاء** bunlarla birlikte

ق ط ف، ط ف ق، ق ف ط kullanımdadır. **قطف**:
**القِطفُ**: koparılmış meyvelerin adıdır; çoğulu **القُطوفُ**’tur.
Ve Allah azze ve celle’nin sözü: “قُطُوفُها دانية”، yani meyveleri yakındır; oturan ve ayakta duran onu alır.
**القَطْفُ**: senin üzümü ve başkasını koparman.
Ve her şey ki onu bir şeyden koparırsın, artık onu koparmışsındır; hatta çekirge, onun başlarını koparır.
Ve **أقْطَفَ** asma: onun koparılma zamanı geldi. Ve **القِطافُ** koparmanın vaktinin adıdır.
Ve el-Haccâc dedi: “Şüphesiz ben başlar görüyorum; olgunlaştı ve onun koparılma zamanı geldi.”
Ve **القَطيفةُ** bir örtüdür.
Ve **القَطَفُ**: yaprağı geniş, ucuz bir bitkidir; pişirilir. Bir tanesi **قَطَفَةٌ**’dir.
Ve **الِقِطافُ**: binek hayvanlarından ve develerden **القَطُوف**’un mastarıdır; o, adımı yavaş, birbirine yakın olandır. Ve **قطَفَتْ** **تَقْطِفُ** **قِطفاً** ve **قُطُوفاً**.
Ve **أقْطَفَ** adam: **قَطوفٍ** bir binek hayvanı sahibi oldu. Zû’r-Rumme dedi:
كأن رجليه رجلاً مُقطِفٍ عجل

**طفق**: **طَفِقَ**; ve **طَفَقَ** kötü bir dildir; yani yapmaya koyuldu. Ve o, **ظل** ve **بات** ve ikisini bir araya getiren şey gibidir.

**فقط**: Ve dişi keçi, teke için **واقفاطَّتِ** **اقفيطاطاً**; eğer erkeğe hırslı olduysa, çiftleşmeye hırsla arkasını ona doğru uzattı. Ve teke ona doğru **يقتفِطُ** ve onu **يقتفِطُها**; eğer arkasını ona bitiştirirse. Böylece ikisi **تقافطا**: buna yardımlaşma olarak.

Akrep soktuğunda ona bir rukye: “شجة قرنية، ملحة بحري قفطي”. Yedi ayet okunur; ve “قل هو الله أحد” yedi defa.

Ve Peygamber aleyhisselâm’a bu rukyenin aynısı hakkında soruldu da onu yasaklamadı; ve dedi: “Zararlı haşereler üzerine aldığın azîmetlerdendir.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَفِقَ يفعل كذا يَطْفَقُ طَفَقاً، أي جعل يفعل. ومنه قوله تعالى: "وطَفِقا يَخْصِفانِ عليهما" قال الأخفش: وبعضهم يقول طَفَقَ بالفتح يَطْفقُ طُفوقاً.

##### Türkçe

**طَفِقَ** şöyle şöyle yapar, **يَطْفَقُ** **طَفَقاً**; yani yapmaya başladı. Bundan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: “ve **طَفِقا** üzerlerine (örtü) yamayıp duruyorlardı” (vardır). **الأخفش** dedi ki: Bazıları **طَفَقَ** (fetha ile) der, **يَطْفقُ** **طُفوقاً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ف
قطف ، قفط ، طفق : مستعملة .
قطف : قالَ الليث وغيرُهُ : القَطْف : قَطْعُكَ العِنَبَ وغَيْرَهُ وكلُّ شَيْءٍ تقطَعُه ، فقد قَطَفْتَهُ ، حتَّى الجرادُ تُقْطَفُ رؤوسُها .
قالَ : والقِطْفُ : اسمٌ للثِمارِ المقْطُوفَةِ ، وجَمْعُها : قُطُوف .
قالَ : الله تعالى : ( عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ ) ( الحاقة : 23 ) أي : ثِمَارُها قَريْبَة المُتَناوَلِ ، يَقطِفُها القَاعِدُ والقَائِمُ .
قالَ : والقطافُ : اسمُ وَقْتِ القطْفِ ، قالَ الحَجَّاجُ على المِنْبَرِ : ( أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا ) .
قُلتُ : والقطَاف بالفَتْح جائز ، عندَ الكِسائيِّ ، أيضاً .
وقالَ الليثُ : والقَطَفُ : نبات رَخْص عريضُ الوَرَقِ يُطبَخُ ، الواحدةُ : قَطَفَة .
والقِطافُ مَصْدرُ القَطُوفِ مِنَ الدّوابِّ ، وَهْوَ المُقارِبُ الخَطْوِ ، البَطِيءُ وأقْطَفَ الرَّجُلُ ، إذا كانَتْ دابَّتُهُ قَطُوفاً ، وَقَد قَطَف الدّابَّةُ يَقْطِفُ قُطُوفاً ، وقال ذُو الرُّمَّةِ يذكُر جَراداً :
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ
أبو عُبيدٍ عن الأحْمَرِ : أَقْطَفَ القَوْمُ : إذا حَانَ قِطَافُ كُرومِهِمْ ، وأَجْزَزُوا من الجِزَازِ في النَّخْلِ ، إذا أَصْرَمَوا . وأقْطَفَ الكَرْمُ ، إذا أَتى قِطافُه . والقَطْفُ : الخَدشُ ، وأنشد :
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
أيْ لم تُخَدَّشْ .
ابن السّكّيت ، عن أبي عمرٍ و : القُطُوفُ : الخُدُشُ ، واحدُها : قَطْفٌ ، وقد قطَفَهُ يقطِفُهُ ، إذا خَدَشَهُ ، وأنشَدَ لحاتِمَ :
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ
قلتُ : والقَطِيفَةُ : ثوبٌ ذو خَمَلٍ تُفْتَرَشُ ، وجمعُهُ : قُطُفٌ وهيَ : القَراطِفُ ، ومنه قوله :
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
وقيلَ للطْعام الّذي سُمِّيَ : ( القَطَائِف ) ؛ لأنَّ لَهَا مِثْلَ خَمَلِ : القَطَائِفِ .
روى سَعيدُ بنُ أبي عُروبَةَ عن أنَسِ :
أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) جاءَ عَلَى فَرَسٍ ، لأبي طَلْحَةَ يَقطِفُ .
قلتُ : القَطْفُ مُقَارَبَةُ الخَطْو ، وذلكَ من فعلِ الهَمَالِيجِ . والقَطِيفةُ والقَرْطَفَةُ ، وجمعُها : القطائِفُ ، والقراطفُ : فُرُشٌ مَخْمَلَةٌ .
والقَطائِفُ : طَعَامٌ يُسَوّى من الدَّقيقِ المُرَقِّ بالماءِ شُبِّهَتْ بخَمل القطائفِ الّتي تُفْتَرشُ ، الواحدة : قَطِيْفَةٌ .
قفط : أبو عُبَيْدٍ عن الأصْمعِيّ : قَفط الطّائِرُ أُنْثَاهُ وقَمَطَها ، يَقْفِطُها ويَقمِطُها ، ويَقْفُطُها . قالَ : وقال أبو زيدٍ : ذَقَطَ الطّائرُ يَذْقُطُ ذَقْطاً . فأما القَّفْطُ ، فَلِذَواتِ الظِّلف .
وقالَ ابنُ شُمَيْلٍ : القَفْطُ : شِدّةُ لِحَاقِ الرَّجُلِ المَرْأةَ ، أيْ : شِدَّة احْتِفازِهِ .
قالَ . والذَّقْطُ : غَمْسُهُ فيها ، والمَقْط : نَحْوُهُ ، يقالُ : مَقَطَها ، ونَخَسَها ، ودَاسَها يُدوسُها ، قالَ : والدَّوْسُ : النَّيْكُ .
وقالَ الليثُ : يُقالُ للعَنْزِ إذا حَرَصَتْ عَلَى التَّيْس فَمَدَّتْ مُؤَخَّرَها إلَيْهِ ، قَدِ أقْفَاطَّت أقْفِيطَاطاً ، والتَّيْسُ يَقْتَفِطُ إلَيْها ، إذا ضَمَّ مُؤَخَّرَهُ إلَيْها ، وَقَد تَقَافطا ، إذا تَعَاوَنا عَلَى ذلِكَ .
وقالَ الليثُ : رُقْيَةٌ للعَقْرَبِ ، قِيْلَ : ( شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى ) ، يُقْرأُ هذا سبعَ مراتِ ، و : ( ) ( الإخلاص : 1 ) : سَبْعَ مَرّاتٍ .
طفق : قال الليثُ : طَفِقَ : بِمَعْنى : عَلِقَ يَفْعَلُ كِذا ، وهو يَجْمَعُ : مَعْنى : ظَلَّ وَبَاتْ .
قالَ : وَلُغَةٌ رَدِيئَة : طَفَقَ . وقالَ أبو سَعِيدٍ : الأَعْرابُ يَقُولُونَ : طِفِقَ فلان بما أراد ، أيْ : ظَفِرَ بِهِ ، وأطْفَقَهُ الله بِهِ إطْفَاقاً ، إذا أَظْفَرَه بهِ ، ولئِنْ أَطْفَقَني اللَّهُ بِفُلانٍ ، لأَفْعَلَنَّ بِهِ ، ( ولأَفْعَلَنْ ) .
وقالَ أبو الهيثَم : طفِقَ وَعَلِقَ ، وجَعَلَ وَكَادَ ، وكَرَبَ لا بُدَّ لَهُنَّ من صاحِبٍ يَصْحَبُهُنَّ ، يُوصَفُ بِهِنَّ ، فَيَرْتَفِعُ . وَيَطْلُبْنَ الْفِعْلَ المسْتَقْبَلَ خاصةً ، كقولِكَ : ( كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ ) .
فإن كَنَّيْتَ عن الاسْمِ قُلْتَ : ( كادَ يقولُ ذَاكَ ) ومنْهُ قولُه جلّ وعزّ ) عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً ) ( ص : 33 ) أرادَ ؛ طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً ( بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ ) وهذِهِ تُسَمى حُروفَ المُقَارَبَةِ ) 1 ) .

##### Türkçe

ق ط ف
**قطف** , **قفط** , **طفق** : kullanımdadır.

**قطف** : **الليث** ve başkası dedi ki: **القَطْف**: senin üzümü ve başkasını kesmendir; ve kestiğin her şey; artık onu **قَطَفْتَهُ**; hatta çekirgenin başları bile koparılır.
Dedi ki: **القِطْفُ**: koparılmış meyveler için bir addır; onun çoğulu: **قُطُوف**.
Dedi ki: Allah Teâlâ: ( **عَالِيَةٍ قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ** ) ( **الحاقة : 23** ) yani: meyveleri alınması yakın; oturan ve ayakta duran onu koparır.
Dedi ki: **القطافُ**: koparma vaktinin adıdır; **الحَجَّاجُ** minber üzerinde dedi ki: ( **أَرَى رُؤوساً قَدْ أيْنَعَت وَحَانَ قِطَافُهَا** ).
Dedim: **القطَاف** fetha ile de câizdir; **الكِسائيِّ** katında da.
Ve **الليث** dedi ki: **القَطَفُ**: yaprağı geniş, pişirilen ucuz bir bitkidir; bir tanesi: **قَطَفَة**.
Ve **القِطافُ**: binek hayvanlarının **القَطُوفِ**unun masdarıdır; o, adımı yakın olan, yavaş olandır. Adam **أقْطَفَ** etti; biniti **قَطُوفاً** olduğu zaman. Ve binek **قَطَف** etti, **يَقْطِفُ** **قُطُوفاً**. Ve **ذُو الرُّمَّةِ** çekirgeyi anarak dedi:
كأنَّ رِجْلَيْهِ رِجْلا مُقْطَفٍ عَجِلِ
إذَا تَجَاوَب من بُرْدَيْهِ تَرْنِيمُ
**أبو عُبيدٍ** **الأحْمَرِ**’den: Kavim **أَقْطَفَ** etti: üzümlerinin koparma vakti geldiği zaman; ve hurmalıkta **الجِزَازِ**dan biçtiler; **أَصْرَمَوا** ettikleri zaman. Ve asma **أقْطَفَ** etti: koparımı geldiği zaman. Ve **القَطْفُ**: çiziktir; ve şu şiir okundu:
وَهُنَّ إذَا أَبْصَرْنَهُ مُتُبَذِّلاً
خَمَشْنَ وُجُوهاً حُرَّةً لم تُقَطَّفِ
yani: çizilmedi.
**ابن السّكّيت** , **أبي عمرٍ**’dan: **القُطُوفُ**: çiziklerdir; bir tanesi: **قَطْفٌ**. Ve onu **قطَفَهُ يقطِفُهُ**; onu çizdiği zaman. Ve **حاتِمَ**’e ait olarak okudu:
ولكِنْ وَجْهَ مَوْلاكَ تَقْطِفُ
Dedim: **القَطِيفَةُ**: tüylü bir elbisedir, serilir; onun çoğulu: **قُطُفٌ**; o da: **القَراطِفُ**. Ve ondan şu sözü:
بأنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ
Ve ( **القَطَائِف** ) diye adlandırılan yemeğe de denildi; çünkü onda **القَطَائِفِ**in tüyü gibi bir şey vardır.
**سَعيدُ بنُ أبي عُروبَةَ** **أنَسِ**’ten rivayet etti:
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **أبي طَلْحَةَ**’nın bir atı üzerinde geldiğini; **يَقطِفُ** hâlinde.
Dedim: **القَطْفُ** adımı yaklaştırmadır; bu, **الهَمَالِيجِ** fiilindendir. Ve **القَطِيفةُ** ve **القَرْطَفَةُ**; onların çoğulu: **القطائِفُ**; ve **القراطفُ**: tüylü döşeklerdir.
Ve **القَطائِفُ**: su ile inceltilmiş undan yapılan bir yemektir; serilen **القطائفِ**in tüyüne benzetilmiştir; bir tanesi: **قَطِيْفَةٌ**.

**قفط** : **أبو عُبَيْدٍ** **الأصْمعِيّ**’den: Kuş dişisini **قَفط** etti ve **قَمَطَها**; onu **يَقْفِطُها** ve **يَقمِطُها**; ve onu **يَقْفُطُها**. Dedi ki: Ve **أبو زيدٍ** dedi: Kuş **ذَقَطَ** eder, **يَذْقُطُ** **ذَقْطاً**. Ama **القَّفْطُ** ise, toynaklılar içindir.
Ve **ابنُ شُمَيْلٍ** dedi: **القَفْطُ**: erkeğin kadına yapışmasının şiddetidir; yani: onun sıkı tutunmasının şiddeti.
Dedi ki: ve **الذَّقْطُ**: onu onun içine daldırmasıdır; ve **المَقْط**: onun gibidir; denir: onu **مَقَطَها**; ve onu dürttü; ve onu çiğnedi, **يُدوسُها**. Dedi ki: ve **الدَّوْسُ**: cinsel birleşmedir.
Ve **الليث** dedi: Keçiye, teke üzerine hırslandığı zaman ve arkasını ona doğru uzattığı zaman denir: **أقْفَاطَّت** **أقْفِيطَاطاً**; ve teke ona doğru **يَقْتَفِطُ**; arkasını ona bitiştirdiği zaman. Ve ikisi **تَقَافطا** ettiler; buna yardım ettikleri zaman.
Ve **الليث** dedi: akrep için bir rukye: şöyle denildi: ( **شَجَّةٌ قَرَنيَّة مِلْحَة بَحْري قَفَطى** ); bu yedi defa okunur; ve: ( **قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ** ) ( **الإخلاص : 1** ) yedi defa.

**طفق** : **الليث** dedi: **طَفِقَ**: **عَلِقَ يَفْعَلُ كِذا** mânâsındadır; ve **ظَلَّ** ve **بَاتْ** mânâsını birleştirir.
Dedi ki: ve kötü bir lügat: **طَفَقَ**. Ve **أبو سَعِيدٍ** dedi: Araplar derler: falan, istediği şeye **طِفِقَ**; yani: onunla zafere erdi. Ve Allah onu onunla **أطْفَقَهُ** etti, **إطْفَاقاً**; onu onunla zafere erdirdiği zaman. Ve andolsun, Allah beni falanla **أَطْفَقَني** ederse, elbette ona şunu yapacağım, ( ve elbette yapacağım ).
Ve **أبو الهيثَم** dedi: **طفِقَ** ve **عَلِقَ**; ve **جَعَلَ** ve **كَادَ**; ve **كَرَبَ**; bunların mutlaka kendilerine eşlik eden bir sahipleri vardır; onunla vasfedilir; böylece yükselir. Ve özellikle gelecek fiili isterler; senin sözün gibi: ( **كادَ زيدٌ يقولُ ذَاكَ** ).
Eğer isimden kinaye yaparsan dersin: ( **كادَ يقولُ ذَاكَ** ). Ve ondan, O’nun (celîl ve azîz) sözü: ( **عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً** ) ( **ص : 33** ); muradı: **طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحاً** ( **بالسَّوقِ والأَعْنَاقِ** ) ile. Ve bunlara **حُروفَ المُقَارَبَةِ** denir ) 1 ) .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والفاء وما يثلثهما)
(طفق) الطاء والفاء والقاف كلمةٌ صحيحة. يقولون: طفِقَ يفعل كذا كما يقال ظلَّ يفعلُ. قال اللهُ تعالى: ﴿فَطَفِقَ مَسْحَاً بالسُّوقِ والأعناقِ﴾ [ص 33]، ﴿وَطَفِقا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ﴾ [الأعراف 22].
(طفل) الطاء والفاء واللام أصل صحيحٌ* مطّرد، ثم يقاس عليه، والأصل المولود الصغير؛ يقال هو طِفْلٌ، والأنثى طِفلة. والمُطْفِل: الظَّبْية معها طِفْلُها. وهي قريبة عهدٍ بالنِّتاج. ويقال طَفَّلْنا إبلَنا تطفيلاً، إذا كان معها أولادُها فرفَقْنا بها في السَّير. فهذا هو الأصل. ومما اشتُقَّ منه قولهم للمرأة الناعمة: طَفْلة، كَأنَّها مشبَّهة في رُطوبتها ونَعمتها بالطِّفلة، ثم فرق بينهما بفتح هذه وكسر الأولى. ومن الباب أو قريب منه: طِفْل الظَّلام، وهو أوَّلُه، وإِنَّما سمِّيَ طِفلاً لقلَّته ودقته؛ وذلك قبل مجيء مُعظَم الليل. قال لبيد:
فتدلَّيْتُ عليه قافلاً *** وعلى الأرضِ غَياياتِ الطَّفَلْ([1])ويقال: طَفَلَ اللَّيل: أقبل ظلامُهُ. وأمَّا قول القائل:
* لوَهْدٍ جادَه طَفَلُ الثُّريّا([2]) *
(طفو) الطاء والفاء والحرف المعتل أصلٌ صحيح، وهو يدلُّ على الشَّيء الخفيف يَعلُو الشَّيء. من ذلك قولهم طَفَا الشَّيءُ فوق الماء يطفو طَفْوَاً وطُفُوَّاً، إذا علاهُ ولم يرسُب، وحتَّى يقولوا: طَفَا الثَّور فوقَ الرَّمْلة.
ومن الباب: الطُّفْية، وهي خُوصة المُقْلِ، وسمِّيت بذلك لأنها تَعظم([3]) حتى تغطِّيَ الشجرة. وفي كتاب الخليل: الطُّفْية: حيَّة خبيثة. وهذا عندنا غلطٌ إنما الطُّفية خُوصة المقل، والجمع طُفْيٌ، ثم يشبَّه الخطُّ الذي على ظهرِ الحيَّة بها. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم في الحيَّات: "اقتلوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَر". ألا تَراهُ جعله ذا طُفيَتَيْنِ، لأنَّهُ شبَّهَ الخطَّينِ اللذين على ظهره بذلك. وقال الهُذَ ليّ في الطُّفْي:
عفت غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إنْ تُبينُه *** وأقطاعِ طُفْيٍ قد عفَتْ في المعاقِلِ([4])فأمَّا قولُ القائل:
* كما تَذِلُّ الطُّفَى مِنْ رُقْيَةِ الرَّاقي([5]) *
فإنه أراد ذوات الطُّفَى. والعرب قد تتوسَّع بأكثر من هذا. كما قال:
* إذا حملتُ بِزَّتِي على عَدَسْ([6]) *
أراد: على التي يقال لها عَدَسْ؛ وذلك زْجرٌ للبغال.
فإذا هُمِزَت كان في معنى آخر، يقال طَفِئَت النار تَطْفَأُ، وأنا أطفَأْتُها. فأمَّا الطَّفاء مثل الطَّخاء، وهو السَّحابُ الرَّقيقِ، فهو من الباب الأول، كأنَّه شيءٌ يطفو.
(طفح) الطاء والفاء والحاء. وهو شبيهٌ بالباب الذي قبله. يقال الطُّفَاحة: ما طَفَحَ فوق الشَّيءِ يُطْبَخُ من زُبْدٍ أو غيره، ثمَّ يُحْمَلُ عليهِ  فيسمَّى كلُّ شيءٍ عَلاَ شيئاً فغطَّاهُ طافحاً. يقال طَفَحَ النهرُ: امتلأ. طَفَحَ السَّكرانُ من ذلك، فهو طافح. وطفَّحت الرِّيح القُطنةَ في الهواء، إذا سطعَت  بها.
(طفر) الطاء والفاء الراء كلمةٌ صحيحةٌ، يقال طَفَر: وثَب.
(طفس) الطاء والفاء والسين، يقولون طفس: مات، والطَّفَس الدَّرَن.
(طفن) الطاء والفاء والنون ليس بشيء. على أنهم يقولون: الطُّفَانِيَة نعتُ سَوءٍ في الرّجل والمرأة. والله أعلم بالصواب.
---------------------ـ
([1]) سبق البيت وتخريجه في (1: 167) مادة (أيي).
([2]) أنشده في المجمل واللسان (طفل 429). والكلام بعد مبتور، تقديره: "فالطفل هنا المطر". وفي المجمل قبل إنشاد البيت: "والطفل مطر. قال".
([3]) في الأصل: "تعلم".
([4]) البيت لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 140 واللسان (طفا). ورواية الديوان واللسان: "عفا غير نؤى الدار"، يعود الضمير إلى "طلل" في بيت قبله. وفي الديوان أيضاً: "ما إن أبينه".
([5]) صدره في اللسان (طفا): * وهم يذلونها من بعد عزتها *.
([6]) انظر اللسان (عدس).

ـ

##### Türkçe

(طاء, فاء ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**طفق**) **الطاء** ve **الفاء** ve **القاف** sahih bir kelimedir. Derler ki: **طفِقَ** şöyle şöyle yapar; nitekim **ظلَّ** yapar denildiği gibi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿فَطَفِقَ مَسْحَاً بالسُّوقِ والأعناقِ﴾ [ص 33]، ﴿وَطَفِقا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ﴾ [الأعراف 22].

(**طفل**) **الطاء** ve **الفاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; düzenli (mutṭarid), sonra onun üzerine kıyas edilir; asıl, küçük doğan (yavru)dur; denir ki o **طِفْلٌ**dür, dişisi **طِفلة**. Ve **المُطْفِل**: yanında **طِفْلُها** bulunan ceylandır. Ve o, doğuma yakın zamandadır. Ve denir ki: **طَفَّلْنا** develerimizi **تطفيلاً**; eğer yanlarında yavruları varsa, yürüyüşte onlara yumuşak davrandık (refk ettik) demektir. İşte bu asıldır. Ondan türetilenlerdendir: yumuşak (na‘ime) kadına **طَفْلة** demeleri; sanki o, rutubetinde ve yumuşaklığında **بالطِّفلة**ye benzetilmiştir; sonra ikisi arasında, bunun fethası ve ilkinin kesrası ile ayrım yapıldı. Bâbdan yahut ona yakın olandandır: **طِفْل الظَّلام**; o, onun evvelidir; ancak azlığı ve inceliği sebebiyle **طِفْلاً** diye adlandırıldı; bu, gecenin çoğunun gelmesinden öncedir. Lebîd dedi:
فتدلَّيْتُ عليه قافلاً *** وعلى الأرضِ غَياياتِ الطَّفَلْ([1])
Ve denir ki: **طَفَلَ اللَّيل**: onun karanlığı geldi. Amma söyleyenin sözü:
* لوَهْدٍ جادَه طَفَلُ الثُّريّا([2]) *

(**طفو**) **الطاء** ve **الفاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; ve o, hafif olan şeyin bir şeyin üstüne yükselmesine delâlet eder. Bundan: onların sözü **طَفَا الشَّيءُ** suyun üstünde **يطفو** **طَفْوَاً** ve **طُفُوَّاً**; eğer onun üstüne çıktı ve batmadıysa; hatta derler ki: **طَفَا الثَّور** kum tepeciğinin üstünde.
Ve bâbdandır: **الطُّفْية**; o, **خُوصة المُقْلِ**dir; ve bununla adlandırıldı, çünkü büyür([3]) de ağacı örtene kadar. Halîl’in kitabında: **الطُّفْية**: habis bir yılandır. Bu, bize göre yanlıştır; **الطُّفية** ancak **خُوصة المقل**dir; çoğulu **طُفْيٌ**; sonra yılanın sırtındaki çizgi ona benzetilir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم yılanlar hakkında dedi ki: "اقتلوا ذا الطُّفْيَتَيْنِ والأَبْتَر". Görmüyor musun, onu **ذا طُفيَتَيْنِ** kıldı; çünkü sırtındaki iki çizgiyi buna benzetti. Hüzeli’li (şair) **الطُّفْي** hakkında dedi:
عفت غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إنْ تُبينُه *** وأقطاعِ طُفْيٍ قد عفَتْ في المعاقِلِ([4])
Amma söyleyenin sözü:
* كما تَذِلُّ الطُّفَى مِنْ رُقْيَةِ الرَّاقي([5]) *
Şüphesiz o, **ذوات الطُّفَى**yı kastetti. Araplar bundan daha fazlasıyla da genişletir. Nitekim dedi ki:
* إذا حملتُ بِزَّتِي على عَدَسْ([6]) *
Kastetti: **عَدَسْ** denilenin üzerine; bu, katırlar için bir ürkütmedir (zecer).
Eğer hemzelenirse başka bir mânâda olur; denir ki: **طَفِئَت** ateş **تَطْفَأُ**; ve ben onu **أطفَأْتُ**. Amma **الطَّفاء** tıpkı **الطَّخاء** gibi; o, ince buluttur; o, birinci bâbdandır; sanki o, yüzen bir şeydir.

(**طفح**) **الطاء** ve **الفاء** ve **الحاء**. Ve o, kendisinden önceki bâba benzer. Denir ki: **الطُّفَاحة**: bir şeyin üstünde taşan şeydir; köpükten yahut başkasından pişirilir, sonra onun üzerine yüklenir; böylece her şey ki bir şeyin üstüne çıktı da onu örttü, **طافحاً** diye adlandırılır. Denir ki: **طَفَحَ النهرُ**: doldu. **طَفَحَ السَّكرانُ** da bundandır; o, **طافح**tır. Ve rüzgâr pamuğu havada **طفَّحت**; eğer onunla yükseltti (saṭa‘at) ise.

(**طفر**) **الطاء** ve **الفاء** ve **الراء** sahih bir kelimedir; denir ki: **طَفَر**: sıçradı.

(**طفس**) **الطاء** ve **الفاء** ve **السين**; derler ki: **طفس**: öldü; ve **الطَّفَس** kir/pastır (deren).

(**طفن**) **الطاء** ve **الفاء** ve **النون** bir şey değildir. Şu var ki derler: **الطُّفَانِيَة** erkek ve kadında kötü bir niteleme (na‘t)tir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------ـ
([1]) Beyit ve tahrici (1: 167) **(أيي)** maddesinde geçti.
([2]) Onu **المجمل** ve **اللسان**’da (**طفل 429**) okudu. Ve söz bundan sonra kopuktur; takdiri: "فَالطَّفَلُ هاهنا المطر". Ve **المجمل**’de beyit okunmadan önce: "وَالطَّفَلُ مَطَر. قال".
([3]) Asılda: "تعلم".
([4]) Beyit, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; divanında 140 ve **اللسان** (**طفا**). Divan ve **اللسان** rivayeti: "عفا غير نؤى الدار"، zamir, ondan önceki bir beyitteki "طلل"e döner. Ve divanda ayrıca: "ما إن أبينه".
([5]) Sadrı **اللسان** (**طفا**)’da: * وهم يذلونها من بعد عزتها *.
([6]) **اللسان** (**عدس**)’e bak.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: طفق يفعل كذا، كقولك: أخذ يفعل كذا، ويستعمل في الإيجاب دون النفي، لا يقال: ما طفق. قال تعالى: ﴿فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴾ [ص/33]، ﴿وطفقا يخصفان﴾ [الأعراف/22].

##### Türkçe

- Denilir: **طفق** şöyle şöyle yapar; senin “**أخذ** şöyle şöyle yapar” demen gibi; olumluda kullanılır, olumsuzda değil; “**ما طفق**” denilmez. Yüce Allah dedi ki: ﴿فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴾ [ص/33]، ﴿وطفقا يخصفان﴾ [الأعراف/22].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ف ق
طفق يفعل كذا‏.‏
‏"‏ فطفق مسحاً ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ط ف ق
**طفق** şöyle şöyle yapar.
“Bunun üzerine **طفق** silme olarak.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَفِقَ طَفَقاً: لزم. وطَفِق يفعل كذا يَطْفَق طَفَقاً: جعل يَفْعَل وأَخذ. وفي التنزيل: وطَفِقا يَخْصِفان عليهما من وَرَق الجنة. وفي الحديث: فطَفِقَ يُلْقِي إِليهم الجَبُوبَ، وهو من أَفعال المقاربة، والجَبُوب المَدَر. الليث: طَفِق بمعنى عَلِق يفعل كذا، وهو يجمع ظَلَّ وبات، قال ولغة رديئة طَفَق. ابن سيده: طَفَق، بالفتح، يَطْفِق طُفُوقاً لغة؛ عن الزجاج والأَخفش. أَبو الهيثم: طَفِقَ وعَلِقَ وجََعَل وكادَ وكَرَب لا بُدَّ لهنَّ من صاحب يصحبهنّ يوصف بهن فيرتفع، ويطلُبْنَ الفعل المستقبل خاصة، كقولك كادَ زيد يقول ذلك؛ فإِن كَنَيْت عن الاسم قلتَ كاد يقول ذاك؛ ومنه قوله تعالى: فطَفِقَ مَسْحاً بالسُّوقِ والأَعْناق؛ أَراد طَفِق يمسَح مَسْحاً. قال أَبو سعيد: الأَعراب يقولون طَفِق فلان بما أَراد أَي ظَفِر، وأَطْفَقَه الله به إِطْفاقاً إِذا أَظفره الله به، ولئن أَطْفَقَنِي الله بفلان لأَفعلَنّ به.

##### Türkçe

**طَفِقَ** **طَفَقاً**: yapıştı (ayrılmadı). Ve **طَفِق** şöyle yapar, **يَطْفَق** **طَفَقاً**: yapmaya başladı ve aldı. Tenzîlde: “Ve ikisi, üzerlerine cennet yaprağından yamayıp duruyorlardı.” Hadiste: “Derken onlara **الجَبُوبَ** atıp durdu”; o, yaklaşma fiillerindendir; **الجَبُوب** çamurdur (topraktır). **الليث**: **طَفِق** “şöyle yapar” mânasında **عَلِق** demektir; o, **ظَلَّ** ve **بات**’ı toplar; dedi ki: ve kötü bir dil (lehçe): **طَفَق**. **ابن سيده**: **طَفَق**; fetha ile; **يَطْفِق** **طُفُوقاً** bir dildir; **الزجاج** ve **الأَخفش**’ten. **أَبو الهيثم**: **طَفِقَ** ve **عَلِقَ** ve **جََعَل** ve **كادَ** ve **كَرَب** için, kendileriyle nitelenen, onlara eşlik eden bir sahip olmaksızın olmaz; böylece (o sahip) yükseltilir; ve özellikle gelecek fiili isterler; senin sözün gibi: **كادَ** Zeyd bunu söyleyecek; eğer isimden kinaye yaparsan dedin ki: **كاد** bunu söyleyecek; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Derken **فطَفِقَ** bacakları ve boyunları meshederek”; muradı: **طَفِق** mesheder, meshederek. **أَبو سعيد** dedi: Araplar “Falan, istediği şeye **طَفِق**” derler; yani: zafere erdi; ve Allah onu onunla **أَطْفَقَه** **إِطْفاقاً**; Allah onu onunla zafere erdirdiği zaman; ve andolsun, eğer Allah beni falanla **أَطْفَقَنِي** kılarsa, elbette ona şunu yapacağım.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ف ق * * طَفِقَ * يفعل كذا أي جعل يفعل وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿وطفقا يخصفان عليهما﴾ وبعضهم يقوله من باب جلس

##### Türkçe

* ط ف ق * * **طَفِقَ** * şöyle şöyle yapar; yani yapmaya başladı. Babı **طرب**’dır. Ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وطفقا يخصفان عليهما**﴾. Bazıları onu **جلس** babından söyler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طفق يفعل كذا، كفرح طفقا: جعل يفعل، وأخذ، وهو من أفعال المقاربة. قال الليث: ولغة رديئة طفق، مثل ضرب طفقا، وطفوقا، وعزاه الجوهري الى الأخفش. وقال ابن سيده: وهي لغة عن الزجاج والأخفش. وقال أبو الهيثم: طفق، وعلق، وجعل، وكاد، وكرب لابد لهن من صاحب يصحبهن يوصف بهن، فيرتفع، ويطلبن الفعل المستقبل خاصة، كقولك: كاد زيد يقول ذلك، فإن كنيت عن الاسم قلت: كاد يقول ذاك. ومنه قوله تعالى: )فطفق مسحا بالسوق والأعناق( أراد: طفق يمسح مسحا. وقوله: إذا واصل الفعل قال شيخنا: هو مثل نقل الحافظ بن حجر في فتح الباري: طفق يفعل كذا: إذا شرع في فعل واستمر فيه. قلت: المعروف في أفعال الشروع هو الدلالة على الشروع فيه مع قطع النظر عن الاستمرار والمواصلة أم لا، ولذلك منعوا خبرها من دخول أن عليه، لما فيها من معنى الاستقبال، فدلالتها على الاستمرار كيف يتصور فتأمل. وقال ابن دريد: خاص بالإثبات يقال: طفق يفعل كذا، ولا يقال: ما طفق يفعل كذا وكذا. وقال أبو سعيد: الأعراب يقولون: طفق فلان بمراده: إذا ظفر. وأطفقه الله به أي: أظفره به، ولئن أطفقني الله به لأفعلن به. وطفق الموضع، كفرح: إذا لزمه، نقله ابن سيده.

##### Türkçe

**طفق** şöyle şöyle yapar, **فرح** gibi **طفقا**: yapar kıldı; ve aldı; ve o, yaklaşma fiillerindendir. Leys dedi: Ve kötü bir dil (kullanımı) **طفق**; **ضرب** gibi **طفقا** ve **طفوقا**; ve Cevherî onu Ahfeş’e nisbet etti. İbn Sîde dedi: Ve o, Zeccâc ve Ahfeş’ten (nakledilen) bir dildir. Ebû’l-Heysem dedi: **طفق** ve **علق** ve **جعل** ve **كاد** ve **كرب** için, kendileriyle vasıflandırılacak, onlara eşlik eden bir sahip mutlaka gerekir; böylece (o) merfû olur; ve özellikle gelecek fiili isterler; senin sözün gibi: **كاد زيد يقول ذلك**; eğer isimden kinaye edersen dedin ki: **كاد يقول ذاك**. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: (**فطفق مسحا بالسوق والأعناق**) murad etti: **طفق يمسح مسحا**. Ve onun sözü: “Fiil devam ederse”; şeyhimiz dedi: O, Hâfız İbn Hacer’in Fethu’l-Bârî’de naklettiği gibidir: **طفق يفعل كذا**: bir fiile başladığı zaman ve onda devam etti. Dedim: Başlama fiillerinde bilinen, onda başlamaya delâlet etmektir; devam ve sürdürmeyi dikkate almaksızın; yahut (dikkate alarak) değil; bu yüzden haberine **أن**’in girmesini men ettiler; onda istikbal mânâsı bulunduğundan; öyleyse onun devamlılığa delâleti nasıl tasavvur olunur? Öyleyse düşün. İbn Düreyd dedi: İsbata mahsustur; denir: **طفق يفعل كذا**; ve denmez: **ما طفق يفعل كذا وكذا**. Ebû Saîd dedi: Araplar derler: **طفق فلان بمراده**: zafere erdiği zaman. Ve Allah onu onunla **أطفقه** etti; yani: onu onunla zafere erdirdi; ve andolsun, eğer Allah beni onunla **أطفقني** ederse, onunla mutlaka yapacağım. Ve **طفق** yer, **فرح** gibi: ona yapıştığı zaman; onu İbn Sîde nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَفِقَ يَفْعَلُ كَذَا
1 طَفِقَ يَفْعَلُ كَذَا ذ , (S, Mgh, O, K,) aor. طَفَقَ ; (S, K;) and طَفَقَ, aor. طَفِقَ , (S, O, K,) mentioned by Akh, (S, ISd, O,) and by Zj, (ISd, TA,) as said by some, (S, O,) but pronounced by Lth to be bad; (TA;) inf. n. طَقَقٌ, (S, K, TA, [in some copies of the K, erroneously, طَفْقٌ,]) of the former verb; (S, TA;) and طُفُوقٌ, (S, O, K,) of the latter verb; (S, O;) He set about, began, commenced, took to, or betook himself to, doing such a thing: (S, Mgh, O, TA:) expl. in the K as meaning he continued uninterruptedly the doing of such a thing (وَاصَلَ الفِعْلَ [or in some copies وَصَلَ الفِعْلَ]), and by El-Hلfidh Ibn-Hajar, in the “ Fet-h el-Bلri, ” as meaning he entered upon, began, or commenced, and went on continually, doing such a thing; but it denotes the entering upon the doing of a thing irrespectively of the going on continually or not, and therefore it is not allowable to prefix أَنْ to its predicate: (MF, TA:) it is followed by a future [or an aor., as in the ex. above]: the saying فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ, in the Kur [xxxviii. 32], (TA,) i. e. He took to severing with the sword [the thighs and the necks], or, as some say, to wiping [or stroking] with his hand [the thighs and the necks], (Bd,) is for طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحًا: (Bd, * TA:) the verb is used only in an affirmative phrase: they do not say مَا طَفِقَ. (IDrd, O, K.) ― -b2- طَفِقَ فُلَانٌ بِمَا أَرَادَ, (Aboo-Sa'eed, O, K, *) a phrase of the Arabs of the desert, (Aboo-Sa'eed, O,) means Such a one attained that which he desired. (Aboo-Sa'eed, O, K. *) ― -b3- And one says طَفِقَ المَوْضِعَ, aor. طَفَقَ , He kept, or clave, to the place. (ISd, K.)

اطفقهُ اللّٰهُ بِهِ
4 اطفقهُ اللّٰهُ بِهِ ذ God caused him to attain him, or it. (Aboo-Sa'eed, O, K.) One says, لَئِنْ أَطْفَقَنِى اللّٰهُ بِهِ لَأَفْعَلَنَّ بِهِ [Verily if God cause me to attain him, or it, I will assuredly do something with him, or it]. (TA.)

##### Türkçe

**طَفِقَ يَفْعَلُ كَذَا**

1 **طَفِقَ يَفْعَلُ كَذَا** ذ , (S, Mgh, O, K,) muzâri‘i **طَفَقَ**; (S, K;) ve **طَفَقَ**, muzâri‘i **طَفِقَ**, (S, O, K,) Ahf tarafından zikredilmiştir, (S, ISd, O,) ve Zc tarafından da, (ISd, TA,) bazılarının dediği üzere, (S, O,) fakat Ls tarafından kötü olduğu söylenerek telaffuz edilmiştir; (TA;) mastarı **طَقَقٌ**, (S, K, TA, [K’nin bazı nüshalarında hatalı olarak **طَفْقٌ**]) önceki fiilin; (S, TA;) ve **طُفُوقٌ**, (S, O, K,) sonraki fiilin; (S, O;) O, böyle bir şeyi yapmaya koyuldu, başladı, işe başladı, yöneldi, yahut kendini böyle bir şeyi yapmaya verdi: (S, Mgh, O, TA:) K’da, bunun “böyle bir şeyi yapmayı kesintisiz sürdürdü” ( **وَاصَلَ الفِعْلَ** [yahut bazı nüshalarda **وَصَلَ الفِعْلَ**]) mânasında olduğu şeklinde açıklanmıştır; ve “Fet-h el-Bârî”de El-Hâfız İbn-Hacer tarafından, bunun “girdi, başladı yahut işe başladı ve sürekli olarak devam etti, böyle bir şeyi yaparak” mânasında olduğu şeklinde; fakat o, bir şeyi yapmaya girişmeyi, sürekli devam edip etmemeye bakmaksızın, ifade eder; bu sebeple onun haberinin başına **أَنْ** getirmek câiz değildir: (MF, TA:) ardından bir gelecek [yahut bir muzâri‘, yukarıdaki örnekte olduğu gibi] gelir: Kur’ân’da [xxxviii. 32] (TA) **فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ** sözü, yani O, kılıçla [uylukları ve boyunları] kesmeye yöneldi; yahut bazılarının dediği üzere, eliyle [uylukları ve boyunları] silmeye [yahut sıvazlamaya] yöneldi, (Bd,) **طَفِقَ يَمْسَحُ مَسْحًا** yerinedir: (Bd, * TA:) fiil yalnız olumlu bir ibarede kullanılır: **مَا طَفِقَ** demezler. (IDrd, O, K.) ― -b2- **طَفِقَ فُلَانٌ بِمَا أَرَادَ**, (Aboo-Sa'eed, O, K, *) çöl Araplarının bir ibaresidir, (Aboo-Sa'eed, O,) “Falanca, arzu ettiği şeye erişti” demektir. (Aboo-Sa'eed, O, K. *) ― -b3- Ve kişi **طَفِقَ المَوْضِعَ**, muzâri‘i **طَفَقَ**, der: O, mekâna bağlı kaldı, yahut mekâna yapıştı. (ISd, K.)

**اطفقهُ اللّٰهُ بِهِ**

4 **اطفقهُ اللّٰهُ بِهِ** ذ Allah onu ona, yahut ona (şeye), eriştirtti. (Aboo-Sa'eed, O, K.) Kişi şöyle der: **لَئِنْ أَطْفَقَنِى اللّٰهُ بِهِ لَأَفْعَلَنَّ بِهِ** [Andolsun eğer Allah beni ona, yahut ona (şeye), eriştirirse, onunla, yahut onunla (o şeyle), mutlaka bir şey yapacağım]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَفَقَ
طَفَقَ I ( n. ac. طَفْق 1 ,  طُفُوْق 27 )
a.  [ Fī ], Set about, began, commenced.

b.  [ Bi ], Obtained.

c.  Clave to ( a place ).

طَفِقَ
طَفِقَ A ( n. ac. طَفَق 4 ),
a.  see supra.

أَطْفَقَ
أَطْفَقَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Made to obtain.

##### Türkçe

طَفَقَ
طَفَقَ I (n. ac. **طَفْق** 1, **طُفُوْق** 27)
a. [Fī], girişti, başladı, işe koyuldu.

b. [Bi], elde etti.

c. (bir yere) çivi çaktı.

طَفِقَ
طَفِقَ A (n. ac. **طَفَق** 4),
a. yukarıya bak.

أَطْفَقَ
أَطْفَقَ IV
a. [acc. & Bi], elde ettirdi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طفق
طَفِقَ - يَطْفَقُ
طَفِقَ - يَطْفَقُ + كائن + فعلاً أو يفعل + أمراً: انطلق وشرع يفعل الفعل، وظل يزاوله فترة من الزمن: فعل مساعد يدخل على فعل آخر، فيدل على أن الفاعل قد بدء الفعل وظل يفعله مدة من الزمن
﴿فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة﴾: عندما بدت لهما سوآتهما بدءا فوراً وسريعاً بخصف ورق الجنة عليهما، وظلا مدة من الزمن يفعلان الخصف
﴿فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴾: بدأ بمسح السوق والأعناق، وظل يفعل ذلك مدة من الزمن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اليسر والسرعة والفعالية في سير الفعل بعد بدئه"، وهي:
سَرُعَ - يَسْرُعُ (سَرِعَ - يَسْرَعُ)، يَسَرَ - يَيْسِرُ، عَجِلَ - يَعْجَلُ، حَثَّ - يَحُثُّ، طَفِقَ - يَطْفَقُ، دأَبَ - يَدْأَبُ
طفق
 	﴿فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين(22)﴾ الأعراف ﴿فأكلا منها فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وعصى آدم ربه فغوى(121)﴾ طه
 	﴿ردوها علي فطفق مسحا بالسوق والأعناق(33)﴾ ص
مختار الصحاح
● [طفق] ط ف ق: طَفِقَ يفعل كذا أي جعل يفعل وبابه طرب ومنه قوله تعالى ﴿وطفقا يخصفان عليهما﴾ وبعضهم يقوله من باب جلس
الراغب
طفق
- يقال: طفق يفعل كذا، كقولك: أخذ يفعل كذا، ويستعمل في الإيجاب دون النفي، لا يقال: ما طفق. قال تعالى: }فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴿[ص/33]،﴾وطفقا يخصفان{ [الأعراف/22].
ملخص اللسان:
1. طفق: طَفِقَ طَفَقاً: لزم.
2. وطَفِق يفعل كذا يَطْفَق طَفَقاً: جعل يَفْعَل وأَخذ.
3. طَفِق فلان بما أَراد أَي ظَفِر،
4. طَفِقَ وعَلِقَ وجََعَل وكادَ وكَرَب لابُدَّ لهنَّ من صاحب يصحبهنّ يوصف بهن فيرتفع، ويطلُبْنَ الفعل المستقبل خاصة،
لسان العرب
● - طفق: طَفِقَ طَفَقاً: لزم. وطَفِق يفعل كذا يَطْفَق طَفَقاً: جعل    يَفْعَل وأَخذ. وفي التنزيل: وطَفِقا يَخْصِفان عليهما من وَرَق الجنة. وفي    الحديث: فطَفِقَ يُلْقِي إِليهم الجَبُوبَ، وهو من أَفعال المقاربة،    والجَبُوب المَدَر. الليث: طَفِق بمعنى عَلِق يفعل كذا، وهو يجمع ظَلَّ وبات،    قال ولغة رديئة طَفَق. ابن سيده: طَفَق، بالفتح، يَطْفِق طُفُوقاً لغة؛ عن    الزجاج والأَخفش. أَبو الهيثم: طَفِقَ وعَلِقَ وجََعَل وكادَ وكَرَب لا    بُدَّ لهنَّ من صاحب يصحبهنّ يوصف بهن فيرتفع، ويطلُبْنَ الفعل المستقبل    خاصة، كقولك كادَ زيد يقول ذلك؛ فإِن كَنَيْت عن الاسم قلتَ كاد يقول    ذاك؛ ومنه قوله تعالى: فطَفِقَ مَسْحاً بالسُّوقِ والأَعْناق؛ أَراد طَفِق    يمسَح مَسْحاً. قال أَبو سعيد: الأَعراب يقولون طَفِق فلان بما أَراد أَي    ظَفِر، وأَطْفَقَه الله به إِطْفاقاً إِذا أَظفره الله به، ولئن    أَطْفَقَنِي الله بفلان لأَفعلَنّ به.
مقاييس اللغة:
(طفق) الطاء والفاء والقاف كلمةٌ صحيحة. يقولون: طفِقَ يفعل كذا كما يقال ظلَّ يفعلُ. قال اللهُ تعالى: ﴿فَطَفِقَ مَسْحَاً بالسُّوقِ والأعناقِ﴾ [ص 33]، ﴿وَطَفِقا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ﴾ [الأعراف 22].
القاموس المحيط:
طَفَِقَ يَفْعَلُ كذا، كفرِحَ وضَرَبَ، طَفْقاً وطُفوقاً إذا واصَلَ الفِعْلَ، خاصٌّ بالإِثْباتِ، لا يقالُ ما طَفِقَ، و بمُرادِهِ ظَفِرَ وأطْفَقَهُ اللّهُ به. وطَفِقَ المَوْضِعَ، كَفرِحَ لَزِمَهُ.
تاج العروس:
ط ف ق
طَفِق يفْعَلُ كَذا كفرِح طَفَقاً : جعَلَ يفعَلُ وأخذَ وهو من أفْعالِ المُقارَبَة . قال الليْثُ : ولُغَة رَديئة طَفَق مثل ضَرَبَ طَفْقاً وطُفوقاً وعَزاه الجَوْهَريّ الى الأخْفَش . وقال ابنُ سيدَه : وهي لُغة عن الزّجّاج والأخفَش . وقال أبو الهَيثَم : طَفِق وعلِقَ وجَعَل وكادَ وكَرَب لابُدّ لهُنّ من صاحِب يصْحَبهنّ يوصَف بهنّ فيرتَفِع ويطلُبْن الفِعْلَ المُسْتَقْبَل خاصّةً كقولك : كادَ زيْدٌ يقول ذلك فإن كنَيْتَ عن الاسمِ قلت : كادَ يقول ذاك . ومنه قولُه تعالَى : ( فطَفِقَ مَسْحاً بالسّوقِ والأعْناقِ ) أراد : طَفِق يمْسَحُ مسْحاً . وقولُه : إذا واصَلَ الفِعْلَ قال شيخُنا : هو مثَلُ نقْلِ الحافِظِ بنِ حَجَرٍ في فتح الباري : طَفِقَ يفعَل كذا : إذا شرَعَ في فِعْلٍ واستمرّ فيه . قلتُ : المَعروفُ في أفعال الشّروعِ هو الدّلالة على الشّروعِ فيه مع قطْعِ النّظَر عن الاستِمرار والمُواصَلة أم لا ولذلِك مَنَعوا خبَرَها من دخولِ أنْ عليه لما فِيها من مَعْنى الاستِقْبال فدَلالتُها على الاستِمرار كيْفَ يُتَصَوَّر فتأمّل . وقال ابنُ دُرَيد : خاصٌّ بالإثباتِ يُقال : طفِقَ يفعَلُ كذا ولا يُقال : ما طَفِقَ يفعلُ كذا وكذا . وقال أبو سعيد : الأعرابُ يَقولون : طفِقَ فلانٌ بمُرادِه : إذا ظَفِر . وأطْفَقَه اللهُ به أي : أظفرَه به ولَئن أطْفَقَني الله به لأفْعَلنّ به . وطفِقَ الموضِعَ كفَرح : إذا لزِمَه نقَله ابنُ سيدَه

##### Türkçe

طفق
**طَفِقَ - يَطْفَقُ**
**طَفِقَ - يَطْفَقُ** + bir varlık + bir fiili veya yapar + bir işi: harekete geçti ve fiili yapmaya başladı, ve onu bir zaman dilimi boyunca sürdürdü: başka bir fiilin üzerine giren yardımcı fiil; böylece, failin fiile başlamış olduğuna ve onu bir müddet yapmayı sürdürdüğüne delalet eder.
﴿Böylece ikisine de avret yerleri göründü ve **طفقا يخصفان** ikisinin üzerine cennet yaprağından﴾: ikisine avret yerleri görününce derhal ve hızlıca cennet yaprağını ikisinin üzerine yamamaya başladılar, ve bir müddet boyunca yamamayı yapmayı sürdürdüler.
﴿Böylece **فطفق مسحا بالسوق والأعناق**﴾: bacakları ve boyunları sıvazlamaya başladı, ve bir müddet boyunca bunu yapmayı sürdürdü.
Ve lafız, “başladıktan sonra fiilin seyrinde kolaylık ve hız ve etkililik” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَرُعَ - يَسْرُعُ** (**سَرِعَ - يَسْرَعُ**)، **يَسَرَ - يَيْسِرُ**، **عَجِلَ - يَعْجَلُ**، **حَثَّ - يَحُثُّ**، **طَفِقَ - يَطْفَقُ**، **دأَبَ - يَدْأَبُ**
طفق
	﴿**فدلاهما بغرور فلما ذاقا الشجرة بدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وناداهما ربهما ألم أنهكما عن تلكما الشجرة وأقل لكما إن الشيطان لكما عدو مبين(22)**﴾ A‘râf ﴿**فأكلا منها فبدت لهما سوآتهما وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة وعصى آدم ربه فغوى(121)**﴾ Tâhâ
	﴿**ردوها علي فطفق مسحا بالسوق والأعناق(33)**﴾ Sâd

Muhtârü’s-sıhâh
● [**طفق**] ط ف ق: **طَفِقَ** şöyle şöyle yapar; yani yapar kıldı; ve bâbı **طرب**’dır; ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وطفقا يخصفان عليهما**﴾; ve bazısı onu **جلس** bâbından söyler.

er-Râgıb
طفق
- denilir: **طفق** şöyle şöyle yapar; senin “**أخذ** şöyle şöyle yapar” demen gibi; ve nefyin dışında isbâtta kullanılır; “**ما طفق**” denilmez. Yüce Allah dedi: }**فطفق مسحا بالسوق والأعناق**﴿[Sâd/33]،﴾**وطفقا يخصفان**{ [el-A‘râf/22].

Lisân’ın özeti:
1. **طفق**: **طَفِقَ طَفَقاً**: lâzım oldu.
2. Ve **طَفِق** şöyle şöyle yapar, **يَطْفَق طَفَقاً**: yapar kıldı ve aldı.
3. **طَفِق** falan, istediği şey ile; yani zafere erdi,
4. **طَفِقَ** ve **عَلِقَ** ve **جََعَل** ve **كادَ** ve **كَرَب**: onlar için, kendileriyle vasfedilen, kendilerine eşlik eden bir sahibin bulunması zorunludur; böylece (o) yükselir; ve özellikle gelecek fiili isterler.

Lisânü’l-‘Arab
● - **طفق**: **طَفِقَ طَفَقاً**: lâzım oldu. Ve **طَفِق** şöyle şöyle yapar, **يَطْفَق طَفَقاً**: yapar kıldı ve aldı. Ve tenzîlde: **وطَفِقا يَخْصِفان عليهما من وَرَق الجنة**. Ve hadiste: **فطَفِقَ يُلْقِي إِليهم الجَبُوبَ**; ve o, yaklaşma fiillerindendir; ve **الجَبُوب** çamurdur. el-Leys: **طَفِق** “**عَلِق**” manasında, şöyle şöyle yapar; ve o, **ظَلَّ** ve **بات**’ı toplar; dedi: ve kötü bir dil **طَفَق**. İbn Sîde: **طَفَق** fetha ile, **يَطْفِق طُفُوقاً** bir lugattır; ez-Zeccâc ve el-Ahfeş’ten. Ebû’l-Heysem: **طَفِقَ** ve **عَلِقَ** ve **جََعَل** ve **كادَ** ve **كَرَب**: onlar için, kendileriyle vasfedilen, kendilerine eşlik eden bir sahibin bulunması zorunludur; böylece (o) yükselir; ve özellikle gelecek fiili isterler; senin “**كادَ** Zeyd bunu der” demen gibi; eğer isimden kinaye edersen “**كاد** onu der” dersin; ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: **فطَفِقَ مَسْحاً بالسُّوقِ والأَعْناق**; muradı: **طَفِق** sıvazlar, sıvazlama. Ebû Saîd dedi: bedevîler derler: **طَفِق** falan, istediği şey ile; yani zafere erdi; ve Allah onu onunla **أَطْفَقَه** **إِطْفاقاً**; Allah onu onunla zafere erdirince; ve andolsun, Allah beni falan ile **أَطْفَقَنِي** ederse, onunla mutlaka yapacağım.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**طفق**) **الطاء** ve **الفاء** ve **القاف** sahih bir kelimedir. Derler: **طفِقَ** şöyle şöyle yapar; “**ظلَّ** yapar” denildiği gibi. Yüce Allah dedi: ﴿**فَطَفِقَ مَسْحَاً بالسُّوقِ والأعناقِ**﴾ [Sâd 33]، ﴿**وَطَفِقا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ**﴾ [el-A‘râf 22].

el-Kâmûsü’l-muhît:
**طَفَِقَ** şöyle şöyle yapar; **فرِحَ** ve **ضَرَبَ** gibi; **طَفْقاً** ve **طُفوقاً**: fiili sürdürdüğü zaman; isbâta mahsustur; “**ما طَفِقَ**” denilmez; ve muradı ile zafere erdi; ve Allah onu onunla **أطْفَقَهُ**. Ve **طَفِقَ** mekânı, **فرِحَ** gibi: ona lâzım oldu.

Tâcü’l-‘arûs:
ط ف ق
**طَفِق** şöyle şöyle yapar, **فرِح** gibi, **طَفَقاً**: yapar kıldı ve aldı; ve o, yaklaşma fiillerindendir. el-Leys dedi: ve kötü bir dil **طَفَق**; **ضَرَبَ** gibi, **طَفْقاً** ve **طُفوقاً**; ve el-Cevherî onu el-Ahfeş’e nispet etti. İbn Sîde dedi: ve o, ez-Zeccâc ve el-Ahfeş’ten bir lugattır. Ebû’l-Heysem dedi: **طَفِق** ve **علِقَ** ve **جَعَل** ve **كادَ** ve **كَرَب**: onlar için, kendileriyle vasfedilen, kendilerine eşlik eden bir sahibin bulunması zorunludur; böylece (o) yükselir; ve özellikle gelecek fiili isterler; senin “**كادَ** Zeyd bunu der” demen gibi; eğer isimden kinaye edersen “**كادَ** onu der” dersin. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: (**فطَفِقَ مَسْحاً بالسّوقِ والأعْناقِ**) muradı: **طَفِق** sıvazlar, sıvazlama. Ve “fiili sürdürdüğü zaman” sözü hakkında, şeyhimiz dedi: o, Hâfız İbn Hacer’in Fethu’l-bârî’de naklettiği gibidir: **طَفِقَ** şöyle şöyle yapar: bir fiile başladığı ve onda devam ettiği zaman. Dedim: şurû‘ fiillerinde bilinen, onda şurû‘a delalet etmektir; devam ve sürdürmeyi dikkate almaktan kesmekle beraber; yahut değil; ve bunun için haberine **أنْ**’ın girmesini men ettiler; onda istikbâl manası bulunduğundan; öyleyse onun devamlılığa delaleti nasıl tasavvur olunur; öyleyse düşün. İbn Düreyd dedi: isbâta mahsustur; denilir: **طفِقَ** şöyle şöyle yapar; ve denilmez: **ما طَفِقَ** şöyle şöyle yapar. Ebû Saîd dedi: bedevîler derler: **طفِقَ** falan, muradı ile: zafere erdiği zaman. Ve Allah onu onunla **أطْفَقَه**; yani onu onunla zafere erdirdi; ve andolsun, Allah beni onunla **أطْفَقَني** ederse, onunla mutlaka yapacağım. Ve **طفِقَ** mekânı, **فَرح** gibi: ona lâzım olduğu zaman; İbn Sîde onu nakletti.
