# طفل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طفل

الطِّفْلُ: البَنان الرَّخْص. المحكم: الطَّفْل، بالفتح، الرَّخْص الناعم، والجمع طِفالٌ وطُفول؛ قال عمرو بن قَمِيئة:
إِلى كَفَلٍ مِثْلِ دِعْصِ النَّقا،
وكَفٍّ تُقَلِّبُ بِيضاً طِفالا
وقال ابن هَرْمة:
مَتى ما يَغْفُلِ الواشون، تومِئْ
بأَطْرافٍ مُنَعَّمةٍ طُفول
والأُنثى طَفْلة؛ قال الأَعشى:
رَخْصَةٌ طَفْلَةُ الأَنامل، تَرْتَبْـبُ سُخاماً تَكُفُّه بخِلال وقد طَفُل طَفالةً وطُفولةً. ويقال: جارية طَفْلةٌ إِذا كانت رَخْصةً. والطِّفْلُ والطِّفْلة: الصغيران. والطِّفْل: الصغير من كل شيء بَيِّن الطَّفَل والطَّفالة والطُّفولة والطُّفولية، ولا فِعْل له؛ واستعمله صخر الغَيِّ في الوَعِل فقال:
بها كان طِفْلاً، ثم أَسدَسَ واستَوى،
فأَصْبَح لِهْماً في لُهوم قَراهِب
وقول أَبي ذؤيب:
ثَلاثاً، فلما اسْتُحِيلَ الجَها
مُ، واستَجْمَعَ الطِّفْلُ فيها رُشوحا
عنى بالطِّفْل السَّحابَ الصِّغار أَي جَمَعتها الريح وضمَّتها، واستعار لها الرُّشوحَ حين جعلها طِفْلاً؛ وقول أَبي كبير:
أَزُهَيْرُ، إِن يُصْبِحْ أَبوك مُقَصِّراً
طِفْلاً يَنُوءُ، إِذا مَشى للكَلْكَل
أَراد أَنه يُقَصِّر عما كان عليه ويَضْعُف من الكِبَر ويرجع إِلى حَدِّ الصِّبا والطُّفولة، والجمع أَطفال، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وقال أَبو الهيثم: الصَّبيُّ يُدْعى طِفْلاً حين يسقط من بطن أُمه إِلى أَن يَحتلم. وفي حديث الاستسقاء: وقد شُغِلَتْ أُمُّ الصَّبيِّ عن الطِّفْل أَي شُغِلَت بنفسها عن ولدها بما هي فيه من الجَدْب؛ ومنه قوله تعالى: تَذْهَل كلُّ مُرْضِعة عما أَرْضَعَت. وقولهم: وَقَع فلان في أَمر لا يُنادى وَلِيدُه. وقوله عز وجل: ثم يُخْرِجُكم طِفْلاً؛ قال الزجاج: طِفْلاً هنا في موضع أَطفال يَدُلُّ على ذلك ذكرُ الجماعة، وكأَنَّ معناه ثم يُخْرِج كلَّ واحد منكم طِفْلاً. وقال تعالى: أَو الطِّفْلِ الذين لم يَظْهَروا على عَوْراتِ النساء؛ والعرب تقول: جارية طِفْلَةٌ وطِفْلٌ، وجاريتان طِفْلٌ، وجَوارٍ طِفْلٌ، وغُلام طِفْلٌ، وغِلْمان طِفْلٌ. ويقال: طِفْلٌ وطِفْلَةٌ وطِفْلانِ وأَطْفالٌ وطِفْلَتانِ وطِفْلاتٌ في القياس. والطِّفْل: المولود، وولَدُ كلِّ وحْشِيَّة أَيضاً طِفْلٌ، ويكون الطِّفْل واحداً وجمعاً مثل الجُنُب.
وغُلام طَفْلٌ إِذا كان رَخْص القَدَمين واليدين. وامرأَة طَفْلة البَنان: رَخْصَتُها في بياض، بَيِّنة الطُّفولة، وقد طَفُل طَفالةً أَيضاً؛ وبَنانٌ طَفْلٌ، وإِنما جاز أَن يوصف البَنانُ وهو جمعٌ بالطَّفْل وهو واحد، لأَن كل جمع ليس بينه وبين واحده إِلاَّ الهاء فإِنه يُوَحَّد ويُذَكَّر: ولهذا قال حميد:
فَلَمَّا كَشَفْنَ اللِّبْسَ عنه، مَسَحْنَه
بأَطراف طَفْلٍ، زان غَيْلاً مُوَشَّما
أَراد بأَطراف بَنان طَفْلٍ فجعله بدلاً عنه، قال: والطِّفْل الصغير من أَولاد الناس والدواب. وأَطْفَلَتِ المرأَةُ والظَّبْيَة والنَّعَم إِذا كان معها ولدٌ طِفْلٌ؛ وقال لبيد:
فعَلا فُروعَ الأَيْهَقان، وأَطْفَلَتْ
بالجَلْهَتَيْن ظِباؤها ونَعامُها
قال ابن سيده: وأَما قول لبيد وأَطْفَلَتْ بالجَلْهَتَيْن، فإِنه أَراد وباضَ نَعامُها؛ ولكنه على قوله:
شَرَّابُ أَلبانٍ وتَمْرٍ وأَقِط
وقوله تعالى: فأَجْمِعوا أَمركم وشركاءكم؛ فسيبويه يَطْرُده والأَخفش يَقِفُه. أَبو عبيد: ناقة مُطْفِلٌ ونوق مَطافِلُ ومَطافِيلُ، بالإِشباع، معها أَولادها. وفي الحديث: سارت قُرَيْشٌ بالعُوذ المطافِيل أَي الإِبل مع أَولادها، والعُوذ: الإِبل التي وَضَعَت أَولادها حَدِيثاً؛ ويقال: أَطْفَلَتْ، فهي مُطْفِلٌ ومُطْفِلة، يريد أَنهم جاؤوا بأَجمعهم كبارهم وصغارهم. وفي حديث علي، عليه السلام: فأَقْبَلْتم إِليّ إِقبالَ العُوذ المَطافِل، فجمع بغير إِشباع. والمُطْفِل: ذات الطِّفْل من الإِنسان والوحش معها طِفْلُها، وهي قريبة عهد بالنَّتاج، وكذلك الناقة، والجمع مَطافِيل ومَطافِلُ؛ قال أَبو ذؤيب:
وإِنَّ حَديثاً مِنْكِ، لو تَبْذُلِينَه،
جَنَى النَّحْل في أَلبانِ عُوذٍ مَطافِل
مَطافِيلَ أَبكارٍ حديثٍ نَتاجُها،
تُشاب بماءٍ مِثْل ماء المِفاصِل
وطَفَّلَتِ الناقةُ: رَشَّحَتْ طِفْلَها؛ قال الأَخطل:
إِذا زَعْزَعَتَه الرِّيحُ جَرَّ ذُيولَه،
كما رَجَّعَتْ عُوذٌ ثِقالٌ تُطَفِّل
وليلة مُطْفِلٌ: تَقْتُل الأَطفال ببَرْدِها. والطِّفْل: الحاجة. وأَطْفالُ الحوائج: صِغارُها. والطِّفْل: الشمسُ عند غروبها. والطِّفْل: الليل: ويقال للنار ساعة تُقْدَح: طِفْلٌ وطِفْلة. ابن سيده: والطِّفْلُ سَقْطُ النار، والجمع أَطفال؛ وكل ذلك قد فسر به قول زهير:
لأَرْتَحِلَنْ بالفَجْرِ، ثم لأَدْأَبَنْ
إِلى اللَّيْل، إِلاَّ أَنْ يُعَرِّجَني طِفْلُ
يعني حاجة يسيرة مثل قَدْح نار أَو نزولٍ للبول وما أَشبهه، وكلُّ جُزْء من ذلك طِفْلٌ، كان عَيْنَاً أَو حَدَثاً، والجمع كالجمع، ومن هنا قالوا طِفْل الهَمِّ والحُبِّ؛ قال:
يَضُمُّ إِليّ اللَّيْلُ أَطفالَ حُبِّها،
كما ضَمَّ أَزْرارَ القَميص البَنائقُ
والتَّطْفيلُ: السير الرُّوَيْد. يقال: طَفَّلْتُها تطفيلاً يعني الإِبل، وذلك إِذا كان معها أَولادها فَرَفَقْتَ بها في السير ليَلْحَقَها أَولادها الأَطفالُ؛ فأَما قول كَهْدَلٍ الراجز:
با ربِّ لا تَرْدُدْ إِلينا طِفْيَلا
فإِما أَن يكون طِفْيَل بناء وَضْعِيّاً كرجُل طِرْيَم وهو الطويل ويَعْنِي به طِفْلاً، وإِما أَن يكون أَراد طُفَيْلاً يُصَغِّره بذلك ويُحَقِّره، فلَمَّا لم يستقم له الوزن غَيَّر بناء التصغير وهو يريده، وهذا مذهب ابن الأَعرابي، والقياس ما بدأْنا به.
وطَفَلُ العَشيِّ: آخرُه عند غروب الشمس واصفرارها، يقال: أَتيته طَفَلاً وعِشاءً طَفَلاً، فإِما أَن يكون صفة، وإِما أَن يكون بدلاً. وطَفَلَت الشمسُ تَطْفُلُ طُفولاٍ وطَفَّلَتْ تطفيلاً: هَمَّت بالوجوب ودَنَتْ للغروب. وتَطْفيلُ الشمس: مَيْلُها للغروب. الأَزْهري: طَفَلَتْ فهي تَطْفُل طَفْلاً. ويقال: طَفَّلَت تَطْفيلاً إِذا وقع الطَّفَل في الهواء وعلى الأَرض وذلك بالعَشيِّ؛ وأَنشد:
باكَرْتُها طَفَلَ الغَداة بِغارةٍ،
والمُبْتَغُون خِطارَ ذاك قليلُ
وقال لبيد:
وعلى الأَرْضِ غَياباتُ الطَّفَل
وقال ابن بُزُرْج: يقال أَتيته طَفَلاً أَي مُمْسِياً، وذلك بعدما تدنو الشمس للغروب، وأَتيته طَفَلاً: وذلك بعد طلوع الشمس، أُخِذ من الطِّفْل الصغير؛ وأَنشد:
ولا مُتَلافِياً، والشَّمْسُ طِفْلٌ،
بِبَعْض نَواشِغ الوادي حُمولا
(* قوله «ولا متلافيا إلخ» لعل تخريج هذا هنا من الناسخ فان محله تقدم عند قوله والطفل الشمس عند غروبها كما صنع شارح القاموس). وفي حديث ابن عمر: أَنه كَرِه الصلاة على الجنازة إِذا طَفَلَتِ الشمسُ للغروب أَي دنت منه، واسم تلك الساعة الطَّفَلُ.
وجارية طِفْلَةٌ إِذا كانت صغيرة، وجارية طَفْلة إِذا كانت رقيقة البَشَرة ناعمةً. الأَصمعي: الطَّفْلة الجارية الرَّخْصة الناعمة، وكذلك البَنانُ الطَّفْل. والطِّفْلة: الحديثة السِّنِّ، والذَّكَرُ طِفْلٌ. وطَفَّل اللَّيْلُ: دَنا وأَقْبَل بظلامه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي: وطَيِّبةٍ نَفْساً بتأْبين هالكٍ
تَذَكَّرُ أَخْداناً، إِذا اللَّيْلُ طَفَّلا
قوله طَيِّبة نَفْساً أَي أَنها لم تُعْطَ أَجراً على نَوْح هالِكٍ، إِنما تنوح لشَجْو أُخرى تبكي على ابنها أَو غيره. وطَفَلْنا وأَطْفَلْنا: دخلنا في الطَّفَل. والطَّفَلُ: طَفَلُ الغَداة وطفَلُ العَشيّ من لَدُنْ أَن تَهُمَّ الشمسُ بالذُّرُور إِلى أَن يَسْتَمْكِنَ الضَّحُّ من الأَرض. وقال ابن سيده: طَفَلُ الغَداة من لَدُنْ ذُرور الشمس إِلى استكمالها في الأَرض. الجوهري: والطَّفَل، بالتحريك، بعد العصر إِذا طَفَلت الشمسُ للغروب، والطَّفَل أَيضاً: مَطَرٌ؛ قال الشاعر:
لِوَهْدٍ جادَهُ طَفَلُ الثُّرَيَّا
وطُفَيْلٌ: شاعر معروف؛ وطُفَيْلُ الأَعراس، وطُفَيْل العرائس: رجُلٌ من أَهل الكوفة من بني عبد الله بن غَطَفان كان يأْتي الولائم دون أَن يُدْعى إِليها، وكان يقول: وَدِدْتُ أَن الكوفة كُلَّها بِرْكة مُصَهْرَجَةٌ فلا يَخْفى عليَّ منها شيء، ثم سُمِّي كل راشِنٍ طُفَيْلِيّاً وصَرَّفوا منه فعلاً فقالوا طَفَّل. ورجُلٌ طِفْليلٌ: يدخل مع القوم فيأْكل طَعامَهم من غير أَن يُدْعى. ابن السكيت، وفي قولهم فلان طُفَيْليٌّ للذي يدخل الوليمة والمآدبَ ولم يُدْعَ إِليها، وقد تَطَفَّل، وهو منسوب إِلى طُفَيْل المذكور، والعرب تُسَمِّي الطُّفَيْليَّ الرَّاشِنَ والوارِش. وحكى ابن بري عن ابن خالويه: الطُّفَيْليّ والوارِش والواغِل والأَرْشم والزَّلاَّل والقَسْقاس والنتيل والدَّامِر والدَّامِق والزَّامِجُ واللَّعمَظ واللَّعْمُوظ والمَكْزَم. والطُّفال والطَّفال: الطِّين اليابس، يَمانيةٌ. وطَفِيلٌ، بفتح الطاء: اسم جبل، وقيل موضع؛ قال:
وهَلْ أَرِدَنْ، يوماً، مِياه مَجَنَّة؟
وهَلْ يَبْدُوَنْ لي شامةٌ وطَفِيل؟
قال ابن الأَثير: وفي شعر بلال:
وهل يَبْدُوَنْ لي شامةٌ وطَفِيل؟
قال: قيل هما جبلان بنواحي مكة، وقيل عينانِ. وقال الليث: التَّطْفِيل من كلام أَهل العراق، ويقال: هو يَتَطَفَّل في الأَعراس، وقال أَبو طالب قولهم الطُّفَيْليُّ: قال الأَصمعي: هو الذي يدخل على القوم من غير أَن يَدْعُوه، نأْخوذ من الطَّفَل وهو إِقبال الليل على النهار بظُلْمته. وقال أَبو عمرو: الطَّفَلُ الظُّلمة نفسُها؛ وأَنشد لابن هَرْمة: وقد عَرانيَ من لَوْنِ الدُّجَى طَفَلُ
أَراد أَنه يُظْلِمُ على القوم أَمرُه فلا يدرون مَن دَعاه ولا كيف دَخَل عليهم؛ قال: وقال أَبو عبيدة نسب إِلى طُفَيْل بن
زَلاَّلٍ رجل من أَهل الكوفة. وريحٌ طِفْلٌ إِذا كانت ليِّنة الهبوب. وعُشْبٌ طِفْلٌ: لم يَطُلْ، وطَفْلٌ أَي ناعمٌ.

### Türkçe

**الطِّفْلُ**: yumuşak parmak uçlarıdır. **المحكم**: **الطَّفْل** (fetha ile), yumuşak, nazik (ince) olandır; çoğulu **طِفالٌ** ve **طُفول**’dür; Amr b. Kamîe dedi ki:

İla kefelin misli di‘sı’n-nekâ,
ve keffin tuqallibu bîdan tifâlâ

İbn Herme dedi ki:

Metâ mâ yaghfuli’l-vâşûn, tûmi’
bi-aṭrâfin muna‘‘ametin ṭufûl

Dişisi **طَفْلة**’dir; A‘şâ dedi ki:

Raḫṣatun ṭafletu’l-enâmil, tertabb-
bu suḫâmen tekuffuhu bi-ḫilâl

Ve **طَفُل** **طَفالةً** ve **طُفولةً** (oldu). Ve denir: eğer yumuşak ise **جارية طَفْلةٌ**.

Ve **الطِّفْلُ** ve **الطِّفْلة**: iki küçük (çocuk). Ve **الطِّفْل**: her şeyin küçük olanı; **الطَّفَل** ve **الطَّفالة** ve **الطُّفولة** ve **الطُّفولية** (vardır), onun fiili yoktur; Sahr el-Ğayy bunu **الوَعِل** hakkında kullanmıştır, şöyle dedi:

Bihâ kâne ṭiflan, ṯumma esdesa vestawe,
fe-aṣbaḥ liḥman fî luḥûmi qarâhib

Ve Ebû Züeyb’in sözü:

Ṯelâṯan, felemmâ stuḥîle’l-cehâ
mu, vestecme‘a’ṭ-ṭiflu fîhâ ruşûḥâ

**الطِّفْل** ile küçük bulutları kastetti; yani rüzgâr onları topladı ve bir araya kattı; onları **طِفْلاً** kıldığı zaman **الرُّشوح**u ona ödünçleme yaptı; ve Ebû Kebîr’in sözü:

Ezuheyru, in yuṣbiḥ ebûke muqaṣṣiran
ṭiflan yenû’u, iḏâ meşâ li’l-kelkel

Onun, üzerinde bulunduğu hâlden kısalacağını ve yaşlılıktan zayıflayacağını ve gençlik ve çocukluk sınırına döneceğini kastetti; çoğulu **أَطفال**’dır, bundan başkasına kırık çoğul yapılmaz. Ebû’l-Heysem dedi: çocuk, annesinin karnından düştüğü andan ihtilâm edinceye kadar **طِفْلاً** diye adlandırılır. Yağmur duası hadîsinde: “Ve çocuğun annesi **الطِّفْل**’den meşgul edildi” yani içinde bulunduğu kıtlıktan dolayı kendisiyle meşgul edilip çocuğundan (uzak) meşgul edildi; bundan (da) Yüce Allah’ın sözü: “Her emziren, emzirdiğinden şaşar.” Ve onların sözü: “Falan, çocuğu çağrılmayan bir işe düştü.” Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Sonra sizi **طِفْلاً** çıkarır”; Zeccâc dedi: burada **طِفْلاً**, **أَطفال** yerindedir; buna cemaatin zikri delâlet eder; sanki mânası: sonra her birinizi **طِفْلاً** çıkarır. Ve Allah Teâlâ dedi: “Yahut kadınların avretlerine muttali olmamış **الطِّفْلِ**”; Araplar der: **جارية طِفْلَةٌ** ve **طِفْلٌ**, ve iki cariye **طِفْلٌ**, ve cariyeler **طِفْلٌ**, ve oğlan **طِفْلٌ**, ve oğlanlar **طِفْلٌ**. Ve kıyasta denir: **طِفْلٌ** ve **طِفْلَةٌ** ve **طِفْلانِ** ve **أَطْفالٌ** ve **طِفْلَتانِ** ve **طِفْلاتٌ**. **الطِّفْل**: yeni doğan; her yabanî hayvanın yavrusu da **طِفْلٌ**’dür; ve **الطِّفْل** bir ve çoğul olur; **الجُنُب** gibi.

Ve eğer ayakları ve elleri yumuşak ise **غُلام طَفْلٌ**. Ve **امرأَة طَفْلة البَنان**: beyazlık içinde yumuşaklığı; çocukluğu açıkça belli; ve **طَفُل طَفالةً** da (oldu); ve **بَنانٌ طَفْلٌ**; ve **البَنان** bir çoğul olduğu hâlde **الطَّفْل** (tekil) ile vasfedilmesi caiz oldu; çünkü her çoğul ki onunla tekili arasında yalnız **الهاء** varsa, o tekil yapılır ve müzekker kılınır: bunun için Humeyd dedi:

Felemmâ keşefne’l-libse ‘anhu, mesaḥnehu
bi-aṭrâfi ṭaflin, zâne ġaylan muveşşemâ

**أَطراف** ile **بَنان طَفْل**’in uçlarını kastetti; onu onun yerine bedel yaptı. Dedi ki: **الطِّفْل** insan ve hayvan yavrularından küçük olandır. Ve eğer yanında **طِفْل** bir yavru varsa kadın, ceylan ve davar **أَطْفَلَتِ**; Lebîd dedi:

Fe‘alâ furû‘a’l-eyheqân, ve-aṭfelet
bi’l-celheteyn ẓibâuhâ ve ne‘âmuhâ

İbn Sîde dedi: Lebîd’in “**وأَطْفَلَتْ بالجَلْهَتَيْن**” sözüne gelince, o “devekuşları yumurtladı”yı kastetti; fakat onun şu sözü üzere:

Şerrâbu elbânin ve temrin ve eqiṭ

ve Yüce Allah’ın sözü: “Öyleyse işinizi ve ortaklarınızı toplayın”; Sîbeveyh onu yürütür, Ahfeş onu durdurur. Ebû Ubeyd: **ناقة مُطْفِلٌ** ve **نوق مَطافِلُ** ve **مَطافِيلُ** (işbâ‘ ile): yanında yavruları olan. Hadîste: “Kureyş, **العُوذ المطافِيل** ile yürüdü” yani yavrularıyla birlikte develer; **العُوذ**: yeni doğurmuş develerdir; ve denir: **أَطْفَلَتْ**; o hâlde o **مُطْفِلٌ** ve **مُطْفِلة**’dir; onların, büyükleri ve küçükleriyle hep birlikte geldiklerini kasteder. Ali hadîsinde, عليه السلام: “Bana, **العُوذ المَطافِل**’in gelişi gibi geldiniz”; işbâ‘sız cem‘ etti. **المُطْفِل**: insandan ve yabanîden yanında yavrusu olan; yanında **طِفْلُها**; ve o, doğuma yakın zamanlıdır; deve de böyledir; çoğulu **مَطافِيل** ve **مَطافِلُ**; Ebû Züeyb dedi:

Ve inne ḥadîṯan minki, lev tebḏulînehu,
cenâ’n-naḥli fî elbâni ‘ûḏin maṭâfil

Maṭâfîla ebkârin ḥadîṯin netâcuhâ,
tuşâbu bi-mâ’in miṯle mâ’i’l-mefâṣil

Ve **طَفَّلَتِ الناقةُ**: yavrusunu sütletti (süt sızdırdı); Ahtal dedi:

İḏâ za‘z‘a‘athu’r-rîḥu جرَّ ذُيولَه،
kemâ recca‘at ‘ûḏun ṯiqâlun tuṭaffil

Ve **ليلة مُطْفِلٌ**: soğuğuyla çocukları öldürür. Ve **الطِّفْل**: ihtiyaçtır. Ve **أَطْفالُ الحوائج**: onların küçükleridir. Ve **الطِّفْل**: güneşin batarkenki hâlidir. Ve **الطِّفْل**: gecedir. Ve ateşe, çakıldığı saat denir: **طِفْلٌ** ve **طِفْلة**. İbn Sîde: **الطِّفْلُ** ateşin düşüğüdür (kıvılcım/ufak parça); çoğulu **أَطفال**; bütün bunlarla Züheyr’in sözü tefsir edilmiştir:

Le-ertaḥilanne bi’l-fecri, ṯumma le-ed’e’ben
ilâ’l-leyli, illâ en yu‘arricenî ṭifl

Yani, ateş çakmak yahut bevletmek için inmek ve benzeri gibi küçük bir ihtiyaç; bunun her bir parçası **طِفْلٌ**’dür; ister ayn (nesne) olsun ister hades (olay); çoğul, çoğul gibidir. Buradan “**طِفْل الهَمِّ** ve **الحُبِّ**” dediler; dedi ki:

Yeḍummu ileyye’l-leylu aṭfâla ḥubbihâ,
kemâ ḍamme ezrâra’l-qamîṣi’l-benâ’iqu

Ve **التَّطْفيلُ**: yavaş yürüyüştür. Denir: develeri kastederek “Onu **تطفيلاً** **طَفَّلْتُها**”; bu, yanında yavruları olduğu zaman, yavruları olan çocuklar ona yetişsin diye yürüyüşte ona yumuşak davrandığın zamandır. Kehdel er-Recezî’nin sözüne gelince:

Bâ rabbi lâ terdud ileynâ ṭifyalâ

Ya **طِفْيَل** uzun adam mânasında **رَجُل طِرْيَم** gibi vaz‘î bir bina olur ve onunla **طِفْلاً** kasteder; yahut onu küçültüp hakir kılmak için **طُفَيْلاً** kastetmiştir; fakat vezin ona düzgün gelmeyince tasğîr binasını değiştirdi, onu istiyor olduğu hâlde; bu, İbnü’l-A‘râbî’nin mezhebidir; kıyas, bizim başladığımızdır.

Ve **طَفَلُ العَشيِّ**: güneşin batması ve sararması sırasındaki sonudur; denir: ona **طَفَلاً** ve **عِشاءً طَفَلاً** geldim; ya sıfat olur ya bedel olur. Ve güneş **طَفَلَت** **تَطْفُلُ** **طُفولاٍ** ve **طَفَّلَتْ** **تطفيلاً**: batmaya niyet etti ve batmaya yaklaştı. Ve **تَطْفيلُ الشمس**: onun batmaya meyletmesidir. Ezherî: **طَفَلَتْ**; o hâlde o **تَطْفُل** **طَفْلاً**. Ve denir: eğer **الطَّفَل** havaya ve yere düşerse, bu ikindi vaktinde olur; o zaman **طَفَّلَت تَطْفيلاً**; ve şu beyit okundu:

Bâkertuhâ ṭafala’l-ġadâti bi-ġâratin,
ve’l-mubteġûn ḫiṭâra ḏâke qalîl

Lebîd dedi:

Ve ‘alâ’l-arḍi ġayâbâtu’ṭ-ṭafal

İbn Büzurc dedi: denir: ona **طَفَلاً** geldim, yani akşamlayarak; bu, güneşin batmaya yaklaşmasından sonradır; ve ona **طَفَلاً** geldim: bu da güneşin doğmasından sonradır; küçük **الطِّفْل**’den alınmıştır; ve şu beyit okundu:

Ve lâ mutelâfiyen, ve’ş-şemsu ṭifl,
bi-ba‘ḍi nevâşiġi’l-vâdî ḥumûlâ

(* “Ve lâ mutelâfiyen…” sözü: bunun burada çıkarımı muhtemelen müstensihdendir; zira yeri, **والطفل الشمس عند غروبها** sözünün yanında daha önce gelmiştir; Kâmûs şârihinin yaptığı gibi.)

İbn Ömer hadîsinde: güneş batmaya **طَفَلَتِ** (yaklaştığı) zaman cenaze üzerine namazı kerih gördü; o saatin adı **الطَّفَلُ**’dür.

Ve eğer küçükse **جارية طِفْلَةٌ**; ve eğer derisi ince, yumuşaksa **جارية طَفْلة**. Asma‘î: **الطَّفْلة** yumuşak, nazik cariyedir; **البَنانُ الطَّفْل** de böyledir. Ve **الطِّفْلة**: yaşı yeni (küçük) olandır; erkeği **طِفْلٌ**’dür.

Ve **طَفَّل اللَّيْلُ**: yaklaştı ve karanlığıyla geldi; İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:

Ve ṭayyibetin nefsen bi-te’bîni hâlikin
teḏekkeru eḫdânen, iḏâ’l-leylu ṭaffalâ

“**طَيِّبة نَفْساً**” sözü: yani o, bir ölünün ağıdı üzerine ücret verilmiş değildir; ancak başka bir kederden dolayı ağıt yakar; oğluna yahut başkasına ağlar. Ve **طَفَلْنا** ve **أَطْفَلْنا**: **الطَّفَل**e girdik. Ve **الطَّفَلُ**: güneşin tozutmaktan (ışık saçmaktan) niyetlenmesinden, **الضَّحُّ**ın yer üzerinde yerleşmesine kadar olan **طَفَلُ الغَداة** ve **طَفَلُ العَشيّ**dir. İbn Sîde dedi: **طَفَلُ الغَداة** güneşin doğuşundan, yer üzerinde tamamlanmasına kadardır. Cevherî: ve **الطَّفَل** (harekeli), ikindiden sonra, güneş batmaya **طَفَلت** (yaklaştı)ği zaman; ve **الطَّفَل** ayrıca: yağmurdur; şair dedi ki:

Li-veh din câdehu ṭafalu’ṯ-ṯureyyâ

Ve **طُفَيْلٌ**: bilinen bir şairdir; ve **طُفَيْلُ الأَعراس** ve **طُفَيْل العرائس**: Kûfe halkından, Benî Abd Allah b. Ğaṭafân’dan bir adamdır; davet edilmeden ziyafetlere gelirdi; ve derdi ki: “Diledim ki Kûfe’nin tamamı sıvalı bir havuz olsun da ondan bana hiçbir şey gizli kalmasın”; sonra her **راشِن**e **طُفَيْلِيّاً** denildi ve ondan fiil türettiler de “**طَفَّل**” dediler. Ve **رَجُلٌ طِفْليلٌ**: davet edilmeden bir topluluğun arasına girer de onların yemeğini yer. İbnü’s-Sikkît: ve onların “falan **طُفَيْليٌّ**” sözünde, o, düğün yemeğine ve sofralara giren ve ona davet edilmemiş olandır; ve **تَطَفَّل** etmiştir; o, zikredilen **طُفَيْل**e nisbetlidir; Araplar **الطُّفَيْليَّ**ye **الرَّاشِنَ** ve **الوارِش** der. İbn Berî, İbn Hâlaveyh’ten nakletti: **الطُّفَيْليّ** ve **الوارِش** ve **الواغِل** ve **الأَرْشم** ve **الزَّلاَّل** ve **القَسْقاس** ve **النتيل** ve **الدَّامِر** ve **الدَّامِق** ve **الزَّامِجُ** ve **اللَّعمَظ** ve **اللَّعْمُوظ** ve **المَكْزَم**. Ve **الطُّفال** ve **الطَّفال**: kurumuş çamurdur; Yemenîdir. Ve **طَفِيلٌ** (ṭâ’nın fethasıyla): bir dağın adıdır; ve “bir yer” denildi; dedi ki:

Ve hel eriden, yevmen, miyâhe mecenneh?
ve hel yebdûne lî şâmetun ve ṭafîl?

İbnü’l-Esîr dedi: Bilâl’in şiirinde:

Ve hel yebdûne lî şâmetun ve ṭafîl?

Dedi: “İkisi Mekke civarında iki dağdır” denildi; ve “iki pınardır” denildi. Leys dedi: **التَّطْفِيل** Irak ehlinin sözündendir; ve denir: o, düğünlerde **يَتَطَفَّل** eder. Ebû Tâlib: onların **الطُّفَيْليُّ** sözü hakkında; Asma‘î dedi: o, kavmin yanına, onların onu çağırması olmaksızın girendir; gecenin gündüze karanlığıyla yönelmesinden olan **الطَّفَل**den alınmıştır. Ebû Amr dedi: **الطَّفَلُ** karanlığın kendisidir; İbn Herme’den şu beyit okundu:

Ve qad ‘arânîye min levni’d-ducâ ṭafal

Onun işinin topluluğa karardığını, kimin onu çağırdığını ve onların yanına nasıl girdiğini bilmediklerini kastetti. Dedi: Ebû Ubeyde, Kûfe halkından bir adam olan **طُفَيْل بن زَلاَّلٍ**e nisbet etti. Ve eğer esişi yumuşaksa **ريحٌ طِفْلٌ**. Ve **عُشْبٌ طِفْلٌ**: uzamamış; ve **طَفْلٌ** yani yumuşak.
