# طفل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%81%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طفل

الطفل: الرخص الناعم من كل شيء، يقال: بنان طفل، وإنما جاز أن يوصف البنان وهو جمع، بالطفل وهو واحد، لأن كل جمع ليس بينه وبين واحده إلا الهاء، فإنه يوحد ويذكر، ولهذا قال حميد بن ثور، رضي الله تعالى عنه:
  فلما كشفن اللبس عنه مسحـنـه                      بأطراف طفل زان غيلا موشما أراد بأطراف بنان طفل، فجعله بدلا عنه، قال الجوهري: ج: طفال، بالكسر، وطفول، بالضم، قال عمرو بن قميئة:
  إلى كفل مثل دعص النقا                      وكف تقلب بيضا طفالا وقال ابن هرمة:
  متى ما يغفل الواشون تومئ                      بأطراف منعمة طـفـول وهي بهاء، قال الأعشى:

  رخصة طفلة الأنامل ترتب                      ب سخاما تكفه بـخـلال وقد طفل، ككرم طفالة، وطفولة: إذا رخص. والطفل، بالكسر: الصغير من كل شيء، أو المولود، كما في الصحاح، وولد كل وحشية أيضا: طفل، كما في الصحاح، بين الطفل، محركة، والطفالة، والطفولة، والطفولية، بضمهما مع تشديد الياء في الأخيرة، وقد سمع تخفيفها أيضا، ولا فعل له، نقله ابن سيده في المحكم، والسرقسطي في الأفعال، وشراح الفصيح قاطبة، واستعمله عياض وغيره، هكذا مصدرا، فلا عبرة بمناقشة الشهاب، وغيره، من شراح الشفاء، تقليدا له في اللغة ذكروا ورود الطفولة، فلا يحتاج إلى النسبة التي تصير بها الجوامد مصادر، وجعلوا مثله سماعيا، مثل الخصوصية، كما فعله المرزوقي وغيره من أئمة اللغة، ثم قال الشهاب: إلا أن المصنف ثقة، فلعله وقف عليه. قال شيخنا: دعواهم فيه أن الياء للنسب لا يخلو عن نظر، وإن قاله السعد، وغيره، في الخصوصية، فقد أشرنا لبطلانه من وجوه، منها كون يائه حكي فيها التخفيف، وياء النسب لا تخفف، ومنها أن دعوى النسب إنما ادعوها في لغة الفتح، وأما من نقل الضم في الخصوصية وشبهه، فلا يتصور عنده نسب، ومنها أن هذه الياء وقعت في كثير من المصادر التي ليست على فعولة، كالطواعية، ومنها أن هذا اللفظ نفسه حكاه جماعة غير عياض، كابن سيده، وشراح الفصيح، وغيرهم، فلا يصح ما قاله الشهاب، وإن اعتمد فيه على الراغب، وأيده بكلام المرزوقي وغيره، التفات إليه، إذ على تسليم ما قالوه فقد صح ثبوت الطفولية، وصحت الخصوصية، والله أعلم. انتهى. قلت: وقد سبق شيء من ذلك في خ ص ص، فراجعه. ونقل الأزهري عن أبي الهيثم، قال: الصبي يدعى طفلا حين يسقط من بطن أمه، إلى أن يحتلم، وقال المناوي: ويبقى هذا الاسم له حتى يميز، ثم لا يقال له بعد ذلك طفل، بل صبي. وهذا منازع بما قاله أبو الهيثم: إلى أن يحتلم، فتأمل. قال الجوهري: وقد يكون الطفل واحدا وجمعا، مثل الجنب، قال اله تعالى:  أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء  ، ج: أطفال، قال الزجاج في قوله تعالى:  ثم يخرجكم طفلا  : إنه هنا في موضع أطفال، والعرب تقول جارية طفلة وطفل، وجاريتان طفل، وجوار طفل، وطفلة، وطفلان، وأطفال، وطفلتان، وطفلات، في القياس، وفي حديث الاستسقاء: أن أعرابيا أنشد النبي صلى الله عليه وسلم:
  أتيناك والعذراء يدمى لبـانـهـا                      وقد شغلت أم الصبي عن الطفل ومن المجاز: الطفل: الحاجة الصغيرة، يقال: هو يسعى لي في أطفال الحوائج، أي صغارها، كما في الأساس. والطفل أيضا: الليل، يقال: أتيته والليل طفل، في أوله، وهو مجاز، كما في الأساس. والطفل أيضا: الشمس قرب الغروب، عن ابن سيده، قال الشاعر:
  ولا متلافيا والشمس طفل

  ومن المجاز: الطفل: سقط النار، كما في المحكم، أو الجمرة، كما في الأساس، يقال: لففت في الخرقة طفل النار، وفي التهذيب: يقال للنار ساعة تقدح طفل وطفلة، والجمع أطفال، ومنه: تطايرت أطفال النار أي شررها، وكل ذلك قد فسر به قول زهير:
  لأرتحلن بالفجر ثم لأدأبنإلى الليل إلا أن يعرجني طفل يعني حاجة يسرة، مثل قدح نار، أو نز,ل للبول، وما أشبهه.
 وكل جزء منكل شيء، عينا كان أو حدثا، طفل، والجمع أطفال، ومن هنا قال,ا: طفل الهم والحب، قال:
  يضم إلي الليل أطفال حبهاكما ضم أزرار القميص البنائق والمطفل، كمحسن: ذات الطفل، من الإنس والوحش، وقد أطفلت المرأة، والظبية، والنعم، قال لبيد:
  فعلا فروع الأيهقان وأطفلت                      بالجلهتين ظباؤها ونعامهـا وفي الصحاح: المطفل: الظبية معها ولدها، وهي قريبة عهد بالنتاج، ج: مطافيل، ومطافل، قال رؤبة في الظباء:
  فاستبدلت من أهلها بدائلا
  عينا وآراما بها مطافلا وقال أبو ذؤيب في الإبل:
  وإن حديثا منك لو تـبـذلـينـه                      جنى النحل في ألبان عوذ مطافل
  مطافيل أبكار حديثا نـتـاجـهـا                      تشاب بماء مثل ماء المفاصـل وقال أبو عبيد: ناقة مطفل، ونوق مطافل، ومطافيل بالإشباع: معها أولادها . وفي الحديث: سارت قريش بالعوذ المطافيل، أي الإبل مع أولادها، والعوذ: الإبل التي وضعت أولادها حديثا، ويقال: أطفلت، فهي م  فل، ومطفلة، يريد أنهم جاءوا بأجمعهم، كبارهم وصغارهم، وفي حديث علي رضي الله تعالى عنه: فأقبلتم إلي إقبال العوذ المطافل، فجمع بغير إشباع. وليلة مطفل: تقتل الأطفال بردا، أي ببردها. ومن المجاز: طفل الكلام، تطفيلا: إذا تدبره، وكذلك: رشحه، كما في الأساس. وطفل الليل: دنا، وأقبل بظلامه، وأنشد ابن الأعرابي:
  وطيبة نفسا بتأبين هالـك                      تذكر أخدانا إذا الليل طفلا وطفلت الناقة: رشحت طفلها، قال الأخطل:
  إذا زعزعته الريح جر ذيوله                      كما رجعت عوذ ثقال تطفل وطفلت الشمس: همت بالوجوب، ودنت للغروب، ومنه حديث ابن عمر: أنه كره الصلاة على الجنازة حين طفلت الشمس للغروب، أي دنت منه، كطفلت، تطفل، طف,لا، فيهما أي في الشمس والناقة. وطفل الإبل تطفيلا: رفق بها في السير، حتى تلحقها أطفالها، نقله الجوهري. وطفل العشي، محركا: آخره عند الغروب، واصفرار الشمس، وفي الصحاح: الطفل بعد العصر إذا طفلت الشمس للغروب، يقال: أتيته طفلا، وقال ابن بزرج: أتيته طفلا، أي ممسيا، وذلك بعدما تدنو الشمس للغروب. والطفل من الغداة: من لدن ذرور الشمس إلى استكنانها في الأرض، ونص المحكم: إلى استكمالها في الأرض، وفي التهذيب: طفل الغداة والعشي من لدن أن تهم الشمس بالذرور إلى أن يستمكن الضح من الأرض. انتهى. ويقال: أتيته طفلا، وذلك بعد طلوع الشمس. والطفل: إقبال الليل على النهار بظلمته، وقال أبو عمرو: الطفل: الظلمة نفسها، وأنشد لابن هرمة:

  وقد عراني من لون الدجى طفل ونسبه الصاغاني إلى نابغة بني شيبان، واسمه عبد الله بن مخارق، وأوله:
  سمعت منها عزيف الجن ساكنها وطفل الرجل، طفولا: دخل في الطفل، كأطفل. وطفلت الشمس: إذا طلعت، نقله الفراء في نوادره. وقال الزجاج: طفلت: احمرت عند الغروب، ودنت له، كأطفلت، وهو ضد أي: بين طفلت: طلعت، وطفلت: احمرت، وكذا بين: أتيته طفلا ممسيا، وأتيته طفلا بعد طلوع الشمس. وقال ابن عباد: طفل النبت، كفرح، وطفل، بالضم، تطفيلا: أصابه التراب، فأفسده، وقال غيره: عشب طفل، لم يطل، والذي نص عليه الصاغاني، نقلا عن ابن عباد: طفل، كفرح، وطفل بالضم، أي كعني، فراجع المحيط. قال شيخنا: واعترض بعضهم على قول المصنف: وطفل بالضم إلخ، بأن التفعيلأ مصدر طفل مضاعفا، وظاهر قوله: بالضم، أنه ككرم، فكيف يقول: تطفيلا? قلت: وهو غفلة عن استيفاء اصطلاحاته، فقد أشرنا مرارا إلى أن المصنف قد يطلق بالضم في الأفعال كثيرا على المبني للمجهول، وهذا منه، ويؤيده ذكر مصدره تطفيلا، إذ مثله مما لا يخفى، فلا يتوهم أن الضبط راجع للعين، كما هو قاعدته في الأفعال، لأن كلا منهما من اصطلاحاته، كما لا يخفى، والله تعالى أعلم. والطفيل، كأمير: الماء الكدر يبقى في الحوض، واحدتها، هكذا في النسخ، والصواب: واحدته بهاء، طفيلة، والذي في اللسان: أنه الطفئل، كزبرج، لأنه ذكره في طفأل، وقال: هو الماء الرنق الكدر، يبقى ف الحوض، والواحدة طفئلة، يعني بالواحدة الطائفة، فتأمل. وطفيل: جبل بمكة، وقد تمثل بلال رضي الله تعالى عنه، فقال:
  وهل اردن يوما مياه مجـنة                      وهل يبدون لي شامة وطفيل

  وقال الخطابي: شامة وطفيل: عينان. والطفيل، كزبير: شاعر من بني غني. وقال أبو عبيدة: الطفيل بن زلال، كشداد، الكوفي، الذي يدعى، طفيل الأعراس، أو العرائس، وقال ابن السكيت: هو من بني عبد الله بن غطفان، كان يأتي الولائم بلا دعوة، وكان يقول: وددت أن الكوفة بركة مصهرجة، فلا يخفى علي منها شيء، ومنه الطفيلي، نسبة إليه، وهو الذي يدخل الوليمة والمآدب ولم يدع إليها، والطفليل، بالكسر: الذي يدخل مع القوم، فيأكل طعامهم، من غير أن يدعى، ثم كل واغل طفيلي، وصرفوا فعلا، فقالوا: قد طفل عليه، تطفيلا، وتطف عليه، قال الليث: التطفيل من كلام أهل العراق، يقال: هو يتطفل في الأعراس، ومن سجعات الأساس: ما زال يطفل على الناس، حتى نسخ طفيل الأعراس. وحكى ابن بري عن ابن خالويه: الطفيلي، والوارش، والواغل، والارشم، والزلال، والقسقاس، والدامر، والدامق، والزامج، واللعمظ، واللعموظ، والمكزم. ونقل الراغب في اشتقاقه وجها آخر، فقال:يقال إنه من طفل النهار، وهو إتيانه إلى الطعام من غير دعوة في ذلك الوقت، ونقل أبو طالب عن الأصمعي، أنه مأخوذ من الطفل، وهو إقبال الليل على النهار بظلمته، يعني أنه يظلم على القوم أمرهم، فلا يدر,ن من دعاه، ولا كيف دخل عليهم، قلت: والراجح الأول والطفيل، كحذيم: الطفل، وهو بناء وضعي، وكذلك: رجل طريم، قال كهدل الراجز:
  يارب لا تردد إلينا طفيلا وقيل: إنه أراد طفيلا، يصغره بذلك ويحقره، فلما لم يستقم له الوزن غير بناء التصغير، وهو يريده، وهذا مذهب ابن الأعرابي، والقياس الأول. وأيضا: اسم، وبه فسر قول الراجز. والطفال، والطفال، كغراب وسحاب: الطين اليابس، يمانية. والمطافل:ع، وهكذا روي قول عبد مناف الهذلي:
  وهم أسلكوكم أنف عاذ المطافل وقد ذكر في ط ح ل.
 ومما يستدرك عليه: الطفل، محركة: المطر، نقله الجوهري، وأنشد:
  لوهد جاده طفل الثريا وفي الأساس: وقعت أطفال الوسمي: مطيراته، وجاده طفل من مطر. والطفل، بالكسر: السحاب الصغار، في قول أبي ذؤيب:
  ثلاثا فلما استحـيل الـجـهـا                      م واستجمع الطفل فيها رشوحا

  والطفل، بالفتح: هذا الطين الأصفر المعروف بمصر، وتصبغ بهش الثياب. وأطفل الكلام: تدبره. وطفلت الحمر العشب، إذا رعته، فأثارت عليه التراب، عن ابن عباد. وريح طفل، إذا كانت لينة الهبوب. ووادي طفيل كزبير: بين تهامة واليمن، قاله نصر. وطفيل بن عمرو بن ثعلبة بن الحارث: بطن من كلب، منهم أبو طفيل الشاعر، الذي وفد على علي رضي الله تعالى عنه، ذكره ابن الكلبي، ومن ولده أبو نهيك مساور بن سريع بن أبي طفيل، شاعر. والطفال: من يبيع الطفل، وكذلك نسب أبو الحسن محمد بن الحسين بن محمد بن الحسني بن السري الطفال النيسابوري المصري، ثقة، صدوق، عن أبي الطاهر الذهلي، وعنه أبو محمد النخشبي، وأبو عبد الله الرازي، توفي سنة 448. وعبد الكريم بن عمر الطفال، وعبد الكريم بن علي النحوي ابن الطفال، كتب عنه السلفي، ذكرهما منصور. وأبو الطفيل: عامر بن واثلة الليثي، رضي الله تعالى عنه، آخر الصحابة موتا، روى عنه أبو الزبير المكي.

### Türkçe

**الطفل**: her şeyden yumuşak, nazik olan; denir ki: **بنان طفل**. Parmak uçları bir cem‘ (çoğul) olduğu hâlde, bir tekil olan **الطفل** ile vasfedilmesi ancak şu sebeple câiz olmuştur: her cem‘ ki onunla tekili arasında yalnız **الهاء** bulunur, o (cem‘) tekil yapılır ve müzekker olarak zikredilir. Bunun için Humeyd b. Sevr, Allah Teâlâ ondan razı olsun, şöyle dedi:
  “Onlar ondan karışıklığı açıp giderince, onu meshettiler                      **طفل** uçlarla; **غيلا**yı süsledi, dövmeli (nakışlı) (olarak).”
**بأطراف بنان طفل** ile murad etti; onu onun yerine bedel kıldı. el-Cevherî dedi: çoğulu: **طفال** (kesre ile) ve **طفول** (damme ile). Amr b. Kumey’e dedi ki:
  “**النقا** kumunun tümseği gibi bir sağrıya                      ve beyazları **طفال** olarak evirip çeviren bir ele (doğru).”
İbn Hirme dedi ki:
  “Ne vakit gammazlar gaflet etse, işaret eder                      nimetlendirilmiş **طفول** uçlarla.”
Bu, **هاء** iledir. el-A‘şâ dedi ki:

  “Yumuşak, parmak uçları **طفلة** (olan) (bir kadın) düzenler                      bir is ile; onu **خلال** ile siler.”
Ve **طفل** etti; **كرم** gibi: **طفالة** ve **طفولة**: yumuşak olunca. Ve **الطفل** (kesre ile): her şeyden küçük olan; yahut doğan (yeni doğmuş), **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve her vahşî (hayvan)ın yavrusu da: **طفل**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الطفل** (harekeli), **الطفالة**, **الطفولة**, **الطفولية** (ikisi damme ile; sonuncuda **الياء** şeddeli olarak) (denir); onun hafifletilmesi de işitilmiştir. Bunun fiili yoktur; bunu İbn Sîde **المحكم**’de, es-Serakustî **الأفعال**’de ve **الفصيح** şârihlerinin tamamı nakletti. İyâz ve başkası onu böyle, masdar olarak kullandı; öyleyse Şihâb’ın ve ona tâbi olarak **الشفاء** şârihlerinden başkalarının münakaşasına itibar yoktur. Dil hususunda **الطفولة**’nın vürûdunu zikrettiler; böylece, câmidleri masdar yapan nisbet’e ihtiyaç yoktur. Onun benzerini semâ‘î kıldılar; **الخصوصية** gibi; Merzûkî ve dil imamlarından başkalarının yaptığı gibi. Sonra Şihâb dedi ki: “Ancak musannif güvenilirdir; belki ona muttali olmuştur.” Şeyhimiz dedi: “Onun hakkında **الياء**’nın nisbet için olduğu iddiaları nazardan hâlî değildir; Sa‘d ve başkası **الخصوصية** hakkında onu söylemiş olsa da, biz onun bâtıllığını birçok yönden işaret ettik; onlardan biri: onun **ياء**’sında hafifletme rivayet edilmiştir; nisbet **ياء**’sı hafifletilmez. Bir diğeri: nisbet iddiasını ancak fetha lügatinde iddia ettiler; ama **الخصوصية** ve benzerinde damme nakleden kimseye göre nisbet tasavvur olunmaz. Bir diğeri: bu **ياء** çokça, **فعولة** üzere olmayan masdarlarda vâki olmuştur; **الطواعية** gibi. Bir diğeri: bu lafzın kendisini İyâz’dan başka bir cemaat de hikâye etti; İbn Sîde, **الفصيح** şârihleri ve başkaları gibi; öyleyse Şihâb’ın söylediği sahih olmaz; her ne kadar bunda Râgıb’a dayanmış ve Merzûkî ve başkalarının sözüyle onu teyit etmiş olsa da, ona iltifat edilmez; zira onların söylediklerini teslim etsek bile, **الطفولية**’nin sübûtu sahih olmuştur ve **الخصوصية** sahih olmuştur. Allah daha iyi bilir.” Bitti. Dedim ki: bunun bir kısmı daha önce **خ ص ص**’de geçti; ona müracaat et. el-Ezherî, Ebû’l-Heysem’den nakletti; dedi ki: çocuk, annesinin karnından düştüğü vakit, ihtilâm edinceye kadar **طفلا** diye adlandırılır. el-Menâvî dedi ki: bu isim onun için temyiz edinceye kadar kalır; sonra ondan sonra ona **طفل** denmez, bilakis **صبي** (denir). Bu, Ebû’l-Heysem’in “ihtilâm edinceye kadar” sözüyle çekişmelidir; öyleyse düşün. el-Cevherî dedi: **الطفل** bazen tekil ve cem‘ olur; **الجنب** gibi. Allah Teâlâ dedi ki: **أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء**; çoğulu: **أطفال**. ez-Zeccâc, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında: **ثم يخرجكم طفلا**: “Burada **أطفال** mevkiindedir” dedi. Araplar der ki: **جارية طفلة** ve **طفل**; ve **جاريتان طفل**; ve **جوار طفل**; ve **طفلة**; ve **طفلان**; ve **أطفال**; ve **طفلتان**; ve **طفلات**; kıyasta (böyledir). Ve **الاستسقاء** hadîsinde: bir a‘râbînin Nebî’ye, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, inşâd ettiği (rivayet olunur):
  “Sana geldik; bakire, memeleri kanar (hâlde)                      ve çocuğun annesi **الطفل**’den dolayı meşgul oldu.”
Mecazdan: **الطفل**: küçük ihtiyaç; denir ki: “O benim için **أطفال الحوائج** içinde koşar”; yani onların küçükleri; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **الطفل** ayrıca: gece; denir ki: “Ona geldim, gece **طفل** idi”; yani onun evvelinde; bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **الطفل** ayrıca: güneşin gurûba yakın (hâli); İbn Sîde’den. Şair dedi ki:
  “Ve (ben) telâfi edici de değilim; güneş **طفل** iken.”

  Mecazdan: **الطفل**: ateşin döküntüsü; **المحكم**’de olduğu gibi; yahut kor; **الأساس**’ta olduğu gibi. Denir ki: “Bir bezin içine ateşin **طفل**’ünü sardım.” **التهذيب**’de: ateşe, çakmak vurulduğu saat **طفل** ve **طفلة** denir; cem‘i **أطفال**. Ondandır: “Ateşin **أطفال**’ı sıçradı”; yani kıvılcımları. Bütün bunlarla Züheyr’in sözü tefsir edilmiştir:
  “Seherle mutlaka göçeceğim; sonra mutlaka geceye kadar çalışacağım; ancak beni **طفل** saptırırsa (başka).”
Yani kolay bir ihtiyaç; ateş çakmak gibi; yahut bevle inmek; ve benzeri.
Ve her şeyin her bir parçası—göz (ayn) olsun yahut hâdise olsun—**طفل** (dir); cem‘i **أطفال**. Buradan dediler ki: **طفل الهم والحب**. Dedi ki:
  “Gecenin içine onun sevgisinin **أطفال**’ını katar;                      gömleğin düğmelerini **البنائق**’in kattığı gibi.”
Ve **المطفل** ( **محسن** gibi): **الطفل** sahibi olan; insan ve vahşîden. Kadın, ceylan ve **النعم** **أطفلت** (eder). Lebîd dedi ki:
  “**الأيهقان**’ın dallarına yükseldi ve **أطفلت**                      iki **جلهتين** ile; onun ceylanları ve deve sürüleri.”
**الصحاح**’ta: **المطفل**: yanında yavrusu bulunan ceylan; doğumdan yakın zamanlıdır; çoğulu: **مطافيل** ve **مطافل**. Ru’be ceylanlar hakkında dedi ki:
  “Ehlinden bedellerle değiştirdi:
  gözler ve **آرام**; onda **مطافلا** (olarak).”
Ebû Züeyb develer hakkında dedi ki:
  “Senden bir söz ki onu versen                      **عوذ مطافل**’in sütlerinde arı balı (gibi) (olurdu).
  **مطافيل** bakireler; doğumları yeni                      eklemlerin suyu gibi bir su ile karışır.”
Ebû Ubeyd dedi: **ناقة مطفل**; ve **نوق مطافل**; ve uzatma ile **مطافيل**: yanında yavruları vardır. Hadîste: “Kureyş **العوذ المطافيل** ile yürüdü”; yani yavrularıyla birlikte develer. **العوذ**: yavrularını yeni doğurmuş develerdir. Denir ki: **أطفلت**; o hâlde o **م  فل** ve **مطفلة** (dir). Murad: onların hepsiyle geldiler; büyükleri ve küçükleri. Ali’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadîsinde: “Siz bana **العوذ المطافل**’in gelişi gibi geldiniz”; uzatmasız cem‘ etti. Ve **ليلة مطفل**: soğuktan çocukları öldürür; yani soğuğuyla. Mecazdan: **طفل الكلام**’ı, **تطفيلا**: onu tedebbür edince; aynı şekilde: onu (hafifçe) serpiştirince; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **طفل الليل**: yaklaştı ve karanlığıyla geldi. İbnü’l-A‘râbî şu beyti inşâd etti:
  “Bir helâkin mersiyesiyle nefsi hoş (olarak)                      gece **طفلا** olunca dostları hatırlar.”
Ve **طفلت الناقة**: **طفل**’ünü serpiştirdi. el-Ahtal dedi ki:
  “Rüzgâr onu sallayınca eteklerini sürükler                      ağır **عوذ** geri döndüğü gibi; **تطفل** eder.”
Ve **طفلت الشمس**: batmaya niyet etti ve gurûba yaklaştı. Ondandır İbn Ömer hadîsi: güneş gurûba **طفلت** ettiği vakit cenaze üzerine namazı mekruh gördü; yani ona yaklaştı; **طفلت** gibi. **تطفل** (eder), **طف,لا**; ikisinde, yani güneşte ve devede. Ve **طفل الإبل**’i **تطفيلا**: yürüyüşte ona yumuşak davrandı; ta ki onun **أطفال**’ı ona yetişsin; el-Cevherî nakletti. Ve **طفل العشي** (harekeli): onun sonu; gurûb vaktinde ve güneşin sararması. **الصحاح**’ta: **الطفل** ikindiden sonra, güneş gurûba **طفلت** edince. Denir ki: “Ona **طفلا** geldim.” İbn Bezrec dedi: “Ona **طفلا** geldim”; yani akşamlayın; bu, güneşin gurûba yaklaşmasından sonradır. Ve **الطفل** sabah vaktinden: güneşin doğuşundan, onun yerde gizlenmesine kadar. **المحكم**’in nassı: onun yerde tamamlanmasına kadar. **التهذيب**’de: **طفل الغداة** ve **العشي**: güneşin doğmaya niyet etmesinden, kuşluğun yerde yerleşmesine kadar. Bitti. Ve denir ki: “Ona **طفلا** geldim”; bu, güneşin doğmasından sonradır. Ve **الطفل**: gecenin karanlığıyla gündüze yönelmesi. Ebû Amr dedi: **الطفل**: karanlığın kendisi. İbn Hirme’den şu beyit inşâd edildi:

  “Ve bana, gecenin renginden bir **طفل** arız oldu.”
es-Sâgânî onu Benî Şeybân’ın Nâbiga’sına nisbet etti; adı Abdullah b. Muhârik’tir. Evveli:
  “Onun (yerinin) sakinlerinin cinlerin uğultusunu işittim.”
Ve **طفل الرجل**’i, **طفولا**: **الطفل**’e girdi; **أطفل** gibi. Ve **طفلت الشمس**: doğunca; Ferrâ, **نوادر**’inde nakletti. ez-Zeccâc dedi: **طفلت**: gurûbda kızardı ve ona yaklaştı; **أطفلت** gibi. Bu, zıddıdır; yani: **بين طفلت**: doğdu; ve **طفلت**: kızardı. Aynı şekilde: “Ona **طفلا** geldim” akşamlayın; ve “Ona **طفلا** geldim” güneşin doğmasından sonra. İbn Abbâd dedi: **طفل النبت** ( **فرح** gibi) ve **طفل** (damme ile), **تطفيلا**: ona toprak isabet etti de onu bozdu. Başkası dedi: **عشب طفل**: uzamadı. es-Sâgânî’nin nassı—İbn Abbâd’dan naklen—şudur: **طفل** ( **فرح** gibi) ve **طفل** (damme ile); yani **عني** gibi; öyleyse **المحيط**’a müracaat et. Şeyhimiz dedi: bazıları musannifin “ve **طفل** (damme ile) ilh.” sözüne itiraz etti; çünkü **التفعيل** (kalıbı) **طفل**’ün (şeddeli) masdarıdır; onun “damme ile” sözü ise **كرم** gibi olduğunu gösterir; öyleyse nasıl **تطفيلا** der? Dedim ki: bu, onun ıstılahlarını tamlamaktan gaflettir; zira biz defalarca işaret ettik ki musannif, fiillerde “damme ile”yi çoğu kez meçhûl bina için ıtlak eder; bu da ondandır. Onu, masdarını **تطفيلا** zikretmesi teyit eder; zira bunun benzeri gizli değildir. Öyleyse, zabtın ayn’a râci olacağı vehmedilmez; fiillerde onun kaidesi bu olduğu hâlde; çünkü her ikisi de onun ıstılahlarındandır; gizli olmadığı gibi. Allah Teâlâ daha iyi bilir. Ve **الطفيل** ( **أمير** gibi): havuzda kalan bulanık su. Onun tekili—nüshalarda böyle—; doğrusu: tekili **هاء** iledir: **طفيلة**. **اللسان**’da olan: onun **الطفئل** ( **زبرج** gibi) olduğudur; çünkü onu **طفأل**’de zikretti ve dedi ki: o, havuzda kalan bulanık, duru olmayan sudur; tekili **طفئلة**. Tekil ile taifeyi murad eder; öyleyse düşün. Ve **طفيل**: Mekke’de bir dağdır. Bilâl, Allah Teâlâ ondan razı olsun, onunla temessül etti; dedi ki:
  “Bir gün **مجنة** sularını ister miyim?                      Ve bana **شامة** ve **طفيل** görünür mü?”

وقال الخطابي: **شامة** ve **طفيل**: iki göz. Ve **الطفيل**، **كزبير**: Benî Gani’den bir şair. Ebû Ubeyde dedi: **الطفيل بن زلال**، **كشداد**، Kûfeli; kendisine **طفيل الأعراس** yahut **العرائس** denilen. İbnü’s-Sikkît dedi: O, Benî Abdillâh b. Gatafân’dandır; davetsiz olarak ziyafetlere gelirdi; ve şöyle derdi: “Keşke Kûfe, sıvanmış bir havuz olsaydı da ondan hiçbir şey benden gizli kalmasaydı.” Ondan **الطفيلي** (ona nisbetle) gelir; o, kendisine davet edilmediği hâlde ziyafete ve yemek davetlerine girendir. Ve **الطفليل** (kesre ile): kavimle birlikte girip, davet edilmeden onların yemeğini yiyen. Sonra her **واغل** **طفيلي**dir. Ve fiil olarak sarf ettiler; şöyle dediler: “**قد طفل عليه، تطفيلا**” ve “**تطف عليه**”. Leys dedi: **التطفيل** Irak ehlinin sözlerindendir; “O, düğünlerde **يتطفل** eder” denir. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “İnsanların üzerine **يطفل** etmeyi sürdürdü; nihayet **طفيل الأعراس**’ı neshetti.” İbn Berrî, İbn Hâlaveyh’ten nakletti: **الطفيلي**، **والوارش**، **والواغل**، **والارشم**، **والزلال**، **والقسقاس**، **والدامر**، **والدامق**، **والزامج**، **واللعمظ**، **واللعموظ**، **والمكزم**. Râgıb, onun اشتقاقında başka bir veçih nakletti; şöyle dedi: Denilir ki o, **طفل النهار**’dan(dır); o vakitte davetsiz olarak yemeğe gelmesidir. Ebû Tâlib, Asmaî’den nakletti: O, **الطفل**’den alınmıştır; o da gecenin karanlığıyla gündüze yönelmesidir; yani kavmin işini onlara karartır; kim davet etti, nasıl onların yanına girdi bilinmez. Dedim: Tercih edilen birincisidir. Ve **الطفيل**، **كحذيم**: **الطفل**; bu vaz‘î bir binadır. Aynı şekilde: **رجل طريم**. **كهدل الراجز** dedi:
  “Yâ Rab, bize bir daha **طفيلا** geri döndürme.”
Ve denildi ki: O, **طفيلا** kastetti; bununla onu küçültür ve hakir görür; fakat vezin, tasgîr binası dışında ona uygun düşmeyince, onu kastederek (tasgîr binasını) yaptı. Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin mezhebidir; kıyas ise birincisidir. Ayrıca: bir isimdir; ve râcizin sözü bununla tefsir edilmiştir. Ve **الطفال** ve **الطفال**، **كغراب وسحاب**: kuru çamur; Yemenîdir. Ve **المطافل**: cem‘. Abd Menâf el-Hüzelî’nin sözü böyle rivayet edilmiştir:
  “Ve onlar sizi **أنف عاذ المطافل**’e soktular.”
Ve bu, **ط ح ل**’de zikredilmiştir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الطفل** (harekeli): yağmur; Cevherî nakletti; ve şu beyti okudu:
  “**لوهد جاده طفل الثريا**”
Ve **الأساس**’ta: “**وقعت أطفال الوسمي**”: onun yağmurları; ve “**جاده طفل من مطر**”: bir yağmurla onu suladı. Ve **الطفل** (kesre ile): küçük bulutlar; Ebû Züeyb’in sözünde:
  “**ثلاثا فلما استحـيل الـجـهـا                      م واستجمع الطفل فيها رشوحا**”

Ve **الطفل** (fetha ile): Mısır’da bilinen şu sarı çamur; onunla elbiseler boyanır. Ve **أطفل الكلام**: onu tedebbür etti. Ve **طفلت الحمر العشب**: onu otladıysa; sonra onun üzerine toprağı kaldırdı; İbn Abbâd’dan. Ve **ريح طفل**: esişi yumuşak olduğunda. Ve **وادي طفيل كزبير**: Tihâme ile Yemen arasında; Nasr söyledi. Ve **طفيل بن عمرو بن ثعلبة بن الحارث**: Kelb’den bir batın; onlardan, Ali’ye (Allah Teâlâ ondan razı olsun) heyetle gelen şair Ebû **طفيل**; İbnü’l-Kelbî zikretti. Ve onun soyundan Ebû Nüheyk **مساور بن سريع بن أبي طفيل**: şair. Ve **الطفال**: **الطفل** satan kimse; yine bunun gibi, Ebû’l-Hasen Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed b. el-Hasenî b. es-Serî **الطفال** en-Nîsâbûrî el-Mısrî’ye nisbet edildi; sika, sadûk; Ebû’t-Tâhir ez-Zühelî’den (rivayet etti); ondan da Ebû Muhammed en-Nahşebî ve Ebû Abdillâh er-Râzî (rivayet etti); 448 yılında vefat etti. Ve Abdülkerîm b. Ömer **الطفال**; ve Abdülkerîm b. Ali en-Nahvî İbn **الطفال**; Silefî ondan yazdı; ikisini de Mansûr zikretti. Ve Ebû **الطفيل**: Âmir b. Vâsile el-Leysî; Allah Teâlâ ondan razı olsun; sahâbenin ölümce en sonuncusu; Ebû’z-Zübeyr el-Mekkî ondan rivayet etti.
