# طقق — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%82%D9%82/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%82%D9%82/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%82%D9%82.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طقق

القاف مع الطاء
ق ط، ط ق مستعملان قط: قَطْ، خفيفة، هي بمنزلة حسب، يقال: قَطْكَ هذا الشيء أي حسبكه، قال:
امتلأ الحوض وقال قَطْني
وقَدْ وقَطْ لغتان في حسب، لم يتمكنا في التصريف، فإذا أضفتهما إلى نفسك قويتا بالنون فقلت: قَدْني وقَطْني كما قَوَّوا عَنّي ومني ولَدُنّي بنونٍ أخرى.
قال أهل الكوفة: معنى قَطْني كَفاني، النون في موضع النصب مثل نون كفاني؛ لأنك تقول: قَطْ عبد الله درهم.
وقال أهل البصرة: الصواب فيه الخفض على معنى: حسب زيدٍ وكفي زيدٍ، وهذه النون عماد. ومنعهم أن يقولوا: حسبني لأن الباء متحركة، والطاء هناك ساكنة فكرهوا تغييرها عن الإسكان، وجعلوا النون الثانية من لَدُنّي عماداً للياء.
وأما قَطُّ فإنه الأبد الماضي، تقول: ما رأيته قَطُّ، وهو رفع لأنه غاية مثل قولك: قبل وبعد.
وأما القَطُّ الذي في موضع: ما أعطيته إلا عشرين درهماً قطً، فإنه مجرور فرقاً بين الزمان والعدد.
والقَطُّ: قطع الشيء الصلب كالحقة على حذو مسبور كما تُقَطُّ القصبة على عظم.
والمِقَطَّةُ: عظيم تُقَطُّ عليه رءوس الأقلام.
ويقال: ناولني قطاً من البطيخ أي قطعة.
والقِطاطُ: حرف من الجبل أو من صخرة كأنما قُطَّ قَطّاً، والجميع الأقِطَّةُ.
والقِطُّ: كتاب المحاسبة، وجمعه قُطُوطٌ.
والقِطُّ: النصيب لقوله تعالى: "ربنا عجل لنا قِطَّنا قبل يوم الحساب".
ورجل قَطَطٌ، وشَعْرٌ قَطَطٌ، وامرأة قَطَطٌ، والجميع قَطَطُونَ وقَطَطاتُ.
والقِطَّةُ: السنور، والجميع القِطاطُ، وهو نعت للأنثى، قال الأخطل:
أكلت القِطاطَ فأفـنـيتـهـا		فهل في الخنانيص من مغمز
والقِطقِطُ: المطر المتفرق المتحاتن المتتابع العظيم القطر، والقَطَقَطَةُ فعله.
والقِطقِطُ: القصير، قال أعرابي: إنه لِقطْقِطٌ من الرجال لو سقطت بيضة من استه ما أنكرت.
طق: طَقْ: حكاية حجرٍ على حجرٍ، والطَّقْطَقَةُ فعله.

### Türkçe

**القاف** ile **الطاء**

**ق ط** ve **ط ق** kullanımdadır. **قَطْ**: hafif (bir lafız)dır; **حسب** menzilesindedir. Denir ki: **قَطْكَ** bu şey; yani “sana yeter”. Dedi ki:
Havuz doldu ve “**قَطْني**” dedi.

**قَدْ** ve **قَطْ**, “yeter” mânasında iki lehçedir; tasrifte yerleşik olmadılar. Onları nefsine izafe ettiğinde **النون** ile kuvvetlendin de “**قَدْني**” ve “**قَطْني**” dedin; tıpkı “**عَنّي**” ve “**مني**” ve “**لَدُنّي**”yi başka bir **نون** ile kuvvetlendirdikleri gibi.

Kûfe ehli dedi ki: **قَطْني**’nin mânası “bana kâfi geldi”dir. **النون** nasb mevkiindedir; **كفاني**’nin **نون**’u gibi. Çünkü sen “**قَطْ** عبد الله درهم” dersin.

Basra ehli dedi ki: Doğrusu onda hafd (cer)dir; “**حسب** زيدٍ” ve “**كفي** زيدٍ” mânası üzere. Bu **النون** ise dayanak (عماد)tır. Onları “**حسبني**” demekten alıkoyan şey, **الباء**’nin harekeli olmasıdır; **الطاء** ise orada sâkindir; onu sükûndan değiştirmeyi çirkin gördüler. Ve **لَدُنّي**’nin ikinci **النون**’unu **الياء** için dayanak kıldılar.

**قَطُّ**’a gelince: o, geçmiş ebed (zamanı)dır. “Onu **قَطُّ** görmedim” dersin. O merfûdur; çünkü o bir gaye (sınır)dır; senin “قبل” ve “بعد” sözün gibi.

“Yirmi dirhemden başka ona vermedim **قطً**” mevkiindeki **القَطُّ**’a gelince: zaman ile sayı arasında fark olsun diye mecrûrdur.

**القَطُّ**: sert şeyi kesmektir; **الحقة** gibi, **مسبور** hizası üzere; tıpkı kamışın kemik üzerine kesilmesi gibi: **تُقَطُّ**.

**المِقَطَّةُ**: üzerine kalem başlarının kesildiği büyük (alet)tir.

Ve denir ki: Bana karpuzdan bir **قطاً** ver; yani bir parça.

**القِطاطُ**: dağdan yahut kayadan bir kenardır; sanki **قُطَّ** bir **قَطّاً** ile kesilmiş gibi. Hepsi: **الأقِطَّةُ**.

**القِطُّ**: muhasebe kitabıdır; cem‘i **قُطُوطٌ**’dur.

**القِطُّ**: nasiptir; Allah Teâlâ’nın sözü sebebiyle: “Rabbimiz, hesap gününden önce bize **قِطَّنا**’yı çabuklaştır.”

Bir adam **قَطَطٌ**, bir saç **قَطَطٌ**, bir kadın **قَطَطٌ**; hepsi **قَطَطُونَ** ve **قَطَطاتُ**.

**القِطَّةُ**: kedi (senûr)dur; hepsi **القِطاطُ**’tur. O, dişi için bir sıfattır. **الأخطل** dedi ki:
**القِطاطَ** yedim de onları tükettim;
öyleyse **الخنانيص** içinde bir ayıplayan var mı?

**القِطقِطُ**: dağınık, ardı ardına gelen, iri damlalı yağmurdur; **القَطَقَطَةُ** onun fiilidir.

**القِطقِطُ**: kısa (kimse)dir. Bir bedevî dedi ki: O, erkeklerden bir **قِطْقِطٌ**’tur; eğer kıçından bir yumurta düşseydi onu yadırgamazdım.

**طق**: **طَقْ**: taşın taş üzerine (çıkardığı sesin) taklididir; **الطَّقْطَقَةُ** onun fiilidir.
